THE CL!MATE MILES: Kunst en Landschap loopt virtueel mee! Van GRONINGEN naar GLASGOW (COP26) 6 t/m 29 oktober. Loop en help je mee?

The Cl!mate Miles, Kunst en Landschap ‘loopt’ virtueel mee. En jij kunt ons helpen!

Op 6 oktober gaat ie van start: ‘The Cl!mate Miles‘-wandeltocht van Groningen naar Glasgow, waar de internationale klimaat-conferentie ‘COP26‘ van de Verenigde Naties (31 oktober t/m 12 november 2021) plaatsvindt. Vanuit de Eemshaven in Groningen wandelt Marjan Minnesma, directeur van de duurzaamheids-organisatie Urgenda, in 25 dagen via Rotterdam naar Glasgow langs duurzame initiatieven.

Doel van The Cl!mate Miles: wereldleiders aanzetten tot aanscherping van acties om de klimaatdoelen van ‘Parijs’ uit 2015 te halen. ‘Let’s accelerate!’, we hebben meer actie nodig en geen dag te verspillen’, zegt Minnesma. Noorderlingen kunnen in de eerste week op verschillende plekken in de regio aanhaken. Meld je (hier rechtsboven) wel even aan!

The Climate Miles | Let’s Accelerate!, Urgenda, 9 september 2021.

The Climate Miles podcast

Beeld: ©Urgenda

Onderweg neemt Marjan Minnesma The Climate Miles-podcast op, waarin zij in gesprek gaat met koplopers in duurzaamheid. Zo lopen er wetenschappers met haar mee, directeuren van bouw- en netwerk-bedrijven, maar ook gaat ze in gesprek met jongeren die zich inzetten voor het klimaat. Beluister hieronder de Spotify-podcast-trailer. De dagelijkse podcast-afleveringen staan vanaf twee uur ’s middags hier voor je klaar. Abonneer je op dezelfde pagina via je favoriete podcast-app.

Nieuw rapport Urgenda: ‘Nederland 100% duurzame energie in 2030 – Het kan als je wilt’

Nederland kan een volledig duurzame energievoorziening realiseren in 2030. Dat zegt Urgenda, de landelijke organisatie voor innovatie en duurzaamheid die Nederland samen sneller duurzaam wil maken. In het herziene rapport ‘Nederland 100% duurzame energie in 2030. Het kan als je het wilt‘, zet Urgenda uiteen hoe het ‘5 keer anders’ kan op het gebied van wonen, vervoer, voedsel, produceren en energie opwekken.

Vooral op het gebied van industriële productie zijn volgens de organisatie grote stappen gezet en met industriële symbiose kan heel veel CO2-uitstoot worden vermeden.

,,Een scenario voor Nederland met 100% duurzame energie blijkt goedkoper en schoner dan doorgaan op de oude voet, schept 150.000 nieuwe banen, biedt energiezekerheid en is een motor voor innovatie.”


Urgenda

Het uitgangspunt van en de visie voor dit rapport is het streven naar een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem in 2030, zonder gebruik te maken van olie, kolen en gas en dus zonder CO2-uitstoot.

,,Het kan, er zijn geen technische belemmeringen, maar nu moeten we het ook willen.”


Marjan Minnesma. directeur Urgenda
Over Urgenda: Samen sneller duurzaam, Urgenda, 17 juni 2020.

Innovatieve projecten & verdieping in thema’s

Al wandelend van Groningen naar Rotterdam besteedt Minnesma aandacht aan duurzame projecten die zij en haar gevolg onderweg passeert. Zonnedijken, drijvende zonneparken, toekomstbestendige woningen, deelvervoer, energiecoöperaties, kruidenrijke graslanden, strokenteelt, groene bedrijventerreinen, herenboerderijen, green boarding, smart solar charging, houten windmolentjes en nog veel meer.

Daarnaast duikt ze iedere dag wat dieper in verschillende thema’s gerelateerd aan de klimaatcrisis. Hierbij kun je denken aan biodiversiteit, kringlooplandbouw, duurzaam ondernemerschap, circulair bouwen, verduurzaming en vergroening van de grote industrietakken, enzovoort.

Wat te denken bijvoorbeeld van de immense opgave de infrastructuur om te schakelen van gas op groene waterstof, waarvoor de Gasunie (en elektriciteitsleverancier TenneT) zich ‘gesteld zien’? Tijdens de proloog van The Climate Miles duikt Minnesma meteen het diepe in: in de eerste podcast spreekt ze over deze mega-innovatieklus met Hans Coenen, Vice President Corporate Strategy and Business Development bij de Gasunie.

Wordt groene waterstof, naast groene stroom, het nieuwe energie-systeem van de toekomst?

Voordat je deze podcast (hieronder) beluistert kun je kijken naar twee korte video’s, om je een beetje een beeld te geven van de ambities van Hans Coenen en zijn kompanen bij de grote energieopgave waar we met zijn allen de komende decennia voor staan. Wordt het gezamenlijke project van de Gasunie, Groningen Seaports, Shell, RWE en Equinor het grootste groene waterstofproject van Europa?

NortH2 (Nederlands), Gasunie Tube, 11 december 2020.

Gasunie hoopt landelijke infrastructuur in 2030 gereed te hebben voor gebruik waterstof als vervanger van fossiele brandstoffen

De Gasunie hoopt de landelijke infrastructuur ergens tussen 2027 en 2030 gereed te hebben voor het gebruik van waterstof als vervanger van fossiele brandstoffen. Dit betekent dat het bedrijf een enorme sprong voorwaarts kan maken door zijn infrastructuur te gebruiken om de waterstofmarkt te ontwikkelen en waterstof een betaalbaar en duurzaam gas te maken.

Gas- en elektriciteitsinfrastructuren zullen op elkaar moeten worden afgestemd om fluctuerende energiebronnen in het toekomstige energiesysteem te compenseren. Omdat een naadloos op elkaar afgestemd, verweven gas- en elektriciteitsnet de flexibiliteit moet geven die het energiesysteem nodig heeft, hebben Gasunie en TenneT begin 2019 de Infrastructuurverkenning 2050 gepubliceerd.

Dit rapport is het resultaat van een gezamenlijk onderzoek naar de ontwikkeling van een geïntegreerde energie-infrastructuur in Nederland en Duitsland. Uitgangspunt is de doelstelling van het Akkoord van Parijs (COP21), om in 2050 95 procent CO2-emissie-reductie te realiseren. (Uit: Hoe Gasunie haar doel inzet om de energietransitie te versnellen, Accenture, 28 augustus 2019.)

Gasunie werkt momenteel met Netbeheer Nederland en TenneT aan de Integrale Infrastructuurverkenning 2030 – 2050, ofwel II3050.

TenneT & Gasunie Infrastructure Outlook 2050 Animatie NL, TenneT, 27 juni 2019.

The Climate Miles podcast | Dag 1: Nieuwe waterstof-infrastructuur en vergroenen van de industrie, met Hans Coenen (Gasunie)

Best ingewikkelde materie, maar je bent nu goed voorbereid om de eerste Climate Miles-podcast met wat voorkennis te beluisteren. Zoals gezegd: de volgende (dagelijkse) podcasts vind je hier.

Freonen van Fossylfrij Fryslân zwaaien Climate Miles-gangers uit vanaf vertrekhal AG EMS in Eemshaven

Beeld: ©Fossylfrij Fryslân

Op 6 oktober zijn het de freonen (‘vrienden’ in het Fries) van Fossylfrij Fryslân die zich al vroeg bij het Urgenda-team voegen om de hal van de AG EMS-veerdienst in de Eemshaven om te bouwen tot vertrekhal voor The Climate Miles-gangers en ze uit te zwaaien. Om tien uur heet Marjan Minnesma iedereen welkom en vertelt waarom het urgenter is dan ooit, om stappen te zetten voor het klimaat. Mooi initiatief van onze Friese vrienden.

Nynke Laverman: ,,We kijken toe bij onze ondergang“

Beeld: ©Kees van de Veen

Aansluitend op Minnesma’s welkomstwoorden treedt Nynke Laverman in de vertrekhal op met het indrukwekkende ‘Your Ancestor‘ van haar nieuwste album en theatertour ‘Plant‘. Met Plant introduceert Laverman een ‘Slow Album Release’. Over de periode van een jaar laat ze haar nieuwe album groeien en brengt ze het nummer voor nummer uit – steeds samen met een podcast die het thema van die specifieke song behandelt. Voor deze podcasts interviewt Nynke samen met radio- en podcastmaker Lex Bohlmeijer wetenschappers, filosofen en podiumkunstenaars die haar inspireren.

Your Ancestor – Nynke Laverman (Official Music Video), Nynke Laverman, 25 september 2020.

Voor Nynke Laverman is Marjan Minnesma een heldin

Een van die inspiratiebronnen is ‘activiste’ Marjan Minnesma, die volgens haar in staat is nieuwe kennis direct om te zetten in daden. Ook als de wereld daar nog niet helemaal klaar voor is. Nynke interviewt Marjan voor haar podcast in de nazomer van 2021. Ze beschrijft Marjan daarin als volgt:

,,Ze importeerde met haar stichting Urgenda de eerste elektrische auto’s in 2009, regelde 50.000 zonnepanelen in 2010 en realiseerde vanaf 2014 honderden energieneutrale huizen. Een jaar later startte ze de Klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat; een voorbeeld dat in vele landen navolging kreeg.“


Nynke Laverman

Voor Nynke is Marjan Minnesma een heldin. Samen met Lex Bohlmeijer bevraagt ze haar in onderstaande podcast over de status van de klimaattransitie anno nu. Ook vraagt ze zich af waar Marjan haar eindeloze optimisme vandaan haalt, zelfs als je op en in het ’nieuwe land’ woont – De Beemster, zes meter onder NAP.

‘We kijken toe bij onze ondergang’

Plant is een album over mens en natuur en in het bijzonder de klimaatcrisis, schrijft Leendert van der Valk, op de eerste Climate Miles-dag, op 6 oktober 2021 in NRC. ‘Op de elf liedjes klinkt ze dichterbij dan ooit, soms ís ze de plant. Dan ritselt ze, terwijl de beats van Sytze Pruiksma (haar man) versnellen en remmen. Centraal bij Plant staat het menselijk onvermogen om het eigen gedrag te veranderen. Door de onderzoekende toon is Laverman nergens doemdenkerig, maar optimistisch is ze ook niet. „We kijken toe bij onze ondergang.”’

Beeld: ©Kees van de Veen

‘We kijken toe bij onze ondergang’
Leendert van der Valk, NRC, 6 oktober 2021

Dag 1: woensdag 6 oktober 2021 – Eemshaven – Loppersum

De tocht naar Glasgow begint in een van de noordelijkste puntjes van Nederland: Eemshaven. Na een wandeling van 24 kilometer door het platteland van Groningen arriveren de miles-vreters in het door aardbevingen meest geteisterde dorp van de gemeente Eemsdelta: Loppersum. Onderweg heeft men uitzicht op windparken op zee, lopen ze langs ‘s werelds eerste grootschalige zonnedijk en vlak voordat ze tegen zessen bij de finish aankomen bij station Loppersum, bekijkt de groep klimaatversnellers de elektrische deelauto’s van ‘DeelSlee‘, een initiatief ontstaan vanuit energiecoöperatie Lopec maar dat gedragen wordt door 22 energiecoöperaties, zorgcoöperaties, dorpsverenigingen en de gemeente Loppersum.

Foto’s, filmpjes, de podcast, interessante artikelen: abonneer je op het ‘Dagverslag’ van The Climate Miles!

Beeld: screenshot Dagverslag 1: Eemshaven-Loppersum, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Hieronder kun je kijken naar een video uit het eerste Dagverslag van de wandeling Eemshaven-Loppersum. Terwijl Marjan Minnesma onderweg is, werken er achter de schermen vele Urgenda-medewerkers die van moment tot moment een live-verslag bijhouden. Foto’s, filmpjes, de podcastserie, de socials, interessante artikelen…en wat verder ten burele komt. Wil je elke dag een overzicht van The Climate Miles-activiteiten ’s avonds in je mail? Abonneer je dan op het Dagverslag! Nu snel door naar presentator Marga Witteman. Let’s accelerate!

Video-Dagverslag 1: Eemshaven – Loppersum

Dagverslag – Dag 1: Eemshaven – Loppersum, Urgenda, 7 oktober 2021.

Impressie dag 1: Eemshaven – Loppersum (6 oktober 2021)

Speciale afspeellijst voor The Climate Miles-2021 op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap

Loop en help je mee? Die vraag prijkt op de cover van deze blogbijdrage. Of je nu wel of niet meeloopt, een stuk van de route doet, een dag, een aantal dagen of zelfs de hele maand (er zijn er die dat doen!) meewandelt, van achter mijn bureau vraag ik om je hulp.

Om deze blogbijdrage een nog meer documentalistisch karakter te geven, mooier of informatiever te maken, klimaatactivistischer, meer aansporend te laten zijn, of omdat ik simpelweg dingen vergeten ben, verzoek ik je om me het volgende op te sturen: foto’s, filmpjes, videosuggesties, leuke, nare, belangrijke niet te missen of bespottelijke wederwaardigheden, bloopers, blaren, enzovoorts; je snapt wat ik bedoel. Mail me op: info@rosendalprodukties.nl en je hoort van me.

Voor wat betreft de videosuggesties: er is inmiddels op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap een speciale afspeellijst aangemaakt: The Climate Miles-2021: ‘Let’s Accelerate’. Bij aanvaarding (en besproken op deze website) zullen de video’s daarin opgenomen worden.

Voor alle duidelijkheid: het betreft de route van de eerste week van The Climate Miles door Noord Nederland: van dag 1 (woensdag 6 oktober: Eemshaven-Loppersum) tot en met dag 7 (dinsdag 12 oktober: Meppel-Zwolle). Na de rustdag (13 oktober) volgt Kunst en Landschap de Climate Miles-wandeltocht vanuit het bredere perspectief van klimaatverandering, zeespiegelstijging en de aanstaande klimaatconferentie in Glasgow.

Er wordt momenteel hard gewerkt aan de special ‘Van IPCC-zomerrapport tot COP26 Glasgow-2021‘ (werktitel). De eerste krabbels daartoe lees je hieronder naar aanleiding van het bezoek van klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, Marjan’s podcastgast op dag 5 van The Climate Miles, zondag 10 oktober. De Coninck was een van de hoofdauteurs van het Special Report on Global Warming of 1.5 °C van het internationale klimaatpanel IPCC (VN), dat in 2018 werd gepubliceerd.

Alvast dank.

Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland.

Dag 2: donderdag 7 oktober 2021 – Loppersum – Groningen

Beeld: screenshot Dagverslag 2: Loppersum-Groningen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Die handige Dagverslagen schelen mij natuurlijk een hoop werk, hoewel…? Zoals je hierboven naar aanleiding van de eerste dag hebt kunnen zien, zoek ikzelf ook de verdieping op. Niet in de laatste plaats om daaruit nieuwe inzichten en ervaringen op te doen, die op hun beurt weer kunnen leiden tot een bespreking in deze of een van de andere specials van het multimediale platform in oprichting: Kunst en Landschap Noord Nederland.
(Klik voor de specials op het categorieën-icoontje rechts bovenaan de pagina.)

OOG TV, Omroeporganisatie Groningen, interterviewt drie deelnemers van The Climate Miles-tocht Loppersum-Groningen

Kunst en Landschap Noord Nederland gaat met ingang van volgend jaar de grote veranderopgaven (transities) op een journalistiek vernieuwende manier in beeld brengen. Uiteraard staat het Noorden daarbij centraal. Maar – meer dan dat – wijst het platform de (noordelijke) burger, de mensen die er wonen, werken en recreëren, de gebruikers van het (toekomstig) landschap en hun omgeving een centrale positie en rol toe. Zij zijn het immers die de lasten en lusten van de (grote) veranderingen ondervinden. Kunst en Landschap zal in haar berichtgeving scherp focussen op een eerlijke verdeling daarvan.

Climate Miles gestart in Eemshaven: in 23 dagen naar Glasgow lopen

In onderstaande OOG TV-reportage, onderweg van Loppersum naar Groningen, komt uiteraard Marjan Minnesma aan het woord, maar ook twee deelnemers. Ook zij vinden dat politiek en bedrijfsleven de burger meer serieus moeten nemen, dat ze in moeten zien dat veel mensen zich zorgen maken over klimaatverandering. Dat is overigens niet de enige reden:

,,Ik vind het heel belangrijk om andere mensen te ontmoeten die ook over dit onderwerp praten en het belangrijk vinden. Daarnaast loop ik een estafette met mijn familie: gisteren liep ik een stuk met mijn tante en mijn moeder en oom lopen ook een deel mee. Op die manier doen we samen een deel van de route.”


Vera Santing (deelnemer The Climate Miles Loppersum-Groningen)
Beeld: ©Rieks Oijnhausen

Climate Miles gestart in Eemshaven: in 23 dagen naar Glasgow lopen
Sebastiaan Scheffer, OOG TV, 6 oktober 2021

“Politiek en bedrijven moeten zien dat veel mensen zich zorgen maken”, OOG Groningen, 7 oktober 2021.

Muntendammers lopen wandeletappe mee van The Climate Miles

,,We lopen mee om aandacht te vragen voor het klimaat. We lopen twee dagen. Zondag lopen we van Beilen naar Hoogeveen. Gisteren heeft onze buurvrouw Eline Ringelberg ook mee-gelopen.”


Peter de Wekker
Beeld: ©Menterwolde.Info

Muntendammers lopen wandeletappe mee van The Climate Miles
Menterwolde.Info, 7 oktober 2021






.

Video-Dagverslag 2: Loppersum – Groningen

Zo, de twee trips in de provincie Groningen zitten erop. Kijk hieronder naar de video van de tweede dag, de wandeltocht van Loppersum naar het letterlijke eindstation Groningen. Lulu Linders vertelt je er alles over.

Dagverslag – Dag 2: Loppersum – Groningen, Urgenda, 8 oktober 2021.

Impressie dag 2: Loppersum – Groningen (7 oktober 2021)

Dag 3: vrijdag 8 oktober 2021 – Groningen – Assen

Beeld: screenshot Dagverslag 3: Groningen-Assen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Op dag 3, de langste etappe van The Climate Miles (zo’n 30 kilometer) wordt er gewandeld over het Groningse en Drentse platteland. Podcast-gast is schrijver Babette Porcelijn van ‘Het happy 2050 scenario‘. Er staan verder weer prachtige ontmoetingen in het Dagverslag (3). De wandelaars lopen vanaf het station Groningen langs het Noord Willems-kanaal de stad uit richting het Paterswoldsemeer. Via Yde en Vries belanden de Climate Milers in het Drentse Assen.

Ik stuitte onlangs op een bericht van de Drentse Klimaatcrisis Coalitie dat ik je niet wil onthouden. Uiteraard lopen ze (in groten getale) mee. De landelijke pendant gaat overigens tijdens de COP26 in Glasgow ook de straat op. Daarover lees je hieronder meer.

Drentse Klimaatcrisis Coalitie doet oproep aan FNV-leden om slaapplaatsen beschikbaar te stellen

Beeld: ©Drentse Klimaatcrisis Coalitie

The Climate Miles komen door Drenthe
Oproep aan FNV-leden om slaapplaatsen beschikbaar te stellen
Redactie Drentse Klimaatcrisis Coalitie, 29 september 2021



.

,,De (Drentse Klimaat-, red.) coalitie wil er voor zorgen dat de deelnemers zich in Drenthe welkom voelen, kunnen zien welk belang Drenthe hecht aan groene, eerlijke en snelle maatregelen om ons klimaat te redden:”


Drentse Klimaatcrisis Coalitie

De Klimaatcrisis Coalitie: ‘Op straat voor een leefbaar klimaat!’

Beeld: ©Teresa-Borasino (Fossielvrij-NL)

De Klimaatcrisis Coalitie is een samenwerkings-verband van de nationale organisaties Oxfam Novib, Fridays For Future, Greenpeace, Extinction Rebellion, FNV, Fossielvrij NL, Milieudefensie, Grootouders voor het Klimaat en Code Rood en wordt gesteund door tientallen andere (regionale en lokale) organisaties. De Klimaatcrisis Coalitie ‘roept het kabinet op om ambitieuze, eerlijke klimaatplannen te maken voor een weerbaar heden en een leefbare toekomst’.

,,De klimaatcrisis is nu. Steeds meer mensen worden getroffen door bosbranden, overstromingen en hongersnoden. Toch doet het Nederlands kabinet al jaren te weinig om mensen in binnen- en buitenland te beschermen. Daarom gaan we zaterdag 6 november de straat op in Amsterdam.“


Klimaatcrisis Coalitie
De Klimaatcoalitie, De Klimaatcoalitie, 19 januari 2021.

De Klimaatcrisis Coalitie organiseert op zaterdag 6 november 2021 de grootste klimaatdemonstratie ooit in Nederland gehouden: de Klimaatmars in Amsterdam (aanvang 13:00 uur). Mensen uit alle hoeken van de wereld gaan die dag de straat op voor een leefbaar klimaat. Dat moet volgens de Coalitie ook in Nederland gaan gebeuren:

,,Ook in Nederland laten we massaal van ons horen, en jouw stem is hierbij onmisbaar. Dit is hét moment voor actie. Dus kom naar Amsterdam en doe mee.“


Klimaatcrisis Coalitie

Video-Dagverslag 3: Groningen – Assen

Manon Hoijtink neemt je mee langs een groot aantal duurzame initiatieven tussen Groningen en Assen. De deelnemers worden bij de start aangemoedigd door de Groninger wethouder Philip Broeksma. Ze ontmoeten de Dakspotters van Zon Op Alle Daken, in Yde bij Openbare Basisschool De Duinstee staat de Snackbar van de Toekomst opnieuw klaar met een foodtruck voor de door de provincie Groningen gesponsorde lunch. In Drenthe breekt een schooldakrevolutie uit – Cilian Terwindt vertelt je er alles over.

Dagverslag – Dag 3: Groningen – Assen, Urgenda, 9 otober 2021.

Impressie dag 3: Groningen – Assen (8 oktober 2021)

Dag 4: zaterdag 9 oktober 2021 – Assen – Beilen

Beeld: screenshot Dagverslag 4: Assen-Beilen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Op dag 4 hebben Anne-Maartje Ordelman (directeur Retail NS stations) en Reinout Wissenburg (manager Strategische Duurzaamheid) de wandelschoenen aangetrokken voor een gesprek tijdens de route (ieder zijn (en haar) eigen podcast) met Marjan Minnesma over afvalvrije stations en duurzaam bermbeheer langs sporen. In hun kielzog: een groep NS-medewerkers – bestuurders en directeuren (ander personeel: ‘spoorloos’?). Urgentie van de dag: afname van biodiversiteit!

Land van Ons, een succesformule?

Biodiversiteit? Dit verhaal begint in de zomer van 2019. Van corona is nog helemaal geen sprake, schrijft Emiel Hakkenes in Trouw op 23 april van 2020. Franke Remerie, ooit bedenker van de treintaxi en later bestuurslid van scholen en interimmanager bij bedrijven, zit in zijn tuin in Warnsveld, bij Zutphen. Hij woont aan een zandweg. Het is er stil, de tuin is weelderig, om niet zeggen: wild. Een handvol honden scharrelt rond. Een vlinder dwarrelt om de tuintafel, aangetrokken door de geur van de wespenvanger. Al twintig jaar, zegt Remerie, is hij ‘professioneel probleemoplosser’. “Maar af en toe wil ik daar uit stappen. Dan wil ik iets belangrijks doen, maar wel met mijn hoofd bezig blijven.”

In biodiversiteit en biologische landbouw scoort Nederland slecht, zegt Pieter Hotse Smit twee maanden later in een artikel voor de Volkskrant. Een coöperatie die daar iets aan wil doen – hij doelt op het burgerinitiatief Land van Ons dat dit jaar (2021) doordrong tot de top-tien van Trouw-de Duurzame 100 – vraagt burgers hun spaargeld te steken in landbouwgrond. De gekochte hectaren worden dan verpacht aan duurzame boeren. Bedenker van deze constructie is Franke Remerie het brein achter de biologische landbouwcoöperatie. In de zomer van 2020 telde Land van Ons 5.500 leden leden, herfst 2021: zo’n 10.000 meer. Een succesformule?

‘Land van Ons’, Land van Ons, 21 februari 2020.
Beeld: ©Hanne van der Woude

Franke Remerie geeft boerengrond een tweede leven, en u kunt daarbij helpen
Emiel Hakkenes, Trouw, 23 april 2020






.

‘Biodiversiteit als rendement’: samen grond kopen om het landschap te herstellen
Pieter Hotse Smit, de Volkskrant, 10 juni 2020

Video-Dagverslag 4: Assen – Beilen

Dagverslag dag 4: Assen – Beilen, Urgenda, 9 oktober 2021.

Impressie dag 4: Assen – Beilen (9 oktober 2021)

Dag 5: zondag 10 oktober 2021 – Beilen – Hoogeveen

Beeld: screenshot Dagverslag 5: Beilen-Hoogeveen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Op zondag 10 oktober vertrekt de groep klimaat-lopers vanaf station Beilen om via het Nationaal Park Dwingelderveld, de stilste (en donkerste) plek in Nederland en het grootste (natte) heidegebied van West-Europa, in Hoogeveen te geraken. Een aantal prominenten loopt mee, onder wie Maarten van Poelgeest, voorzitter van de ‘Tafel Gebouwde Omgeving‘ (Klimaatakkoord), en Kathalijne Buitenweg, van GroenLinks. Ook worden ze vergezeld door de initiatiefnemers van het Instagramaccount 52wekenduurzaam, die het hele jaar door elke week weer een nieuwe duurzame uitdaging bedenken.

Podcastgast van de dag: klimaatwetenschapper Heleen de Coninck

Beeld: klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, ©Urgenda.

Deze dag is klimaatwetenschapper Heleen de Coninck Marjan’s podcastgast. De Coninck was een van de hoofdauteurs van het Special Report on Global Warming of 1.5 °C van het internationale klimaatpanel (van de Verenigde Naties) IPCC, dat in 2018 werd gepubliceerd. In dit rapport besteedt het panel uitgebreid aandacht aan het verschil tussen 1,5 graad en 2 graden opwarming wat betreft de impact op de aardse ecosystemen. Het thema van de podcast staat dan ook in het teken van de wereldwijde klimaatwetenschap en de toenemende urgentie van opwarming van de aarde.

The Climate Miles: vervolg special Kunst en Landschap

Beeld: ©RR/K&L

JOHAN VAN VEEN, ‘Vader van het DELTAPLAN’, EUROPOORT en de EEMSHAVEN, komt tot leven in muziektheatervoorstelling ‘HAIM’

Briljante maar vergeten pionier Johan van Veen krijgt tweede leven in de Eemshaven in muziektheatervoorstelling HAIM

In het hart van de zeehaven, met zeecontainers, havenkranen en windmolens als decor, speelt PEERD Theater van 8 tot en met 19 september ‘HAIM’: muziektheater in en over de Eemshaven, een gebied waar gedurende één mensenleven alles veranderde. De bedenker van de grootscheepse anker-plaats was Johan van Veen: vader van het Deltaplan, de Europoort en: de Eemshaven.

Aan de hand van interviews, videoprojecties, live-muziek en in de tijd gestapelde scènes, neemt de theatergroep je – samen met een 16-koppig koor-ensemble – mee langs het turbulente verhaal van en over het Eemshavengebied. Een verhaal over thuisgevoel – ’haim’ is Gronings voor ’erf’, ’laand’, wie hoort de grond toe?, maar laat zich ook vertalen als ‘je thuis voelen’ – verandering, acceptatie, desillusie, maar ook over hoop. 

HAIM: muziektheater in en over de Eemshaven, Peerd Theater, 17 juni 2021.

De tiende van PEERD Theater, dus dat mocht groot worden

HAIM komt uit de koker van artistiek leider Theo de Groot, die met de megavoorstelling in 2021 (eigenlijk 2020, maar ja, Corona) stevig wil uitpakken. Het is immers de tiende productie van ’zijn’ PEERD Theater in twaalf jaar, met Groningen als kader en titels als Groot HunzelandHerstel van de ToekomstTimber Town Follies en Hoes en Heerd.

HAIM moest groot(s) worden. Samen met scenarioschrijver Jan Veldman (Boven Wotter, Uut de Hoogte, Aardappelwestern Hände Hoch), die is aangetrokken als co-auteur en Groningen als zijn broekzak kent, moest dat gaan lukken.

Dagblad van het Noorden blikt vooruit op HAIM

Ruig, industrieel. Vormgever Harm Naaijer hoefde geen seconde na te denken toen De Groot hem benaderde voor een speel- en publiekslocatie op deze plek, schrijft cultuurjournalist Eric Nederkoorn op 31 augustus in een paginagroot artikel over HAIM in Dagblad van het Noorden. Containers. Die gingen het basisframe van HAIM bepalen. De fraaie (vooraankondigings-) reportage van Nederkoorn heb ik hieronder (ook voor niet-abonnees op de krant) integraal opgenomen.

,,Ik wist ‘t direct. Ik heb vaker met containers gewerkt. Ik vind dat fantastisch.”


Harm Naaijer, (decor)ontwerper

De zeecontainers fungeren tegelijkertijd als windschermen voor de spelers en het publiek op de tribune. Naaijer, die blijkens zijn website iets heeft met ’mobile architecture’, gaat in het ontwerp ook in de slag met grote aardappelkisten. De relatie met (verloren gegane) landbouwgrond is daarmee gelegd, ze komen zogezegd niet uit de lucht vallen!

HAIM 🟠 Theater in opbouw, PEERD Theater, 23 augustus 2021.

’Je moet hier echt een keer geweest zijn om te voelen wat het is. Alleen de reis hier naartoe is al prachtig.’

Eerder ontwierp Harm Naaijer het decor voor meerdere producties van het NNT, voor staatstheaters o.a. in Oldenburg, Marburg en Potsdam en voor De Stormruiter, een van de grootste theaterproducties ooit in Friesland. Dit is toch wel een bijzonder project voor hem, zo meldt de Eemskrant op 27 augustus. Naaijer: ,,De Eemshaven is een gekke locatie voor een theater. Dat vind ik mooi. Normaal gesproken kom je hier niet. Je mag hier niet eens komen.”

,,Je moet hier echt een keer geweest zijn om te voelen wat het is. Alleen de reis hier naartoe is al prachtig. Vanuit de stad wordt het steeds leger. We zijn omringd door windmolens, en sleepboten. Het theater smelt samen met de haven.’’ 


Harm Naaijer

,,Het is een geweldige vondst om niet via opgesmukt groen en coniferen te concurreren met andere openluchtspelen. De locatie is rauw en open…’’


Jacques d’Ancona, journalist
HAIM 🟠 Bekijk het theater, PEERD Theater, 24 augustus 2021.

PEERD Theater en ‘De Verhalen van Groningen’ halen verhalen op met twee ‘Verhalencafé’s’

Al in het najaar van 2019 gaan de theatermakers van PEERD op pad om verhalen te verzamelen van en over de mensen die in het Eemshavengebied wonen en werken. Samen met De Verhalen van Groningen wordt een tweetal Verhalencafés georganiseerd, elk met een geheel eigen insteek. Eén in restaurant Eemshaven op 31 oktober in Losdorp, een tweede op 7 november in Molen De Goliath, in Eemshaven.

Eemshaven van lelijk eendje tot Icarus?

Beeld: De Eemshaven, ©WMC (De Verhalen van Groningen)

De Eemshaven was een lelijk eendje dat na veel opstartproblemen uitgroeide tot een mooie zwaan. Maar begint de mooie zwaan inmiddels niet te veranderen in een Icarus, de hoogvlieger die genadeloos ten val kwam? Die vraag stelt Els Zwerver zich naar aanleiding van de bijeenkomst in restaurant Eemshaven. Ze tekent de verhalen op van zo’n dertig geïnteresseerden die aanwezig zijn bij het eerste Verhalencafé over de haven aan de noord-oostelijke rand van Nederland in: ‘Eemshaven van lelijk eendje tot Icarus?‘. Resultaat: een prachtige bundeling van verhalen met diverse links naar artikelen over de Eemshaven en zijn grondlegger, Johan van Veen.

,,Er is veel platgewalst voor industrie, denk aan de dorpen bij Delfzijl. In discussies kwam steeds weer naar voren dat we dit moesten doen om de teloorgang van de landbouw op te vangen. Er verschenen dikke nota’s: de Eemshavennota, de Beleidsnota Ruimtelijke Ordening Groningen, enzovoort. Die gingen allemaal uit van uitbreiding.”


Jan Köller (1946), jarenlang raadslid (PvdA) en betrokken bij het waterschap
Beeld: Verhalencafé restaurant Eemshaven. ©Duncan Wijting, De Verhalen van Groningen.

’Dit was dé kans om een theater te bouwen, hier op deze plek, er zit hier zoveel emotie’

Zoals veel meer producties kende HAIM door Corona een lange, lastige aanloop. ,,De helft van de tijd ging zitten in de locatiekeuze”, zegt De Groot. ,,We zouden eerst in en om de vertrekterminal van de Borkumlijn spelen, een prachtplek, maar dat lukte niet door allerlei veiligheidsvoorwaarden.” Later gaat het aanvankelijke idee: spelen in een spiegeltent, ook overboord.

Algehele malaise: spelers krijgen vanwege al het uitstel andere verplichtingen, ook potentiële regisseurs haken af. Maar, uiteindelijk kwam het goed. In juli (2021, red.) werd alsnog via de voorzitter van PEERD Theater (Ids Postma) een regisseur gevonden: Kees Scholten van het Amsterdamse Volksoperahuis. Hij gaat vol enthousiasme en op alle fronten meedenken, over vorm, inhoud en – Scholten is ook muziektheaterman – met de componist.

Verandering doet pijn, maar biedt ook kansen, zou je kunnen zeggen. De Groot: ,,Ik kende hem niet. Hij zei ja, en het klikte fantastisch. Zo’n voorstelling dichtbij de mensen, daar is deze regisseur geknipt voor.

Het accent van de voorstelling lijkt door Scholten’s komst te verschuiven van het Eemshavengebied naar de geestelijk vader ervan.
In de trein op weg naar een vergadering over de Eemshaven (!) overlijdt Johan van Veen, in 1959. Twee engelen begeleiden hem naar de ‘andere kant’, laten hem de toekomst zien, een toekomst die hijzelf nooit heeft meegemaakt. Alles trekt aan zijn geestesoog voorbij, zodat hij met rust… kan gaan.

Beeld: De Telegraaf, 10 december 1959. (Bron: Hans Middendorp, Historiek, 13 oktober 2020).

Making off “Haim”, muziektheatervoorstelling, Kroon Videowerk, 16 juli 2021.

Kees Scholten in gesprek met Astrid de Jong over HAIM in Volgspot-podcast (Radio 5)

Kees Scholten was op 31 augustus (op afstand) ‘te gast‘ in een Radio 5-podcast van Volgspot. Presentator Astrid de Jong schakelde vanuit Hilversum voor een rechtstreekse verbinding met Scholten, die, net na een doorloop met de spelers, onderuit hangt in een bouwkeet, midden op het Eemshaventerrein tussen de Emma– en Julianahaven.

Kees Scholten over Haim, theater in de Eemshaven, Volgspot (podcast Radio 5), 31 augustus 2021.

Eric Nederkoorn: ’Briljante pionier krijgt tweede leven’

Beeld: screenprint artikel Eric Nederkoorn, ©Dagblad van het Noorden, 31 augustus 2021.

De Eemshaven, wat was het, wat is het, wat moet het worden?

Beeld: ©OHH/DS

Verslaggevers Petra Agricola, Dick Stoppels en cameraman Willem Kroon trokken er voor Omroep Het Hogeland een paar keer op uit om alle voorbereidingen van HAIM op de voet te volgen en vast te leggen. Ze presenteren: Johan van Veen en HAIM – Wat was het, wat is het, wat moet het worden?
.

Uiteraard komen de drie hoofdrolspelers aan het woord: Max Sietsema, die het een eer vindt om Johan van Veen te spelen, Janneke Jager, die voor het eerst in het Gronings zingt (haar moeder zal trots zijn) en Roger Goudsmit, die door HAIM regelmatig overmand wordt door saudade-gevoelens. De zee, de haven… schippersmensen, dat is een gevoel, dat kan ik niet uitleggen, zegt productie-assistente Andrea Nieboer.

Making off “Haim” , muziektheatervoorstelling Eemshaven, Kroon Videowerk, 1 september 2021.

HAIM-afspeellijst op YouTube-kanaal Kunst en Landschap: ’HAIM: muziektheater in en over de Eemshaven’

Om alle video’s van en over HAIM goed te kunnen volgen is er een speciale afspeellijst aangemaakt op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap: ’HAIM: muziektheater in en over de Eemshaven’. Ik probeer hem zo up to date mogelijk te houden. Voor videosuggesties voor opname in de lijst hou ik me uiteraard aanbevolen.

Verleden, heden en toekomst van de Eemshaven muzikaal vervlochten

Beeld: ©PEERD Theater

Hier past een koor, concludeerde regisseur Kees Scholten toen hij de sfeer proefde voor een theater opgebouwd uit zeecontainers aan de kade van een grote haven, tussen windmolens en (zware) industrie. Hij kan beschikken over een 16-koppig koor-ensemble, een batterij aan getalenteerde muzikanten en een sterk zingende hoofdrolspeelster, Janneke Jager.

Aan de gerenommeerde muzikaal leider Lubertus Leutscher de opdracht om een ander aaneen te smeden, op elkaar af te stemmen. Daarin wordt hij gesteund door arrangeur Boudewijn Ruigrok en repetitor Cas Straatman. Plus een volgens Leutscher ‘mooie compositie, neigend naar lichte muziek, soms met een vleugje Debussy. De mooie en effectieve muziek is gecomponeerd door (zoon van Max) Remco Sietsema, die ook verantwoordelijk is voor de HAIMtitelsong – rijp voor de (noordelijke) hitlijsten. Die kun je hieronder (ook) beluisteren.

HAIM 🟠 Ontmoet muzikaal leider Lubertus Leutscher, PEERD Theater, 11 september 2021.

HAIM-titelsong door Remco Sietsema

HAIM titelsong, PEERD Theater, 2 juli 2021.

Theo de Groot op bezoek bij Anja Poelma in omroepstudio Het Hogeland voor ’Het Cultuurtje’

Op 2 september 2021 is de artistiek leider van PEERD Theater (en docent Groninger taal- en letterkunde), Theo de Groot, te gast bij presentator Anja Poelma in ’Het Cultuurtje’, een wekelijks kunst- en cultuurprogramma van Omroep Het Hogeland. Zoals de naam van het programma doet vermoeden, kun je nu koffie of thee gaan zetten of halen om er eens lekker voor te gaan zitten, maar ik kan je geruststellen: de uitzending is ingekort in verband met omroeprechten. De ’liedjes’ zijn eruit geknipt. Luister naar een 36 minuten durende leuke en onderhoudende conversatie. Koffie of thee erbij mag natuurlijk.

Het Cultuurtje met Theo de Groot, artistiek leider Peerd theater, docent Groninger taal-letterkunde, Het Cultuurtje, 2 september 2021.

10 september 2021: première en aftermovie muziektheatervoorstelling HAIM

Of de ’ommezwaai’ in het concept van HAIM goed uitpakt, moet je zelf beoordelen. Hieronder een korte impressie van de première-voorstelling van 10 september plus een aftermovie met korte reacties, waaronder die van van Jacques d’Ancona. Het is te hopen dat je beter weer treft dan ik, de première werd vanwege het slechte weer een half uur uitgesteld. Gelukkig had ik een pluutje mee, al was die tijdens de voorstelling (na de plensbuien) niet meer nodig, Mocht natuurlijk ook niet. Uitgedeelde poncho’s moesten soelaas bieden.

Premiere Muziektheatervoorstelling HAIM, Kroon Videowerk, 11 september 2021.
HAIM 🟠 De première-aftermovie!, PEERD Theater, 12 september 2021.

De voorstelling aan de Borkumweg 2 is tot en met 19 september te zien. HAIM is alleen met de auto of eventueel per fiets te bereiken. De eindtijd van de voorstelling is te laat om met het openbaar vervoer terug te reizen. Als je een kaartje hebt weten te bemachtigen: heel veel plezier bij HAIM!

HAIM en Kunst en Landschap Noord Nederland

PEERD Theater wil met de voorstelling HAIM de verborgen schoonheid van de haven naar de oppervlakte brengen en de spanningsvelden tussen natuur en industrie, oud en nieuw, oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers laten zien, zo valt te lezen in een bericht van het Waddenfonds, een van de subsidiegevers van HAIM. ,,Want de Eemshaven heeft veel van de oorspronkelijke pracht en praal van de natuur vernietigd, maar heeft ook nieuwe mensen, bedrijven en werkgelegenheid gebracht naar een gebied dat werd geteisterd door werkloosheid’’, aldus Stichting Peerd.

In dat spanningsveld van tegengestelde belangen vond HAIM zijn oorsprong. Daar moeten wij als PEERD Theater als het ware een beetje tussendoor balanceren, zegt Theo de Groot.

,,Wij willen het niet opnemen voor een van beide ’partijen’. HAIM is geen activistische voorstelling. We proberen er een gulden middenweg in te vinden.“


Theo de Groot, artistiek leider PEERD Theater
Making off `Haim`, muziektheatervoorstelling, Kroon Videowerk, 3 juli 2021.

De Groot wil met HAIM nadrukkelijk voor dialoog pleiten. Of hij die met deze ‘verhalende’ voorstelling entameert, kracht bijzet, laat ik, zoals gezegd, aan je eigen beoordeling over. In ieder geval raken zijn drijfveren, bezieling en enthousiasme aan een van de hoofdpijlers van Kunst en Landschap:

,,In de zoektocht naar oplossingen voor de transities die op ons afkomen kunnen kunst en cultuur de motor voor verandering(sgezindheid) zijn, als spiegels van en voor ‘verbeelding’ van een hoopvolle toekomst.”


Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap
Beeld: (voorlopig) beeldmerk/blikvanger Kunst en Landschap Noord Nederland, ©RR/K&L.

Oostpolder moet plaatsmaken voor uitbreiding Eemshaven

Kunst en Landschap volgt de ontwikkelingen in het Eemshaven- en Waddengebied op de voet. Er staat nogal wat te gebeuren de komende jaren als het aan de (master)plannen van de provincie Groningen, de gemeente Het Hogeland en Groningen Seaports ligt.

Veel van die plannen schreeuwen om een (bottom-up), gebiedsgerichte en integrale oplossingsstrategie, waar tot op heden weinig goeds van te merken is. Helemaal niet voor de bewoners grenzend aan of in de nabijheid van de Oostpolder, waar plannen zijn voor uitbreiding van een (600 hectare) ‘groen‘ industrieel bedrijventerrein (met o.a. datacenters en windmolens). Ze voelen zich niet, op zijn minst te laat, gehoord.

Oostpolder moet plaatsmaken voor uitbreiding Eemshaven, Kunst en Landschap (Bron: EenVandaag), 23 april 2021.

Multimediaal platform Kunst en Landschap Noord Nederland brengt de transities in beeld

Beeld: ©Hans Middendorp / familiearchief Van Veen

Terug naar Johan van Veen, geen onbekende voor Kunst en Landschap. Sterker, het multimediale platform in oprichting maakt(e) een special, waarin hij pontificaal bovenaan prijkt en uitgebreid beschreven wordt: ‘HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING‘.

Deze blog – ik heb hem inmiddels ‘blogboek’ gedoopt – start met de crossmediale campagne ‘Het water komt’ van Correspondent-journalist Rutger Bregman en reacties daarop. Hij vervolgt met een uitgebreide beschrijving van de Vader van het Deltaplan, bedenker van Europoort en de Eemshaven.

Johan van Veen bij het afscheid van Rijks-waterstaat in 1958

,,Als er nu één verhaal verteld moet worden, dan is dat het verhaal van Johan van Veen. Een van de grootste Nederlanders aller tijden. Hij was de vader van de Deltawerken, en zijn verhaal laat zien: we kunnen de strijd tegen het water opnieuw winnen.”


Rutger Bregman

De special zit inmiddels boordevol informatie en – in breed perspectief besproken – opiniestukken op het gebied van klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing

Rutger Bregman: Het water komt, De Correspondent, 29 januari 2020.

Special Kunst en Landschap: ‘Het water komt, zorgen om de stijging van de zeespiegel en klimaatverandering‘

Beeld: ©RR/K&L

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
Robert Rosendal voor Kunst en Landschap Noord Nederland, v.a. 1 februari 2020

Special Kunst en Landschap: ‘Stappen naar een natuur- en landschapsinclusieve kringlooplandbouw, hoe daartoe te komen?‘

De strijd om de ruimte is in alle hevigheid losgebarsten. In de noordelijke kleigebieden in Groningen vormt de teelt van pootaardappelen de spil van het akkerbouwsysteem. Het inruilen van (uiterst vruchtbare) landbouwgrond ten behoeve van bijvoorbeeld een bedrijventerrein in de Oostpolder levert natuurlijk spanningen op. Daarnaast vraagt de maatschappij steeds meer van de boer, met name op het gebied van verduurzaming en circulariteit. Toverwoord daarbij is: kringlooplandbouw.

De sector staat onder grote druk: regelgeving vanuit de overheid, klimaatverandering (in het geval van de kleiboeren: het grondwater wordt zouter door de stijgende zeespiegel en een tekort aan zoet regenwater) een uitgeputte bodem (kunstmest, gewasbeschermings-middelen), verzilting (door verzilting neemt het chloridegehalte in de bodem toe wat er voor zorgt dat veel gewassen niet meer goed kunnen groeien), dierenwelzijn en te lage prijzen.

Kunst en Landschap brengt met de special ‘STAPPEN NAAR een natuur- en landschaps-inclusieve KRINGLOOPLANDBOUW, hoe daartoe te komen?‘ de transitie van het noordelijke landbouw- en voedselsysteem in beeld.

,,Biologisch, natuurinclusief, kringlooplandbouw, circulair, agro-ecologie – welk label er ook aangehangen wordt, een integrale, gebiedsgebonden landschapsinclusieve aanpak is nodig om de omslag in de (Noord) Nederlandse landbouw te kunnen realiseren.”


Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap
Beeld: ©RR/K&L

STAPPEN NAAR een natuur- en landschapsinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW, hoe daartoe te komen?
Robert Rosendal voor Kunst en Landschap Noord Nederland, v.a. 13 januari 2020

20 afleveringen documentaire tv over de Eemshaven! YouTube-kanaal Kunst en Landschap: ‘Mensen maken de Eemshaven’

De Eemshaven is volop in ontwikkeling, meldt (de noordelijk) mediaspecialist Pro-Time (onderdeel NDC Mediagroep) op haar website ter promotie van een van haar bijzondere producties: de tv-serie ‘Mensen maken de Eemshaven’. In de serie, die in 5 afleveringen werd uitgezonden op RTV Noord en RTL-Z in 2012 (!), laten mensen uit de omgeving van de haven zien wat dit betekent voor de economie, de werkgelegenheid en de natuur‘.

Mensen Maken de Eemshaven, promo RTL Z, Pro-Time Broadcast BV, 3 september 2012.

Een serie van 15 afleveringen met dezelfde titel, ‘Mensen maken de Eemshaven’ (dus zónder de toevoeging ‘RTLZ‘) werd een jaar eerder door RTV Drenthe uitgezonden. Je kunt beide series via de afspeellijst ‘Mensen maken de Eemshaven (docu-TV-serie)‘ op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap bekijken. Abonneren mag.

Promo Mensen Maken de Eemshaven, eemshavenserie, 15 september 2011.

Artikelen en recensies HAIM uitgelicht:

Beeld: ©Reyer Boxum

Beschaafde feitelijke voorstelling over de Eemshaven
Luuk Verpaalen, Theaterkrant, 12 september 2021





.

Beeld: ©Reyer Boxum

Haim: muziektheater in Eemshaven over bijna vergeten invloedrijke Groninger
GIC, Groninger Internet Courant, 12 september 2021



.

Beeld: ©Reyer Boxum

Janneke Jager is de stralende ster in hoofdrol van HAIM
Jacques d ‘Ancona, Dagblad van het Noorden, 11 september 2021



.

Beeld: ©Jan Zeeman

Ingenieur Johan van Veen, bedenker van de Eemshaven, komt tot leven in theatervoorstelling HAIM
Noorderkrant, 6 september 2021


.

Beeld: ©Jan Zeeman

HAIM van start in de Eemshaven
De Ommelander, 4 september 2021




.

Beeld: ©Jan Zeeman

Briljante maar vergeten pionier Johan van Veen krijgt in de Eemshaven een tweede leven in de muziektheatervoorstelling HAIM
Eric Nederkoorn, Dagblad van het Noorden, 31 augustus 2021

Extraatje: Opening Eemshaven (1973)

Must-see: Opening Eemshaven, 1973, Oud Delfzijl, 21 december 2013.

Is het extreme weer in LIMBURG een WAKE-UP CALL? Hoe gaan we ons in de toekomst wapenen tegen KLIMAATVERANDERING?

,,Het oprukkende water overviel Limburg in de zomer van 2021. Net als in 1995, maar nu nog veel heviger. Doet Nederland wel genoeg aan waterveiligheid, nu plensbuien en hevige regenval door klimaatverandering zullen toenemen? Is de watersnood-ramp-2021 een wake-up call? En moeten we niet veel meer klimaatadaptief gaan bouwen, of zelfs gaan bouwen op het water?

Kunst en Landschap hoopt je met deze nieuwe blogbijdrage (als onderdeel van en een vervolg op de klimaat-, water- en zeespiegelstijging-special ‘Het water komt…) antwoord te kunnen geven op die vragen. Wij gaan de discussies daarover volgen, ik hoop jij ons ook.”


Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap

Met dank voor de ‘inleidende woorden’ aan Frank Straver, die voor Trouw op 16 juli 2021 ‘Het is tijd om straten, wijken, buitengebieden klaar te stomen voor extreem weer‘ schreef.

Hoe bereiden Nederlanders zich voor op een overstroming?

Er zijn nogal wat plekken op de wereld waar men vertrouwt op de Nederlandse expertise om zich te beschermen tegen overstromingen en wateroverlast. Maar hoe is het gesteld met het vertrouwen in Rijkswaterstaat en wat doet en kan de Nederlander (zelf) doen bij een overstroming, met name als hij of zij woont, werkt en leeft in het zogenaamde risicogebied – maar liefst zestig procent van ons land?

Nederland voorbereid op een overstroming: hoe dan?, Rijkswaterstaat, 21 februari 2020.

Extreme regenval in de Eifel kan leiden tot wateroverlast en aardverschuivingen

Provincie Luik zwaar getroffen door hevige regenval: wegen afgesloten, rivieren buiten oevers getreden, kelders en straten ondergelopen

Op 14 juli 2021 werd (vooral het oosten van) de Belgische provincie Luik zwaar getroffen door hevige regenval. De centra van de stad Spa en de gemeente Theux stonden in no time helemaal blank. Op sommige plaatsen viel de elektriciteit uit. De naburige gemeente Jalhay werd ook zwaar getroffen. Net zoals in de provincie Namen was in Luik de provinciale fase van het rampenplan van kracht, nadat het KMI (het Belgische KNMI, red.) er code rood voor regen had afgekondigd.

Inondations – Communiqué Ville de Spa, Ville de Spa (Facebook), 14 juli 2021.

Provincie Luik zwaarst getroffen: wegen afgesloten, rivieren buiten oevers getreden, kelders en straten ondergelopen
Dorien Vanmeldert, VRT NWS, 14 juli 2021


‘Pas als het land overstroomt, komt er actie en zijn mensen weer even bezig met het water’

Het water moet in Nederland meer ruimte krijgen, stelt de ‘Commissie Waterbeheer 21e eeuw‘. Dat schrijft Marieke Aarden in de Volkskrant op 2 september 2000 (!):

Wateroverlast staat in Nederland niet erg in de belangstelling van het publiek. Pas als het land overstroomt, komt er actie en zijn mensen weer even bezig met het water. Als er drie jaar geen problemen zijn, is de angst voor een volgend wateronheil weggezakt. ‘Dat is tragisch, want daardoor ontbreekt het gevoel dat er iets ingrijpends moet gebeuren’, zegt dr. André van der Zande van het onderzoeksbureau Alterra in dat zelfde artikel: ‘Water kruipt waar het niet gaan kan‘. Dat is dus meer dan 21 jaar geleden!

Wateroverlast in Limburg, België en Duistland ontaardt in watersnoodramp

,,We dachten: oh, even een doekje op doen. Maar we waren nog niet bij het doekje gekomen, of het kwam van alle kanten tussen de muren, tussen de deuren…overal kwam het water vandaan.”


NOS-reportage (Facebook), 14 juli 2021

Voor het eerst in de geschiedenis wordt er in Nederland een ‘code-rood’ afgekondigd vanwege hevige regenval

Voor het eerst in de geschiedenis wordt er door het KNMI in Nederland (op 14 juli 2021) een ‘code-rood’ afgekondigd vanwege hevige regenval, vertelt Peter Kuipers Munneke in het NOS-achtuur-journaal, waarin de rampspoed, 100 millimeter neerslag – meer dan er ‘normaal’ in een maand valt – die Limburg ten deel viel vanzelfsprekend breed werd uitgemeten. Hij waarschuwde voor nog meer ellende: er zou in de avond en nacht zeker nog zo’n 40 tot 50 millimeter bijkomen. Gelukkig waren er de opbeurende woorden van gouverneur Johan Remkes, die de bevolking een hart onder de riem stak met onderstaande boodschap.

Kolkende rivieren: noodweer houdt Limburg in z’n greep

Kolkende rivieren: noodweer houdt Limburg in z’n greep!, Hart van Nederland, 15 juli 2021.

Duitsland zwaar getroffen: tientallen doden en vermisten, ingestortte bruggen en huizen en zo’n 200.000 mensen zonder stroom

Op 15 juli is in Duitsland het dodental in de middag al opgelopen tot zeker 19. Vooral de regio Eiffel is zwaar getroffen. In de plaats Schuld stortten zeker zes huizen in, tientallen mensen zijn vermist en zo’n 200.000 mensen zitten zonder stroom. Kijk hier naar een extra uitzending van de NOS over het grensoverschrijdende overstromingsgebied:

Extra NOS Journaal over overstromingen Limburg, NOS, 15 juli 2021.

‘Extreem regenfront door opwarming aarde’

De extreme hoosbuien in de provincies Luxemburg, Namen, (Belgisch-, red.) Limburg en Luik zijn niet onverwacht. Ze passen in het patroon van een opwarmende aarde, stellen Hilde Van den Eynde en Heleen Debeuckelaere in De Standaard op 15 jul 2021. Ze vragen zich af hoe het komt dat het in juli in het zuidoosten van hun land pijpenstelen aan het regenen is?

Dat is doordat zich boven dit gebied een zogeheten occlusiefront heeft gevormd, zegt Nicole van Lipzig, hoogleraar geografie aan de KU Leuven: een regenfront dat is ontstaan door twee op elkaar botsende luchtmassa’s van verschillende temperatuur. Goed dat de Belgische media de waterramp die zich aan onze zuid-oostelijke landsgrenzen aan het voltrekken is, een klimatologische duiding geven. Dat verdient wat mij betreft Nederlandse navolging. Klimaatverandering speelt een rol, zeggen wetenschappers.

Beeld: ©Boumediene Belbachir

Extreem regenfront door opwarming aarde
Hilde Van den Eynde en Heleen Debeuckelaere, De Standaard, 15 jul 2021

Dodental opgelopen tot 93, honderden vermisten, watersnood Limburg officieel tot ramp verklaard

Terwijl het water stroomafwaarts een steeds grotere ravage aanricht in noordelijke richting: MaastrichtValkenburgRoermond, lijkt de aanvoer van het water zich in België te ‘stabiliseren’. Wel staat een in renovatie zijnde dam in Monsin (België) onder sterke druk en sijpelt water door de dijken in Maaseik (bericht De Standaard: 15.00 uur).

Het dodental is op 16 juli (12.00 uur) opgelopen tot 93, terwijl honderden mensen worden vermist. De ravage, in België en Duitsland, is omvangrijk (beeldverslag NRC, 16 juli 2021, red.). In Nederland heeft demissionair minister-president Mark Rutte de watersnoodramp de avond ervoor officieel tot ramp verklaard in de zin van artikel 1 Veiligheidsregio’s, waardoor de Wet tegemoetkoming schade bij rampen in werking treedt.

Schade die niet ‘redelijkerwijs’ gedekt wordt door de verzekeringspolis wordt dan alsnog gecompenseerd, was de boodschap. Het is alleen de vraag of daarmee alle niet door verzekeraars gedekte schade nu ook simpelweg verhaald kan worden op de overheid.

Kijk hieronder naar een extra journaaluitzending van de NOS. De video start op minuut 4:45.

LIVE: Extra NOS Journaal over overstromingen, NOS, 16 juli (12.00 uur-journaal)
Hochwasser in Deutschland: das Aufräumen nach der Flut beginnt I ZDF spezial,
ZDFheute Nachrichten, 17 juli 2021.

Waarom zijn er in België en Duitsland dodelijke slachtoffers te betreuren en in ons land niet?

De extreme regenval heeft in België en Duitsland niet alleen tot grote verwoestende overstromingen geleid, ook is er een aanzienlijk aantal dodelijke slachtoffers gevallen. Alfred Snoek van Weerplaza legt uit hoe dat kan.

Waarom de regenval in Duitsland en België dodelijker is dan bij ons, NU.nl, 17 juli 2021.

Dodental stijgt; de situatie blijft tot na het weekend gespannen

Vooral Zuid-Limburg is dus zwaar getroffen, maar de hoogwatergolf in de Maas en in de Roer leidt ook tot wateroverlast in Midden- en Noord-Limburg. De rivieren treden op sommige plaatsen buiten hun oevers met soms overstromingen in woonwijken tot gevolg. Om dit voor te zijn worden woonwijken langs de Maas uit voorzorg op veel plaatsen geëvacueerd.

Kijk voor verdere (internationale) berichtgeving in het weekend van 17 en 18 juli op Weeronline: in hun blog voorzien ze je rijkelijk en regelmatig van updates over de situatie rondom de grote rivieren.

Je kunt ook terecht op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap voor de ‘Limburgse’ watersnoodramp: er is een speciale afspeellijst aangemaakt: ‘Watersnoodramp Limburg – België – Duitsland (juli 2021)‘. Onder aan deze blogbijdrage vind je een verwijzing naar de klimaat-, water- zeespiegelstijgingspecial van Kunst en Landschap. Daarin tref je de (voornaamste) artikelen aan over de ramp – eveneens onderaan, in het ‘Juli-Maandoverzicht‘.

Geen code rood meer voor de waterstanden van de Maas. Zuiden van Duitsland getroffen door hevige regenval – dodenklokken luiden!

Na dagen van heftige regenval en ongekende overlast geldt er geen code rood meer voor de waterstanden van de Maas. Dat laat Rijkswaterstaat maandag 19 juli weten in gesprek met NU.nl. Wel blijven de waterschappen en Rijkswaterstaat alert op dijkverzwakkingen. Militairen trekken zich terug. Anders is het op verschillende plekken in Duitsland (en Oostenrijk) – ook het zuiden van het land wordt getroffen door hevige regenval – waar dorpen onderlopen of (deels) worden weggevaagd – dodenklokken luiden!.

De solidariteit onder bevolkingsgroepen is weliswaar groot, maar velen vragen zich af waarom ze niet eerder voor het onheil gewaarschuwd werden. Werken de (Europese) alarmsystemen wel? Südwestrundfunk rapporteert. Saillant detail: Duitsland maakt zich op voor de Bondsdagverkiezingen (26 september 2021, red.), dus politici betrekken hun stellingen omtrent klimaatverandering.

Hochwasser-Katastrophe: Aktuelle Lage | Brennpunkt 19.07.2021, SWR, 19 juli 2021.

Duitse overstromingen: ontzetting, verdriet en woede wisselen elkaar af

De situatie in Duitsland is dit weekend onverminderd spannend, meldt het Nederlandse watervakblad H2O Actueel. Inmiddels zijn meer dan 140 mensen omgekomen. Honderden zijn nog vermist. Ook de materiële schade is enorm. Hoe kon het zover komen? H2O wierp een blik op de Duitse media. In interviews en reportages wisselden ontzetting, verdriet en woede elkaar af. Maar ook wordt gezocht naar oorzaak en gevolg.

Beeld: ©H2O Actueel

Duitse overstromingen: ontzetting, verdriet en woede wisselen elkaar af
H2O Actueel, 18 juli 2021

CNN International bezoekt rampgebieden in Duitsland en België, meldt 195 dodelijke slachtoffers en blame gaming over schadeverantwoordelijkheid

See huge flood devastation in Germany and Belgium, CNN (International), 19 juli 2021.

‘Deadly floods inundated parts of Europe, but the Netherlands avoided fatalities. Here’s why’

Collega’s van CNN World trokken ook het Europese rampgebied in. Ze beschrijven de ravage in een uitgebreide longread met video en maakten een beeldverslag. Ze vragen zich af hoe het allemaal zo (snel) mis heeft kunnen gaan. Europa heeft immers een wereldwijd toonaangevend waarschuwingssysteem dat dagelijks regelmatig waarschuwt voor overstromingen.

In Duitsland en België stierven tot dan 195 mensen. De Copernicus Emergency Management Service meldde dat het meer dan 25 waarschuwingen heeft gestuurd voor specifieke regio’s van de Rijn- en Maas-stroomgebieden in de dagen voorafgaand aan de overstromingen, via haar European Flood Awareness System (EFAS), ruim voordat zware regenval de plotselinge overstromingen veroorzaakte.

Vanwege de Nederlandse reputatie op het gebied van watermanagement spreekt het CNN-team ook met hoogleraar Jeroen Aerts, hoofd van de afdeling Water- en Klimaatrisico’s van de Vrije Universiteit in Amsterdam over de Nederlandse situatie. Hoe komt het dat ons land ten opzichte van Duitsland en België relatief ‘ongeschonden’ uit de strijd komt?

Beeld: ©CNN World

Deadly floods inundated parts of Europe, but the Netherlands avoided fatalities. Here’s why
Ivana Kottasová and Mick Krever, CNN (World), 19 juli 2021

Deltacommissaris: ‘waterwerken na hoogwaters-‘93 en -‘95 hebben gewerkt, maar zijn wake-up call en stresstest’

Met gepaste trots meldt deltacommissaris Peter Glas dat de Maaswerken, het programma dat na de hoogwaters van ’93 en ’95 ingezet werd voor hoogwaterbescherming langs de Maas, door op dertig verschillende plekken meer ruimte te geven aan de natuur en de Maas beter bevaarbaar te maken voor grotere schepen, Nederland voor een belangrijk deel gevrijwaard heeft van ondergelopen dorpen en steden. Ook zijn er geen dodelijke slachtoffers te betreuren. Wel vindt hij de watersnood van juli-’21 een wake-up call en een stresstest.

Rewilding Europe: ’30 jaar rivierherstel brengt de Maas tot leven en toont de vele voordelen van werken met de natuur’

In de complexe wereld van vandaag kan het werken met de natuur – in plaats van ertegen – ons helpen veel van onze meest dringende problemen te overwinnen, zeggen ze bij Rewilding EuropeRewilding Europe is een non-profitorganisatie gevestigd in Nijmegen, Nederland. Hun werk richt zich op het her-creëren van wilde landschappen in zo’n tien verschillende regio’s in Europa.

Het herstellen van natuurlijke landschappen die door menselijke uitbuiting zijn beschadigd, is een van de meest effectieve en goedkoopste manieren om uitdagingen zoals klimaat-verandering en achteruitgang van de biodiversiteit aan te pakken, zo stelt de organisatie. Daarnaast, is hun opvatting, biedt het tegelijkertijd een breed scala aan andere sociaal-economische voordelen. Op deze manier kan herverwildering zowel sociaal-economisch als ecologisch zinvol zijn.

Beeld: de Grensmaas tussen Maastricht en Roosteren, ©Rewilding Europe

Een van de projecten van Rewilding Europe is ‘Grens-maas‘, dat op zijn beurt weer een van de projecten is uit de hierboven genoemde Maaswerken. De Grensmaas is het onbevaarbare deel van de Maas tussen Maastricht en Roosteren. Het is de enige grindrivier die Nederland rijk is. In het gebied wordt gewerkt aan bescherming tegen hoogwater door de stroomgeul te verbreden en uiter-waarden te verlagen. Men werkt er inmiddels zo’n 30 jaar aan. Een jubileum dus.
Niet zonder trots presenteert Rewilding Europe Grensmaas op 22 november 2021 met een publicatie: ‘30 Years of River Restoration: Bringing the River Meuse Alive!‘. Daarin wordt het baanbrekende initiatief beschreven dat gezorgd heeft voor bescherming tegen overstromingen, ecologisch herstel en econo-mische ontwikkeling in Nederland: het Grensmaas-project.

Beeld: ©Rewilding Europe

30 Years of River Restoration: Bringing the River Meuse Alive!
Natuurmonumenten, Staatbosbeheer (NL), Limburgs Landschap, Natuurpunt (BE), De Vlaamse Waterweg, Rijkswaterstaat, ARK/WWF, Consortium Grensmaas, Steengoed, Kempen en Maasland, 11 municipalities, 2 provinces and partners in tourism, heritage and nature, Dutch and Belgian ecologists started with MaasinBeeld, Research Institute for Nature and Forest INBO, Rewilding Europe, LIFE IP Deltanatuur and EU (Illustrations: Jeroen Helmer, Ark Nature Development. Text: Kris Van Looy & Gijs Kurstjens. Thanks also to ‘reading commission’ David Gilvear and Jochem Kail), november 2021.

Peter Glas: ‘de weerbaarheid moet omhoog, de kwetsbaarheid omlaag’

Na drie jaren met – uitzonderlijk – droge zomers, staat 2021 in het teken van extreme regenval in het stroomgebied van de Maas en de Rijn. Het waterveiligheidssysteem in Limburg kreeg hartje zomer een stresstest die zijn weerga niet kende. De Maas kon met man en macht in toom worden gehouden, maar de problemen deden zich elders voor: de beken en kleine rivieren. Die zwollen aan en zorgden voor grote schade. Nu de afvoerpiek Limburg heeft verlaten en het water zakt, rijst de vraag: wat zijn de belangrijkste lessen? H2O Nieuws vraagt het aan Deltacommissaris Peter Glas.

Beeld: Peter Glas, ©John van Hamond

Peter Glas: de weerbaarheid moet omhoog, de kwetsbaarheid omlaag
H2O Actueel, 20 juli 2021

Was het geluk of wijsheid dat het hoge water in Nederland geen slachtoffers heeft gemaakt?

Op 22 juli heeft het hoge water ons land verlaten. Rijkswaterstaat veegt opgelucht het zweet van het voorhoofd, zegt projectmanager rivieren Hans Brouwer tegen Judith Harmsen, die hem die dag voor Trouw interviewt. De hoogwatergolf in de Maas, die Limburg het weekend zo in spanning hield, is de Noordzee ingestroomd. In Nederland zijn geen dodelijk slachtoffers gevallen. Of dat geluk was, of toch vooral wijsheid, moet de komende tijd blijken, zegt Brouwer.

Wel durft hij te stellen dat de maatregelen die in het kader van ‘Ruimte voor de Rivieren’ en de Maaswerken na de overstromingen van 1993 en 1995 werden genomen, erger leed hebben weten te voorkomen. Doordat uiterwaarden zijn verlaagd, en dijken zijn verlegd, kunnen de rivieren benedenstrooms nu meer water opvangen. Daardoor zijn ook bovenstrooms de waterstanden lager. 

,,Die maatregelen hebben zeker effect gehad. We hebben nu meer water verstouwd dan in 1993 en 1995. Maar het is natuurlijk geen nieuws dat het desondanks op sommige plekken echt spannend was de afgelopen dagen.”


Hans Brouwer, projectmanager rivieren Rijkswaterstaat
‘Ruimte voor de Rivieren’, Kunst en Landschap (Bron: Rijkswaterstaat), 24 juli 2021.

Vierdelige BNNVARA-documentaireserie over de Watersnood van 1995: ‘Hoog Water’

Meer dan 26 jaar geleden – begin 1995 – was heel Nederland ook in de ban van het water: de Maas trad toen ook in Limburg buiten haar oevers en de dijken stonden in het Rivierenland op doorbreken. De gevaarlijk hoge waterstand van de Maas, de Rijn en de Waal leidde tot de grootste evacuatie sinds de Watersnoodramp van 1953: 250.000 inwoners sloegen op de vlucht. ‘Nederland en de strijd tegen het water’, hoe vaak heb je dat niet gehoord?

Hoogwaterjournaal: ‘De strijd tegen het water’, Hoogwaterbeschermingsprogramma, 28 oktober 2021.

De dreigende watersnood heeft (ook toen) een enorme impact gehad op het leven van heel veel mensen. In de vierdelige BNNVARA-documentaireserie ‘Hoog Water vertellen diverse betrokkenen over hun ervaringen. De reeks bevat veel – deels niet eerder uitgezonden – archiefbeelden van de dreigende watersnood én niet eerder vertoonde opnamen van video-amateurs. ‘Hoog Water’ was vanaf 3 februari 2020 vier weken te zien bij de omroep op NPO 2. Kunst en Landschap heeft ze voor je op een rijtje gezet. Je kunt ze alle vier terugkijken door op de illustratie hieronder te klikken:

Hoog Water, co-productie BNNVARA en ICU Documentaries, 4 afleveringen (3, 10, 17 en 24 februari 2020.

‘Blijf weg uit de uiterwaarden. En wat Limburg betreft: blijf weg uit het dal’

Wat er schort aan het watermanagement, is het gebrek aan lokale en regionale maatregelen. „Er is veel ruimte voor de grote rivieren vrijgemaakt, maar de aandacht voor beken en kleine rivieren en de ruimtelijke ordening moet op de zelfde leest geschoeid worden”, zegt Peter Glas tegen Arjen Schreuder in het NRC-artikel: ‘Nederland werd verrast, is de waterhuis-houding wel op orde?‘ (16 juli 2021, red.).

In hetzelfde artikel is het Frans Klijn, specialist rivierbeheer bij kennisinstituut Deltares en hoogleraar watermanagement aan de TU Delft, die het enthousiasme dempt, dat met name waterschappen de laatste jaren aan de dag leggen voor het vasthouden en bergen van water:

„Bij deze hoeveelheden stroomt het water over het land en hoopt zich onderaan de helling op. Het idee dat je water bij zulke hoeveelheden kunt vasthouden in de bodem en veengebieden moet je loslaten.”


Frans Klijn, specialist rivierbeheer Deltares

Belangrijkste conclusie is dat er bij ruimtelijke ordening meer bewustzijn moet komen voor water(management). Watermanagers moeten volgens Glas ‘bij elke schop in de grond’ worden geraadpleegd. Al deze maatregelen zijn natuurlijk niet nodig als er geen mensen in de overstroomde gebieden wonen. De simpele remedie tegen wateroverlast is volgens Klijn dan ook: ‘blijf weg uit gebieden waar het water af en toe komt.’

„Noem het zoals je wilt. Wat ik wil is dat mensen die verstand van water en bodem hebben, verplicht aan tafel zitten.”


Peter Glas, Deltacommissaris

‘Moeten de dijken omhoog? ‘Niemand kan ervan uitgaan: aan mij gaat het wel voorbij”

Elke Nederlander weet heus dat we onder zeeniveau leven, zegt Deltacommissaris Peter Glas tegen Marcel van Lieshout in de Volkskrant van 21 juli. Toch willen velen niet dat juist de dijk voor hun neus wordt opgehoogd – weg uitzicht. ‘Ik begrijp dat sentiment, maar we hebben nu de bedreigende kant van water weer ervaren.’ Uitgerekend de provincie Limburg vroeg enige tijd geleden of de normen voor dijken en andere waterkeringen niet wat overdreven zijn. Kon het niet een tikkeltje minder met toekomstige verhogingen van waterkeringen? Glas‘ antwoord laat zich raden:

Beeld: ©Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Moeten de dijken omhoog? ‘Niemand kan ervan uitgaan: aan mij gaat het wel voorbij’
Marcel van Lieshout, de Volkskrant, 21 juli 2021

Hoe zou Nederland eruit zien zonder dijken?

Globaal weet iedereen wel dat we een laaggelegen land zijn met rivieren, zegt de deltacommissaris in bovenstaand interview. We liggen aan zee, met polders onder de zeespiegel. Maar wie wát doet in het beschermen tegen water, hoe het gefinancierd is, of wat het verschil is tussen water dat gewoon door de Maas stroomt of dat van de berg komt, daarvan is men zich niet zo bewust. Dat moeten we telkens weer uitleggen.

,,Als het jouw woonwijk is waar de kelders onderlopen, waar de putdeksels omhoogkomen, dan vergroot dat het bewustzijn.“


Peter Glas, Deltacommissaris
Hoe zou Nederland eruit zien zonder dijken?, Hoogwaterbeschermingsprogramma, 15 november 2021.

Zonder onze dijken en duinen zou 60 procent van Nederland regelmatig onder water staan

Zonder onze dijken en duinen zou 60% van Nederland regelmatig onder water staan. Water-veiligheid is voor de Nederlanders van levensbelang. We – en de waterschappen – werden in de zomer van 2021 met de grote overstromingen in Limburg (nogmaals) met onze neus op de feiten gedrukt. Hoewel we in ons land met deze Watersnoodramp desastreuze gevolgen wisten te voorkomen, vielen er in België en Duitsland, zo bleek nadien, meer dan tweehonderd dodelijke slachtoffers te betreuren.

De alliantie Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), die bestaat uit 21 waterschappen en Rijkswaterstaat, wil daarom (mede gelet op klimaatverandering) een volgende ramp voor zijn. Dit ‘HWBP’ is de grootste dijkversterkingsoperatie sinds de Deltawerken. De doelstelling is om in 2050 alle belangrijke Nederlandse waterkeringen, alle dijken te laten voldoen aan een nieuwe, strengere veiligheidsnorm. In de komende dertig jaar worden er in heel Nederland zo’n 1.300 kilometer aan dijken en 500 sluizen en gemalen versterkt. Op steeds meer plekken gaat de schop in de grond.

Wil je meer weten over het hoogwaterbeschermingsprogramma en de versterking van onze dijken, neem dan af en toe een kijkje op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap. Via de afspeellijst ‘Voor sterke(re) dijken’ – Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) blijf je goed op de hoogte (van alle ontwikkelingen).

‘Voor sterke(re) dijken’ – Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), Kunst en Landschap (Bron: Hoogwaterbeschermingsprogramma), 16 november 2021.

België herdenkt slachtoffers, Limburg hoopt op terugkeer toeristen

België dompelde zich op 20 juli in nationale rouw om stil te staan bij de slachtoffers van de watersnood. In het land zijn (tot dan) zeker 31 mensen overleden en het noodweer heeft grote verwoestingen aangericht aan huizen en infrastructuur. Hulpdiensten hebben op het middaguur hun sirenes een minuut lang laten loeien, waarna een minuut stilte werd gehouden.

In Nederland daarentegen gold voor Limburg-Noord niet langer de noodtoestand. Dat maakte Antoin Scholten, voorzitter van de Veiligheidsregio, die dag ’s avonds in een persconferentie bekend. Ook alle noodverordeningen werden ingetrokken. Door het intrekken daarvan zijn toeristen weer welkom. Wel zijn er nog plekken in het noorden waar voorzichtigheid geboden is. Zo ontraadt men met klem niet over de dijken te lopen.

Bondskanselier Angela Merkel belooft snelle hulp, maar wederopbouw zal tijd vergen. Deelstaatregeringen vrezen corona-uitbraken

Bondskanselier Angela Merkel heeft snelle hulp beloofd. Ze maakte echter ook duidelijk dat de wederopbouw tijd zal vergen. Zij sprak op 20 juli over uithoudingsvermogen. ‘Na de watersnoodramp zal het nog jaren duren voordat de schade in de getroffen gebieden niet meer zichtbaar is. Ze zullen een leven lang in de herinnering van de bewoners blijven – na deze overstroming van de eeuw met meer dan 160 doden. Na de traumatische ervaringen en de destructieve verwoesting’.

De deelstaatregeringen van Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts vrezen corona-uitbraken in de overstroomde regio’s. Bij de reddings- en opruimwerkzaamheden en in de noodopvang zijn veel mensen samen zonder dat ze afstand kunnen houden. Rijnland-Palts gaat extra vaccineren in de getroffen gebieden. Noordrijn-Westfalen wil uitbreiding van het coronavirus in de noodopvang voorkomen met tests, mondkapjes en ventilatie.

Jahrhundertflut: Bundeskanzlerin Merkel besucht Katastrophengebiet, DW Deutsch (Nachrichten), 20 juli 2021.

Vijf dagen na de ramp: ‘ZDF-Zeit’ brengt met documentaire volle omvang Duitse tragedie in beeld

Binnen zeer korte tijd spoelden de denderende watermassa’s complete stukken land weg. Minstens 160 mensen stierven in Duitsland als gevolg van de overstromingen, velen zijn nog vermist. Langzaamaan keren de bewoners terug naar hun huizen of naar wat er nog van over is. Stormen hebben hele regio’s in Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts verwoest, zware regenval zorgde voor een spoor van verwoesting in Beieren. ‘ZDF-Zeit‘ brengt met de documentaire ‘Die Tage nach der Flut: Kampf gegen die Verwüstung‘ de volle omvang van de Duitse tragedie in beeld.

Iedereen: bewoners, buren, experts van de technische hulpverleningsorganisatie, politie, reddingsdiensten, brandweer en Duitse krijgsmacht schieten de overstromingsslachtoffers te hulp. Wie voor de puinvelden van de ooit pittoreske dorpjes in het Ahrtal of in het Berchtesgadener Land staat, weet hoe de bewoners zich moeten voelen. Ze zijn niet alleen hun bezittingen kwijt, maar ook enkele familieleden en vrienden.

Ondanks het leed is men aan de grote schoonmaak begonnen. Deze zal waarschijnlijk jaren in beslag nemen. Snel wordt duidelijk dat een dergelijke ravage niet door de dorpen alleen kan worden aangepakt. Dat is een landelijke taak. De dorpelingen kregen te maken met wat ze bij voorbaat anders hadden kunnen doen en hoe ze zich in de toekomst beter zouden moeten voorbereiden op dergelijke grote natuurrampen.

Die Tage nach der Flut: Kampf gegen die Verwüstung | ZDFzeit, ZDFheute Nachrichten, 21 juli 2021.

Meerdere waterschappen stoppen met permanente dijkbewaking

Op 21 juli is de hoogwatergolf in de Maas en in de grote rivieren bijna het land uit. Als gevolg daarvan stoppen meerdere waterschappen de permanente dijkbewaking. Dijkinspecteurs blijven wel alert op kritieke punten in de dijken, zoals plaatsen waar water en zand onder de dijk doorstromen en plekken met veel beverholen.

Dijkgraaf Patrick van der Broeck van Waterschap Limburg had er tot het natuurgeweld losbarstte ‘nooit rekening mee gehouden’ dat de normaal zo vredig kabbelende beken als de Geul, de Gulp, de Roer en de Geleenbeek konden veranderen in een vloedgolf, vertelt hij op 22 juli in gesprek met NU.nl.

Een watersnood op deze schaal was volgens Van den Broeck niet voorzien. In Zuid-Limburg zijn vijfhonderd buffers aangelegd om water dat anders in beken terecht komt, vast te houden. Die buffers zijn echter berekend op scenario’s die eens in de 25 jaar voorkomen. Hij pleit dan ook voor een nieuw waterplan.

,,De buien van vorige week komen normaal eens in de 100 jaar en op sommige plekken zelfs eens in de 300 jaar voor.”


Patrick van der Broeck, dijkgraaf Waterschap Limburg

Waterschap Limburg pleit voor betere samenwerking met België en Duitsland

Waterschap Limburg doet een klemmend beroep op het demissionaire kabinet en vraagt om hulp bij zo’n nieuw waterplan voor het zuiden van Limburg. Het plan zal vermoedelijk honderden miljoenen euro’s gaan kosten, steun vanuit het Rijk lijkt onontbeerlijk.

Het waterschap pleit voor een ‘euregionale aanpak’, waarbij Nederland, België en Duitsland intensiever samenwerken om het hoge water in de toekomst het hoofd te bieden. Een Europees waarschuwingssysteem behoort daarbij tot de ideeën. Het voelt zich gesteund door deltacommissaris Peter Glas, die de 22e juli in Zuid-Limburg gebieden bezocht die te stellen hadden met de overstromingen, waaronder het zwaar getroffen Valkenburg.

Peter Glas, Deltacommissaris, TV Valkenburg, 22 juli 2021.

Minister kondigt beleidstafel voor Limburgse wateroverlast aan

Om te leren van de enorme wateroverlast in Limburg wil minister Cora van Nieuwenhuizen (I&W, Infrastructuur en Waterstaat) een beleidstafel inrichten, naar het voorbeeld van de eerdere beleidstafel voor droogte. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) gaat met een quick scan de omvang van de schade in beeld brengen.

Dit staat in een brief aan de Tweede Kamer die demissionair minister Van Nieuwenhuizen op 27 juli 2021 stuurde. Zij beantwoordt hierin de vragen die Mustafa Amhaouch (CDA), Derk Boswijk (CDA), Laura Bromet (GroenLinks) en Corinne Ellemeet (GroenLinks) op 15 juli hebben ingediend. Op dat moment was de strijd tegen het water in Limburg nog in volle gang.

,,We moeten niet meer praten over wateroverlast, maar waterveiligheid. De gebeurtenissen van anderhalve week geleden zijn toch echt wel een wake-up call geweest. Klimaatverandering noopt ons om versneld samen te werken aan de waterveiligheid in Limburg, met alle partners in de provincie en ook met partners in België en Duitsland.”


Patrick van der Broeck, dijkgraaf Waterschap Limburg

Beeld: @ Ministerie van Defensie

Minister kondigt beleidstafel voor Limburgse wateroverlast aan
H2O Acteel, 28 juli 2021

‘Zeker in de strook van Eupen tot Verviers had men lokaal overstroming kunnen vermijden’

In België kregen ze zo niet nog meer water te verstouwen met de inmiddels bekende verschrikkelijke gevolgen. Het dodental van de overstromingsramp staat op 22 juli op 37. In de gemeenten langs de rivier de Vesder Verviers, Pepinster, Chaudfontaine en Luik – is de menselijke tol het hoogst. Mogelijk speelde de stuwdam in Eupen daar een rol in. Op het hoogtepunt van de uitzonderlijke regenval, woensdag 14 juli, gingen de luiken van het stuwmeer open. In totaal bevat het meer 25 miljoen kubieke meter water.

Had stuwmeer in Eupen eerder laten leeglopen verschil gemaakt? “Wellicht wel, maar situatie was ongezien”, VRT nws (TerZake), 22 juli 2021.

‘Inwoners verwoeste Belgische steden dreigen met rechter: ‘Tsunami door open zetten stuwdam”

Aan de oevers van de Vesder-rivier in de Belgische Ardennen groeit de frustratie, zo meldt De Stentor op 23 juli. Er duiken steeds meer getuigen op die stellen dat de verwoestingen in Verviers, Pepinster, Trooz en Chaudfontaine voor een groot deel te wijten zijn aan de beslissing om de sluizen van een stuwmeer ‘s nachts volledig te openen. Vijftig inwoners hebben zich verenigd in een actiegroep. ‘We zullen er alles aan doen om de waarheid aan het licht te brengen.’

Waarom was stuwmeer Eupen niet leeg voor zware regenval?, De Stentor, 23 juli 2021.

Wallonië laat nu onderzoeken of het voorafgaand aan de watersnood, die men vanaf de 14e juli ondervond, adequater had kunnen reageren, zegt Romana Abels op 26 juli in Trouw. Vooral over het openzetten van de dam bij Eupen rijzen vragen. ‘Het lijkt erop dat Wallonië sneller en alerter had kunnen reageren op waarschuwingen die binnen kwamen. Terugkijkend rijzen vooral ook veel vragen over de rol van de Waalse autoriteiten bij het besluit om de beruchte woensdagnacht de dam van Eupen open te zetten.’

Waalse Pepinster maanden na overstroming nog steeds in puin

Maanden bivakkeren in onbewoonbare huizen. Zonder gas, in verlaten straten. Een half jaar na de overstromingen in de Ardennen hebben honderden mensen in het Waalse Pepinster nog noodhulp nodig. Hulp die niet komt van de overheid, maar van inwoners zelf. De Vlaamse Anneke Alderweireldt pendelt elke week met noodhulp naar het slagveld waar ze samen met Christiane Mathonet de eerste levensbehoeften onder de plaatselijke bevolking verdeelt.

Waalse Pepinster maanden na overstroming nog steeds in puin, Kunst en Landschap (Bron: EenVandaag, 29 december 2021), 2 januari 2022.

Stuwdam op verkeerde moment opengezet tijdens de waterramp in België?

Beeld: ©BELGA

Deze stuwdam werd op het verkeerde moment opengezet tijdens de waterramp in België
Romana Abels, Trouw, 26 juli 2021

Te laat gewaarschuwd? Justitie Duitsland onderzoekt dood door nalatigheid bij overstromingen

Sinds de watersnoodramp van juli 2021 wordt er in Duitsland weer gediscussieerd over een hervorming van de rampenbestrijding. Zo wordt er gewerkt aan een Duitse versie van de NL-Alert. Uit privacyoverwegingen wil het land eigenlijk niet gebruikmaken van zo’n waarschuwingssysteem.

Veel gedupeerden van de watersnood klaagden meteen al dat ze helemaal niet of maar kort voor de watersnood zijn gewaarschuwd. In Sinzig, waar het water binnen een minuut tot de eerste etage reikte waardoor twaalf bewoners verdronken, was dat ook het geval. De politierapporten van dat incident worden meegenomen in het onderzoek. Ook wordt overwogen om de sirenes, die kort na het einde van de Koude Oorlog op veel plaatsen zijn gedemonteerd, weer aan te schaffen voor noodgevallen.

Beeld: ©AP

Te laat gewaarschuwd? Justitie Duitsland onderzoekt dood door nalatigheid bij overstromingen
NOS Nieuws, 2 augustus 2021

Het verdriet van de Pestalozzistrasse in Sinzig

Het is stil aan de Pestalozzistrasse, een ruim opgezette en wat kleurloze straat, iets buiten het centrum van Sinzig. Rechts van de weg staan verlaten huizen, de ruiten nog steeds kapot. Verslaggever Sander van Mersbergen toog voor De Stentor op de valreep van het nieuwe jaar naar het stadje en kijkt bij binnenkomst automatisch naar links. Daar staat het Lebenshilfehaus, een instelling waar nog niet zo lang geleden 37 mensen met een verstandelijke beperking  woonden. 12 van hen overleefden het niet. Ze werden in hun slaap verrast. Hoe kom je zo’n tragedie ooit te boven? Van Mersbergen spreekt burgemeester Andreas Geron en doet verslag vanuit het Ahrdal, waar de wond nog vers is. ,,Het is gewoon te veel.’’

Beeld: ©Peter Christmann

‘Twaalf lieve, hulpeloze bewoners verdronken: ‘Water kón niet bij ons tehuis komen, dachten we’’
Sander van Mersbergen, De Stentor, 2 januari 2022

Wat doet Rijkswaterstaat tegen hoogwater?

Een groot deel van ons land ligt onder de zeespiegel; meer dan de helft van de Nederlanders woont in een gebied dat kan overstromen. Dat maakt ons kwetsbaar. Daarbij krijgt Nederland steeds meer water te verwerken: het regent vaker, de zeespiegel stijgt en rivieren moeten steeds meer water afvoeren. Wat doet Rijkswaterstaat en welke maatregelen neemt zij om overstromingen te voorkomen? Eerste prioriteit voor juli-2021: de ’troep’ opruimen!

Wat doen we bij hoogwater in Nederland?, Rijkswaterstaat, 27 Juli 2021.

‘Afval opruimen in overstroomde Limburgse natuur: ‘Gaat nog maanden duren”

Plastic kratten, jerrycans en zelfs koelkasten. Nu de Maas weer rustig is, wordt duidelijk wat voor spoor van vernieling het water heeft achtergelaten. Rob van Schijndel, gebiedsmanager van Natuurmonumenten in Midden-Limburg, vertelt waarom mensen het afval niet zelf moeten gaan opruimen.

Verwoestende Maas laat puinhoop achter: ‘Groot slagveld’, De Telegraaf, 23 juli 2021.

Ook boswachter Niki Jasper vreest voor de natuurschade die alle troep langs de Maas kan aanrichten.

Het water zakt in Limburg, maar wat blijft er achter langs de rivier?, Nieuwsuur, 21 juli 2021.

Nu het water in de overstroomde Limburgse gebieden aan het zakken is, kan ook de schade in de natuur worden opgenomen, schrijft Job van der Plicht voor NU.nl. Samen met vrijwilligers is Natuurmonumenten in de laatste week van juli begonnen met het opruimen van de enorme berg afval die is achtergebleven in de natuurgebieden. Dinsdag 27 juli gebeurde dat in Meers, een Maasdorpje aan de grens met België.

Afval opruimen in overstroomde Limburgse natuur: ‘Gaat nog maanden duren’, NU.nl, Job van der Plicht, 27 juli 2021.

Miljoenen kilo’s zwerfafval uit de Maas gehaald

Meer dan tweeduizend vrijwilligers zijn op 14 augustus begonnen met het opruimen van de grote hoeveelheid afval langs de oevers van de Maas, nadat Rijkswaterstaat daar in juli al mee was begonnen. De opruimactie wordt uitgevoerd door meer dan vijftig lokale initiatieven. Volgens de organisatie zou de opruimactie grotendeels overbodig zijn als België meer zijn best deed om het afval op te ruimen, zegt initiatiefnemer Huub Waterval tegen NU.nl op de dag dat de opruimactie startte.

Miljoenen kilo’s zwerfafval uit de Maas gehaald | Opruimen na hoogwater, Rijkswaterstaat, 30 juli 2021.

‘Schone Rivieren’: ‘Nederland is het afvalputje van Noordwest-Europa’

Belgische boterkuipjes in de Biesbosch en Duitse drankkratten langs de Rijn. Het afval dat de onderzoekers van ‘Schone Rivieren‘ na de overstromingen van afgelopen zomer in Nederland aantroffen, laat volgens hen duidelijk zien dat ons land ‘het afvalafvoerputje van Noordwest-Europa’ is.

Beeld: ©Schone Rivieren

Schone Rivieren: Nederland is het afvalputje van Noordwest-Europa
H2O Actueel, 3 februari 2022

Kabinet vergoedt schade boeren in overstromingsgebied

© VidiPhoto

Op 13 augustus 2021 heeft het Kabinet ingestemd met een schaderegeling voor materiële schade die is ontstaan door de overstromingen in juli dit jaar in Limburg en een deel van Noord-Brabant. Bedrijven in het Wts-schadegebied die onverzekerbare, onvermijd-bare en niet-verhaalbare schade hebben opgelopen, kunnen in aanmerking komen voor een tegemoetkoming bij schade aan vaste en vlottende activa, teeltplan-schade, veehouderijschade, opstartkosten en kosten die gepaard gingen met de evacuatie van bedrijven. Ook wordt 65 procent vergoed van de kosten voor het opruimen of de kosten die zijn gemaakt om ergere schade te voorkomen.

LNV werkt aan regeling waterschade in uiterwaarden

Het ministerie van LNV werkt aan een aparte schaderegeling voor boeren wiens percelen in de uiterwaarden zijn ondergelopen door het hoge water in de Maas. De buitendijkse overstromingsschade viel aanvankelijk buiten de op 13 augustus aangekondigde regeling onder de Wet tegemoetkoming schade (Wts) bij rampen, maar de schaderegeling voor de uiterwaarden gaat ook gelden voor boeren die buiten het (Wts-)schadegebied vallen.

Extreme weerfenomenen door klimaatverandering: ‘We zijn laat, maar niet té laat’

Terwijl Limburg zijn wonden likt na de heftige overstromingen, staan grote delen van Europa in brand, meldt Anita van Rootselaar op 3 augustus 2021 in het Brabants Dagblad. Extreem weer: door klimaatverandering komt het steeds vaker voor. Gevaarlijk voor de mensheid, waarschuwen deskundigen, maar ook peperduur. ,,De kosten van maatregelen zijn veel lager dan de schade als we niets doen.”

Beelden van vlammenzeeën in, onder meer, de Turkse toeristentrekpleister Marmaris gaan de wereld over. Filmpjes van mensen die door een inferno van smeulende bomen rijden. En dat terwijl de kolkende watermassa’s door straten in Limburg, België en Duitsland nog vers in het geheugen liggen.

Klimaatverandering? We moeten voorzichtig zijn met het koppelen van individuele gebeurtenissen aan klimaat, want dat is complex, zegt Patrick Verkooijen, directeur van het Global Center on Adaptation. Wat wél zeker is, is dat de opwarming van de aarde in de algemene zin voor meer extreem weer zorgt. AD-verslaggever Hilai Noorzai spreekt met hem.

Extreme weerfenomenen door klimaatverandering: ‘We zijn laat, maar niet té laat’, Anita van Rootselaar, Brabants Dagblad, 3 augustus 2021.

Mark Rutte. ‘Ik ben niet zo van de ‘sweeping statements’.’

Demissionair premier Mark Rutte (VVD) was er – ondanks het uitroepen van een nationale ramp (red.) – nog niet echt aan toe: de conclusie dat de watersnood met klimaatverandering te maken zou kunnen hebben. Terwijl beleidsmakers in Duitsland en België dat verband wel meteen legden, zei Rutte: ,,Ik ben niet zo van de sweeping statements.” Zo luidt het dagelijkse ‘Commentaar’ van NRC.

Behalve dat dit volgens de groep redacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur van NRC, niet helemaal klopt – bij populaire VVD-thema’s als misdaadbestrijding of integratie weet Rutte de grote woorden altijd makkelijk te vinden – roept het volgens hen ook de vraag op: staat klimaatverandering hoog genoeg op de Nederlandse politieke agenda?

De NRC-redacteuren nemen (op 24 juli 2021) nadrukkelijk stelling: ‘Nederland is zonder meer kampioen klimaatadaptatie. Het is zelfs een exportproduct. Adaptatie alleen zal echter niet genoeg zijn om de gevolgen van extreem weer op te vangen. Daarvoor zijn ook maatregelen nodig die CO2-uitstoot en de opwarming van de aarde tegengaan. En juist dat vindt de politiek moeilijk, zo blijkt steeds weer. Het raakt aan fundamentele discussies over de omvang van veeteelt en de verhouding tussen asfalt en natuurgebieden. Discussies die best wel wat vaker ‘sweeping statements’ kunnen gebruiken.’

‘Waterbewustzijn is beneden alle peil; lessen van de overstromingen in jaren negentig zijn genegeerd’

Aan belangrijke lessen van de overstromingen in 1993 en 1995 is de overheid voorbij gegaan, concludeert Peter van Rooy, directeur van NederLand Boven Water (NLBW) en voormalig onderzoeker bij het Rathenau Instituut in een opiniestuk hartje zomer 2021 in Trouw. Ook volgens hem is de watersnood in Limburg aanleiding voor het opmaken van de balans.

Van Rooy stelt zich de vraag wat er in twintig jaar bereikt is na de enorme wateroverlast in 1993 en 1995, en daaruit voortvloeiend de grootste evacuatie sinds de Tweede Wereldoorlog. Hij geeft zichzelf antwoord: ,,Helaas, veel te weinig: het waterbewustzijn is flinterdun en in ruimtelijke ordening wordt over het hoofd gezien dat we een delta zijn.”

Beeld: ©Trouw

Waterbewustzijn is beneden alle peil; lessen van de overstromingen in jaren negentig zijn genegeerd
Peter van Rooy, Trouw, 23 juli 2021



.

Van Rooy’s zorg richt zich voornamelijk op het tweede punt, dat van de ruimtelijke ordening, een van de hoofdthema’s van Kunst en Landschap.

,,We hebben ingeleverd ten opzichte van twintig jaar geleden. Talloze onderzoeksrapporten ten spijt, ruimtelijk beleid is opgelost in retoriek, laat staan dat ruimtelijke ordening op waterbasis is gerealiseerd.”


Peter van Rooy

Dit opiniërende artikel is min of meer een vervolg op een eerder (25 maart 2021, red.) door Van Rooy geschreven blogartikel op de website van het netwerk NLBW: ‘Wonen en klimaat in ruimtelijke verlamming‘, waarin hij pleit voor een (nieuw) ‘Ministerie van Ruimte’ – mét instrumenten voor uitvoeringskracht en doorzettingsmacht. De illustratie bij dit artikel is veelzeggend.

Op de hoofdpagina van Kunst en Landschap lees je overigens alles over de huidige discussie over dit door velen gewenste ministerie – in welke vorm ook.

Wonen en klimaat in ruimtelijke verlamming
Peter van Rooy, NederLand Boven Water (NLBW), 25 maart 2021

‘De ruimtelijke ordening werd uitgeleverd aan de vrije markt en nu zitten we met de gebakken peren’

Met onverholen ergernis beschrijft Peter van Rooy hoe de pijlers onder de ruimtelijke ordening een voor een zijn afgeschaft of wegbezuinigd. Dat zegt landschapsarchitect, voormalig senior beleidsadviseur Ruimtelijke Ordening en projectleider vroege planfase, Herman Weelink op 29 juli, eveneens in Trouw, en als reactie op Van Rooy’s opiniestuk. ‘Hoe kennis is ingeleverd onder het adagium ‘markt, tenzij’ en hoe de ruimtelijke ordening in feite is overgenomen door projectontwikkelaars’.

Weelink geeft Van Rooy niet alleen volledig gelijk, het ‘wordt’ volgens hem ‘nog erger’: ‘Niet alleen de uitvoerende instanties en zelfs het verantwoordelijke ministerie zijn opgeheven, maar ook is het juridische fundament onder de ruimtelijke ordening weggeslagen’.

Herman Weelink maakte onlangs (maart 2021, red.) deel uit van een ‘multidisciplinaire groep experts’ op het gebied van Ruimtelijke Ordening, aangevoerd door Cees Veerman, Adriaan Geuze en Christine Sijbesma, en was mede-ondertekenaar met nog een aantal ‘buitenruimte-prominenten’, van een opinie-artikel in NRC, waarin ze krachtig pleiten voor een terugkeer naar een samenhangend ruimtelijk rijksbeleid, waarin een visie op een duurzame leefomgeving leidend is voor het beleid van lagere overheden.

Het zal geen verbazing wekken dat je de (deze) artikelen van Peter van Rooy en Herman Weelink ook aantreft op de hoofdpagina van Kunst en Landschap. Ze worden daar – in breed perspectief – uitgebreid en ruimhartig besproken.

Beeld: ©Trouw

De ruimtelijke ordening werd uitgeleverd aan de vrije markt en nu zitten we met de gebakken peren




.

Op 15 mei 2021 resulteerde het overleg van deze ‘multidisciplinaire groep experts’ op het gebied van Ruimtelijke Ordening in een brief aan kabinetsinformateur Mariëtte Hamer: ‘Aandacht voor ruimtelijke consequenties van toekomstig kabinetsbeleid‘. Een brief, die ik zonder welke voorbehouden ook, graag zou (mede-)ondertekenen: Kunst en Landschap in een notendop!

‘De halve wereld heeft last van extreem weer: dit moet je weten’

De halve wereld heeft last van extreem weer: dit moet je weten
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 21 juli 2021

Dramatische overstroming van de Chinese miljoenenstad Zhengzhou: minstens 12 mensen omgekomen

Deaths in flooded subway as torrential rain hits central China, Al Jazeera English, 21 juli 2021.

Zeker twaalf mensen kwamen om in de ondergelopen metrobuizen van de Chinese miljoenenstad Zhengzhou, terwijl zware overstromingen de centrale provincie Henan in China overspoelen. Tienduizenden worden gedwongen hun huizen te evacueren na drie dagen van hevige regens, die ‘normaal’ in – pak hem beet – een jaar naar beneden komt. Het leger heeft gewaarschuwd dat een van de getroffen dammen in de regio elk moment kan instorten, met gevaar voor het leven van ongeveer zeven miljoen mensen. Toenemende verstedelijking en klimaatverandering hebben het effect van overstromingen de afgelopen jaren verergerd.

Beeld: ©EPA

In Zhengzhou viel op één dag genoeg regen voor een heel jaar, de metrobuizen stonden er vol
Eefje Rammeloo, Trouw, 21 juli 2021

In ‘sponsstad’ Zhengzhou bleek tijdens de watersnood hoezeer vrijwel iedereen afhankelijk is geworden van zijn mobiel

Volgens officiële Chinese overheidscijfers is inmiddels 98 procent van alle 654 grote steden in China kwetsbaar voor overstromingen en andere wateroverlast. Steeds grotere delen van het land zijn de laatste decennia onder een laag asfalt bedekt. Bij de uitbreiding van de steden werd aanvankelijk nauwelijks gedacht aan de afvoer van overvloedige regen. De stedelijke gebieden worden nu nog vooral veilig gehouden door steeds hogere dijken, dammen en opvang van water in reservoirs. Dat beleid lijkt steeds meer onhoudbaar. Dat schrijft Garrie van Pinxteren voor NRC op 25 juli 2021.

Sinds 2015 heeft China dan ook het idee van de zogeheten ‘sponssteden’ omarmd: daarbij wordt er meer water opgevangen in moerassige natuurgebieden. Ook wordt er in die steden asfalt gebruikt dat water beter doorlaat en komen er meer groengebieden.

Ook Zhengzhou staat op de lijst van sponssteden. Maar tegen écht zware regenval kunnen de sponssteden niet op. De recente neerslag in Zhengzhou is in Chinese media al de zwaarste in duizend jaar genoemd. Sponssteden kunnen een toevloed van hoogstens 180 tot 200 millimeter regen in 24 uur aan. Er viel op veel plaatsen ruim drie keer zo veel.

Verreweg de meeste indruk maakten de filmpjes van passagiers die lieten zien hoe ze vastzaten in de metro. Ze dreigden niet alleen te verdrinken, maar ook te verstikken door het gebrek aan verse lucht in de afgesloten wagons. De eerste twaalf gerapporteerde slachtoffers vielen dan ook in de metro.

Passengers trapped in flooded subway in China, The Globe and Mail, 21 juli 2021.

Noodweer zorgt opnieuw voor overlast in België en Nederland: straten blank en kelders ondergelopen

In het weekend van 24 en 25 juli worden België en Nederland opnieuw getroffen door noodweer. In Friesland staan zondagochtend de straten blank en zijn kelders ondergelopen. Het KNMI meldt dat in de middag in het hele land enkele stevige nieuwe onweersbuien ontstaan, met hagel en veel neerslag in korte tijd – code geel wordt afgekondigd. In het Belgische Dinant werden zaterdag auto’s meegesleurd door het water. Ook Noord-Brabant en Zeeland kampten zaterdag met de gevolgen van hevige regenval.

Opnieuw wateroverlast in België, NOS Jeugdjournaal, 25 juli 2021.
Beeld: ©Belga / Richard Fournaux (Facebook)

Noodweer zorgt opnieuw voor overlast in België en Nederland: straten blank en kelders ondergelopen
Redactie de Volkskrant, 25 juli 2021

‘Investeren in zulke gebieden is investeren in je eigen ellende’

Miljardeninvesteringen voor grote opgaven weer op de schop bij zeespiegelstijging?

We moeten in ons deltalandje (in de nabije, maar zeker ook verre toekomst) meer zaken slim en duurzaam aanpakken – lees naar integrale oplossingen zoeken. Bij de vijf grootste investeringsopgaven tot 2050: infrastructuur, woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie en natuur en landbouw, houdt Nederland echter nauwelijks rekening met de toekomstige effecten van zeespiegelstijging, zo blijkt uit een rapport van ingenieursadviesbureau Sweco. Mogelijk moeten deze investeringen, samen goed voor zo’n 900 miljard euro, hierdoor later alsnog op de schop.

Alleen in de watersector worden de gevolgen van de zeespiegelstijging ‘tot op zekere hoogte’ meegewogen, constateert het bureau in het rapport ‘Ruimte voor de toekomst’. Een nog groter risico van het huidige investerings- en planningsbeleid is volgens Sweco dat er straks helemaal geen flexibiliteit of (fysieke) ruimte meer is om de aanpassingen te kunnen doen die nodig zijn om ons land veilig en leefbaar te houden. Het pleit dan ook nadrukkelijk voor meer landelijke regie.

,,Er is veel meer regie nodig op ministerieel niveau”, meent Alex Hekman, business director-Water bij Sweco, zo tekent het watervakblad H2O Actueel op, op 11 februari 2021.

,,Nu wordt er slecht gestuurd op dit soort risico’s, en dat komt mede door de decentralisatie van ruimtelijke ordening. Er mist samenhang in de keuzes die we maken.”


Alex Hekman, business director Water (Sweco)

De belangrijkste conclusies uit de whitepaper Ruimte voor de toekomst:  

  • We moeten in Nederland ruimte vrijhouden voor maatregelen die in de toekomst nodig zijn om ons beschermen tegen zeespiegelstijging. Vooral in de laaggelegen delen moeten we niet alles dicht bouwen, zodat we voldoende flexibel blijven.
  • Niet alleen de watersector, maar alle sectoren moeten bij hun planvorming rekening houden met een mogelijke zeespiegelstijging. Hierbij kan de planning van de verschillende investeringsopgaven veel beter op elkaar wordt afgestemd. Koppel de verschillende investeringsagenda’s om maatregelen tegen zeespiegelstijging betaalbaar en maatschappelijk acceptabel te houden. En als we dan toch gaan investeren, laten we gelijk een stap zetten richting klimaatbestendig Nederland.

Bekijk hieronder de whitepaper Ruimte voor de Toekomst; Hans Verbraeken heeft het voor Het Financieele Dagblad (en voor jou) prachtig onder de loep genomen in: ‘Nederland vergeet stijgende zeespiegel in plannen voor ruimtelijke ordening‘.

Beeld: © Sweco

Ruimte voor de toekomst
Sweco (Whitepaper), 11 februari 2021





.

Beeld: Lex van Lieshout

‘Nederland vergeet stijgende zeespiegel in plannen voor ruimtelijke ordening’
Hans Verbraeken, Het Financieele Dagblad, 11 februari 2021

Bouwen op het diepste punt van Nederland, is dat wel verstandig?

Bouwen op het diepste punt van Nederland, is dat wel verstandig? Er komt een compleet nieuw dorp in de Zuidplaspolder tussen Gouda en Rotterdam, op 6 meter onder zeeniveau. Terwijl het water de komende jaren alleen maar verder stijgt, en de polder zakt. Volgens burgemeester Han Weber van de gemeente Zuidplas kun je er prima op een veilige manier bouwen, maar Jan Rotmans, hoogleraar Transitiekunde aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam, denkt daar (al heel lang) heel anders over en vindt dat je bij het bouwen van huizen veel toekomstgerichter (verder dan 2050, ‘richtjaar’ van het Deltaplan) moet denken: bouwen op en met het water op plekken waar dat kan, of zelfs móet, willen ook onze kinderen en kleinkinderen na dat jaar ‘droge voeten’ houden.

Is bouwen op het diepste punt van Nederland wel verstandig?, (Bron: NPO Radio 1, Dit is de Dag, 11 augustus 2021), Kunst en Landschap, 15 augustus 2021.

Deltacommissaris waarschuwt voor niet-klimaatadaptief bouwen

In de zomer van 2021 werden Limburg, België en Duitsland overvallen door enorme en langdurige hoosbuien, meldt het NOS-journaal. De verwachting is, ook onder zo’n 14.000 klimaatwetenschappers (IPCC-rapport-2021), dat die in de komende jaren alleen maar zullen toenemen. Wat zijn de consequenties daarvan voor het bouwen van onze woningen en bedrijven?

Deltacommissaris Peter Glas, die de regering adviseert op het gebied van de waterhuishouding van ons land, zodat we ‘droge voeten houden’, waarschuwt dat er ‘klimaatadaptief’ (aanpassen aan veranderende klimaatomstandigheden) gebouwd moet worden. Als we dat niet doen, dan kan de schade in de komende dertig jaar wel eens oplopen tot zo’n 170 miljard oplopen! ,,Bezint, eer gij begint.”

Deltacommissaris waarschuwt voor niet-klimaatadaptief bouwen, Kunst en Landschap (Bron: NOS-journaal (14 juli 2021)/Hans Middendorp), 26 augustus 2021.

Water als sturend principe in de leefomgeving

Om schade door weersextremen te beperken, is het nodig dat overheden water ‘sturend’ laten zijn voor de ruimtelijke inrichting. Waterschappen riepen in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen-2021 dan ook op om bij het invullen van de woningbouwopgave toekomstbestendige keuzes te maken in water-, land en bodemgebruik. In de regio is hier volgens hen meer samenwerking en regie nodig (een zogenoemde ‘gebiedsgerichte’ aanpak). Van het nieuwe kabinet vragen ze dit ordeningsprincipe nadrukkelijk te omarmen en daar structureel financieel aan bij te dragen.

Voor meer achtergronden over een integrale gebiedsgerichte aanpak van de ruimtelijke inrichting van (Noord) Nederland verwijs ik je graag naar de hoofdpagina van Kunst en Landschap.

Wat Waterschappen Willen, Unie van Waterschappen, 2 maart 2021.

Unie van Waterschappen: kabinet moet sneller en op grotere schaal voldoende geld beschikbaar stellen voor decentrale overheden

Na de drie extreem droge zomers van voorgaande jaren en de overstromingen in de zomer van 2021 in Limburg roept Rogier van de Sande, voorzitter van de Unie van Waterschappen op 16 september 2021 het kabinet op om sneller en op grotere schaal voldoende geld beschik-baar te stellen voor decentrale overheden. De Unie zette dat twee maanden later nog eens kracht bij, in aanloop naar het Wetgevingsoverleg Water in de Tweede Kamer-commissie Infrastructuur en Waterstaat van 22 november dat jaar, om tot een versnelde aanpak voor klimaatadaptatie en structurele financiering voor het opvangen van de gevolgen van de klimaatverandering te komen.

,,Wanneer we de aanpak niet versnellen, kijken we aan tegen een potentiële schade door wateroverlast, hitte en droogte tot 174 miljard euro voor voornamelijk particulieren in 2050.“


Rogier van de Sande, voorzitter Unie van Waterschappen
#WatWaterschappenWillen: versneld aanpassen aan weersextremen, Unie van Waterschappen, 16 september 2021.

Wetterskip Fryslân wil extra geld uit Den Haag voor klimaat-adaptatie

Om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen, wil ook Wetterskip Fryslân extra geld voor versnelling van de benodigde maatregelen. Dat stelt dijkgraaf Luzette Kroon van het Friese waterschap op 15 november 2021 in het Fries Dagblad, in een reactie op de oproep van de Unie van Waterschappen.

Dat de kwestie ook voor Fryslân urgent is, lijdt volgens dijkgraaf Kroon geen twijfel, maar:

,,We moeten niet denken dat het hier, zoals afgelopen zomer, alleen waterschade betreft. Net als in de rest van Nederland vormt droogte de grootste dreiging. Daar moeten we samen iets aan doen.”


Luzette Kroon, dijkgraaf Wetterskip Fryslân
Beeld: ©Niels de Vries

Wetterskip Fryslân wil extra geld uit Den Haag voor klimaatadaptatie. Weersextremen zoals hitte, droogte en wateroverlast kunnen tot 2050 voor 174 miljard euro schade veroorzaken
Lars Goerres, Fries Dagblad, 15 november 2021

Advies deltacommissaris: extra inzet nodig voor klimaat-bestendige woningbouw

De ministeries van Binnenlandse Zaken en Infrastructuur en Waterstaat hebben de deltacommissaris Peter Glas in juli 2021 gevraagd advies uit te brengen over woningbouw en klimaatadaptatie. Tot 2030 moeten er in Nederland volgens velen zo’n 900.000 nieuwe woningen worden gebouwd om het woningtekort op te lossen.

De deltacommissaris is gevraagd om in twee stappen – via een briefadvies en via een doorkijk naar de langere termijn – te adviseren wat er met het oog op de klimaatverandering en de wateropgaven nodig is om deze woningbouwopgave goed uit te kunnen voeren. Dit briefadvies is op 1 september 2021 aangeboden aan de ministeries. 

Beeld: ©Deltacommissaris

Advies deltacommissaris: extra inzet nodig voor klimaatbestendige woningbouw
Deltacommissaris (Nationaal Deltaprogramma), 1 september 2021

Eerste aflevering ‘BNR-Koplopers’: ‘Duurzame woningen, bestand tegen klimaatverandering’

De gevolgen van klimaatverandering voor de gebouwde omgeving zijn sinds deze zomer pijnlijk zichtbaar. Kunnen we onze woningen beschermen tegen de verwoestende overstromingen zoals we die in juli zagen, of moeten we gewoon anders gaan bouwen?

Werner Schouten gaat, samen met BNR-presentator Liesbeth Staats, met ingang van de laatste week van augustus op zoek naar ‘Koplopers’! Voor een ‘structurele oplossing voor een leefbare wereld in 2100’. Al bijna twee jaar pleit ‘co-host’ Schouten als voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging voor duurzaam leiderschap in de politiek, maar hij richt zijn pijlen nu ook op het bedrijfsleven! Elke week gaat het duo in het wekelijkse radioprogramma ‘BNR-Koplopers‘ in gesprek ‘met constructieve rebellen die de status quo uitdagen op het gebied van duurzaamheid’.

Hoognodig, volgens Schouten: ‘om tot een klimaatneutrale wereld te komen moet namelijk alles veranderen. Van de manier waarop we energie opwekken tot de melk in de koffie. Hoe gaan ondernemers daar mee om? Wie is de echte koploper, wie twijfelt nog en wie maakt zich schuldig aan greenwashing?’

,,In BNR-Koplopers gaan we niet pleisters plakken en symptomen aanpakken, maar zoeken we echte systeemoplossingen. Structurele oplossingen voor een florerende wereld in 2100.”


Werner Schouten, voorzitter Jonge Klimaatbeweging

In deze eerste aflevering van Koplopers spreken Staats en Schouten met architect Koen Olthuis (Waterstudio & Dutch Docklands), die wil bouwen óp water, in plaats van er tegen te vechten, en Lars van der Meulen, duurzaamheidsdirecteur bij bouwonderneming VolkerWessels.

#1 | Duurzame woningen, bestand tegen klimaatverandering, Koplopers (BNR), 25 augustus 2021.

Het nieuwe programma Koplopers (van BNR Nieuwsradio en Change Inc.) is vanaf 25 augustus 2021 elke woensdag om 15.30 uur op Radio1 te beluisteren. Je kunt het natuurlijk ook in je favoriete podcast-app be- of terugluisteren.

‘KNMI stelt verwachte zeespiegelstijging Nederland naar boven bij: tot 1,2 meter in 2100’

Beeld: ©KNMI

De zeespiegelstijging voor de kust van Nederland kan extremer worden dan eerder gedacht, meldt Maartje Bakker op 25 oktober 2021 in de Volks-krantBakker spreekt Sybren Drijfhout, klimaatexpert bij het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). Als de uitstoot van broeikasgassen onverminderd blijft toenemen, ligt een stijging van 1,2 meter in 2100 binnen bereik (ten opzichte van begin deze eeuw). Eerder leek het ondenkbaar dat de zeespiegel meer dan één meter zou stijgen.

Dat staat in het Klimaatsignaal’21, een rapport waarvoor het KNMI heeft uitgezocht wat het gezaghebbende IPCCklimaatrapport (zomer 2021) betekent voor Nederland. In dit IPCC-rapport, waarover je alles kunt lezen in de Kunst en Landschap-klimaat-, water- en zeespiegelstijgingspecial ‘Het water komt…‘, zetten honderden wetenschappers van over de hele wereld de laatste inzichten over het klimaat op een rij.

,,We hebben meer rekening gehouden met de onzekerheid die er zit in de verschillende klimaatscenario’s. Ook de laatste inzichten over Antarctica leidden ertoe dat we de verwachtingen naar boven hebben bijgesteld. Verder nemen we nu voor het eerst bodemdaling mee.“


Sybren Drijfhout, klimaatexpert KNMI

KNMI komt in navolging van IPCC-zomerrapport met alarmerend rapport: ‘Klimaatsignaal’21’

Het klimaat verandert – ook in Nederland. Dat zal ook jou niet zijn ontgaan. Zo komen sommige situaties vaker voor (hitte) en andere situaties juist minder vaak (strenge vorst). Extreem weer blijft hangen in ons geheugen. Zo zullen we de indringende beelden van de overstromingen en wateroverlast na de ongekend hevige regenval op 13 en 14 juli 2021 in NederlandDuitslandBelgië en Luxemburg niet snel vergeten. Het aantal slachtoffers (meer dan 200) en de materiële schade (honderden miljoenen, in Duitsland gaat het in de miljarden lopen) waren groot.

Het KNMI brengt in navolging van het alarmerende IPCC-zomerrapport (nogmaals; dit (imposante) rapport van het internationale klimaatpanel van de Verenigde Naties wordt hieronder uitgebreid beschreven) het Klimaatsignaal’21 uit, om antwoord te geven op vragen als: in welke mate is het klimaat al veranderd? Wat is eigenlijk normaal voor de tijd van het jaar? En waar moeten we in de toekomst rekening mee houden?

KNMI Klimaatsignaal’21, KNMI, 25 oktober 2021.

Klimaatverandering in Nederland heeft een steeds grotere impact op onze samenleving

Met dit rapport geeft het KNMI (opnieuw) het signaal af dat het klimaat (ook) in Nederland snel verandert. Ook benadrukt het instituut dat klimaatverandering in Nederland een steeds grotere impact heeft op onze samenleving. Daarmee wordt eens te meer onderstreept hoe belangrijk het is om – samen met andere landen – de uitstoot van broeikasgassen fors te verminderen. Alleen dan zullen we volgens de organisatie de gevolgen van klimaatverandering, zoals toenemende hitte, droogte, extreme neerslag en zeespiegelstijging voor Nederland kunnen beperken.

Onderstaande infographic, die het Klimaatsignaal’21 in een notendop weergeeft, is clickable gemaakt, zodat je ook de ‘kleine letterjtes’ kunt lezen.

Beeld: ©KNMI

Reactie Deltacommissaris Peter Glas op KNMI-rapport Klimaatsignaal’21

Op elkaar afgestemd of niet, nog dezelfde dag, 25 oktober 2021, komt deltacommissaris Peter Glas met een reactie op het Klimaatsignaal’21-rapport van het KNMI. Niet raar, omdat dit signaalrapport directe consequenties zal hebben voor uitwerking en uitvoering van het Deltaprogramma (2022): waterkeringen versterken, de kustlijn onderhouden, zoetwatervoorraden in oppervlaktewater en grondwater behouden en een nieuwe balans vinden tussen vasthouden en afvoeren van regenwater in landelijk en stedelijk gebied. Het Deltaprogramma is overigens september 2021 net bijgesteld. Ik citeer Glas letterlijk:

,,Het KNMI-Klimaatsignaal’21 bevestigt dat het voor ons laaggelegen land essentieel is dat de CO2-emissies mondiaal omlaag gaan en dat we extra tempo moeten maken binnen het Deltaprogramma met de maatregelen waarmee we in 2050 weerbaar zijn tegen overstromingen, zoetwatertekorten en extreem weer.”


Peter Glas, deltacommissaris

Zeespiegelscenario’s KNMI laten zien dat eind deze eeuw bestaande aanpak Deltaprogramma mogelijk niet meer volstaat

De zeespiegelscenario’s van het KNMI laten zien dat eind deze eeuw de bestaande aanpak mogelijk niet meer volstaat, zegt de deltacommissaris, en meer ingrijpende keuzes voor het waterbeheer en ruimtelijke inrichting kunnen nodig zijn.

,,Deze nieuwste wetenschappelijke inzichten vergroten de urgentie om de voorbereiding op deze keuzes nu al ter hand te nemen.”


Peter Glas, deltacommissaris

Tegelijkertijd vindt Glas dat we er nu bij onze ruimtelijke inrichting al rekening mee moeten houden dat we onze strategieën op termijn moeten aanpassen en dus goed moeten kijken waar we bouwen en ervoor zorgen dat we dat op een toekomstbestendige manier doen.

Uitgebreide toelichting Deltacommissaris achtergronden KNMI-Klimaatsignaal’21-rapport

In 2014 berekende het KNMI dat in 2100 de grens 1 meter zou zijn. De berekende zeespiegelstijging is nu dus naar boven bijgesteld, is de conclusie van de deltacommissaris in zijn uitgebreide toelichting op het Klimaatsignaal’21 van het KNMI. Op de lange termijn, zo stelt hij, wordt het verschil in zeespiegelstijging tussen niets doen aan de uitstoot van broeikasgassen en het voldoen aan het Klimaatakkoord van Parijs zeer groot. In 2300 kan dit verschil namelijk al oplopen tot vele meters.

Klik op de illustratie hieronder voor een uitgebreide toelichting en reflecties namens de deltacommissaris op zeespiegelstijging, extremere zomerbuien, langdurige droogte of hitte, rivieren, orkanen en stormen, stedelijk klimaat en op IPCC en KNMI-klimaatscenario’s.

Beeld: compilatie van illustraties uit de uitgebreide toelichting van de deltacommissaris, RR/©K&L.

‘Zeespiegel dreigt sneller te stijgen: ‘We gaan naar kritieke grens’

Zeespiegel dreigt sneller te stijgen: ‘We gaan naar kritieke grens’, NU.nl, 25 oktober 2021.

Experts willen dat er landelijke normen voor klimaatveiligheid komen. ‘We moeten intelligent woekeren met de ruimte.’

‘Vrolijk leesvoer is het misschien niet. Maar het is wel noodzakelijk leesvoer’, aldus demissionair staatssecretaris Steven van Weyenberg (Infrastructuur en Waterstaat, D66) op maandag 25 oktober 2021 bij de presentatie van het klimaatrapport van het KNMI.

„Praten over maatregelen tegen klimaatverandering als iets wat we doen voor onze kinderen is een onderschatting van de urgentie. Het is code rood en het is aan ons allen om daarop te handelen.”


Steven van Weyenberg, demissionair staatssecretaris I&W

Waar Nederland ‘echt aan toe is’, is het instellen van ‘landelijke normen voor klimaatveiligheid’, zegt Rogier van der Sande, voorzitter van de Unie van Waterschappen en dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Rijnland in Leiden.

,,Het belangrijkste uit dit rapport is voor mij niet de zeespiegelstijging. Die gaat ons veel later raken dan extreme weersomstandigheden; die gaan vaker en heftiger voorkomen, hier en nu. Deze extremen zijn zo acuut dat er landelijke normen moeten komen voor klimaatveilig bouwen.”


Rogier van der Sande, voorzitter Unie van Waterschappen

Ook Deltacommisaris Peter Glas pleit voor ‘slimme normen’ voor klimaatbestendig bouwen de komende jaren. Glas: ‘Iedereen zou gediend zijn bij landelijke normen voor een te halen doel, afhankelijk van waar je woont, want het maakt natuurlijk wel verschil of je op de Veluwe woont of in de Zuidplaspolder.’ De titel van zijn onlangs verschenen jaarlijkse Deltaprogramma luidt niet voor niets ‘Iedere schop in de grond klimaatbestendig.

„Of je nou huizen bouwt of infrastructuur, of buizen en leidingen aanlegt: denk aan de gevolgen van de weerextremen. Dat hoeft niet eens duurder te zijn.”


Peter Glas, Deltacommissaris
Beeld: ©Vincent Jannink

‘Maximaal alert, maar geen paniek’
Arjen Schreuder, NRC, 26 oktober 2021

Advies deltacommissaris: houd bij woningbouw rekening met het klimaat van de toekomst

Beeld: Geschiktheidskaart woningbouwplannen, ©Sweco

Bij de keuze voor nieuwe locaties voor woningbouw wordt nog nauwelijks rekening gehouden met het bodem- en watersysteem en de gevolgen van klimaatverandering, vooral die op de lange termijn. Naar schatting 820.000 nieuwe woningen zijn voorzien in overstroom-bare gebieden, gebieden met een slappe ondergrond of gebieden met een natte bodem. Het zijn locaties die kwetsbaar zijn voor overstromingen, wateroverlast, bodemdaling, maar ook voor droogte en hitte. Deze kwetsbaarheid zal door klimaatverandering toenemen, waarbij we steeds meer te maken krijgen met extreem weer, pieken in de rivierafvoer en een stijgende zeespiegel.

Dat schrijft deltacommissaris Peter Glas op 6 december 2021 in zijn tweede advies over woningbouw en klimaatadaptatie aan de ministeries van Binnenlandse Zaken en Infrastructuur en Waterstaat. In dit advies constateert hij dat er bij de woningbouwopgave onvoldoende rekening wordt gehouden met de langetermijngevolgen van klimaatverandering en met de eisen die water en bodem stellen. 

,,We hebben snel nieuwe woningen nodig, maar daarbij is het wel van belang dat we het in één keer goed doen, flexibiliteit inbouwen en volgende generaties niet klemzetten met problemen en schade. De overstromingen in Limburg hebben recent laten zien hoe kwetsbaar we zijn in de gebouwde omgeving. Ik roep daarom op dat we scherper kijken waar we gaan bouwen en hoe we bouwen.”


Peter Glas, deltacommissaris

De Jonge wil nationale maatlat voor klimaatadaptief bouwen

Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) werkt aan een ‘nationale maatlat’ voor klimaatadaptief bouwen, meldt watervakblad H2O op 3 februari 2022. Die wil hij gebruiken bij de plannen voor de circa 1 miljoen woningen die de komende tien jaar nodig zijn om het woningtekort op te lossen. Volgens de minister zijn de criteria nu niet duidelijk.

Dat antwoordt de onlangs aangetreden bewindsman op Kamervragen die de Partij voor de Dieren in december stelde naar aanleiding van een advies van Deltacommissaris Peter Glas over klimaatadaptatie en woningbouw. Volgens Glas wordt tot nu toe bij locatiekeuzes voor woningbouw nog nauwelijks rekening gehouden met het bodem- en watersysteem en de gevolgen van klimaatverandering op de lange termijn.

Beeld: ©Rijksoverheid

De Jonge wil nationale maatlat voor klimaatadaptief bouwen
H2O Actueel, 3 februari 2022

Zware regenval die leidde tot ernstige overstromingen in West-Europa, waarschijnlijker gemaakt door klimaatverandering

Beeld: ©World Weather Attribution

Door klimaatverandering is de kans op extreme regenval die in juli overstromingen veroorzaakte in Limburg, België en Duitsland 20 tot 800 procent groter dan ruim een eeuw geleden. Dat concludeert Rolf Schuttenhelm op 24 augustus 2021 na bestudering van een gezamenlijke studie van een groot aantal Europese klimaatinstituten en universiteiten, een team van 39 klimaatwetenschappers onder leiding van de Duitse meteorologische dienst (Deutsche Wetterdienst, DWD), in NU.nl. Naarmate het klimaat verder opwarmt, zal extreme zomerneerslag steeds vaker voorkomen.

Wetenschappers uit Duitsland, België, Nederland, Zwitserland, Frankrijk, Luxemburg, de VS en het VK werkten samen om te beoordelen in hoeverre door de mens veroorzaakte klimaatverandering de kans en de intensiteit van de zware regenval die de ernstige overstromingen veroorzaakte, veranderde.

Met behulp van gepubliceerde ‘peer-reviewde’ methoden hebben ze geanalyseerd hoe door de mens veroorzaakte klimaatverandering de maximale 1-daagse en 2-daagse regenval in het zomerseizoen (april-september) beïnvloedde in twee kleine regio’s waar de recente overstromingen het ernstigst waren: in de Ahr-Erft-regio (Duitsland) en aan de Maas (België) en in een grotere regio waaronder Duitsland, België en Nederland.

Reconstructie Neue Züricher Zeitung overstoming Duitse Ahrdal

Dat het gevaarlijk is om (bewust of onbewust) data uit het verleden te negeren wordt duidelijk uit de volgende reconstructie van de ramp in het Duitse Ahrdal – meer dan 130 mensen verloren hier hun leven. De nog hogere waterstanden uit 1804 en 1911 zijn genegeerd, op zijn minst onderschat. De reconstructie is gemaakt door de Neue Züricher Zeitung (NZZ):

Wie das Hochwasser in Ahrweiler so verheerend wurde, Neue Zürcher Zeitung (NZZ), 6 augustus 2021.

Lees hieronder de voornaamste bevindingen van deze ‘World Weather Attribution‘. Je kunt er ook het volledige rapport ook downloaden.

Beeld: ©K&L

Rapid attribution of heavy rainfall events leading to the severe flooding in Western Europe during July 2021
World Weather Attribution, augustus 2021

Na twee maanden ziet het Ahrdal in Duitsland er nog steeds uit als een soort oorlogsgebied

Het is twee maanden na de grote overstromingen, maar nog steeds ziet het Ahrdal in Duitsland eruit als een soort oorlogsgebied. Weggespoelde huizen, hotels en winkels; de schade is enorm en het herstel nog ver weg. Maar niet alleen de dorpen hebben schade, ook het vertrouwen in de politiek heeft een flinke knauw gehad.

Nieuwsuur-verslaggever Dieuwke van Ooij trok enkele dagen door het Ahrdal. Ze neemt je mee op een reis door het rampgebied.

Roadtrip door ‘oorlogsgebied’ in Duitsland, Nieuwsuur, 25 september 2021.

Promovendus Deltares doet onderzoek aan Duitse Ahrvallei

Samen met de GEER Association – deze organisatie coördineert de door de National Science Foundation (NSF) gesponsorde verkenningsinspanningen van geotechnisch belangrijke extreme gebeurtenissen -hebben we een veldbezoek gebracht aan de Duitse Ahrvallei, zegt promovendus Kees van Ginkel, die voor Deltares schade door overstromingen onderzoekt. Dit helpt, zo zegt hij, om overstromingsrisicomodellen te verbeteren, en in het bijzonder de wegschademodellen die hij tijdens zijn promotieonderzoek heeft ontwikkeld.

Van Ginkel maakte tijdens zijn onderzoek, naast onderstaande, nog een aantal zeer bekijkenswaardige klimaatvlogs. Kunst en Landschap heeft zich uiteraard geabonneerd op deze afspeellijst.

Climate vlog 6 – Ahr Valley (Ahrtal) flooding and damage, Kees van Ginkel, 31 december 2021.

‘Die Nacht, als die Flut kam – Protokoll einer Klima-katastrophe’

Natuurrampen zijn nu ook een realiteit in Centraal-Europa, dat voorheen als veilig werd beschouwd – de Ahr-vloed in 2021 maakte dit angstaanjagend duidelijk. Een jaar na de watersnoodramp in het Ahr-dal reconstrueert de documentaire-film ‘Die Nacht, als die Flut kam – Protokoll einer Klimakatastrophe‘ getrouw de gebeurtenissen van 14 en 15 juli aan de hand van de verhalen van de mensen ijdens de nacht des onheil.

Op de avond van 14 juli 2021 zorgt een vloedgolf ervoor dat de Ahr in Rijnland-Palts opzwelt tot ruim zeven meter. Auto’s en huizen worden meegesleurd door het water, 135 mensen komen om. Wat gebeurde er precies op de vloednacht? En was het allemaal gewoon het weer, of is ook de klimaatverandering de schuldige?

De film volgt de mensen van de Ahr en laat in niet eerder gepubliceerde beelden zien hoe zij de ramp hebben ervaren. Oliver Grieß, die door de vloedgolf in het kleine dorpje Insul uit zijn huis werd gerukt: ,,Ik zag hoe onze brug werd verwoest – en toen kwam de apocalyps.” Alina Sonntag, die wanhopig probeert de wijnboerencoöperatie in Mayschoss te redden. Brandweerman Friedhelm Jakobs, die zich de hele nacht vastklampte aan een grafkruis in het water in Ahrweiler. Julian Dela uit Bad Neuenahr, die nog steeds niet kan loslaten wat er in de nacht van de overstroming met zijn buren is gebeurd: ,,Ik zal de kreten om hulp nooit vergeten.”

Gebaseerd op een regionale gebeurtenis, verbreedt de film het perspectief van de mondiale klimaatsituatie. Internationale onderzoekers geven een overzicht van hoe klimaatverandering bijdraagt ​​aan dergelijke rampen en wat we in de toekomst kunnen verwachten. Zijn de gebeurtenissen aan de Ahr echt nooit eerder vertoond? En hoeveel waarschijnlijker zijn dergelijke klimaatgebeurtenissen wereldwijd geworden? Voorbeelden van over de hele wereld, uit Japan, Bangladesh, de VS, Australië en Afrika, laten zien waar het allemaal om draait. De film laat zien dat de overstroming van de Ahr slechts één puzzelstukje is in een wereld die uit balans raakt.


Matthias Fuch, Taglicht Media

Klik op de illustratie hieronder om de 92 minuten durende documentaire-film van Matthias Fuch te bekijken.

Beeld: ©Taglicht Media

Nooit eerder hebben natuurrampen in Duitsland zo’n hoge schade aangericht als in 2021; eerste raming kosten: 12,5 miljard euro

Nooit eerder hebben natuurrampen in Duitsland zo’n hoge schade aangericht als in 2021. Volgens de Duitse Verzekeringsvereniging (GDV) bedraagt ​​de totale schade 12,5 miljard euro, zegt zakelijk redacteur Welt Stephan Maass op 2 februari 2022. De verwoestende plotselinge overstroming in juli en de hagelbui in de vroege zomer zijn hiervoor verantwoordelijk.

Volgens Jörg Asmussen, algemeen directeur van GDV, vormde de totale schade aan woningen, huisraad en bedrijven veroorzaakt door overstromingen en zware regenval in het voorgaande jaar het grootste deel met zo’n negen miljard euro. Storm- en hagelschade is goed voor twee miljard euro. De overige 1,5 miljard euro is te wijten aan natuurschade aan motorvoertuigen.

In een vergelijking van de risico’s van natuurrampen met andere Europese landen staat Duitsland daarmee op de achtste plaats. Dat heeft het Britse vergelijkingsportaal ‘Uswitch‘ vastgesteld door historische gegevens over natuurrampen van de laatste 119 jaar – van 1902 tot en met 2021 – te evalueren. Het kan dus nog erger. Hoe dan ook, de helft van de onderzochte rampen is te wijten aan overstromingen. Klik op de illustratie hieronder om het Welt-artikel van Maass te lezen.

Beeld: ©Infographic WORLD

,,We zijn nu meer dan vier maanden verder, en er is nog geen cent uitgekeerd”

Direct na de overstroming kwam de ene na de andere hoogwaardigheidsbekleder Valkenburg bezoeken. Met de belofte dat er bij de wederopbouw snel en adequaat zou worden geholpen. Zo zou er via de Wet Tegemoetkoming Schade bij rampen geld beschikbaar komen voor onverzekerde of onverzekerbare schade bij bedrijven en particulieren. ‘We zijn nu meer dan vier maanden verder, en er is nog geen cent uitgekeerd’, zegt burgemeester van Valkenburg Daan Prevoo tegen Nieuwsuur-verslaggever Gert Janssen op 20 november 2021.

,,De overheid gaat hierbij uit van wantrouwen, in plaats van vertrouwen. Zo bang zijn ze dat er misbruik van wordt gemaakt. Ik roep de Tweede Kamer en het kabinet op om de inwoners van Valkenburg te vertrouwen en snel geld uit te keren.”


Daan Prevoo, burgemeester Valkenburg

De burgemeester bezoekt met Nieuwsuur de 89-jarige Tilla van Vliet terwijl ze naast haar elektrische kacheltje in haar gestripte woning zit. Daarnaast rolt de camera in gebouwen van zorginstelling Adelante, waar zo’n 450 kinderen met een lichamelijke beperking sinds de overstroming van de ene op de andere dag niet meer naar school konden. Prevoo spreekt met Adelante-bestuurder Henri Plagge, die, zoals het er nu voorstaat, denkt, niet eerder dan in de zomer van volgend jaar, de gebouwen van de instelling weer in gebruik te kunnen nemen.

Radar: ‘Let op! Klimaatschade aan je woning lang niet altijd verzekerd’

Het ging net goed vandaag, zegt presentator-Radar Antoinette Hertsenberg geruststellend, nadat Limburg in de namiddag van 6 februari 2022 opnieuw werd opgeschrikt door hoogwater, en dat dat in de loop van de avond weer zakte tot ‘normale’ proporties. Door klimaatverandering krijgen we steeds meer te maken met klimaatschade, vervolgt ze, ‘maar dit is lang niet altijd verzekerbaar’. Niet iedereen weet dat.

Uit een enquête van het consumentenprogramma Radar blijkt namelijk dat zo’n 68 procent van de ondervraagden gedekt denkt te zijn voor schade door een overstroming met een woonverzekering, terwijl dit niet altijd het geval is. De enquête is ingevuld door ruim 13.000 testpanelleden.

Uit deze enquête van Radar blijkt overigens ook dat 48 procent van de consumenten denkt verzekerd te zijn tegen deze verzakkingen, maar ook dat is niet het geval. Je kunt je hier als consument niet tegen verzekeren. Hoewel er in 2016 nog enkele aanbieders waren die dit deden, is er op dit moment geen enkele.     

Let op! Klimaatschade aan je woning lang niet altijd verzekerd, Radar, 7 februari 2022.

,,Het kan jaren duren voordat de natuur hersteld is”

Beeld: ©Stefan Verkerk/ProRail

In Limburg loopt de schade in honderden miljoenen euro’s. In Duitsland vielen minstens 184 doden en in België 38. Ook voor de natuur in beekdalen en uiterwaarden was het een klap. Miljoenen insecten en bodemdieren zijn in de afgelopen week gedood door het hoogwater in Limburg. Dat zegt ecoloog Piet Verdonschot tegen NU.nl-verslaggever Job van der Plicht (21 juli 2021, red). Ook zoogdieren en jonge weidevogels zijn flink getroffen. Jaap Dirkmaat, directeur van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap (VNC), schat dat er duizenden grotere dieren zijn omgekomen: ‘Het kan jaren duren voordat de natuur hersteld is.

‘Hoe de Limburgse natuur een nieuwe watersnood kan voorkomen’

Beeld: Hettie Meertens, VK/H2O

Maar de natuur is veerkrachtig. Sterker: de natuur kan ons van dienst zijn in onze zoektocht naar oplossingen om mensen, vee, bedrijven en infrastructuur beter te beschermen, zegt bioloog Hettie Meertens namens ARK Natuurontwik-keling tegen Onno Havermans, die haar interviewde voor Trouw. ,,Zo’n ramp als in juli kan zich vaker voordoen, nu het klimaat verandert als gevolg van de opwarming van de aarde.” Meertens legt uit hoe de Limburgse natuur een handje kan helpen om een nieuwe watersnood te voorkomen.

,,Het landschap kan het water niet tegenhouden, maar wel vertragen door het langer vast te houden in de bodem en de vegetatie. Dat bewoonde delen overstromen bij zoveel regenval als in juli is door de natuur niet te voorkomen, maar we kunnen wel zorgen dat er meer tijd is om je erop voor te bereiden.”


Hettie Meertens (ARK Natuurontwikkeling)

Meertens wijst er in het watervakblad H2O op dat het natuurlijker inrichten van het landschap in het zuiden van Limburg niet alleen belangrijk is vanuit het oogpunt van bergen van water, waarmee ze één van de belangrijke pijlers van Kunst en Landschap benadrukt: het zoeken naar integrale, gebiedsgerichte, natuur- en landschapsinclusieve oplossingen voor een (biodiverse, klimaatadaptieve) inrichting van ons land, waarbij water en bodem ‘sturend’ zijn. Kan nog leuk zijn ook!

“Hiermee bevorder je ook de biodiversiteit, creëer je nieuwe mogelijkheden voor recreatie en toerisme en doe je wat aan de stikstofproblematiek en de uitstoot van CO2. Je slaat dus meerdere vliegen in een klap. Het wordt zo een fijne opgave om aan te werken.”


Hettie Meertens (ARK Natuurontwikkeling)
Beeld: ©Roger Dohmen

Hoe de Limburgse natuur een nieuwe watersnood kan voorkomen
Onno Havermans, Trouw, 23 augustus 2021

Nieuw WWF rapport: Natuurherstel maakt ons weerbaarder tegen overstromingen

Beeld: ©WWF België

Het herstel van de natuurlijke kenmerken en dynamiek van rivieren vergroot de overstromingsbestendigheid duurzamer en is bovendien goedkoper dan met traditionele technische oplossingen. Dat zegt het Wereld Natuur Fonds (-België) na de historische overstromingen van half juli, op basis van een nieuw rapport, meldt Het Nieuwsblad (Bron: Belga) op 25 augustus 2021.

Het Belgische WWF roept op diezelfde dag in een persbericht de federale en regionale regeringen op om rivieren in hun natuurlijke staat te herstellen en gecontroleerde overstromingsgebieden aan te leggen, met het herstel van uiterwaarden. De Maas en Rijn, die tijdens de overstromingen buiten hun oevers traden, hebben hun natuurlijke uiterwaarden volledig verloren, stelt de milieuorganisatie vast.

,,Het oplossen van de klimaatcrisis en het redden van biodiversiteit gaan hand in hand. Als je de toename van hevige regenval als gevolg van klimaatverandering en de drastische afname van uiterwaarden bij elkaar optelt, krijg je een dodelijke cocktail voor de mensheid.

In plaats van de natuur tegen te werken door miljarden euro’s te spenderen aan investeringen schadelijk voor de natuur, moeten we investeren in natuurvriendelijke oplossingen. Het herstellen van de natuur is een kwestie van overleven geworden, niet alleen voor de natuur maar ook voor de mens.”


Koen Stuyck, woordvoerder WWF-België

Beeld: ©Het Nieuwsblad/Belga

WWF: “Natuurherstel maakt ons weerbaarder tegen overstromingen”
Het Nieuwsblad (Bron: Belga), 25 augustus 2021

Rapport: natuur Geuldal voorkwam ergere overstromingen in Limburg

De natuur in het Limburgse Geuldal heeft tijdens de zware overstromingen van vorige zomer gefunctioneerd als een ‘klimaatbuffer’ en erger voorkomen, schrijft de redactie van Trouw op de langste dag van het jaar, bijna een jaar later: 21 juni 2022. Tot die conclusie komen onderzoekers van het onafhankelijke Bureau Stroming in een rapport voor Natuurmonumenten.

“Zonder deze bufferende werking van het Geuldal was de waterstand in Valkenburg en Meerssen nog veel hoger geworden.”


Bureau Stroming voor Natuurmonumenten
Beeld: Arie Kievit

Rapport: natuur Geuldal voorkwam ergere overstromingen in Limburg
Redactie Trouw, 21 juni 2022

Water verbindt ons allemaal!

Door snel handelen zijn in Limburg veel overstromingen voorkomen. Het Waterschap Limburg bedankte (al) op 22 juli voor alle alle hulp die het kreeg vanuit heel Nederland. ‘Water verbindt ons allemaal!’

Een oprecht dankjewel vanuit Limburg, Waterschap Limburg, 22 juli 2021.

Vervolg Watersnoodramp-2021-special Kunst en Landschap

In het vervolg op deze Kunst en Landschap-special over de watersnoodramp-2021 gaan we de diepte in: houden we bij de invulling van de schaarse ruimte in Nederland voldoende rekening met de gevolgen van klimaatverandering? En moeten we niet veel verder vooruitdenken over de indeling van ons land?

(Klik hier voor het vervolg van de Watersnoodramp-2021-special)

‘NATUERLIK FRYSLÂN 2050’: NATUUR en LANDSCHAP als basis voor onze TOEKOMST

1 juni 2021: presentatie en lancering ‘Natuerlik Fryslân 2050, natuur en landschap als basis voor onze toekomst’

Op dinsdagmiddag 1 juni 2021 lanceren vier Friese natuur- landschaps- en milieu-organisaties tijdens een webinar de visie ‘Natuerlik Fryslân 2050, natuur en landschap als basis voor onze toekomst‘. Bijna driekwart jaar heeft een team van ecologisch onderzoeks- en adviesbureau Altenburg & Wymenga en Bureau Peter de Ruyter landschapsarchitectuur (in samenwerking met Atelier des Hollants) aan het perspectief gewerkt.

In opdracht van It Fryske Gea, de Friese Milieu Federatie, Staatsbosbeheer en Natuur-monumenten is een integrale denkwijze geschetst, gebaseerd op de unieke bodemopbouw van Fryslân en een weerbaar, toekomstbestendig watersysteem. De visie is geen blauwdruk, wel een uitnodiging om met elkaar in gesprek te gaan over de vraag hoe de provincie Fryslân zich de komende decennia zou kunnen ontwikkelen in het licht van de grote maatschappelijke opgaven.

Vier Friese bestuurders krijgen na een introductie van Peter de Ruyter en Eddy Wymenga de toekomstvisie Natuerlik Fryslân 2050 tijdens het webinar, dat ik hieronder integraal voor je opgenomen heb, officieel overhandigd. De gelukkigen zijn gedeputeerden van de provincie Fryslân Avine Fokkens en Douwe Hoogland, dijkgraaf Luzette Kroon van Wetterskip Fryslân en burgemeester Jannewietske de Vries van de gemeente Súdwest-Fryslân. Ook gaat het gezelschap in gesprek met de directeuren van de natuurorganisaties. Hoe zal Friesland er in 2050 uitzien?

,,Vergezichten over een vogelrijke Waddenzee. Uitgestrekte en kleurrijke graslanden waar weidevogels de toon zetten. Waterrijke overstromingslandschappen met rietlanden, vis en otters. En traag stromende beken door een kleinschalig cultuurlandschap met natuurrijke bossen. Wat een aantrekkelijk vooruitzicht om in 2050 door Fryslân te wandelen, te fietsen of om er te wonen! Rijk aan natuur en met een landschap dat bloeit en zoemt van de insecten. Waar een schone bodem aan de basis staat van gezonde producten uit onze eigen omgeving. Klimaatbestendig, veilig en aantrekkelijk. We kijken uit naar een groene toekomst voor komende generaties.”


Inleiding ‘Natuerlik Fryslân 2050
Natuerlik Fryslân 2050. Natuur en Landschap als basis voor onze toekomst, Groenlunch, 2 juni 2021.

Deelnemers aan het webinar konden vragen stellen; niet alle vragen konden tijdens de uitzending worden beantwoord. Op de website van de Friese Milieufederatie zijn alle vragen (geanonimiseerd) en antwoorden vanaf 8 juni in te zien en te downloaden.

Kunst en Landschap gaat ontwikkelingen ‘Natuerlik Fryslân 2050’ op de voet volgen

Abstract ‘Natuerlik Fryslân 2050’, Peter de Ruyter, 2 juni 2021 (zie: LinkedIn, klik voor vergroting).

In de zoektocht naar oplossingen voor de grote maatschappelijke opgaven waar (ook) de provincie Friesland de komende decennia voor staat, staan in Natuerlik Fryslân 2050 natuur en landschap centraal. De visie propageert daarbij een integrale en gebiedsgerichte aanpak. Ook op rijksniveau is volgens velen een integrale, ruimtelijke visie nodig voor de lange termijn, zeg 20 tot 30 jaar.

‘Het huidige beleid is te gefragmenteerd. Ministeries werken vooral sectoraal en bovendien is er veel gedecentraliseerd naar de provincies en de gemeenten, zegt voormalig Rijksadviseur Berno Strootman in het meinummer (2021, red.) van het open magazine van Publiek Denken. ‘Voor veel opgaven leek rijksverant­woordelijkheid niet nodig. De tijd heeft ons daarin ongelijk gegeven’. Strootman pleit in dit opinieartikel (nogmaals en nadrukkelijk) voor een Minister van Ruimte – een nieuwe bewindspersoon met een eigen mandaat en budget.

,,Doordat centrale regie ontbreekt, maar ook door het ontbreken van een integrale langetermijnvisie en politieke wil, struikelen we van crisis naar crisis. […] Integraal beleid maken is ingewikkelder, maar leidt tot betere kwaliteit en is uiteindelijk goedkoper.”


Berno Strootman

Het multimediale platform in oprichting Kunst en Landschap Noord Nederland volgt de (landelijke) ontwikkeling(en) – uiteraard incluis die van Friesland – op dit gebied reeds geruime tijd op de voet. En dat blijft het doen, in de hoop aan het einde van dit jaar of in 2022, een bijdrage te (kunnen) leveren aan versnelling van de transities in het Noorden door in te zetten op noordelijke krachtenbundeling. Middels een expertise-, organisatie-, productie- en journalistiek platform voor verbeelding van (en reflectie op) verandering, gaat Kunst en Landschap tot ‘de verbeelding’ spreken door coöperatie op meerdere fronten!

Eerste reacties op ‘Natuerlik Fryslân 2050’

Ik houd, in aanloop naar de lancering van het platform, voor Kunst en Landschap een aantal (door mij) zogenoemde ‘blogboeken‘ bij. Met dit Natuerlik Fryslân 2050-blogboek krijg je er eentje bij. Je vindt ze overigens (de ‘KL-SPECIALS‘) onder de rechter menu-knop. Ik ga je – op hoofdlijnen, het hele jaar door en de jaren daarna – op de hoogte houden van de ontwikkelingen rond Natuerlik Fryslân 2050. Hopelijk is dat voor jou een reden om deze pagina van Kunst en Landschap regelmatig te bezoeken. Bookmarken mag.

Hieronder alvast de eerste reacties op deze prachtige Visie, vol van wenkende perspectieven voor een veerkrachtige en hoopvolle toekomst voor de provincie Fryslân. (Nog) niet alle thema’s zijn verweven, maar de basis – de bodem en het ‘sturende’ water – voor ‘een goed gesprek’ ligt er. Ik blijf met Kunst en Landschap hard werken aan ‘implementatie’ van (al) die andere veranderopgaven, waarbij ik kunst en cultuur – als motor voor verandering(sgezindheid) – een voorname rol toebedeel bij de ontwikkeling en innovatie van Noord Nederland.

Beeld: screenshot K&L (video)

Plan natuurclubs: samenwerken bij investering van 1 miljard euro
Omrop Fryslân, 1 juni 2021



.

Beeld: ©Marcel van Kammen

Toekomstvisie natuurorganisaties: waterbeheersing, veel bomen en ‘natuurrijke’ landbouw om bodemdaling en stikstofproblemen tegen te gaan
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 1 juni 2021


.

Beeld: ©Aaldrik Pot

Minder overlast van de klimaatcrisis en nog een mooier landschap ook
Theo Klein, Friesch Dagblad, 1 juni 2021



.

Beeld: ©FMF

Natuerlik Fryslân 2050
FMF, Friese Milieu Federatie, 2 juni 2021
(downloadpagina Natuerlik Fryslân 2050 (30 Mb))


.

Beeld: ©It Fryske Gea

NATUERLIK FRYSLÂN 2050
It Fryske Gea, 2 juni 2021


.

Beeld: ©PRL

Natuerlik Fryslân 2050 gepresenteerd!
Peter de Ruyter, Peter de Ruyter landschapsarchitectuur, 2 juni 2021


.

‘WATERMAN’: Menno Bentveld onderzoekt de complexe strijd om iedere druppel WATER

Nederland-Waterland: een complexe wereld van schipperen – strijd om iedere druppel water!

‘Water, we komen eruit voort, en we leven ervan’. In de vierdelige BNNVARA-documentaire-serie ‘Waterman‘ onderzoekt presentator Menno Bentveld – al veertien jaar gezicht en stem van instituut ‘Vroege vogels‘ – onze wonderlijke verhouding tot water. Hij volgt de loop van het water in Nederland en belandt in een wereld van botsende belangen en tegenstrijdige inzichten. Dit persoonlijke vierluik, dat hij samen met regisseur Geertjan Lassche (Break free, Frontberichten) maakte, neemt je mee in een wereld vol uitersten, die je blik op het water voorgoed zal veranderen, zo luidt het persbericht.

Waterman‘ ontdekt in het nieuwe tv-programma dat het eeuwenoude motto van pompen of verzuipen al lang niet meer opgaat voor de Nederlandse delta. Het water vasthouden is noodzakelijk, maar erg ingewikkeld: volstaat polderen, of is het tijd voor harde keuzes?

,,De manier waarop we eeuwenlang met water zijn omgegaan, staat onder druk. We wilden alles zo snel mogelijk kwijt anders verzopen we en konden boeren niet met hun trekkers het land op. Afvoeren en pompen maar. Nu leidt dat tot extreme tegenstellingen omdat we vaker met korte gigantische hoosbuien en langer met periodes van droogte te maken hebben.”


Menno Bentveld (Zie interview Annemart van Rhee voor BNNVARA hieronder.)

Bentveld spreekt in zijn zoektocht met mensen die op een bijzondere manier van water afhankelijk zijn: vissers, boeren, natuurbeheerders, schippers, boswachters, bierbrouwers en campinghouders. Ook met overheden, waterschappen, drinkwaterbedrijven, de industrie en – last but not least – de consument.

,,Nederland-Waterland blijkt een complexe wereld van schipperen, waarbij iedereen zijn eigen belang vooropstelt. Ieder vecht om dezelfde druppel.”


Waterman

Trailer ‘Waterman’

Bekijk hieronder de trailer van Waterman, de vierdelige serie is vanaf 11 april elke zondag te zien bij BNNVARA op NPO-2 (11 april: 20:45 uur; let op precieze aanvangstijden).

Trailer ‘Waterman’, BNNVARA, 29 maart 2021.

Met Kunst en Landschap heb je ze mooi op een rijtje

Natuurlijk zit ik die zondagen aan de buis gekluisterd en neem ik de Waterman-uitzendingen in deze blogbijdrage (voor Kunst en Landschap) voor je op. Je hebt ze dan alle vier mooi op een rijtje en je kunt ze (nadien) terugkijken op een moment dat het jou uitkomt. Veel plezier daarbij.

Overzicht uitzendingen ‘Waterman’ (K&L) uit aankondigingspersbericht BNNVARA, 29 maart 2021.

‘Waarom maakte Menno Bentveld de documentaireserie Waterman?’

Beeld: © Waterman

Menno Bentveld was naast zijn reportages en studiowerk voor Vroege vogels maandenlang hard bezig met de vierdelige documentairereeks over het Nederlandse watersysteem. Volgens hem een urgente serie, onder andere door de oplaaiende milieu- (stikstofcrisis) en landbouwdiscussies. Wat beweegt de ‘natuurradio- en televisieman’ om, samen met Geertjan Lassche en zijn team, Waterman te maken? Wat zijn z’n drijfveren en wat is er nou eigenlijk zo spannend aan water? Dat wilde freelance interviewer en reportagemaker Annemart van Rhee wel eens weten. Een openhartig interview:

,,In de jaren 80 ging de wereld écht naar de klote. Kernafval werd met tonnen zo de Atlantische Oceaan in gelazerd.”


Menno Bentveld
Beeld: © Waterman

Waarom maakte Menno Bentveld de documentaireserie Waterman?
Annemart van Rhee, BNNVARA, 9 april 2021

‘Iedereen is aan het zoeken en aan het vechten om diezelfde druppel’

Op vrijdag 9 april schuift Menno Bentveld aan bij Astrid Joosten en Paul de Leeuw in het programma Op1 – een uitgelezen kans om de urgentie, zo niet noodzaak van het vasthouden van water bij een groot publiek onder de aandacht te brengen.

Menno Bentveld: “Iedereen is aan het zoeken en aan het vechten om diezelfde druppel”, Op1, 10 april 2021.

‘De bizarre wereld van het water in nieuwe serie van Menno Bentveld’

Nederland is beroemd om zijn strijd tegen het water, maar die strijd is, mede onder invloed van klimaatverandering, ook een strijd óm het water! En die is behoorlijk ingewikkeld zegt Patrick Lodiers, presentator van het NPO Radio-1-programma De Nieuws BV, die Bentveld op vrijdagmiddag 9 april tussen 12 en half 2 interviewde in zijn wekelijkse talkshow. Menno loopt al heel wat jaartjes rond in het Hilversumse, dus aan (voor-)publiciteit voor Waterman geen gebrek. Maar ze – Menno Bentveld en regisseur Geertjan Lassche – hebben dan ook niet ‘zo maar iets’ te melden.

,,Het moet een verhaal worden over de complexiteit, eigenlijk wel mafheid van hoe dat watersysteem bij ons in Nederland in elkaar zit.”


Menno Bentveld (en Geertjan Lassche)
Menno Bentveld in gesprek met Patrick Lodiers, De Nieuws BV, 9 april 2021.

‘Waterman’ in twee specials van Kunst en Landschap

Waterman krijgt een plekje in maar liefst twee specials van Kunst en Landschap: ‘Het water komt…‘, een blog(boek) over klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing en ‘Stappen naar…‘, waarin de (over)gang naar (natuurinclusieve) kringlooplandbouw centraal staat. Klik op de illustraties hieronder om in beide alvast een kijkje te nemen.

De strijd om water; over het lage grondwater op de hoge zandgronden van Brabant

In de eerste aflevering van Waterman spreekt Menno met de Brabantse Hans van Berlo, een fervent strijder voor het natter maken van de Brabantse natuur. Als vrijwilliger bij het IVN Gemert Bakel steekt hij veel van zijn tijd in het onder de aandacht brengen van het lage grondwater op de hoge zandgronden van Brabant. Verslaggever Marlijn Snijders zocht Van Berlo op en interviewt hem langs – what’s in a name – ‘De Snelle Loop‘ voor een radio-uitzending van Vroege Vogels.

Beeld: © BNNVARA/Vroege Vogels

Waterman, de strijd om water in Brabant
‘Waterman’, BNNVARA/Vroege Vogels, 11 april 2021

‘Allemaal kijken!’

BNNVARA-Serie Waterman, allemaal kijken!, Hans Natuurkanaal, 11 april 2021.

Waterman, de afleveringen (en reacties):

Aflevering 1: Brabant – Boren en pompen

Waterman‘: ,,Water in Brabant is een wereld van uitersten. Deze winter was de Maas, een van de zoetwaterleveranciers van Brabant, weer buiten zijn oevers getreden. Op zulke momenten willen we er zo snel mogelijk vanaf. Maar een paar maanden later is er niets meer over van deze overvloed. Er worden massaal putten geslagen. Boorteams zoeken in diepe aardlagen naar eeuwenoude watervoorraden, anders willen de gewassen niet groeien op onze uitgestrekte velden. Er wordt gestreden om iedere druppel. Kunnen we de aarde nog blijven benutten naar onze eigen wens of komt er een moment dat we moeten meebewegen met de loop van het water?”

Beeld: © BNNVARA

Brabant – Boren en pompen
Waterman (aflevering 1), BNNVARA, zondag 11 april (20:45 uur)

Tv-recensent Walter van der Kooi (De Groene Amsterdammer) over ‘Waterman’: ,,Zeer aanbevolen.”

Veel lovende kritieken vielen Waterman na de eerste aflevering ten deel – uit diverse hoeken van de water-, klimaat-, natuur-, landschaps- en landbouwwereld. Met mijn Kunst en Landschaps-bril op, las ik met groot genoegen de reactie van tv-recensent Walter van der Kooi, die voor De Groene Amsterdammer op de dag van uitzending van de tweede aflevering van Waterman, met zowel een inhoudelijk als esthetisch oordeel kwam.

,,Regisseur Geertjan Lassche is in zijn werken niet alleen van de krachtige inhoud maar ook van de prachtige vorm.”


Walter van der Kooi, De Groene Amsterdammer

Van der Kooi geniet het privilege van het beroepshalve vooruit kunnen kijken. Dat gaf hem gelegenheid de eerste twee afleveringen-Waterman alvast te kunnen aan- en beschouwen. Hij prijst niet alleen de integrale benadering van het makersduo, maar ook ‘de VARA’, die volgens hem ‘goed bezig is met De boerenrepubliek en Waterman (omdat, red.) die elkaar regelmatig raken; en met Scheefgroei in de polder van Jeroen Pauw en Sander Heijne‘. Lees hier zijn recensie:

Beeld: © BNNVARA

Waterman
Walter van der Kooi, De Groene Amsterdammer, 18 april 2021

Aflevering 2: Zeeland – Zilt en zoet

‘Waterman’: ,,Zeeland en water is een geschiedenis van handel, zeeslagen en een worsteling met zoet en zout. Nog steeds zorgt het water voor overvloed, maar is voor Zeeland ook een permanente bedreiging. Wereldberoemd werden we met technische oplossingen, zoals de Deltawerken. Maar die hebben geen antwoord op nieuwe problemen. Het eiland Schouwen-Duiveland, dat volledig is omsloten door zout water, is afhankelijk van zoet regenwater, dat steeds minder vaak valt. Hoe vormt het zout zeewater op Schouwen-Duiveland zowel een bedreiging als een kans? En moeten we het zoute water blijven bevechten of moeten we het omarmen?”

Beeld: © BNNVARA

Zeeland – Zilt en zoet
Waterman (aflevering 2), BNNVARA, zondag 18 april (20:20 uur)

‘Televisieserie duikt in waterproblemen op Schouwen-Duiveland’

In deze tweede aflevering gaat Menno langs bij boeren en fruittelers op Schouwen-Duiveland die een schreeuwend tekort hebben aan zoet water. Voor Omroep Zeeland reden om het daar een dag na de uitzending eens uitgebreid over te hebben. Luister hier naar een twintig minuten durend interview met Bentveld in het radioprogramma de Zeeuwse Kamer:

Interview Menno Bentveld in de Zeeuwse Kamer, Omroep Zeeland, 19 april 2021.

‘Showcolade zegt niets over ons; Waterman wél’

Waar Walter van der Kooi in De Groene Amsterdammer regisseur Geertjan Lassche roemt om de krachtige inhoud en de prachtige vorm, prijst Maaike Bos – in haar tv-column voor TrouwLassche om de urgentie die hij met de vier delen Waterman onderstreept: ‘Nederland heeft dorst, en moet het water zo lang mogelijk zien te behouden’.

,,Eeuwenlang vervolmaakte Nederland de waterafvoer – binnen vijf dagen komt een regenbui via rechte sloten, beken en rivieren in zee. Maar de laatste droge zomers maakten duidelijk dat de strijd is verlegd.”


Maaike Bos, tv-columnist Trouw

Fraaie column, waarbij Bos de Nederlandse Publieke Omroepkijker en passant ‘adviseert’ om in ieder geval de eerstkomende zondagavonden op primetime niet op NPO1 af te stemmen voor ‘Showcolade‘ – ‘een remake van het Japanse ­Sokkuri Sweets‘.

Beeld © NPO

Showcolade zegt niets over ons; Waterman wél
Maaike Bos, Trouw, 19 april 2021

‘Zout water en zonnebrand’

Wat blijft hangen bij deze tweede aflevering van Waterman, zo stelt de redactie van het Nederlands Dagblad op 17 april, is vooral de strijd van de boeren in dit gebied, die een onmogelijke concurrentiepositie hebben, doordat ze precies daar boeren waar geen zoet water beschikbaar is:

Beeld: © BNNVARA

Zout water en zonnebrand
Redactie Nederland Dagblad, 17 april 2021

‘De Puupe’ moet zorgen voor zoet water op Schouwen Duiveland

Beeld: © Stichting De Puupe

Om aan die ‘onmogelijke concurrentiepositie’ iets (structureels) te doen wil ‘De Puupe‘ zoet water op Schouwen-Duiveland mogelijk maken door het aanleggen van een ringleiding (‘puupe’ in Zeeuws dialect), die zoet water gaat aanvoeren vanuit het Schelde-Rijnkanaal. Doel van de stichting is dat alle agrariërs op Schouwen-Duiveland de beschikking krijgen over zoet water, zodat zij een rendabel agrarisch bedrijf kunnen runnen. Men hoopt en verwacht de ringleiding in het laatste kwartaal van 2023 voor zowel Schouwen als voor Duivenland op te kunnen leveren.

Informatiefilm De Puupe, De Puupe, 19 februari 2021.

Boeren op Walcheren slaan handen ineen met ‘De Waterhouderij’

Ook voor agrarisch ondernemers op Walcheren waren de laatste drie droge zomers in veel gevallen funest voor de opbrengst van fruit en groente. Een zevental boeren heeft de handen ineengeslagen en is de stichting De Waterhouderij begonnen. Agrariër Werner Louwerse vertelt over hoe ze de veranderende weersomstandigheden, in goed overleg met het ‘buiten de kaders tredende’ waterschap, het hoofd bieden.

,,Wij moeten het doen met het water dat uit de lucht valt. In de winter hebben we daar genoeg van, maar hebben we geen gewassen, en in de zomer hebben we gewassen en dan hebben we tekort.”


Werner Louwerse, agrariër
Zeeuwse boeren beheren eigen waterstand, Nieuwe Oogst, 8 juni 2021.

Masterplan Zoet Water reddingsboei voor verdrogend en verziltend Zeeland

Een bijzonder samenwerkingsverband moet redding bieden aan het Zeeuwse zoetwaterprobleem, op korte- en langeretermijn. Op 30 juni 2021 (na drie jaren hittestress en extreme regenval) presenteert een coalitie van landbouwcoöperatie CZAV, kennisinstelling Delphy, groeispecialist Van Iperen BV, de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO), de Rabobank en de Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (ZLTO) een masterplan ‘Zoetwater voor Zeeland‘ aan aan gedeputeerde Jo-Annes de Bat en waterschapbestuurder Luc Mangnus.

Ultieme oproep voor meer zoetwater in Zeeland, Nieuwe Oogst, 1 juli 2021.

Aflevering 3: Amsterdam – Pompen of verzuipen

‘Waterman’: ,,Amsterdam ligt laag. Bij extreme regenval kan het water nauwelijks weg. De hoofdstad vecht tegen wateroverlast maar tegelijk mag het waterpeil ook niet te ver zakken. Dan slaat de droogte toe en verkruimelen de houten funderingen onder de kapitale grachtenpanden. Amsterdam moet balanceren tussen niet te nat en niet te droog: precisiewerk. Een kostbare operatie, waar dagelijks honderden mensen druk mee zijn, geholpen door een eeuwenoud watersysteem. Als deze stad zo laag ligt, en het is zó ingewikkeld om alles draaiende te houden, moeten we er dan nog wel koste wat kost willen wonen? En zo ja, wat zijn dan de consequenties?”