Kunst en Landschap: MAANDOVERZICHTEN ‘HET WATER KOMT’ (Archief 2020)

Archief 2020

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: maart 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: april 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’:
mei 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: juni 2020




.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: juli 2020




.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: augustus 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: september 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: oktober 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: november 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: december 2020

Klimaatevenementen 2020

Maart 2020

Live talkshow ‘De diepte in’ met meteoroloog en NOS-weerman Gerrit Hiemstra: 1 maart 2020

De klimaatkwestie
Fries Museum, Leeuwarden, 1 maart 2020
(Verdieping bij de expositie Other.Worldly)



.

KNAW-Congres Zeespiegelstijging: 2 maart 2020

Welke factoren verklaren de mondiaal gemiddelde zeespiegelstijging, en wat is de impact van de smeltende ijskappen van Groenland en Antarctica?
Trippenhuis, Amsterdam, 2 maart 2020

Mei 2020

Livecast: Corona: kantelpunt voor het klimaat? 18 mei 2020

Corona: kantelpunt voor het klimaat?
Trouw x Pakhuis de Zwijger, 18 mei, 18.30 uur (online via livecast)

Juni 2020

Panorama-webinar: Water – De nationale klimaatopgave 100 jaar voorwaarts: 25 juni 2020

De nationale klimaatopgave 100 jaar voorwaarts
Panorama-webinar De Uitkijkers i.s.m. Wetterskip Fryslân, 25 juni 2020, 15 – 16.30 uur, online (gratis)

Juli 2020

Het Klimaatmuseum gaat voor Pampus: 18 juli t/m 13 september 2020

Het Klimaatmuseum gaat voor Pampus
Het Klimaatmuseum, Forteiland Pampus, 13 juli t/m 13 september, multimediale, interactieve belevingsroutes

Augustus 2020

Het grote Straatberaad van Fryslân: 23 augustus 2020

HET GROTE STRAATBERAAD VAN FRYSLÂN
Organisatie: ‘Warming Up’ i.s.m. de Leeuwarder Courant en LF2028, verschillende straten, provincie Fryslân, 23 augustus 2020 (13:00-16:00 uur)


.

World Water Week At Home: 24 tot 28 augustus 2020

WWWeek Thuis (Online)
Stockholm International Water Institute (SIWI), 23 tot 28 augustus 2020
(Oproep regering GoN-sessies)


.

Het grote Straatberaad van Groningen: 30 augustus 2020

HET GROTE STRAATBERAAD VAN GRONINGEN
Organisatie: ‘Warming Up’ i.s.m Klimaatadaptatie Groningen, SPOT Groningen (De Oosterpoort) en Gemeente Groningen, verschillende straten, provincie Groningen, 30 augustus 2020 (13:00-15:30 uur)

September 2020

Open call voor klimaatadaptief kunstwerk voor kunstenaars in Noord Nederland (Sluitingsdatum: 1 september 2020)

Open call voor klimaatadaptief kunstwerk
Oproep Klimaatadaptatie Groningen i.s.m. House of Design voor kunstenaars in Noord Nederland (Sluitingsdatum voorstellen: 1 september 2020)



.

Ontwerpmanifestatie ‘Act & Adapt’ Klimaatadaptatie Groningen: 1 t/m 3 september 2020

ONTWERPMANIFESTATIE ‘ACT & ADAPT’
Klimaatadaptatie Groningen
(Het Suikerterrein, Groningen, 1 t/m 3 september 2020)



.

Barn Talk met Helga van Leur: 2 september 2020

Barn Talk | Helga van Leur – Onze stormachtige wereld: klimaatverandering, energietransitie en corona!
EnergyBarn, EnTranCe, 2 september 2020 (16:15 – 17:15 uur)

.

17e Kennisdag Inspectie Waterkeringen: 9 september 2020

17e Kennisdag Inspectie Waterkeringen
Kennisdag Inspectie Waterkeringen #17. Burgers’ Zoo, Arnhem, 9 september 2020




.

Online Webinar Dynamisch kustbeheer: 16 september 2020

Webinar Dynamisch kustbeheer
Organisatie: Rijkswaterstaat en STOWA, 16 september (13:30-15:45 uur)



.

DOWN TO EARTH: DROOGTE IN DE DELTA, Bouwstenen voor een nieuwe zoetwaterstrategie: 18 september t/m 18 oktober 2020

DOWN TO EARTH: DROOGTE IN DE DELTA, Bouwstenen voor een nieuwe zoetwaterstrategie
Tentoonstelling International Architecture Biennale Rotterdam, open voor het publiek van 19 sept./18 oktober (di.-zo.; 11:00-17:00 uur (ma. gesloten)

Oktober 2020

Week van Ons Water: 10 t/m 25 oktober 2020

Week van Ons Water
Diverse wateractiviteiten door het hele land.  Wereld Vismigratie Dag, landelijke inzamelweek medicijnen, fiets- en wandelroutes en regionale waterschapsactiviteiten, 10 t/m 25 oktober
.

Countdown Global Launch, a call to action on climate: 10 oktober 2020

Watch the Countdown Global Launch, a call to action on climate, TEDx Talks, 10 oktober 2020.

Klimaatdag ‘Hordelopen naar Parijs’: 12 oktober 2020

Klimaatdag ‘Hordelopen naar Parijs’; programma en aanmelden
Complete programma online talkshows Klimaatdag, Voortgangsoverleg Klimaatakkoord, 12 oktober 2020 (09:45 – 17:00 uur)

Warming Up Festival in Tolhuistuin: 12 t/m 22 oktober 2020

Warming Up Festival in Tolhuistuin
Warming Up i.s.m diverse partners, artiesten en kunstenaars, Tolhuistuin, Amsterdam, 12 t/m 22 oktober 2020 (programma volgt)

.

Kick-off Youth for Climate Adaptation: 22 oktober 2020

Kick-off Youth for Climate Adaptation
Online live show, Gemeente Groningen, Provincie Groningen en het Global Center on Adaptation), Groningen, 22 oktober (19:00-19:30 uur)


.

De Grote Klimaatkwis: 24 oktober 2020

De Grote Klimaatkwis
Omroep Human (Coproductie van Human en NewBe, CCCP en POSVIDEO), NPO 1, 21:40-22:30 uur, 24 oktober 2020

November 2020

Symposium / Webinar ‘Eems-Dollard 2050 in 2020’: 11 november 2020

Symposium / (online) webinar Eems-Dollard 2050 in 2020

Organisatie: Waddenacademie i.s.m. het Programma Eems-Dollard 2050.

11 november 2020, 10:00-15:00 uur

(Incl. inschrijfformulier en tijdschrift Landschap-themanummer Eems-Dollard 2050)



.

11e ONLINE Nationaal Deltacongres 2020: 12 november 2020 (Online!)

ONLINE Nationaal Deltacongres 2020
LET OP! MECC Maastricht, 12 november 2020, komt i.v.m. coronavirus te vervallen; vandaar ONLINE Deltacongres

.

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
(Terug naar homepage)

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING (MUST READS)

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING

Must Reads ‘Het Water Komt’

De klimaatzaak
VPRO Tegenlicht, 20 september 2015
(Urgenda-vonnis)

.

Alle landen stemmen in met Klimaatakkoord
Eva Smal en Sterre van der Hee, NRC, 12 december 2015


.

The Uninhabitable Earth
David Wallace-Wells, New York Magazine, 10 juli 2017





.

How to transform apocalypse fatigue into action on global warming | Per Espen Stoknes, TED, 8 december 2017.

SPECIAAL RAPPORT: OPWARMING VAN DE AARDE VAN 1,5 ºC
IPCC, Samenvatting voor beleidsmakers, 2018
.

Frisse kijk op zeespiegelstijging
Pieter Bliek, Reformatorisch Dagblad, 19 juni 2018



.

De vraag is niet óf Nederland onder water verdwijnt, maar wannéér
Peter Kuipers Munneke, NRC (Opinie), 11 juli 2018

.

De zeespiegelstijging is een groter probleem dan we denken. En Nederland heeft geen plan B
Onderzoek, Vrij Nederland, 7 februari 2019

Deltaprogramma 2020
Peter Glas, Deltacommissaris, 12 juni 2019
.

Landspiegelstijging en levende waterschappen, Maarten G. Kleinhans, Stowa, 21 juni 2019.

Hoe gaan we dit uitleggen
Onze toekomst op een steeds warmere aarde

Jelmer Mommers, de Correspondent Bv, juni 2019






.

Wetenschappers laten ijsbreker expres vastlopen in Arctisch zee-ijs
Caroline Kraaijvanger, Scientias, 13 september 2019

.

With Greenland’s Extreme Melting, a New Risk Grows: Ice Slabs That Worsen Runoff
Bob Berwyn, Insideclimate News, 18 september 2019

.

Greenland’s “Sponge” Affected By Climate Change, CIRESvideos, 4 januari 2016
Emmanuel Faber launches OP2B, a coalition for biodiversity, at the United Nations General Assembly, Danone, 25 september 2019.

Duurzaamheid vraagt om visie op Europees niveau: De Circulaire Economie als Grand Design
Wouter van Dieren, Linkedin (artikel), 7 oktober 2019
.

IEPENUP LIVE: Het Grote Water en Klimaatdebat!, Omrop Fryslân, 9 oktober 2019.

Zo strijden we tegen het sneller stijgende water
Charlotte Jansen, EenVandaag, 25 oktober 2019

.

Wereld moet voor klimaat uit comfortzone: radicaal is het nieuwe normaal
Chris Julien en Ernst-Jan Kuiper, Het Financieele Dagblad, 28 oktober 2019
.

Klimaatdag: Nederland doet het beter, maar niet goed genoeg
Marike Stellinga en Erik van der Walle, NRC, 1 november 2019


.

CO2-uitstoot komende jaren flink omlaag, maar niet genoeg om doelen te halen
Heleen Ekker, NOS Nieuws, 1 november 2019
.

KNMI special zeespiegelstijging
KNMI, november 2019

.

Nederland beter weerbaar tegen droogte
Eindrapportage Beleidstafel Droogte

Ministerievan Infrastructuur en Waterstaat, december 2019






.

Dijkgraaf Paul van Erkelens verlaat Wetterskip: ‘Met praten-praten- praten red je het niet’
Wybe Fraanje, Friesch Dagblad, 7 december 2019

.

Groenlands ijs verdwijnt op topsnelheid, mogelijk grotere zeespiegelstijging
Maarten Keulemans, de Volkskrant, 10 december 2019

.

De Europese Green Deal
Europese Commissie, 11 december 2019


.

Een natuurlijkere toekomst voor Nederland in 2120
Martin Baptist, Tim van Hattum, Stijn Reinhard, Michaël van Buuren, Bertram de Rooij, Xiaolu Hu, Sabine van Rooij, Nico Polman, Sander van den Burg, GerJan Piet, Tom Ysebaert, Brenda Walles, Jeroen Veraart, Wieger Wamelink, Bram Bregman, Bram Bos & Trond Selnes, WUR, Wageningen University & Research, december 2019

MapCast Nederland 2120
Hoe ziet Nederland er over honderd jaar uit?
WUR, Wageningen University & Research (later toegevoegd: 17 juni 2020)
.

Explainer: Nine ‘tipping points’ that could be triggered by climate change
Robert McSweeney, Carbon Brief, 10 februari 2020
.

Zó erg wordt het ook weer niet met het klimaat: hoe het rampscenario de bovenhand krijgt
Maarten Keulemans, de Volkskrant, 28 februari 2020

.

Science Session: Thawing Arctic Permafrost–Regional and Global Impacts, National Academy of Sciences, 11 mei 2020.

7 klimaatmaatregelen die kunnen bijdragen aan economisch herstel
Rolf de Vos, SER Magazine, 19 mei 2020
.

Terugkeren naar het ‘normaal’ van vóór corona is waanzin. We mogen het niet laten gebeuren
Jelmer Mommers, De Correspondent, 6 juli 2020
.

Siberia’s ‘gate to hell’ is getting bigger, BBC Reel, 27 juli 2020.

De droogte in Nederland, van dag tot dag
Mirjam Leunissen en Joris Tieleman, m.m.v. Martijn Eerens en Titus Knegtel, de Volkskrant, 7 augustus 2020

.

Nederland wordt droger. En de mens draagt daar al zo’n drieduizend jaar aan bij
Rolf Schuttenhelm, De Correspondent, 7 augustus 2020
.

10 years to transform the future of humanity — or destabilize the planet | Johan Rockström, TED, 15 oktober 2020.

Van 2021 naar 2120; Op weg naar een groene toekomst voor Nederland
Tim van Hattum, Linkedin, 4 januari 2021


.

‘We hadden dit eerder serieuzer moeten nemen’
Sal Hagen, Jaap Tielbeke en Coen van de Ven, De Groene Amsterdammer, 3 februari 2021

Aanbevelingen

Flows ondersteunt waterprofessionals en betrokken burgers met overzicht, inzicht en inspiratie. Klik op de foto voor mijn zoekopdracht ‘sea level rise’: je ziet dan links van TU-Delft Delta Links verschijnen. (Je kunt zelf ook zoekopdrachten geven.)


Voor verdere berichtgeving over zeespiegelstijging is Nemo Kennislink ook een aardige plek om wat te grasduinen.

Terug naar ‘Het Water Komt’

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING

HET GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

In de laatste week van augustus 2020 hebben ‘gewone’ bewoners van Friese en Groningse straten, stegen, streekjes en hofjes, pleinen, kades en oeverstroken een ongewone vergadering: ze doen mee met ‘Het Grote Straatberaad‘. Friesland bijt het spits af op zondag 23 augustus. Precies een week later, op 30 augustus, praten burgers uit Groningse steden, buurtschappen en dorpen over de toekomst van het klimaat.

We Are Warming Up, YouTube-kanaal We Are Warming Up, 14 juli 2020.

Grootschalige klimaatvolksraadpleging moet leiden tot een landelijke klimaatverklaring (#THEFUTUREWEWANT)

De organisatie van deze grootschalige noordelijke klimaatvolksraadpleging, die overigens ook in de weken erna plaatsvindt in Amsterdam, Den Haag, Nijmegen en Rotterdam en culmineert in een (bottom-up)-Klimaatverklaring tijdens het Warming Up Festival, is in handen van Warming Up.

Warming Up is een groep kunst- en cultuurmakers die (in samenwerking met een groot aantal partners) door kunst en cultuur aan het klimaatvraagstuk te verbinden, klimaatverandering op een verbeeldende wijze zichtbaar en bespreekbaar wil maken. Zij gaat er daarbij van uit dat de cultuursector dat als geen ander kan, of misschien wel moet, doen – ze bereiken immers jaarlijks zo’n negentig procent van alle Nederlanders.

Doel van de Straatberaad-estafette is om via (gecoördineerd) spel en opdrachten de bevolking meer bij het klimaatvraagstuk te betrekken. Alle ‘input’ tijdens de Straatberaaddagen wordt door de organisatie verzameld en moet uitmonden in een (landelijke) Klimaatverklaring die – zoals het nu lijkt – op 6 november in Den Haag aan het Kabinet wordt aangeboden.

Warming Up maakt – samen met jou – van de straat een podium voor interactief klimaatberaad

Warming Up heeft deze Straatberaad(mid)dagen al ver voor de zomervakantie tot in de puntjes voorbereid. Voor het welslagen van het evenement echter hebben ze hulp nodig – misschien wel jouw hulp. Voor de provincies Friesland en Groningen – Noord Nederland is vertrekpunt van de eerste edities van Het Grote Straatberaad – worden ‘aanjagers‘ gezocht! Het maakt niet uit of je veel of weinig van het klimaatvraagstuk af weet, of je jong of oud, meer een doener of een prater bent: dit beraad is er volgens hen voor iedereen!

Straatcoaches en -omroepers gezocht!

Als je meedoet, maak je deel uit van en ben je schakel in een cultureel, inhoudelijk en interactief programma met live-optredens van artiesten, inspirerende hulplijnen en video’s, live streams en een interactief klimaatberaad. Wat er van je verwacht wordt kun je lezen in Warming Up’s ‘Oproep Straatcoaches en -omroepers‘.

Aanmelden voor Het Grote Straatberaad

Beeld: Matthea de Jong

Enthousiast geworden om als straatcoach of -omroeper in jouw ‘straat’ aan de gang te gaan? Je kunt je hier opgeven:

Aanmelden voor Het Grote Straatberaad.

Twijfel je nog of je deze rol voor één dag op je wilt nemen, of heb je nog vragen? Stuur dan even een mailtje naar Warming Up: info@wearewarmingup.nl.


(Inschrijven kan tot een dag voor aanvang van het evenement.)

.

Het coronavirus maakt het lastig om met veel mensen tegelijk samen te komen en met elkaar over het klimaat (en andere urgente thema(’s) te kunnen praten. Daarom maakt Warming Up van de straat (geheel coronaproof) een speels podium. Ja, je leest het goed, ‘speels’, het wordt geen ‘saaie bedoening’. Integendeel: er gaat – onder deskundige begeleiding – zelfs gespeeld worden! En kijk niet raar op wanneer er ineens een pratende auto bij je straat, buurt, camping, vriendenclub of sportschool voor komt rijden,

Niet omdat het anders moet, maar of het (ook) anders kan

Het Grote Straatberaad is ontwikkeld door theater- en educatiemaker Karlijn Benthem, die, samen met Anouk Rutten, eigenaar is en deel uitmaakt van Gebied-B, een bureau voor kunsteducatie. Hun werkgebied ligt in de ruimte tussen kunst, publiek en actualiteit. Karlijn nodigt haar publiek graag uit om onbevangen hardop over dingen na te denken en zich daar comfortabel bij te voelen. Ze wil samen met haar publiek, zoals zij dat noemt, ‘mogelijkheidszin‘ creëren om te bedenken, je af te vragen hoe, en óf ‘dingen’ (ook) anders kunnen. Niet omdat het moet, maar of het zóu kunnen.

Karlijn Benthem, YouTube-kanaal Jeugdtheater Hofplein, 29 februari 2019.

‘Warming Up’ wil permanent platform creëren rondom kunst, klimaat en democratie

Warming Up is een initiatief van de Stichting Impact Makers en is een vervolg op de ‘Artistieke Klimaattop‘ die op 13 oktober 2018 plaatsvond als onderdeel van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa. Een groep kunstenaars deed destijds een oproep aan de politiek om zitting te kunnen nemen aan de zogeheten ‘Klimaattafels‘. Ze schreven daartoe een brief aan Ed Nijpels, toenmalig Voorzitter van die Klimaattafels. Het is dan ook geen toeval dat het eerste Grote Straatberaad in Friesland van start gaat.

Video van Iepen UP – Artistieke Klimaattop, Leeuwarden-Fryslân 2028, 17 oktober 2018.

Warming Up wil mensen samenbrengen en in het hart raken met muziek, verhalen en beelden

Zo’n negen maanden geleden ging het Warming Up-team ‘de straat op’ – in dit geval de Kanaalstraat in Utrecht – om willekeurige mensen aan te spreken en ze te vragen hoe zij vinden dat het met het klimaat gaat:

Warming Up wil mensen samenbrengen en in het hart raken met muziek, verhalen en beelden – om zo het publiek in beweging te brengen. Ze mobiliseert aansprekende film-, theater- en reclamemakers, ontwerpers, vormgevers, wetenschappers en artiesten uit heel Nederland om steeds meer mensen actief te betrekken bij de vragen en veranderopgaven (transities) waar we in de (nabije) toekomst met zijn allen voor staan. De ambitie van het kunst- en cultuurcollectief is om een permanent platform te creëren rondom kunst, klimaat en democratie.

Matthea de Jong bij ‘Spraakmakers’: ‘meningvorming zou meer centraal moeten staan in plaats van meninguiting’

Op vrijdagochtend 7 augustus waren directeur Tolhuistuin en initiatiefnemer-Warming Up Matthea de Jong en cabaretier Patrick Nederkoorn te gast bij Niels Heithuis, presentator van het NPO Radio 1– programma ‘Spraakmakers‘ (KRO/NCRV). De gespreksleider vindt, tijdens zijn introductie van Het Grote Straatberaad van de ‘artistiek maatschappelijke organisatie’ Warming Up, dat het allemaal wel ‘knap ingewikkeld klinkt’, maar gelukkig kan Matthea haarfijn uit de doeken doen wat het culturele collectief allemaal op stapel heeft staan. Patrick, die overigens zelf ook zal bijdragen aan het Warming Up-festival (12 t/m 22 oktober, Tolhuistuin, Amsterdam) door zijn nieuwste voorstelling ‘Hoogtij’ over de stijgende zeespiegel te presenteren, valt haar bij. Kijk en luister hieronder naar de uitzending. ‘Patrick Nederkoorn en Matthea de Jong over de kunst en de klimaatcrisis‘.

Eerste Warming Up-Festival: Tolhuistuin: 12 t/m 22 oktober

Kunst en Landschap Noord Nederland brengt Grote Straatberaaddagen van Fryslân en Groningen in beeld

Kunst en Landschap Noord Nederland gaat beide noordelijke Grote Straatberaaddagen op de voet volgen. In twee aparte blogs brengt het multimediale platform in oprichting alles wat je wilt weten over de voorbereidingen, het verloop en bijzondere momenten van beide dagen, en de ruimschootse media-aandacht (voor, tijdens en na) die dit bijzondere evenement ongetwijfeld zal opleveren.

Klik hieronder op jouw provincie en zie wat er allemaal gebeurt en gebeurde in jouw straat, dorp of stad, of bij dat van de ‘buren’ natuurlijk. Have fun. Maar eerst nog even dit!

Special ‘Kunst en Landschap’ over zeespiegelstijging en klimaatverandering

Kunst en Landschap Noord Nederland, het nieuwe multimediale platform voor verbeelding van (en reflectie op) verandering, gaat – als alles een beetje meezit volgend jaar van start, maar ik ben – als voorproefje, op een bescheiden website – toch alvast maar begonnen. Want de nood is hoog; we are warming up! En het water komt!

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING

Op 29 januari (2020), vlak voor de jaarlijkse herdenking van de Watersnoodramp van 1953 (1 februari), één van de grootste overstromingen uit de geschiedenis van Nederland, kwam Correspondent-journalist en auteur Rutger Bregman met een boodschap aan alle Nederlanders:

,,Beste landgenoot, laat ik de dreiging wat duidelijker beschrijven. Het voortbestaan van Nederland staat op het spel.

Er is een kans dat onze kinderen afscheid moeten nemen van steden als Den Haag en Delft, Rotterdam en Amsterdam, Leiden en Haarlem. Dat zeg ik niet, dat zeggen tal van Nederlandse wetenschappers.“


Rutger Bregman
Rutger Bregman, ‘Het water komt’, YouTube-kanaal De Correspondent, 28 januari 2020.

Het bericht en de videoboodschap luidde een gezamenlijke crossmediale campagne in van De Correspondent en de Nationale Postcode Loterij ter promotie van Bregman’s boek ‘Het water komt‘.

Rutger Bregman’s ‘Het water komt‘ was voor mij aanleiding om voor Kunst en Landschap alvast van start te gaan. Ik volgde vanaf dat moment de media en verzamelde reacties, discussie- en opiniestukken en video’s op het gebied van klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing. En dat blijf ik doen, het hele jaar door!

Daar kun jij (nu, ook) de vruchten van plukken! Gebruik de ‘stortvloed’ aan informatie van Kunst en Landschap. Doe er je voordeel mee. Maar bovenal: veel plezier tijdens Het Grote Straatberaad in Friesland en Groningen!

Robert Rosendal,
initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING

HET GROTE STRAATBERAAD van FRYSLÂN; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

‘Warming Up’ toert door provincie met theatrale volksvergadering: ‘Het Grote Straatberaad van Fryslân

LF 2028 en Leeuwarder Courant partner van Warming Up’s ‘Het Grote Straatberaad van Fryslân’

Naast mede-organisator LF 2028 is de Leeuwarder Courant partner in het project ‘Het Grote Straatberaad van Fryslân‘ van het Warming Up-(marathon)evenement. In de aanloop naar de Friese Straatberaad-dag, publiceerde de krant vanaf 28 juli diverse opiniestukken over het klimaat. Na de 23e augustus gaan ze dieper in op de thema’s die de deelnemers van de verschillende straten op die dag hebben besproken. Uiteindelijk zal dat begin september leiden tot de Eerste Friese Klimaatverklaring, waarin komt te staan wat de inwoners van Friesland (momenteel) belangrijk vinden, waar het gaat om klimaatverandering.

De krant wil hiermee het (na)denken over het klimaat stimuleren door verschillende deskundigen en betrokkenen aan het woord te laten. Lezers konden en kunnen reageren op stellingen die ze twee keer per week in polls voorgelegd kregen. De krant startte met de polls vanaf 5 augustus. Je vindt ze hieronder in a-chronologische volgorde in de rubriek ‘Leeuwarder Courant vraagt jouw mening over klimaatverandering‘. Loop ze allemaal even bij langs en laat ook jouw stem horen! De opiniestukken en artikelen van de Leeuwarder Courant zijn – naast die van andere media – terug te vinden in het media-overzicht (daaronder).

Kunst en Landschap maakt compilatie van eerste editie van Warming Up’s Grote Straatberaad van Fryslân.

Kunst en Landschap maakte voor aanvang van Het Grote Straatberaad van Fryslân een uitgebreide reportage over (de mensen achter) de organisatie, werkwijze en drijfveren van Warming Up. Klik op de link hieronder om er wat in te grasduinen:

HET GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

Zoals daarin beloofd gaat Kunst en Landschap alles rond Het Grote Straatberaad van Fryslân volgen: vanaf de dag zelf tot aan de Eerste Friese Klimaatverklaring. Vanaf het verwerkingsproces van de Warming Up-organisatie(s) tot aan de uiteindelijke (landelijke) Klimaatverklaring die – zoals het nu lijkt – op 6 november in Den Haag aan het Kabinet wordt aangeboden.

Ik ga je via deze pagina op de hoogte houden van alle (Friese) ontwikkelingen de komende weken en houd me zeer aanbevolen voor informatie over relevante gebeurtenissen, spin off en bijzondere momenten, opzienbarend foto- en videomateriaal en alles waarvan jij denkt dat het bijdraagt aan een mooie compilatie van deze eerste editie van Warming Up‘s Grote Straatberaad (adresinfo vind je in de footer van deze pagina). Stay tuned!

Warming Up Festival: 12 t/m 22 oktober in ‘Tolhuistuin’, Amsterdam

O ja, voordat de Klimaatverklaring aan het Kabinet wordt aangeboden vindt van 12 tot en met 22 oktober het (eerste) Warming Up Festival plaats. Tien dagen op rij vindt een spannend programma plaats met live performances, films, installaties, workshops, expo’s, discussies en theatervoorstellingen. Men gaat in gesprek met kunstenaars, politici, journalisten en ondernemers, om te oefenen met verandering, te experimenteren met nieuwe ideeën en om op zoek te gaan naar verbeelding en radicale vergezichten.

Aankondiging Warming Up Festival, Impact Makers, 23 september 2020.

Terugblik op de theatrale volksvergadering ‘Het Grote Straatberaad van Fryslân’: 23 augustus 2020

Terugblik Het Grote Straatberaad van Fryslân, YouTube-Warming Up, 24 augustus 2020.

,,De mega sportieve Warming Up in de doarpstún van Snakkerburen, 1001 verschillende meningen bij de deelnemers van Zuidvliet, en de van Noord naar Zuid schietende deelnemers bij de Bagijnestraat. Wat een enthousiasme!”


Warming Up

,,Gedeputeerde Sietske Poepjes kwam een kijkje nemen en wil nog veel meer van deze straatberaden door de hele provincie.”


Warming Up

Terugblik op de theatrale volksvergadering ‘Het Grote Straatberaad van Groningen’: 30 augustus 2020

Geheel in de geest van Kunst en Landschap – jammer dat Drenthe dit jaar niet meedoet – neem ik hieronder een korte terugblik op van de eerste editie van Het Grote Straatberaad van Groningen dat plaatsvond op zondag 30 augustus. 

Klimaatverklaring van Friesland

Straatberaad Snakkerburen.
Beeld: ©Hoge Noorden/Jacob van Essen

Op 4 september publiceerde de Leeuwarder Courant de Klimaatverklaring van Friesland. Deze werd als volgt ingeleid: ,,Vijftig mensen, in leeftijd variërend van 19 tot 68 jaar, kwamen op 23 augustus 2020 samen om met elkaar in gesprek te gaan over het klimaat. Daarnaast verschenen acht opiniestukken in de Leeuwarder Courant en op lc.nl en acht polls waarop in totaal 7285 keer gestemd is. Dat leidde tot deze verklaring:”

KLIMAATVERKLARING VAN FRIESLAND

31 augustus: lancering ‘Online Omgeving’ van het Het Grote Straatberaad

De dag nadat de beide Straatberaad-dagen van het Noorden hadden plaatsgevonden, 31 augustus 2020, lanceerde Warming Up de Online Omgeving van het Grote Straatberaad. In deze online interactieve infographic vind je de antwoorden, ideeën en Straatverklaringen van alle straten die (tot dan toe) mee hebben gedaan aan Het Grote Straatberaad. In ons geval, de straten van Fryslân en van Groningen.

Na elk Beraad, dat van AmsterdamDen HaagNijmegen en Rotterdam moet op het moment van schrijven nog plaatsvinden, zullen de resultaten van die Beraden worden toegevoegd aan de Online Omgeving. Zo werken straten uit ‘heel’ het land mee aan de eerste (bottom up) Klimaatverklaring van Nederland, die – als het een beetje meezit – op 6 november in Den Haag aan het Kabinet wordt aangeboden.

Je kunt dus tot aan die tijd zo af en toe een kijkje nemen hoe er in straten elders in het land gedacht wordt over klimaatverandering en hoe we ons – ook jij – daaraan kunnen aanpassen (klimaatadaptatie). Veel plezier daarbij …en, ik houd me natuurlijk aanbevolen voor leuke en interessante weetjes, ditjes en datjes, foto’s en video’s en al wat deze pagina kan verheffen tot een echt ‘document’ van de eerste editie van Het Grote Straatberaad van Fryslân. Vinden ze in Groningen vast ook leuk. Treed binnen!

Terugblik Warming Up 2020

,,It’s a wrap! De eerste editie van het Warming Up Festival is een feit, schrijft de Warming Up-organisatie op 25 november op haar website. Door de aangescherpte corona-maatregelen hebben ze  een aantal onderdelen uitgesteld of afgezegd. Erg jammer natuurlijk, maar ze zijn enorm trots op de programma’s die wél doorgingen. Om – met hen, en ondanks alles – een beetje na te genieten van deze toch succesvolle eerste editie van bijna een half jaar Warming Up-activiteiten, kun je een aantal highlights bekijken op: ‘DIT WAS HET WARMING UP FESTIVAL 2020‘.

Uiteraard maakte (mede-)organisator Impact Makers een flitsende aftermovie. Let op! Voordat je die gaat bekijken: Warming Up komt in het nieuwe jaar tijdens – en als onderdeel van – de Klimaatadaptatieweek Groningen bij je terug met Het Digitale Straatberaad, een interactieve volksvergadering over het klimaat van 19 tot en met 23 januari 2021. Je leest er hieronder alles over.

Terugblik Warming Up 2020, Impact Makers, 16 december 2020.

Het ‘Digitale Straatberaad’, een interactieve volksvergadering over het klimaat: 19 t/m 23 januari 2021

Met het Digitale Straatberaad bouwt Warming Up, samen met alle inwoners van de provincie Groningen, verder aan ‘input’ voor de Nationale Klimaatverklaring. Opzet is om deze Verklaring (ruim) voor de verkiezingen van 17 maart aanstaande aan het Kabinet aan te bieden. Wil je meedoen aan dit digitale Straatberaad? Je kunt je hier aanmelden:

IK DOE MEE MET HET DIGITALE STRAATBERAAD!.

Klimaatevenementen 2021

Januari 2021

Het Digitale Straatberaad (Groningen): 19 t/m 23 januari 2021

Digitale Straatberaad Groningen
Vier (digitale) gesprekken over gezondheid, economie, democratie en mobiliteit i.r.t. klimaat, Warming Up, 19, 20, 21 en 23 januari 2021. Samen (met online buren) in gesprek over klimaat-gerelateerde onderwerpen. Een ongewone vergadering voor gewone mensen. Aanmelding v.a. 8 januari 2021

Klimaatadaptatieweek Groningen: 19 t/m 25 januari 2021

Open University on Climate Adaptation – Teaser, Climate Adaptation Groningen, 7 januari 2021.

Klimaatadaptatieweek Groningen: 19 t/m 25 januari 2021

Klimaatadaptatieweek Groningen
Alle (online- en doe-) evenementen tijdens de Klimaatadaptatieweek op een rijtje

Online Klimaattop – 25 januari 2021

Nederland organiseert in januari online klimaattop
H2O-Actueel, 20 mei 2020

November 2021

Klimaattop COP26 Glasgow: 1 tot 12 november 2021

Uitstel van de VN-klimaattop in Glasgow, wat heeft dat voor gevolgen?
De UNFCCC besloot mei 2020 de klimaattop COP26 in het Schotse Glasgow vanwege de coronacrisis met een vol jaar uit te stellen. Medio-2021: tussentijdse klimaattop in Italië. (Ben van Raaij, de Volkskrant, 29 mei 2020)

Leeuwarder Courant vraagt jouw mening over klimaatverandering

Mening over klimaat gevraagd: zelf veranderen of juist niet?
Leeuwarder Courant, 24 augustus 2020


.

Mening over klimaat gevraagd: moet aanpassing aan woning wat opleveren?
Leeuwarder Courant, 23 augustus 2020


.

Mening over klimaatverandering gevraagd: klimaat als les op basisschool?
Leeuwarder Courant, 22 augustus 2020


.

Mening over klimaatverandering gevraagd: korte vluchten, kunnen die nog?
Leeuwarder Courant, 19 augustus 2020


.

Friezen warmen op voor het Grote Straatberaad van Fryslân
Huis aan Huis Leeuwarden, 18 augustus 2020


.

Mening over klimaatverandering gevraagd: meer belasting op water?
Leeuwarder Courant, 15 augustus 2020


.

Mening over klimaatverandering gevraagd: gaan technologie en innovatie de oplossing bieden?
Leeuwarder Courant, 12 augustus 2020


.

Mening over klimaatverandering gevraagd: moet de grondwet worden aangepast?
Leeuwarder Courant, 5 augustus 2020


.

Media-overzicht ‘Het Grote Straatberaad van Fryslân’

Fryske Miljeufederaasje siket klimaatambassadeurs
Omrop Fryslân, 16 december 2020


.

Klimaatdag ‘Hordelopen naar Parijs’; programma en aanmelden
Complete programma online talkshows Klimaatdag, Voortgangsoverleg Klimaatakkoord, 12 oktober 2020 (09:45 – 17:00 uur)

LEES TERUG: OPINIEARTIKELEN IN DE LEEUWARDER COURANT
Warming Up (Website), 6 september 2020


.

HIER IS DE KLIMAATVERKLARING VAN FRIESLAND
Warming Up (Website), 6 september 2020



.

Ligt de sleutel tegen droogte misschien ondergronds?
Franciska de Vries, Leeuwarder Courant, 5 september 2020
.

Krant als podium
Sander Warmerdam, Leeuwarder Courant (Opinie), 5 september 2020


.

Lees hier de Friese klimaatverklaring
Leeuwarder Courant (Extra), 4 september 2020



.

De klimaatopdracht voor de toekomst: we kunnen grote veranderingen bereiken met individuele gedragsverandering
Gerrit Hiemstra, Leeuwarder Courant (Opinie), 2 september 2020
.

Opinie: Ook u moet aan de slag met het klimaat
Gerrit Hiemstra, Dagblad van het Noorden, 2 september 2020


.

BEKIJK NU DE RESULTATEN VAN HET GROTE STRAATBERAAD
Warming Up (website), 31 augustus 2020

.

ARTISTIEKE REPAIR SHOP
Fries Museum i.s.m Warming Up, 28 augustus 2020 (Aankondiging evenement 29 augustus t/m 19 september)

.

Huishoudens in Friesland zijn volgens Vattenfall de meest duurzame van Nederland (en hier vind je de meeste zonnepanelen)
René Smid, Leeuwarder Courant, 27 augustus 2020

.

Stijging in verkoop aantal cv-ketels
Leeuwarder Courant, 26 augustus 2020



.

Hoe Leeuwarden bouwt aan een klimaatbestendige stad
Linda Zeggelaar, Leeuwarder Courant, 26 augustus 2020


.

Straatberaad brengt groene ideeën achter de bestuursgevels
Wouter Hoving, Friesch Dagblad, 24 augustus 2020


.

In het klein nadenken over grote uitdagingen zoals klimaatverandering
Omrop Fryslân, 23 augustus 2020
(Incl. video-fragment: interview met diverse bewoners)

.

Nadenken over klimaatverandering tijdens het Grote Straatberaad: ‘We kunnen er beter op straatniveau over praten dan in Den Haag’
Patrick van ’t Haar, Leeuwarder Courant, 23 augustus 2020

.

Samen praten over klimaatverandering in het ‘Grote Straatberaad’
Omrop Fryslân, 22 augustus 2020
(Incl. radiofragment: interview met Matthea de Jong, initiatiefnemer ‘Warming Up’)

De opleving en herwaardering van de middelgrote provinciestad
Floor Milikowski, Leeuwarder Courant, 22 augustus 2020


.

Opinie: Provincie verbreekt fossielvrije belofte
Tsjeard Hofstra, Friesch Dagblad, 20 augustus 2020



.

Bepaal mee over het klimaat tijdens het Grote Straatberaad
Henk Rigter, Suksawat, 18 augustus 2020

.

Dijkgraaf Wetterskip: ‘Sleutel hoofd bieden aan klimaatverandering ligt bij inwoners’
Luzette Kroon, Leeuwarder Courant, 15 augustus 2020


.

Friese straten bespreken klimaat met theatrale omlijsting
Leeuwarder Courant, Tytsjerksteradiel, 15 augustus 2020


.

Friese straten bespreken klimaat met theatrale omlijsting
Drachtster Courant, 15 augustus 2020


.

Friezen warmen op voor het Grote Straatberaad van Fryslân
Franeker Courant, 14 augustus 2020


.

Friezen praten mee over klimaat
Tim Fierant, Leeuwarder Courant, 13 juli 2020



.

Het aanpakken van de klimaatcrisis gaat iedereen aan
Theo Klein, Friesch Dagblad, 13 augustus 2020



.

Groot (Fries) Straatberaad op 23 augustus
RondOm Vandaag Leeuwarden, 13 augustus 2020



.

Hoe de landbouw kan zorgen voor een groen en goed gevoed continent
Hidde Boersma, Leeuwarder Courant (Opinie), 12 augustus 2020

.

‘Maak samen werk van duurzame toekomst, want de koplopers zullen succesvol zijn’
John Vernooij, Leeuwarder Courant (Opinie), 8 augustus 2020

.

Burgers en politici: vertrouw elkaar
Eva Rovers, Leeuwarder Courant (Opinie), 5 augustus 2020


.

Wonen in een gebied met natuurlijke uitdagingen vergt denken over oplossingen, zegt Tresoar-directeur Bert Looper
Bert Looper, Leeuwarder Courant (Opinie), 1 augustus 2020.
.

Het Grote Straatberaad van Fryslân
Actief Online, 1 augustus 2020



.

Straatomroepers gezocht voor klimaatberaad in Friese straten
Sander Warmerdam, Leeuwarder Courant, 28 juli 2020


.

Hulp gezocht voor Het Grote Straatberaad
Astrid Koops-Tippersma, Ús Koöperaasje, 14 juli 2020


.

Friezen warmen op voor het Grote Straatberaad van Fryslân
Homepage ‘website wijnaldum’

.

HET GROTE STRAATBERAAD VAN FRYSLÂN
Vonketon



.

Grote Straatberaad nodigt uit tot gesprek over duurzame toekomst in jouw omgeving
Fossylvrij Fryslân



.

Je gaat hier terug naar het hoofdartikel over de Grote Straatberaden van Fryslân en Groningen. Je kunt ook op de illustratie hieronder klikken:

HET GROTE STRAATBERAAD van GRONINGEN; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

‘Warming Up’ toert door provincie met theatrale volksvergadering: ‘Het Grote Straatberaad van Groningen’

Op zondag 30 augustus organiseert Warming UpHet Grote Straatberaad van Groningen‘, een theatrale volksvergadering over het klimaat, in samenwerking met Klimaatadaptatie Groningen, de gemeente Groningen en SPOT-Groningen (De Oosterpoort).

Gedeputeerde-Klimaat Nienke Homan en klimaatgezant Marcel Beukeboom komen op bezoek in een paar willekeurige straten in de provincie Groningen. Denker des Vaderlands Daan Roovers is deze dag beschikbaar als online hulplijn en er zijn muzikale optredens van Swinder en het Broken Brass Ensemble

Klimaatadaptatie Groningen is geïnitieerd door het Akkoord van Groningen en het Global Center on Adaptation – op hun beurt weer in samenwerking met het Nationaal Programma Groningen. Een mond vol, dat je het maar even weet!

Kunst en Landschap maakt compilatie van eerste editie van Warming Up’s Grote Straatberaad van Groningen.

Kunst en Landschap maakte voor aanvang van Het Grote Straatberaad van Groningen een uitgebreide reportage over (de mensen achter) de organisatie, werkwijze en drijfveren van Warming Up. Klik op de link hieronder om er wat in te grasduinen:

HET GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

Zoals daarin beloofd, gaat Kunst en Landschap alles rond Het Grote Straatberaad van Groningen volgen: vanaf de dag zelf tot aan de Eerste Groningse Klimaatverklaring. Vanaf het verwerkingsproces van de Warming Up-organisatie(s) tot aan de uiteindelijke (landelijke) Klimaatverklaring, die na het evenement aan het Kabinet wordt aangeboden..

Ik ga je via deze pagina op de hoogte houden van alle (Groningse) ontwikkelingen de komende weken en maanden, en houd me zeer aanbevolen voor informatie over relevante gebeurtenissen, spin off en bijzondere momenten, opzienbarend foto- en videomateriaal en alles waarvan jij denkt dat het bijdraagt aan een mooie compilatie van deze eerste editie van Warming Up’s Grote Straatberaad (adresinfo vind je in de footer van deze pagina). Stay tuned!

Om alvast een beetje in de stemming te komen neem ik hieronder een korte terugblik op van de eerste editie van Het Grote Straatberaad van Fryslân dat zondag 23 augustus plaatsvond. Verder heb ik alle berichtgeving (tot nu toe) over het Groningse Straatberaad en relevante artikelen die je kunnen helpen bij de discussie over het klimaat opgenomen in het ‘Media-overzicht ‘Het Grote Straatberaad van Groningen‘/ Klimaatadaptatieweek Groningen’. Doe er je voordeel mee. Heel veel plezier op zondag 30 augustus. Aantreden: 13:00 uur!

Warming Up Festival: 12 t/m 22 oktober in ‘Tolhuistuin’, Amsterdam

O ja, voordat de Klimaatverklaring aan het Kabinet wordt aangeboden vindt van 12 tot en met 22 oktober het (eerste) Warming Up Festival plaats. Tien dagen op rij vindt een spannend programma plaats met live performances, films, installaties, workshops, expo’s, discussies en theatervoorstellingen. Men gaat in gesprek met kunstenaars, politici, journalisten en ondernemers, om te oefenen met verandering, te experimenteren met nieuwe ideeën en om op zoek te gaan naar verbeelding en radicale vergezichten.

Na Het Grote Straatberaad van Groningen en het Warming Up Festival kom ik (op deze pagina!) bij je terug; natuurlijk voor de Klimaatverklaring, maar ook omdat volgend jaar, van 19 tot en met 25 januari, de (internationale) Klimaatadaptatieweek Groningen plaatsvindt. Tijdens die week organiseert Warming Up opnieuw een Straatberaad: Het Digitale Straatberaad Groningen, een interactieve volksvergadering over het klimaat voor en door Groningers.

Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland.

Aankondiging Warming Up Festival, Impact Makers, 23 september 2020.

Terugblik op de theatrale volksvergadering ‘Het Grote Straatberaad van Fryslân’: 23 augustus 2020

Terugblik Het Grote Straatberaad van Fryslân, YouTube-Warming Up, 24 augustus 2020.

Terugblik op de theatrale volksvergadering ‘Het Grote Straatberaad van Groningen’: 30 augustus 2020

Groninger Straatberaadbeelden

,,Afgelopen zondag was Het Grote Straatberaad van Groningen! Van de Suikerlaan tot de Radijsstraat, van de Singels tot de Tuinstraat, van Stad tot in Hornhuizen gingen buurtbewoners in beraad over het klimaat.”


Warming Up

.

,,Hier zie je op drie foto’s hoe de straten zich samen weren tegen het veranderende klimaat: met paraplu’s, touwen, een scootmobiel, mondkapjes, of gewoon met een hand boven het hoofd.”


Warming Up

,,Ook leerlingen van het Ubbo Emmius speelden mee. Straatcoach Niek stelde voor om klimaatvoorlichting op scholen verplicht te stellen, want over het klimaat leren ze nu bijna niets.”


Warming Up

31 augustus: lancering ‘Online Omgeving’ van het Het Grote Straatberaad

De dag nadat de beide Straatberaad-dagen van het Noorden hadden plaatsgevonden, 31 augustus 2020, lanceerde Warming Up de Online Omgeving van het Grote Straatberaad. In deze online interactieve infographic vind je de antwoorden, ideeën en Straatverklaringen van alle straten die (tot dan toe) mee hebben gedaan aan Het Grote Straatberaad. In ons geval, de straten van Fryslân en van Groningen.

Na elk Beraad, dat van AmsterdamDen HaagNijmegen en Rotterdam moet op het moment van schrijven nog plaatsvinden, zullen de resultaten van die Beraden worden toegevoegd aan de Online Omgeving. Zo werken straten uit ‘heel’ het land mee aan de eerste (bottom up) Klimaatverklaring van Nederland, die – als het een beetje meezit – op 6 november in Den Haag aan het Kabinet wordt aangeboden. Of dat gaat lukken, is Corona-gezien zeer de vraag.

Je kunt, als ook de andere steden aan de beurt zijn geweest, zo af en toe een kijkje nemen hoe er in straten elders in het land gedacht wordt over klimaatverandering en hoe we ons – ook jij – daaraan kunnen aanpassen (klimaatadaptatie). Veel plezier daarbij …en, ik houd me natuurlijk aanbevolen voor leuke en interessante weetjes, ditjes en datjes, foto’s en video’s en al wat deze pagina kan verheffen tot een echt ‘document’ van de eerste editie van Het Grote Straatberaad van Groningen. Vinden ze in Friesland vast ook leuk. Treed binnen!

Terugblik Warming Up 2020

,,It’s a wrap! De eerste editie van het Warming Up Festival is een feit, schrijft de Warming Up-organisatie op 25 november op haar website. Door de aangescherpte corona-maatregelen hebben ze  een aantal onderdelen uitgesteld of afgezegd. Erg jammer natuurlijk, maar ze zijn enorm trots op de programma’s die wél doorgingen. Om – met hen, en ondanks alles – een beetje na te genieten van deze toch succesvolle eerste editie van bijna een half jaar Warming Up-activiteiten, kun je een aantal highlights bekijken op: ‘DIT WAS HET WARMING UP FESTIVAL 2020‘.

Uiteraard maakte (mede-)organisator Impact Makers een flitsende aftermovie. Let op! Voordat je die gaat bekijken: Warming Up komt in het nieuwe jaar tijdens – en als onderdeel van – de Klimaatadaptatieweek Groningen bij je terug met Het Digitale Straatberaad, een interactieve volksvergadering over het klimaat van 19 tot en met 23 januari 2021. Je leest er hieronder alles over.

Terugblik Warming Up 2020, Impact Makers, 16 december 2020.

Het ‘Digitale Straatberaad’, een interactieve volksvergadering over het klimaat: 19 t/m 23 januari 2021

Met het Digitale Straatberaad bouwt Warming Up, samen met alle inwoners van de provincie Groningen, verder aan ‘input’ voor de Nationale Klimaatverklaring. Opzet is om deze Verklaring (ruim) voor de verkiezingen van 17 maart aanstaande aan het Kabinet aan te bieden. Wil je meedoen aan dit Groninger digitale Straatberaad? Je kunt je hier aanmelden: IK DOE MEE MET HET DIGITALE STRAATBERAAD!.

Rechtstreeks naar de interactieve omgeving van het Digitale Straatberaad tijdens de Klimaatadaptatieweek Groningen

Ook als je je niet hebt aangemeld kun je natuurlijk meedoen met Het Digitale Straatberaad. Klik op onderstaande illustratie om rechtstreeks naar het online portal van de Klimaatadaptatieweek Groningen te gaan. Je vliegt er als een bij naar binnen, maar voor je dat doet: volg aandachtig de instructies en oefen vooraf wat met en binnen deze prachtige interactieve omgeving. De eerste live stream start op dinsdag 19 januari om acht uur ’s avonds (tijdstip gewijzigd!, red.) en duurt een uurtje. Heel veel plezier.

Still startpagina Klimaatadaptatieweek Groningen

Klimaatevenementen 2021

Januari 2021

Klimaatadaptatieweek Groningen: 19 t/m 25 januari 2021

Klimaatadaptatieweek Groningen
Alle (online- en doe-) evenementen tijdens de Klimaatadaptatieweek op een rijtje

Het Digitale Straatberaad (Groningen): 19 t/m 23 januari 2021

Digitale Straatberaad Groningen
Vier (digitale) gesprekken over gezondheid, economie, democratie en mobiliteit i.r.t. klimaat, Warming Up, 19, 20, 21 en 23 januari 2021. Samen (met online buren) in gesprek over klimaat-gerelateerde onderwerpen. Een ongewone vergadering voor gewone mensen. Aanmelding v.a. 8 januari 2021

Klimaatadaptatieweek Groningen: 19 t/m 25 januari 2021

Open University on Climate Adaptation – Teaser, Climate Adaptation Groningen, 7 januari 2021.

Online Klimaattop – 25 januari 2021

Nederland organiseert in januari online klimaattop
H2O-Actueel, 20 mei 2020



.

November 2021

Klimaattop COP26 Glasgow: 1 tot 12 november 2021

Uitstel van de VN-klimaattop in Glasgow, wat heeft dat voor gevolgen?
De UNFCCC besloot mei 2020 de klimaattop COP26 in het Schotse Glasgow vanwege de coronacrisis met een vol jaar uit te stellen. Medio-2021: tussentijdse klimaattop in Italië. (Ben van Raaij, de Volkskrant, 29 mei 2020)

Media-overzicht ‘Het Grote Straatberaad’ van Groningen / Klimaatadaptatieweek Groningen

Januari 2021

YfCA klimaatambassadeurs, Climate Adaptation Groningen, 23 januari 2021.

ONTWERPERS AAN ZET BIJ KLIMAATADAPTATIE
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 22 januari 2021



.

GRONINGEN DEELT INSPIRATIE, KENNIS EN OPLOSSINGEN OVER KLIMAATADAPTATIE IN EEN WEEK VOL VIRTUELE INTERNATIONALE EVENTS
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 18 januari 2021

AANPAKKEN & AANPASSEN #9 – Colin en de invloed van klimaatverandering op de Wadden, Climate Adaptation Groningen, 18 januari 2021.
TRAILER – Groene Golven – Docu Klimaatadaptatie Groningen, Climate Adaptation Groningen, 15 januari 2021.
Arjen Robben & Climate Adaptation Week Groningen – PROMO (ENG), Climate Adaptation Groningen, 12 januari 2021.
Teaser virtual Groningen – Climate Adaptation Week Groningen, Climate Adaptation Groningen, 12 januari 2021.

INTERNATIONAAL VOETBALLER ARJEN ROBBEN ONDERSTREEPT BELANG VAN KLIMAATADAPTATIE
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 12 januari 2021


.

Jongeren van over de hele wereld komen 22 januari online samen in Groningen om te praten over ons klimaat
GIC, Groninger Internet Courant, 8 januari 2021
.

MELD JE AAN VOOR HET DIGITALE STRAATBERAAD!
Warming Up, 7 januari 2021


.

Jongeren van over de hele wereld komen 22 januari online samen in Groningen om te praten over ons klimaat
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 7 januari 2021


.

Open University on Climate Adaptation – Teaser, Climate Adaptation Groningen, 7 januari 2021.

Ontmoet onze klimaatbloggers
Vera Santing, Loes van Dam, Tijdschrift Noorderbreedte (Aanpassen of Verzuipen), 7 januari 2021





.

Fundamenteel andere oplossingen
Jesse Akkerman, Tijdschrift Noorderbreedte (Aanpassen of Verzuipen), 6 januari 2021





.

WIJ ALS JONGEREN ZIJN DE VERANDERAARS VAN DE TOEKOMST
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 5 januari 2021


.

WAAA seminar: ‘On the way to the Wadden Adaptation Action Agenda’ (Aankondiging Online seminar, 4 januari 2021) Programma naar een Rijke Waddenzee, Rijkswaterstaat, Provincie Groningen, Provincie Friesland, Eems Dollard-2050, Investeringskader Waddengebied, Waterschap Noorderzijlvest: 20 jan. 2021 14:00-16:30 uur)

December 2020

‘Voor jongeren is de wereld nog niet gewoon’
Tjesse Riemersma, Tijdschrift Noorderbreedte (Aanpassen of Verzuipen), 29 december 2020






.

AANPAKKEN & AANPASSEN #9 – Colin leert door Colien alles over kunst en kleding, Climate Adaptation Groningen, 22 december 2020.

HET IS TIJD OM AAN DE SLAG TE GAAN MET KLIMAATADAPTATIE EN IN GRONINGEN ZIJN WE AL BEGONNEN!
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 22 december 2020

.

ACT & ADAPT #2 – Colin interviews passers-by about climate adaptation, Climate Adaptation Groningen, 15 december 2020.
ACT & ADAPT #6 – Colin & Jos Idema explore Groningen with a thermal camera, Climate Adaptation Groningen, 15 december 2020.
ACT & ADAPT # 4 – Colin learns everything about climate adaptive gardening in Warffum, Climate Adaptation Groningen, 15 december 2020.

5000 GRATIS APPEL- EN PERENBOMEN VOOR GRONINGERS
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 10 december 2020




.

EREDOCTORAAT RUG VOOR FEIKE SIJBESMA
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 3 december 2020



.

Green Make Over @ Groningen, Groene make-over, 2 december 2020.

November 2020

AANPAKKEN & AANPASSEN 8 – Colin leert alles over tiny forests, Climate Adaptation Groningen, 25 november 2020.

BIJNA 2000 GRONINGERS MELDEN ZICH VOOR VERGROEN HEEL GRONINGEN
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 23 november 2020

.

Kunstwerk de Grunneger Woaterkop
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 19 november 2020



.

Youth for Climate Adaptation klimaatambassadeurs in Gemeente Oldambt, Climate Adaptation Groningen, 16 november 2020.

80.000 GRATIS BOMEN EN STRUIKEN VOOR GRONINGEN
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 12 november 2020


.

AANPAKKEN & AANPASSEN #7 – Colin krijgt een rondleiding van boswachter Jacob door de Onlanden, Climate Adaptation Groningen, 10 november 2020.

INWONERS UIT HEEL GRONINGEN MAKEN KANS OP GRATIS GROEN
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 9 november 2020

Oktober 2020

ALS JE VANUIT JE EIGEN KRACHT EN MOTIVATIE IETS DOET, IS HET VAAK LEUKER EN MAKKELIJKER- SHARON POSTMA
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 29 oktober 2020


.

http://www.youthforclimateadaptation.org, Climate Adaptation Groningen, 22 oktober 2020.
Ban Ki-Moon invites you(th) to join the Youth for Climate Adaptation Conference in Groningen, Climate Adaptation Groningen, 22 oktober 2020.

BAN KI-MOON ROEPT JONGEREN WERELDWIJD OP
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 21 oktober 2020

.

GROEN SCHOOLPLEIN BREDEROSCHOOL IN GRONINGEN FEESTELIJK GEOPEND
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 19 oktober 2020

.

‘GRUNNEGER WOATERKOP’ WINT OPEN CALL
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 15 oktober 2020




.

App laat zien dat het 70% van de dagen warmer is dan normaal, OOG Groningen, 15 oktober 2020.
AANPAKKEN & AANPASSEN #5 – Colin bezoekt met Floris Boogaard de klimaatadaptatie proeftuin @ Zernike, Climate Adaptation Groningen, 13 oktober 2020.

GRONINGEN KIEST EERSTE GROENE BURGEMEESTER VAN NEDERLAND
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 12 oktober 2020


.

Youth for Climate Adaptation Conference – Groningen, 22 January 2021, Climate Adaptation Groningen, 12 oktober 2020.

VANAVOND! STREAM MEE, MET DE ONLINE DUURZAME PUBQUIZ
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 9 oktober 2020


.

FIETSTOUR DU KLIMAATBOER
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 8 oktober 2020


.

Klimaatambassadeurs gezocht!, Climate Adaptation Groningen, 8 oktober 2020.

WORD KLIMAATAMBASSADEUR!
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 7 oktober 2020




.

DE STEM VAN JONGEREN
Jongerenklimaattop (Youth for Climate Adaptation Conference) voor/door jongeren (Gemeente Groningen, Provincie Groningen, Global Center on Adaptation), Groningen, 22 januari 2021 (fysiek/online; voorbereiding op Climate Adaptation Summit; 25 januari 2021)

Gemeente vraagt subsidie aan voor ‘the coolest square in town’
Gemeente Groningen, 7 oktober 2020

.

ONLINE DUURZAME PUBQUIZ INCLUSIEF GROENE GRONINGSE NIEUWTJES
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 7 oktober 2020


.

Panorama Groningen // Lezing Yttje Feddes en Peter Veenstra
Platform GRAS i.s.m. Bouwheerschap Groningen en Forum Groningen (lezing i.h.k.v. tentoonstelling ‘Panorama Nederland’, 6 oktober 20:00 uur)

TUINY FOREST BIJ JOUW KERK
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 6 oktober 2020



.

Klimaatdag ‘Hordelopen naar Parijs’; programma en aanmelden
Complete programma online talkshows Klimaatdag, Voortgangsoverleg Klimaatakkoord op 12 oktober (09:45 – 17:00 uur), 5 oktober 2020

September 2020

PETER VEENSTRA: ‘KLIMAATADAPTATIE SPEELT OVERAL, JE KAN ELKE VIERKANTE METER VAN NEDERLAND PAKKEN EN EEN OPGAVE FORMULEREN’
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 29 september 2020

.

OPROEP: WIJ ZOEKEN PLANTLOCATIES!
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 24 september 2020


.

ZES GRONINGERS GAAN VERKIEZING IN VAN DE GROENE BURGEMEESTER
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 23 september 2020





.

Klimaatadaptatie in 1 minuut, Climate Adaptation Groningen, 22 september 2020.
AANPAKKEN & AANPASSEN #3 – Colin & klimaatadaptatie onderzoeker Allard Roest, Climate Adaptation Groningen, 15 september 2020.
AANPAKKEN & AANPASSEN #1 – Spoken word: Colin introduceert klimaatadaptatie,
Climate Adaptation Groningen, 15 september 2020.
De Groene Parel, livestream met gebarentolk, Gemeente Groningen, 11 september 2020.

Beschikbaarheid van water: provincie aan de slag met klimaatadaptatie in Groningen
RTV Westerwolde, 8 september 2020


.

EEN GRATIS PERENBOOM OPGEHAALD IN GRONINGEN? HIJ ZOEKT EEN MAATJE!
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 8 september 2020







.

Klimaatadaptatie in het Reitdiepgebied, Provincie Groningen, 8 september 2020.

GRONINGEN WERELDTONEEL VOOR KLIMAATADAPTIEVE OPLOSSINGEN
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen 7 september 2020

.

‘Win een Ton’ gesigneerd door bekende Groningers, Climate Adaptation Groningen, 7 september 2020.

HEB JIJ EEN GEWELDIG IDEE VOOR EEN GROENER GRONINGEN? PITCH HET OP 28 SEPTEMBER EN WIN €1000 OM HET UIT TE VOEREN.
Awesome Groningen i.s.m. Klimaatadaptatie Groningen, 6 september 2020

HET GROTE STRAATBERAAD VAN GRONINGEN – RECAP
Warming Up (Website), 3 september 2020


.

Opinie: Ook u moet aan de slag met het klimaat
Gerrit Hiemstra, Dagblad van het Noorden, 2 september 2020

.

Barn Talk | Helga van Leur – Onze stormachtige wereld: klimaatverandering, energietransitie en corona!
EnergyBarn, EnTranCe, 2 september 2020 (16:15 – 17:15 uur)

.

ONTWERPMANIFESTATIE ‘ACT & ADAPT’
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen
(1 t/m 3 september 2020)

Augustus 2020

BEKIJK NU DE RESULTATEN VAN HET GROTE STRAATBERAAD
Warming Up (website), 31 augustus 2020

.

GRONINGEN KRIJGT EEN GROENE BURGEMEESTER
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 31 augustus 2020





.

Help, de zeespiegel stijgt! Het Grote Straatberaad buigt zich over klimaat
Dagblad van het Noorden, 30 augustus 2020


.

Het Grote Straatberaad, een theatrale volksvergadering over het klimaat, doet Groningen zondag aan: ‘Geld, kapitalisme, vooruitgang en groei: waarom is dat de waarheid?’
Marijke Brouwer, Dagblad van het Noorden, 27 augustus 2020

GRONINGERS MAKEN GRATIS KANS OP EEN TON
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 25 augustus 2020


.

RENÉ NOTENBOMER: ‘IK VIND HET HEEL SOCIAAL ALS WE TUINEN VERPLICHT VERGROENEN’
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 25 augustus 2020

.

Groningers maken gratis kans op een ton. Een regenton, welteverstaan
Dagblad van het Noorden, 25 augustus 2020

.

GRONINGSE JONGEREN MAKEN DE ALLEREERSTE REGIONALE ACTIE AGENDA VOOR KLIMAATADAPTATIE IN DE WERELD!
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 24 augustus 2020
.

DAYS gaat aan de slag met klimaatadaptatie film — Gemeente Groningen
DAYS (website), 23 augustus 2020





.

30 augustus: het Grote Straatberaad van Groningen
Operatie Steenbreek, 20 augustus 2020




.

Het grote straatberaad van Groningen
Visit Groningen, 20 augustus 2020



.

30 augustus: het Grote Straatberaad van Groningen
Jasper Tiemens, NMF, Natuur en Milieufederatie Groningen, 20 augustus 2020


.

UPDATE! 4000 GRATIS PERENBOMEN OM PROVINCIE GRONINGEN TE VERGROENEN
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 19 augustus 2020

.

Het Grote Straatberaad van Groningen: klimaatberaad in je eigen straat
Sanne Eva Dijkstra, Dagblad van het Noorden, 6 augustus 2020
.

OPEN CALL VOOR KLIMAATADAPTIEF KUNSTWERK
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 3 augustus 2020
(De open call wordt georganiseerd i.s.m. House of Design)


.

“Bewoners van álle straten kunnen meepraten over veranderende klimaat”
(Noorder)Plantsoennieuws, 2 augustus 2020

.

“Het Grote Straatberaad van Groningen”: bewoners van álle straten kunnen vanaf zondag meepraten over veranderende klimaat
Groninger Internet Courant, 1 augustus 2020

Juli 2020

DR. IR. FLORIS BOOGAARD: ‘WE MOETEN DE STAD ANDERS ONTWERPEN’
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 28 juli 2020


.

BINNENKIJKER: HET TUINPROJECT VAN DE GRONINGSE TOM
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 10 juli 2020



.

DOE MEE MET JE STRAAT AAN DE EERSTE VOLKSVERGADERING OVER HET KLIMAAT
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 8 juli 2020



.

GRATIS GEVELTUINEN VOOR GRONINGSE ONDERNEMERS
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 1 juli 2020

Juni 2020

GEDEPUTEERDE NIENKE HOMAN: ‘WE MOETEN ONS STEEDS MEER AANPASSEN AAN EXTREMEN.’
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 30 juni 2020


.

INTERNATIONALE YOUTH FOR CLIMATE ADAPTATION CONFERENTIE
Act & Adapt, Klimaatadaptatie Groningen, 30 juni 2020


.

Je gaat hier terug naar het hoofdartikel over de Grote Straatberaden van Fryslân en Groningen. Je kunt ook op de illustratie hieronder klikken:

Op weg naar DRINKBARE RIVIEREN, voor ecosystemen in balans

Jaren geleden maakte zij een maandlange kanotocht door de Canadese wildernis. Dat ze daar toen gewoon water uit de rivier kon drinken, raakte haar zo dat ze nu een nieuwe missie heeft: ook in Nederland zou het water uit de rivieren weer drinkbaar moeten worden!

Om dat te bereiken bewandelt universitair docent, bedrijfskundige, ecoloog en avonturier Li An Phoa rivieren van bron tot zeemond en doet ze watermetingen met wie ze maar treft. Vanaf het voorjaar tot in de zomer van 2018 liep ze een kleine duizend kilometer langs de Maas. Het vizier voor een nieuwe (lange) wandeltocht staat voor 2021 gericht op China, waar ze een belangrijk deel langs de Yangtze hoopt te lopen. Tot die tijd werkt ze aan een boek over drinkbare rivieren.

Drinkbare Rivieren, drinkbare Maas-wandeling, YouTube-kanaal Li An Phoa, 6 april 2018.

Rivier de Rupert ernstig vervuild; vissen sterven, mensen ziek

Rupert river anno 2015.

In 2005 kanode Li An Phoa de volledige lengte, zo’n 763 kilometer, van de rivier de Rupert in Canada. Onderweg kon ze rechtstreeks uit de rivier water drinken. Toen ze er drie jaar later terugkwam was dat niet meer mogelijk. De rivier was vervuild door de aanleg van dammen en opsplitsing van de rivier ten behoeve van waterkrachtcentrales, en mijnbouw. Vis stierf, mensen werden ziek. Het delicate evenwicht in het ecosysteem werd vernietigd en de leefwijze en -omgeving van de inheemse bevolking, de Cree, werd – ondanks vele protesten – ernstig verstoord, ging teloor.

Heavy Metal: A Mining Disaster in Northern Quebec, documentaire Encore+, 12 december 2017.

Cree Hunters of Mistassini

Om je een beetje een indruk te geven wat deze ingrepen in een dergelijk gebied met aboriginals teweeg kan brengen neem ik een prijswinnende korte film op: ‘Cree Hunters of Mistassini‘, een documentaire uit 1974, mede geregisseerd door Boyce Richardson en Tony Ianzelo, die een groep van drie Cree-families uit de regio Mistassini in Quebec beschrijft, terwijl ze een winterjachtkamp opzetten in de buurt van James Bay en Ungava Bay. De film onderzoekt de overtuigingen en ecologische principes van de Cree-bevolking.

Richardson had eerder een reeks artikelen geschreven voor de Montreal Star over inheemse rechten en over de milieuschade die door de nieuwe ontwikkelingen op hun land was aangericht. Hij reisde naar Mistassini om met Cree-vrienden te spreken, en beloofde hen dat ze hun eigen verhalen konden vertellen. Drie jachtgezinnen in de bush gingen akkoord, er kon gefilmd worden. Richardson deed dat gedurende vijf maanden, van 1972 tot 1973.

Cree Hunters of Mistassini, YouTube-kanaal 123, 11 juli 2018.

Drinkbare rivieren, indicator voor gezond leven

Li An realiseerde zich dat drinkbare rivieren een indicator zijn voor gezond leven. Als we uit onze rivieren kunnen drinken, betekent dit volgens haar dat een heel ecosysteem gezond en in balans is. Rivieren kunnen alleen ‘drinkbaar’ zijn als alle actoren, en gedragingen die er in en om plaatsvinden (plus de onderlinge relaties en samenhang), bijdragen aan een heel stroomgebied. Ze gebruikt drinkbare rivieren als leidend principe voor onze samenleving, als vervanging van economische groei – drinkbare rivieren als een oud en nieuw kompas.

,,Rivieren zijn essentieel voor al het leven op aarde, rivieren zijn onze levenslijnen. We kunnen niet leven zonder water, we zijn water. Alle levende wezens maken deel uit van een stroomgebied, dus we zullen allemaal profiteren van drinkbare rivieren.”

Li An Poah

Li An Phoa: ‘Care for Drinkable Rivers‘, TEDxVenlo 2017

‘Care for Drinkable Rivers’, Li An Phoa, TEDx-Venlo, YouTube-kanaal Tedx Talks, 20 november 2017.

Met haar TEDx-talk op 7 november 2017 deelde ze haar missie, die ze al had sinds 2015, toen ze het initiatief Drinkable Rivers startte. met en voor een groot publiek. Dat leverde haar dat jaar een 97e positie op de Trouw Duurzame Top 100-lijst op, de jaarlijkse lijst met duurzame denkers en doeners in Nederland. Een mooie prelude van haar veelbesproken Maas-wandeltocht een jaar later.

Wandelen langs de Maas voor drinkbare rivieren

Li An Phoa liep duizend kilometer langs de Maas: van de bron in Frankrijk tot aan de monding in de Noordzee, Rotterdam; Capelle aan de IJssel, om precies te zijn, de plaats waar ze opgroeide.

Je kunt haar tocht hieronder van dichtbij meemaken, ik heb drie artikelen voor je uitgezocht. Met name het artikel van Down to Earth-journalist Maarten van der Schaaf kan ik aanbevelen – hij doet uitgebreid (beeld)verslag van de dag die hij met Li An meeliep. Ook het derde artikel is zeer de moeite waard, Trouw-journalist Charlot Verlouw vertelt in geuren en kleuren wat Phoa met haar wandeltocht in ‘beweging’ gezet heeft. En wat ze er onder andere mee bereikt heeft: opgeklommen tot nummer 19 van de ‘Duurzame 100‘ in 2018!

,,We kunnen aan de waterkwaliteit zien hoe gezond ons leefgebied is. Rivieren zijn een betere graadmeter van ons welzijn dan het BNP.”

Li An Phoa

La qualité de l’eau des cours d’eau: le combat d’une scientifique néerlandaise
Nieuwsbericht Matélé, België. 14 juni 2018
.

Wandelen langs de Maas voor drinkbare rivieren
Maarten van der Schaaf, Down to Earth, 22 augustus 2018

.

Li An Phoa wil ervoor zorgen dat we straks gewoon uit de Maas kunnen drinken
Charlot Verlouw, Trouw, 13 oktober 2018

.

‘Drinkable Rivers’, towards a world with drinkable rivers

Screenshot website drinkablerivers.org

Geïnspireerd door haar eigen leerervaring en haar opleiding, Phoa rondde drie masters af: ‘Business Administration’ aan de Rotterdam School of Management, ‘Holistic Science’ aan het Britse Schumacher College en ‘Filosofie’ aan de Erasmus Universiteit, richtte ze in 2013 het Spring College op. Het instituut afficheert zich met ‘Onderwijs dat je meeneemt in de diepte van de dingen‘.

In 2015 nam ze, zoals gezegd, het initiatief tot Drinkable Rivers, een project dat bestaat uit het organiseren van rivierwandelingen, het bedrijven van burgerwetenschap op plekken waar ook ter wereld, en het stelt mensen in staat zelf actie te ondernemen om een wereld met drinkbare rivieren te realiseren.

Burgerwetenschapsproject Drinkable Rivers: ‘Alle Scholen Verzamelen

Samen met twaalf universiteiten organiseert Drinkable Rivers een landelijk evenement: ‘Alle Scholen Verzamelen‘. Daarin sluiten (steeds meer) basisscholen door heel Nederland zich aan bij het burgerwetenschapsproject, waarbij leerlingen het stromende zoete water in hun (eigen) leefgebied onderzoeken en monitoren. Juni 2019 trapten ze af!

Aftrapfilmpje Alle Scholen Verzamelen! 2019, 11 juni 2019.

,,Een gezonde rivier is het resultaat van een gezonde leefomgeving. Hoe beter het met de rivier gaat, hoe beter het met de natuur en omwonenden rond de rivier gaat. Samen zetten we ons in voor gezonde rivieren!”

Li An Phoa

Kunnen we het water uit de Rijn, Maas of Waal drinken?

Kunnen we het water uit de Rijn, Maas of Waal drinken? Dat was de vraag aan bijna tweeduizend leerlingen uit groep 7 en 8 van zestig verschillende scholen die op 15 mei 2020 samen met Li An Phoa en onderzoekers van de universiteit in Delft op onderzoek uitgingen naar de kwaliteit van het water in de Nederlandse rivieren. De resultaten van alle metingen worden later gebruikt in een groot internationaal onderzoek van diezelfde universiteit. Het Jeugdjournaal liep met de kinderen mee:

Kunnen we het water uit de Rijn, Maas of Waal drinken? YouTube-kanaal NOS-Jeugdjournaal, 15 mei 2020.

Doet ook jouw klas mee met ‘Alle Scholen Verzamelen’?

In het voorjaar van 2021 gaat Li An Phoa weer met kinderen van basisscholen op onderzoek uit. Als ook jou het leuk lijkt om (met je klas) mee te doen met dit project, neem dan contact op via info@allescholenverzamelen.nl.

Bekijk hieronder de ‘aftermovie‘ van 15 mei 2020. In het magazine vind je verhalen en analyses van Alle Scholen Verzamelen.

Drinkable Rivers & Alle Scholen Verzamelen, 22 juni 2020.

Een vrouwelijke Indiana Jones, de wetenschapper in het wild

,,Phoa heeft wel iets weg van een vrouwelijke Indiana Jones, met haar buitenhoofd, lange vlecht, bergschoenen en afgeleefde backpack – de wetenschapper in het wild. Niet jagend op verdwenen schatten, maar wel op iets anders dat door sommigen ongetwijfeld als fata morgana zal worden beschouwd: een toekomst met drinkbaar rivierwater”, schrijft Ianthe Sahadat in prachtig proza in de Volkskrant van 6 december 2019.


Sahadat geeft met haar artikel een boeiend overzicht van Phoa’s werkzaamheden in 2019, een jaar waarin ze geen (lange) wandeltocht maakte, maar wel veel buiten te vinden was – samen met ‘mannen en vrouwen gehuld in iets te smetteloos zakentenue’. Zoals gezegd: in prachtig proza:

De vrouw die de rivieren gaat redden: ‘Slechts een paar generaties geleden konden we er nog uit drinken’
Ianthe Sahadat, de Volkskrant, 6 december 2019





.

Een beeldend onderzoek naar de rivieren van de wereld

In mei 2019 presenteerde LUDWIG zijn eerste pop-up WatermuseumVerdronken Land‘. Li An Phoa was één van de sprekers en vertelde over haar wandeling langs de Maas. Kunst en Landschap wil je dit prachtige samenwerkingsverband natuurlijk niet onthouden.

LUDWIG is een sinds 2012 opererend collectief van zes Nederlandse orkestmuzikanten dat zich niet alleen artistiek wil onderscheiden, maar ook graag reflecteert op de wereld waarin we leven door middel van innovatieve en creatieve projecten. Li An sloot zich daar graag bij aan.

Drinkable Rivers en LUDWIG: eerste editie van ‘WaterWalks’, Vimeo-kanaal MILLK, november 2019.

‘Drinkbare Maas’: voettocht van een vrouw met een missie

Documentair drieluik voor De Boeddhistische Blik (KRO-NCRV)

De Boeddhistische Blik is de verzameltitel waaronder alle programma’s van de KRO-NCRV, die over de boeddhistische stroming gaan, vallen.

,,De kwaliteit van drinkwater loopt wereldwijd terug. Ook neemt de beschikbaarheid van drinkwater drastisch af. In Nederland worstelen we bovendien voortdurend met te veel of te weinig water in onze rivieren. Urgente redenen voor de 39-jarige bedrijfskundige, filosofe en holistisch ecologe Li An Phoa om zich in te gaan zetten voor een wereld met drinkbare rivieren, want als onze rivieren weer drinkbaar zijn, zijn onze ecosystemen weer in balans”, zo intoduceert KRO-NCRV, onder de vlag van De Boeddistische Blik, het documentaire drieluik ‘Drinkbare Maas’: voettocht van een vrouw met een missie‘, waarvan het eerste deel op 22 maart 2020 om 15.30 uur op NPO 2 werd uitgezonden: ‘Bron van leven‘.

Het tweede deel, ‘Een rivier, miljoenen levens‘ volgde op 29 maart, deel 3, ‘Naar een breder bewustzijn‘, werd uitgezonden op 5 april, eveneens om 15.30 uur op NPO 2. Bekijk ze hieronder.

In Drinkbare Maas spreekt Li An met boeren en burgemeesters, vissers en omwonenden, ondernemers en onderzoekers over de kwaliteit van het Maaswater. Dankzij deze tocht besluiten onder andere Franse burgemeesters zich te verenigen in een internationaal netwerk van Burgemeesters voor een Drinkbare Maas.

Twee Radio 1-interviews met Li An Phoa over ‘Drinkbare Maas’

Foto uit: Facebook-bericht op Drinkable Rivers-pagina, 19 maart 2020.

Drinkbare rivieren
Vroege vogels, Radio 1, 15 maart 2020
.

Kunnen we in de toekomst drinken uit de Maas?
Langs de Lijn & Omstreken, Radio 1, 18 maart 2020
.

Op weg naar een lonkend perspectief: een ‘Drinkbare Maas’

Regisseur Thom Verheul en zijn zoon, cameraman Wouter Verheul, volgden Li An de afgelopen twee jaar op de voet. Ze filmden haar wandeltocht langs de rivier, haar ontmoetingen, zorgen en overpeinzingen op weg naar een lonkend perspectief: een ‘Drinkbare Maas’.

Drinkbare rivieren, YouTube-kanaal Thom Verheul, 11 juli 2018.

Vorig jaar gingen ze samen terug naar plekken langs de Maas om te praten met mensen die werken aan vooral structurele oorzaken van de vervuiling met vooral pesticiden, medicijnresten en de onbekende stoffen die bijna dagelijks aan ons milieu worden toegevoegd. Je ziet beelden van deze ontmoetingen in het hierboven beschreven documentaire drieluik van KRO-NCRV.

Drinkbare Rivieren als indicator voor gezond leven

Er worden in het Nederlandse oppervlaktewater nogal wat zorgwekkende stoffen aangetroffen, meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en pesticiden vanwege de intensieve landbouw, maar ook (door chronisch gebruik van consumenten) ontstekingsremmers, pijnstillers, antibiotica, hormonen (van de pil), anti-depressiva en slaappillen. Luister hieronder naar een gesprek dat Li An Phoa had met Marlies Kampschreur van Waterschap Aa & Maas over water als spiegel van onze gezondheid – het perspectief dat Drinkbare Rivieren als indicator voor gezond leven kan bieden.

Drinkbare Maas, Li An Phoa in gesprek met Marlies Kampschreur, YouTube-kanaal Li An Phoa, 19 april 2018.

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel

Naast het feit dat water onze gezondheid in gevaar kan brengen is er een andere watergerelateerde zorg: die van overstromingen en zeespiegelstijging ten gevolge van klimaatverandering. Daarover lees je meer in een andere blogbijdrage van Kunst en Landschap. Hop on in.

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel
Robert Rosendal, Rosendal Produkties voor Kunst en Landschap, 1 februari 2020
.

EXPEDITIE WADDENZEE: Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug

Carlien Bootsma bij haar vertrek in Nieuwe Statenzijl. Foto: Carlien Bootsma / BLICmedia

,,De verwachte zeespiegelstijging bedreigt het Wad. Journalist Carlien Bootsma loopt hartje winter drie weken met een tentje rond de Waddenzee om te vertellen over wat dat teweegbrengt”, schrijft Maaike Borst in het Dagblad van het Noorden, in haar aankondiging van ‘Expeditie Waddenzee‘ op 27 december 2019. Je vindt het artikel hieronder; bovenaan een rij artikelen die een – rijk geïllustreerd – overzicht biedt van Bootsma’s expeditie.

Carlien Bootsma begon haar voettocht langs het UNESCO Werelderfgoed de Waddenzee, vanuit Nieuwe Statenzijl langs de noordelijke kustlijn naar het westen, dan naar Texel, via de eilanden terug, om vanaf Schiermonnikoog over het Wad naar Lauwersoog te lopen. Ze deed verslag voor het Dagblad van het Noorden (op zaterdagen), Tijdschrift Noorderbreedte (op de woensdag) en De Correspondent (m.i.v. zaterdag 15 februari 2020).

Voor Kunst en Landschap volgde ik Carlien op de voet – vanachter mijn bureau. Dagelijks bezocht ik haar Facebookpagina om kennis te nemen van haar gesprekspartners en -onderwerpen, belevenissen en (soms) ontberingen. Zo af en toe – als het zo uitkwam – deed ik suggesties voor haar verhaal.

Deze meerdelige serie ‘Expeditie Waddenzee‘ start niet geheel toevallig op 1 februari 2020: het is – 67 jaar na dato – de dag die herinnert aan de Watersnoodramp die Nederland overkwam en trof in 1953.

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel

Over die ramp, de overstromingen van 1993 en 1995, maar meer nog over zeespiegelstijging, klimaatverandering en de manier waarop Nederland zich wapent tegen een eventueel naderend onheil, verwijs ik je graag naar: ‘HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel’, een blogboek van Kunst en Landschap waarin je wordt geïnformeerd over de waterhuishouding van Nederland en de wijze waarop we ons (kunnen) weren tegen stijging van de zeespiegel. Daarin vinden (nagenoeg) dagelijks updates plaats; alleszins reden om de site meermalen te bezoeken. Bookmarken mag!

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel
Kunst en Landschap, Robert Rosendal, 1 februari 2020



.

Carlien Bootsma is niet de enige die zich zorgen maakt om zeespiegelstijging. Gelukkig maar. Ik houd je daaromtrent via deze website op de hoogte van alle ‘ontwikkelingen’ en natuurlijk ook van de volgende etappes van Expeditie Waddenzee. Je kunt ze hier lezen en bekijken. Veel plezier daarbij.

Neem ook eens een kijkje op de Facebookpagina van Kunst en Landschap. Ook daar houd ik je op de hoogte van de grote veranderopgaven waar we met zijn allen voor staan in relatie tot het (nu nog) prachtige noordelijke landschap. Liken ter ondersteuning van dit initiatief – ik hoop in 2021 met het multimediale platform van start te gaan – wordt zeer gewaardeerd!

Journalist Carlien Bootsma met ‘Expeditie Waddenzee’ van start

Journalist Carlien Bootsma reist met een tentje rond de Waddenzee: Als het einde dreigt van een oneindig landschap
DvhN, Maaike Borst, 27 december 2019
.

Carlien Bootsma loopt rond de Waddenzee: ‘Dit gebied verdient de mooiste verhalen’
DvhN, Maaike Borst, 17 januari 2020

.

Van Nieuwe Statenzijl naar Schiermonnikoog: Carlien Bootsma liep een maand lang over de Wadden (en maakt daar een serie verhalen over)
DvhN, 31 januari 2019

.

Korte sfeerimpressie Carlien’s Waddentocht

‘Expeditie Waddenzee’, meerdelige serie in: DvhN, Noorderbreedte en De Correspondent

Dagblad van het Noorden

Expeditie Waddenzee etappe 1: Carlien Bootsma begint aan haar tocht (en vreest een briesende zeehond)
DvhN, Carlien Bootsma, 1 februari 2020
.

Expeditie Waddenzee etappe 2: Carlien Bootsma ontmoet twee eenzame strijders
DvhN, Carlien Bootsma, 8 februari 2020
.

Expeditie Waddenzee etappe 3: Carlien Bootsma bezoekt een strijdvaardige boerin. ‘Wij menen een heleboel te kunnen, maar de natuur is baas’, DvhN, Carlien Bootsma, 15 februari 2020

Expeditie Waddenzee etappe 4: Carlien Bootsma en een wandeltocht over die eindeloze Afsluitdijk, DvhN, Carlien Bootsma, 22 februari 2020
.

Expeditie Waddenzee etappe 5: Carlien Bootsma en het leven aan de Waddenzee dat altijd maar verandert
DvhN, Carlien Bootsma, 29 februari 2020
.

Tijdschrift Noorderbreedte

Lonkend zeeleven
Carlien Boonstra spreekt met Hennie Berkenpas, deel 1 serie, Noorderbreedte, 7 februari 2020



.

Een eenvoudige eilandschilder
Carlien Boonstra spreekt met Michael Horn, deel 2 serie, Noorderbreedte, 12 februari 2020



.

Gedurfde stappen
Carlien Boonstra spreekt met Jaeike Stienstra, deel 3 serie, Noorderbreedte, 19 februari 2020



.

Verstrijkende tijd
Carlien Boonstra spreekt met Hessel en Durkje Bierma, deel 4 serie, Noorderbreedte, 26 februari 2020



.

De liefde van een verhalenjutter
Carlien Boonstra spreekt met Marloes Fopma, deel 5 serie, Noorderbreedte, 4 maart 2020



.

Gedreven op goede geulen
Carlien Boonstra spreekt met Douwe Gorter, deel 6 serie, Noorderbreedte, 11 maart 2020



.

Uit liefde loslaten
Carlien Boonstra spreekt met Katja Philippart, deel 7 serie, Noorderbreedte, 18 maart 2020



.

Noorderleegse onverzettelijkheid
Carlien Boonstra spreekt met Pieter Bouma, deel 8 serie, Noorderbreedte, 25 maart 2020



.

Zeewaardige eilanden
Carlien Boonstra spreekt met Richard Gorter, deel 9 serie, Noorderbreedte, 1 april 2020


.

Immer onstuimig
Carlien Boonstra spreekt met Henk Buitjes, deel 10 serie, Noorderbreedte, 8 april 2020



.

De Correspondent

Laat het water maar komen, zeggen ze in dit Friese dorp
Carlien Bootsma, De Correspondent, 15 februari 2020

.

We hebben de natuur harder nodig dan ooit – zelfs de allerkleinste waddenwezentjes
Carlien Bootsma, De Correspondent, 29 februari 2020
.

Deze eilanders weten: de natuur is de baas
Carlien Bootsma, De Correspondent, 21 maart 2020


.

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING


Zo’n 10.000 jaar geleden werd de basis gelegd voor wat wij nu kennen als onze kustlijn. 8.000 jaar voor onze jaartelling lag de kustlijn 75 kilometer noordelijker. Het was het einde van de laatste IJstijd. De zeespiegel lag 30 tot 40 meter lager dan nu, Nederland lag vast aan het Verenigd Koninkrijk. De ijskappen smolten en de zeespiegel begon te stijgen…

Noordkust, Het Groninger Landschap, Strawberry fields, script Gerben werkt, 2010.

Hoe kunnen we ons leven leiden zonder een spoor van verwoesting achter te laten?

Hoe kunnen we ons leven leiden zonder een spoor van verwoesting achter te laten? Dat is voor Rijksbouwmeester Floris Alkemade de centrale vraag van deze tijd. Hij zoekt het antwoord in datgene waar Nederlanders goed in zijn: de verbeelding!

Deze video prijkt niet voor niets bovenaan deze pagina, ook Kunst en Landschap gelooft in de kracht van verbeelding. Sterker, het is een van de basisprincipes van het multimediale platform in oprichting.

Kijk hieronder naar een verkorte weergave van Alkemade’s ‘Brainwash Talk‘ op en van Omroep Human. De hele uitzending (11:42 min.) kun je hier terugkijken: Floris Alkemade: De kracht van verbeelding.

Alleen verbeelding kan ons redden – Rijksbouwmeester Floris Alkemade, Brainwash, 4 augustus 2020

Special Kunst en Landschap over zeespiegelstijging en klimaatverandering

,,Deze blogbijdrage – ik heb hem inmiddels ‘blogboek’ gedoopt – start met de crossmediale campagne ‘Het water komt’ van De Correspondent-journalist Rutger Bregman en de reacties daarop. Hij vervolgt met algemene informatie (af en toe met een educatief tintje) en opiniestukken op het gebied van klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing. Ook heb ik een aantal ‘Must Reads‘ voor je verzameld.

Als je goed op de hoogte wil blijven van de actuele ontwikkelingen, hou dan de (bijna dagelijkse) updates van deze pagina goed in de gaten. Alle bijdragen en artikelen zijn (vanaf januari 2020) onder aan deze pagina in handige maandoverzichten gerangschikt. Ook klimaat- en watergerelateerde evenementen vind je daar.

Het blogboek is daarnaast gelardeerd met kunstprojecten die de klimaat- en waterproblematiek vanuit soms onverwachte, maar bovenal prikkelende hoek duiden. Bookmarken mag.”

Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap

Klimaatverandering bedreigt het voortbestaan van Nederland

,,Beste landgenoot, laat ik de dreiging wat duidelijker beschrijven. Het voortbestaan van Nederland staat op het spel”, schrijft Rutger Bregman in een brief gericht aan alle Nederlanders. Publicatiedatum: 29 januari 2020 (AD).

Hij spreekt met deze brief de lezer persoonlijk aan om in actie te komen tegen zeespiegelstijging en wil hem of haar bewegen het tij letterlijk te keren. In een voorpublicatie legt hij uit dat de nood hoog is en wil hij hen behoeden voor een Watersnoodramp als die van 1953, of erger.

,,Er is een kans dat onze kinderen afscheid moeten nemen van steden als Den Haag en Delft, Rotterdam en Amsterdam, Leiden en Haarlem. Dat zeg ik niet, dat zeggen tal van Nederlandse wetenschappers.


Rutger Bregman
Rutger Bregman, ‘Het water komt’, De Correspondent, 28 januari 2020.

Het bericht luidde een gezamenlijke crossmediale campagne in van De Correspondent en de Nationale Postcode Loterij ter promotie van zijn nieuwe boek ‘Het water komt‘. Lezers konden zelf een vorm kiezen waarin ze het boek gratis wensten te ontvangen – als luisterboek, e-book of paperback door het hieronder te bestellen!

De actie begon op 29 januari, vlak voor de jaarlijkse herdenking van de Watersnoodramp van 1953 op 1 februari, een van de grootste overstromingen uit de geschiedenis van Nederland. De campagne liep door tot en met 30 april 2020. Tot die tijd konden lezers het boek gratis ontvangen. De actie is inmiddels beëindigd en leverde bij De Correspondent een viertal publicaties op.

Johan van Veen, Vader Deltaplan, Europoort en Eemshaven

,,Als er nu één verhaal verteld moet worden, dan is dat het verhaal van Johan van Veen. Een van de grootste Nederlanders aller tijden. Hij was de vader van de Deltawerken, en zijn verhaal laat zien: we kunnen de strijd tegen het water opnieuw winnen.”


Rutger Bregman

Dat verhaal is natuurlijk menigmaal verteld, maar zaken raken in de vergetelheid – ook belangwekkende. Zo niet bij het online tijdschrift Historiek waar ik vaak te rade ga in mijn onbedwingbare honger naar historische feiten en feitjes. Ik stuitte bijvoorbeeld op onderstaand filmpje over de Watersnoodramp van 1953. Het ging vergezeld van de volgende tekst:

,,Bij springtij volle maan en Z.W. storm braken de dijken in Zeeland Noord Brabant en Zuid Holland. 1800 mensen kwamen om het leven. Hier een filmpje over die dagen en een jaar later. Heel Nederland zamelde geld in voor de wederopbouw onder het motto beurzen open en dijken dicht. Er was een liedje op de radio waar ik me enkele regels van herinner Van hier tot Hinderlopen. Van Dokkum tot Maastricht Beurzen open en dijken dicht.”


Matthijs Rodijk

Johan van Veen, dus. Onder het pseudoniem Cassandra, wier vloek het was dat zij de toekomst kon voorspellen maar dat niemand haar ooit geloofde, waarschuwde waterstaatkundige Johan van Veen (1893-1959; hij overleed in het jaar van mijn geboorte) vanaf 1937 in publicaties in vaktijdschrift ‘De Ingenieur‘ voor de te lage dijken langs de Zeeuwse en Hollandse zeegaten. Had ‘De Ramp in 1953′ voorkomen kunnen worden als er was geluisterd naar Van Veen?

Je leest het in een prachtige Historiek-bijdrage van Hans Middendorp: ‘Johan van Veen (1893-1959), Vader Deltaplan, Europoort en Eemshaven’, 30 januari 2020. Klik op de foto hieronder om er achter te komen!

Johan van Veen – Foto: Hans Middendorp / familiearchief Van Veen

Evenals Thomas van Seeratt in 1717 werd de Groninger Johan van Veen niet serieus genomen

De waterstaatkundig ingenieur Johan van Veen kwam uit de Groningse havenplaats Uithuizermeeden. In het kader van De Verhalen van Groningen herinner ik me een bijdrage van Emmy Wagenaar Hummelinck, die geheel aan hem gewijd was: ‘Johan van Veen voorzag de Watersnoodramp van 1953‘.

We luisteren (ook) niet goed naar de Cassandra’s van onze tijd, zegt Rob Roggemma, landschapsarchitect en lector Ruimtelijke Transformaties aan de Hanzehogeschool in Groningen in een Open Universiteit-college tijdens de Klimaatadaptatieweek Groningen, die plaatsvindt van 19 tot en met 25 januari 2021. We weten dat ons klimaat verandert, dat het steeds sneller gaat, en met steeds heftiger gevolgen, maar we weten eigenlijk niet zo goed hoe hiermee om te gaan. Hij vindt dat we de ‘profeten’ anno nu toch maar beter serieus kunnen nemen.

Open Universiteit (college), Klimaatadaptatie Groningen, 7 januari 2021.

Uithuizermeeden, 17 oktober 1979: onthulling borstbeeld dr.ir. Johan van Veen

V.l.n.r.: borstbeeld, de beeldhouwer Onno de Ruyter, burg. J. Zandbergen, prof. dr. L. Boersma en de weduwe van Johan van Veen, mevr. Van Veen. Beeld: ANP Fotoarchief.

Op zaterdag 17 oktober 1979 – ik was koud een maand neergestreken in (de stad) Groningen om te beginnen aan mijn studie aan de NLO, de Nieuwe Lerarenopleiding Ubbo Emmius – werd in Uithuizermeeden, aan het Johan van Veenplein, een borstbeeld onthuld, ontworpen door beeldhouwer Onno de Ruijter uit Meppel.

Roelke Nienhuis, projectmanager dorpsvernieuwing bij de gemeente Groningen wees me onlangs op ‘Staat in Eemsdelta‘, een website van de toenmalige gemeenten Delfzijl, Appingedam en Eemsmond, waar kunst in de openbare ruimte en Rijksmonumenten getoond wordt. Je gaat hier naar de pagina van de buste van Johan van Veen.

Johan van Veen was geestelijk vader van het Deltaplan: ‘Hij wilde ‘bouwen’ met de natuur’

,,Een fascinerende biografie van een van de grootste Nederlanders aller tijden: Johan van Veen. Zijn naam zou niet misstaan tussen die van illustere figuren als Willem van Oranje en Michiel de Ruyter, Aletta Jacobs en Annie M.G. Schmidt. En toch kennen de meeste Nederlanders hem niet.”


Rutger Bregman

Het was een lang gekoesterde wens die in vervulling ging. Op 24 september 2020 verscheen de herziene herdruk over het leven en werk van Johan van Veen, de vader van het Deltaplan. Op Neeltje Jans hief schrijver Willem van der Ham het glas tijdens de officiële presentatie van ‘Johan van Veen, meester van de zee. Grondlegger van het Deltaplan‘. Lees hierover in een vooraankondiging van Jan van Damme in de Zeeuwse Provinciale Courant – een dag voor de presentatie: ‘Johan van Veen was geestelijk vader van het Deltaplan: ‘Hij wilde ‘bouwen’ met de natuur’‘.

Meer dan 60 jaar na zijn dood krijgt Johan van Veen een blijvende herinnering

Onthulling standbeeld Johan van Veen, Capelle aan de IJssel, 28 september 2020. Beeld Karen van Burg.

In Capelle aan den IJssel, vlakbij de Hollandsche IJsselkering, het eerste van de Deltawerken, is op 28 september 2020 een standbeeld onthuld van de man die bij veel Nederlanders onbekend is gebleven: waterstaatkundig ingenieur Johan van Veen. Meer dan 60 jaar na zijn dood krijgt hij nu toch een blijvende herinnering. Deltacommissaris Peter Glas was aanwezig bij de onthulling van het standbeeld, een initiatief van stichting De Blauwe Lijn.

‘Vader van de Deltawerken’ heeft nu standbeeld in Capelle aan den IJssel, Rijnmond, 28 september 2020.

Een deel van de plannen van Johan van Veen wordt bewaard bij het Nationaal Archief in Den Haag. Een ander deel ligt in het Zeeuws Archief. Ook de familie Van Veen heeft stukken van de ingenieur. Stichting De Blauwe Lijn wil al deze stukken bijeenbrengen om jonge mensen te inspireren.

,,Het borstbeeld van Van Veen aan de Hollandsche IJssel moet mensen eraan herinneren dat de strijd tegen het water doorgaat.”


Karen van Burg

Dat zegt Karen van Burg, initiator van de stichting. Als het aan De Blauwe Lijn ligt, wordt de jongere generatie daarbij betrokken en uitgedaagd.

Aankondiging: Standbeeld Dr. Ir. Johan van Veen in Capelle aan den IJssel, Stichting Blauwe Lijn, 28 september 2020.

Mij is ter ore gekomen dat Van Burg van plan is om dit project op film vast te leggen. Zodra daar wat meer over te vertellen (en te tonen) is, hoor je van me. Hier het artikel van Rijnmond, waarin Marcia Tap verslag doet van deze memorabele dag:

‘Vader van de Deltawerken’ heeft nu standbeeld in Capelle aan den IJssel
Marcia Tap, Rijnmond, 28 september 2020


.

Aftermovie – Onthulling standbeeld Dr. Ir. Johan van Veen | 28-9-2020, Stichting Blauwe Lijn, 3 oktober 2020.

‘Het water komt’ bij De Wereld Draait Door

De keuze van het campagneteam om het AD in te zetten als primeurmedium voor de waarschuwende boodschap lijkt te rechtvaardigen, Bregman wil immers een zo groot mogelijk publiek bereiken met Het water komt en zeespiegelstijging gaat iedereen aan. Als ook Matthijs van Nieuwkerk diezelfde avond bijna een kwartier zendtijd inruimt voor de lancering van het boek bij De Wereld Draait Door is hij verzekerd van impact met een groot bereik.

Rutger Bregman waarschuwt alle Nederlanders bij DWDD: ‘Het water komt’, 29 januari 2020.

‘Geen paniek, zeespiegelstijging van 8 meter is zéér onwaarschijnlijk’

De boodschap kwam aan. Gesprek van de dag. Maar, ,,geen paniek“, zei Deltacommissaris Peter Glas de volgende dag – opnieuw in het AD – die namens de overheid verantwoordelijk is voor het Deltaprogramma-2020 om Nederland te beschermen tegen overstromingen.

,,Als Rutger Bregman het zou hebben over 75 centimeter had hij niet zoveel aandacht voor zijn open brief gekregen. Het zou kunnen hoor, een stijging van acht meter. Ooit. De vraag is wanneer. De kans dat een dergelijke stijging nog deze eeuw plaatsvindt, is zéér onwaarschijnlijk. We moeten nuchter blijven. Het zou een nachtmerrie zijn als het nu gebeurt. Maar dat is niet het geval. We hoeven geen paniek te zaaien.”


Deltacommissaris Peter Glas
Deltaprogramma Nederland, Rosendal Produkties, 1 februari 2020.

,,Nederland is zéér goed voorbereid op zeespiegelstijging en op hoogwater in de rivieren. Geen andere delta ter wereld ontwerpt de hele waterinfrastructuur zó nauwgezet en met zúlke hoge veiligheidsnormen. In het buitenland zijn ze jaloers op ons. Landen als Bangladesh, Vietnam en de Verenigde Staten roepen onze expertise in.”


Deltacommissaris Peter Glas

Nederland is zéér goed voorbereid op zeespiegelstijging en op hoogwater in de rivieren

Deltacommissaris Peter Glas memoreert ‘wateruitspraken’ uit de troonrede, Deltacommissaris, 17 september 2019.
Deltaprogramma: overal in Nederland aan de slag, Deltacommissaris, 25 juni 2018.

Ciara-storm 2020, springtij en hoge rivierwaterstanden: keringen dicht!

Om je een indruk te geven dat Nederland (voorlopig) goed is voorbereid op een stijgende zeewaterspiegel, en over wat er allemaal komt kijken bij het beheer en onderhoud van ‘onze’ stormvloedkeringen, kun je kijken naar onderstaande video die Alex Pitstra maakte in opdracht van Rijkswaterstraat.

Op 10 februari 2020 heeft Rijkswaterstaat overigens, in verband met de Ciara-storm en springtij, en – mede daardoor – de hoge waterstand in de rivieren, verschillende stormvloedkeringen gesloten, waaronder de Haringvlietsluizen en de Hollandsche IJsselkering in Zuid-Holland. Hierdoor werd de waterstand in de rivieren niet verder opgestuwd vanuit zee. Dat we dit momenteel kunnen ‘reguleren’ is mede te danken aan noeste arbeid van weleer.

Op de schouders van reuzen: de vier stormvloedkeringen in Zuid-Holland, Rijkswaterstaat (Alex Pitstra Media), 22 oktober 2018.

Promotiefilm bouw Deltawerken (1953-1963)

Deltawerken, oorspronkelijk materiaal: Cinecentrum Hilversum, Omroep Voorne, 10 februari 2014.

Begin van de bouw aan de Stormvloedkering in 1967

Trugkieke – Deltaplan: Bouw Stormvloedkering, Omroep Zeeland, 28 september 2020.

Can the Dutch save the world from the danger of rising sea levels?

Onlangs verscheen een longread artikel over de zeespiegelstijging in de Financial Times, ook Peter Glas werd daarvoor geïnterviewd: ‘Can the Dutch save the world from the danger of rising sea levels?‘, Simon Kuper, Financial Times, 30 januari 2020. Wel even registreren, maar het is de moeite waard.

The Dutch have mastered water for a millennium. Could their new approach save New Orleans?

Nog eentje vanaf de andere kant van de grote plas. In het eerste deel van een serie (Water Ways) van de Times (Picayune and Advocate) wordt onderzocht hoe de Nederlandse adaptatiestrategieën voor klimaatverandering een model zouden kunnen zijn voor de kust van Louisiana: ‘The Dutch have mastered water for a millennium. Could their new approach save New Orleans?‘ (Tristan Baurick, Water Ways, Nola.com, 6 maart 2020)

De Nederlandse Deltawerken: wereldvoorbeeld!

Simon Whistler, een Britse YouTube- en podcast host die in Praag woont, bespreekt op onnavolgbare wijze de Nederlandse Deltawerken in het kader van zijn ‘Megaprojects around the World‘.

Delta Works: An Example for the Rest of Us, Megaprojects, 22 mei 2020.

Hoe bereiden Nederlanders zich voor op een overstroming?

Er zijn nogal wat plekken op de wereld waar men vertrouwt op de Nederlandse expertise om zich te beschermen tegen overstromingen en wateroverlast. Maar hoe is het gesteld met het vertrouwen in Rijkswaterstaat en wat doet en kan de Nederlander (zelf) doen bij een overstroming, met name als hij of zij woont, werkt en leeft in het zogenaamde risicogebied – maar liefst zestig procent van ons land?

Nederland voorbereid op een overstroming: hoe dan? YouuTube-kanaal Rijkswaterstaat, 21 februari 2020.

Kennisprogramma Zeespiegelstijging

In september 2019 is het Kennisprogramma Zeespiegelstijging gestart. Dit programma loopt tot en met 2025; over de voortgang wordt ieder jaar gerapporteerd in het Deltaprogramma. Het Kennisprogramma levert belangrijke beslisinformatie voor de volgende zes-jaarlijkse herijking van het Deltaprogramma, die wordt opgenomen in het Deltaprogramma 2027. Je kunt het hier downloaden.

Het Kennisprogramma richt zich primair op de effecten van zeespiegelstijging op de waterveiligheid (kustfundament, waterkeringen) en de zoetwatervoorziening (verziltings-problematiek). Maar ook de effecten op onze economie (havens/scheepvaart), ruimtegebruik (wonen, recreatie), landbouw en natuur/ecologie worden in het onderzoek meegenomen.

Deltaprogramma 2021, een nieuwe fase breekt aan!

Animatie Nationaal Deltaprogramma, deltacommissaris, 14 september 2020.

Op 15 september, Prinsjesdag-2020 – het kwik in Gilze-Rijen steeg tot recordhoogte (35,1 graden Celsius) – biedt minister Cora van Nieuwenhuizen (Waterstaat en Infrastructuur) namens het Kabinet het Nationaal Deltaprogramma-2021 aan aan de voorzitters van de Tweede– en Eerste Kamer. Het Deltaprogramma is het jaarlijkse voorstel van de Deltacommissaris op het gebied van (water)veiligheid en zoetwatervoorziening.

Oproep Deltacommissaris aan alle ‘partijen’: ‘Water stuurt, in plaats van water volgt’

Met het Deltaprogramma-2021 gaat het Programma een nieuwe fase in. Het bevat de uitkomsten van de eerste zesjaarlijkse herijking van de in 2015 vastgestelde deltabeslissingen en regionale voorkeursstrategieën. Op basis van deze herijking komt de Deltacommissaris tot een drietal oproepen en adviezen:

  • een oproep aan keringbeheerders (en stakeholders) om de waterveiligheid in 2050 op orde te hebben (en cyberweerbaarheid hierin te betrekken),
  • oproep aan Rijks- en regionale partijen (ook private sector) om het werken aan het klimaatbestendig maken van vitale en kwetsbare functies te intensiveren,
  • oproep aan politiek om te voorkomen dat Covid-19 ertoe leidt dat het werken aan de voor Nederland existentiële opgaven van het Deltaprogramma stagneert.

Er is in het nieuwe Deltaprogramma veel aandacht voor de relatie ‘water’ en ‘ruimte’. De Deltacommissaris pleit met betrekking tot de grote veranderopgaven waar Nederland de komende decennia voor staat voor een voorname – sturende – rol van water. Hij kiest daarmee nadrukkelijk voor een integrale, gebiedsgebonden en ‘landschapsinclusieve’ benadering. Wat dat precies betekent kun je lezen op de hoofdpagina van Kunst en Landschap.

,,De wateropgaven moeten sturend worden en randvoorwaarden aangeven voor de keuzes in de ruimtelijke inrichting van Nederland. Bij plannen en maatregelen voor nieuwe en bestaande woonwijken, infrastructuur, natuur, landbouw en energie moet water onderdeel uitmaken van de ruimtelijke afwegingen en planuitwerking. Water stuurt in plaats van water volgt!”


Peter Glas, Deltacommissaris
Deltavlog 10: Deltaprogramma 2021, deltacommissaris, 15 september 2020.

Dat de nood hoog is, illustreert zijn oproep aan alle ‘waterwerkers’ en betrokkenen in ons land op Linkedin, op Prinsjesdag-avond, bij de aankondiging van het Deltaprogramma-2021.

,,We hebben nog 30 jaar te gaan tot 2050, maar er is weinig tijd te verliezen, want de opgaven zijn groot! De uitvoering moet versnellen. Ik roep alle keringbeheerders en betrokken partijen op om alles op alles te zetten om de doelen voor waterveiligheid te realiseren.”


Peter Glas, Deltacommissaris

Klik op onderstaande illustratie om naar het Deltaprogramma-2021 te gaan, of om het te kunnen downloaden.

Deltaprogramma 2021, screenshot cover, Kunst en Landschap, 15 september 2020.

Elfde Nationaal Deltacongres 2020

Op donderdag 12 november vindt – voor het eerst online vanwege Covid-19 – het elfde Nationaal Deltacongres via livestream plaats. Onder gespreksleiding van Rens de Jong vindt een plenaire uitzending van ‘De Delta Draait Door‘ plaats. Delta-commissaris Peter Glas is daarbij zijn tafelheer.

Gasten aan de Plenaire Deltatafel zijn Cora van Nieuwenhuizen, minister van Infrastructuur en Waterstaat, Annemieke Nijhof, algemeen directeur van Deltares, Jeroen Haan, dijkgraaf en vice-voorzitter van het Bestuurlijk Platform Zoetwater, Ingrid Thijssen, voorzitter VNO-NCW en Peter Kuipers Munneke, NOS-weerman, meteoroloog en glacioloog. Tijdens de uitzending worden diverse digitale excursies door Nederland gemaakt en kijkt men naar vooraf gemaakte video’s.

Plenaire opening Nationaal Deltacongres 2020, Deltacommissaris, 17 november 2020.

Inhoudelijke sessies

Na het plenaire deel nemen de virtuele congresgangers in twee rondes met in totaal acht inhoudelijke sessies deel aan gesprekken over verschillende thema’s van het nationaal Deltaprogramma: droogte, klimaatbestendige woningbouw, integraal riviermanagement, ruimtelijke adaptatie, de energietransitie, hittestress en zeespiegelstijging. Ik neem sessie-3, die over het Kennisprogramma Zeespiegelstijging, hieronder voor je op in dit blogboek. Voor wat betreft de andere grote (met elkaar samenhangende) transitievraagstukken (die een integrale aanpak vereisen) verwijs ik je graag door naar de ‘hoofdpagina’ van Kunst en Landschap.

(Nb: de overige sessies en nog een hoop andere congresonderdelen kun je terugkijken via het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap. Er is een speciale playlist voor je aangemaakt: (Online) Deltacongres 2020.)

Sessie 3 Kennisprogramma Zeespiegelstijging, deltacommissaris, 16 november 2020.

De wetenschap is het erover eens: de aarde warmt op, zeespiegelstijging is daarvan het gevolg

Het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change, in het Nederlands de Intergouvernementele Werkgroep inzake Klimaatverandering, is een organisatie van de Verenigde Naties om de risico’s van klimaatverandering te evalueren. Sinds zijn oprichting heeft het IPCC een reeks rapporten gepubliceerd die gelden als referentiewerken voor beleidsmakers, wetenschappers, studenten en andere specialisten. Deze rapporten hebben een grote invloed in het milieubeleid van vele regeringen. Telkenmale verschijnt een rapport, het laatste verscheen in september 2019.

Wie zegt er eigenlijk dat de aarde opwarmt?, NOS op 3, 21 september 2019.

In de twintigste eeuw is de zeespiegel ongeveer 20 centimeter gestegen. Voor Nederland is dit een van de belangrijkste gevolgen van de opwarming van het klimaat, volgens het KNMI, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. (De link naar het KNMI verwijst door naar hun uitleg over zeespiegelstijging.)

Het IPCC verwacht dat de zeespiegel aan het einde van de 21e-eeuw op wereldschaal met 26 tot 82 centimeter zal stijgen. Uit satellietmetingen blijkt dat het zeeniveau niet overal op aarde even snel stijgt. De zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust was de afgelopen eeuw vrijwel net zo sterk als de wereldwijde stijging. Sybren Drijfhout, klimaatonderzoeker zeespiegelstijging bij het KNMI, beantwoordt drie veelgestelde vragen over zeespiegelstijging. Wat zijn volgens hem de redenen van zeespiegelstijging, en wat zijn ‘zijn’ verwachtingen voor de komende eeuw?

Drie veelgestelde vragen over zeespiegelstijging, KNMI, 30 juli 2019.

De andere kant van de zeespiegelverandering

Veel landen implementeren of plannen aanpassingsmaatregelen (mitigatie) rond zeespiegelstijging, op basis van informatie (uit de rapporten) van het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change. Daarentegen krijgt de verwachte impact van de opwarming van de aarde op dalende waterstanden in binnenzeeën en -meren(stelsels) als gevolg van continentale uitdroging in grote delen van de wereld veel minder aandacht.

De zogenoemde ‘endorische’ zeeën en meren, die geen ‘uitstroom’ hebben, zijn bijzonder gevoelig voor klimaatveranderingen, omdat hun waterpeil wordt bepaald door het delicate evenwicht tussen neerslag en afvoer in de zee of het meer en verdamping aan het wateroppervlak. Hoewel het klimaatgedreven opdrogen van continentale gebieden en wateren wordt erkend als een belangrijk probleem in termen van zoetwaterschaarste, zal de impact ervan op het niveau van binnenzeeën en -meren vele andere verstrekkende gevolgen hebben die ondergewaardeerd worden, maar die van invloed zijn op het levensonderhoud en economie van miljoenen mensen (en dieren) over de hele wereld.

Nederland mag zich schrap zetten voor een stijgende zeespiegel, maar in de landen rond de Kaspische Zee krijgen meer dan honderd miljoen mensen (en dieren) te maken met het omgekeerde probleem: een enorme zeespiegeldaling. Technisch gesproken is de zee een binnenmeer, maar wel het grootste ter wereld (371.000 km2), en zout. Dit grootste meer ter wereld is aanzienlijk aan het krimpen. Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw daalt het waterpeil jaarlijks met een paar centimeter. Dat zal de komende decennia alleen nog maar sneller gaan, berekenden onderzoekers van de Duitse universiteiten van Gießen en Bremen, samen met de Nederlandse aardwetenschapper Frank Wesselingh, verbonden aan de Universiteit Utrecht en Naturalis.

Je vraagt je misschien af hoe het kan dat, terwijl de mondiale zeespiegel stijgt, het waterpeil van de Kaspische Zee daalt. ,,Dat komt omdat de Kaspische Zee niet in verbinding staat met de wereldwijde oceanen,” legt Wesselingh desgevraagd uit aan Vivian Lammerse, die hem voor Scientias interviewde. Een uitwerking van dit interview vind je hieronder, evenals het alarmerende artikel van de drie wetenschappers in het Nature-tijdschrift Communications Earth & Environment, waarin ze waarschuwen voor de gevolgen van deze zeespiegeldaling. Uiteraard zijn ze opgenomen in de handige maandoverzichten van Kunst en Landschap, zodat je ze (ook) op een later moment kunt (terug)lezen.

Beeld: Prange et al. 2020

The other side of sea level change
Matthias Prange, Thomas Wilke en Frank P. Wesselingh, Nature ( Communications Earth & Environment), 23 december 2020








.

Beeld: Scientias

Terwijl de mondiale zeespiegel stijgt, daalt het waterpeil van de Kaspische Zee fors
Vivian Lammerse, Scientias, 24 december 2020




.

In de hierboven beschreven ‘problematiek’ van zeespiegeldaling heb ik twee keer ‘en dieren’ tussen haakjes gezet, om te accentueren dat sommige onderzoeksrapporten mijn inziens te veel focussen op ‘louter’ de gevolgen voor mens en economie, en de consequenties ervan voor dieren (te) weinig aandacht geven. Zo niet het artikel van paleontoloog Jelle Reumer in Trouw van 2 januari 2021, die de benarde positie van de Kaspische zeehondPhoca caspica, een soort die nergens anders voorkomt, belicht:

Beeld: Getty

In de Kaspische Zee daalt de zeespiegel en dat is funest voor de zeehonden die er leven
Jelle Reumer, Trouw, 2 januari 2021




.

,,Het niveau van de Kaspische Zee is altijd een beetje op en neer gegaan. Maar als de zeespiegel negen tot achttien meter omlaag gaat, praat je over een heel andere situatie. Dat maakt echt een verschil”, aldus paleontoloog Frank Wesselingh. Hij was een maand later te gast bij Jacob de Vries van het NTR-programma Focus Radio om ook over zeespiegeldaling in de Kaspische Zee te praten – en over met name de ecologische consequenties daarvan. In bijna een uur durende reportage (onderbroken door door hem uitgezochte ‘toepasselijke’ muziek) neemt hij je mee in een zeer onderhoudende uiteenzetting van de laatste vijf jaar van het (internationale) langjarige onderzoek dat hij en een groot aantal onderzoekers daar deed. Je vindt er daarnaast een uitgebreide beschrijving van de reportage. De video onder de Focus Radio-bijdrage is een toegift.

Ook dat is klimaatverandering: een lagere zeespiegel, NTR-Focus Radio, 2 februari 2021,
The Caspian Sea Is Set To Fall By 9 Metres Or More This Century, InnerSelfcom, 14 januari 2021.

Heel Holland zakt!, de zeespiegel stijgt en de bodem zakt

Terug naar zeespiegelstijging, terug naar Nederland, naar het laag liggende Deltagebied, waar we niet alleen te maken hebben met zeespiegelstijging, ook onze bodem zakt. Hoeveel blijft onzeker. Hoe gaan we om met de fundamentele onzekerheid omtrent de zeespiegelstijging? Allereerst legt Reinier van de Berg je haarfijn uit wat de onderlinge relatie tussen zeespiegelstijging en bodemdaling is, en welke consequenties die heeft voor de inrichting en bebouwing van ons cultuur- en veenlandschap.

‘Heel Holland zakt!’, thema-uitzending Weer.nl, 7 oktober 2017.

In de jaren ’90 steeg de zeespiegel met ongeveer 2,5 millimeter per jaar. Inmiddels zitten we op 3,4 millimeter per jaar. De stijging versnelt dus.

‘De stijging van de zeespiegel versnelt’, Weer.nl, 10 maart 2018.

Stad en land op veengrond zakken langzaam weg, in een hoger tempo dan de zeespiegel stijgt

De bodem in het veenweidegebied van groten delen van West– en Noord-Nederland daalt in rap tempo. Stad en land op veengrond zakken langzaam weg, in een hoger tempo dan de zeespiegel stijgt. Dat heeft gevolgen voor de bewoners en gebruikers én voor de overheden die hiermee te maken hebben. Als er nu niks gedaan wordt tegen het vertragen van de bodemdaling, kunnen maatschappelijke kosten oplopen tot ruim 20 miljard in 2050 en gaat een typisch Nederlands cultuurlandschap langzaam ten onder. Aldus het Platform Slappe Bodem.

Kijk hier naar ‘Het zinkende land‘, een film van Manfred van Eijk (56:29 min.). Je kunt deze film ook bekijken bij De Kennis van Nu, een NTR-programma dat verdieping biedt op het gebied van wetenschap. Ze gaan met deze reportage letterlijk de diepte in.

Het zinkende land, Platform Slappe Bodem, 11 oktober 2018.

‘Nee, dit is niet in Groningen: Friese huizen scheuren door zakkend grondwaterpeil’

Gloort er licht, als de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de acht betrokken gemeenten op 3 november het Veenweideprogramma 2021-2030 gaan presenteren? Vraag het aan de ‘funderingsgedupeerden’, zoals de getroffen bewoners inmiddels worden genoemd, schrijft journalist Jantien de Boer in een longread in de Leeuwarder Courant over de funderingsproblematiek in de veenweidegebieden van Friesland. Ze voegde de daad bij het woord en oogstte vooral vermoeide blikken.

Beeld: Niels Westra

Nee, dit is niet in Groningen: Friese huizen scheuren door zakkend grondwaterpeil
Jantien de Boer, Leeuwarder Courant, 24 oktober 2020

Klimaatverandering veroorzaakt nog meer funderingsschade

Uit nieuw onderzoek door instituut Deltares blijkt dat door droogte als gevolg van klimaatverandering huizen nog verder kunnen wegzakken dan verwacht, zo meldt Erik van Rein in Het Financieele Dagblad van 30 september 2020. Juist in de afgelopen jaren kwamen meer meldingen binnen over problemen vanwege bodemdalingen. Dat leidt mogelijk tot miljarden euro’s aan extra funderingsschade, vooral in het westen van Nederland, Friesland, delen van Overijssel en Zuid-Limburg.

,,We laten zien dat het echt een landelijk probleem is, niet alleen in de paar gemeenten waar al decennialang problemen bekend zijn.”


Sien Kok, onderzoeker Deltares
Beeld: Remko de Waal/ANP

Klimaatverandering veroorzaakt nog meer funderingsschade
Erik van Rein, Het Financieele Dagblad, 30 september 2020

‘Foarút mei de Fryske Feangreiden’: ambitieus ontwerp-Veenweideprogramma 2021-2030 vraagt om ‘dynamisch programmeren’

Foarút mei de Fryske Feangreiden‘ heet het Ontwerp-Veenweideprogramma voor de jaren 2021-2030 dat de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en acht gemeenten op 4 november 2020 presenteren. Zij willen een weg inslaan die in 2050 leidt naar een blijvend evenwicht in de feangreiden (veenweiden), zonder veenafbraak, bodemdaling, CO2-uitstoot en funderingsleed, in een landschap waarin natuur en recreatie gedijen en de landbouw zichzelf opnieuw heeft uitgevonden. Zo vat Cor de Boer de ambities voor het vernatten van het Friese veenweidegebied samen in de Leeuwarder Courant van 4 november 2020. Die ambities zijn groot. ‘Er gaapt echter een flink gat tussen de kosten (549 miljoen euro) en het beschikbare budget (66,5 miljoen euro). Dat vraagt om ‘dynamisch programmeren’.’ Wat dat inhoudt lees je hier:

© Leeuwarder Courant

Dit is het programma voor de veenweide: grote ambities, krap budget
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 4 november 2020

Grote inzet op behoud landbouw in nieuwe provinciale veenweideplannen

Opvallend is dat er wordt ingezet op het behoud van de landbouwfunctie van Friese veenweidegebieden. Dat meldt de nieuwsredactie van de NOS op de dag van de presentatie van het ontwerpprogramma Foarút mei de Fryske Feangreiden. Daarnaast benadrukt zij de integrale benaderingswijze van de plannen van de Friese provincie om de veenweideproblematiek het hoofd te bieden.

Beeld: Remco de Vries

Grote inzet op behoud landbouw in nieuwe provinciale veenweideplannen
NOS Nieuws (Bron: Omrop Fryslân), 4 november 2020

Boeren en natuurorganisaties nemen op de dag van presentatie al afstand van Veenweideplan

,,Het Friese veenweideprogramma voor de komende tien jaar was nog maar net gepresenteerd, of boeren en natuurorganisaties namen er nog dezelfde dag al afstand van”, schrijft Anne Roel van der Meer ’s avonds na tienen in de Leeuwarder Courant. Van der Meer: ,,Agrarische organisaties en natuurclubs nemen elkaar geregeld op de korrel, maar nu richt hun kritiek zich op de overheden die in Koufurderrige het langverwachte conceptplan lanceerden: de provincie, Wetterskip Fryslân en de acht veenweidegemeenten.”

Beeld: Niels de Vries

Veenweideplan koel onthaald: ‘It plan sa’t it der no leit, is net goed genôch. It is tiid om echte keuzes te meitsjen’
Anne Roel van der Meer, Leeuwarder Courant, 4 november 2020



.

,,Zowel landbouw- als natuurorganisaties zijn (dus, red.) niet blij met de plannen. Zeven verenigde boerenorganisaties vinden onder meer dat de resterende veengebieden, waar eerst geen peilverhoging wordt voorgesteld, ook volledig uit de plannen moeten worden gelaten. Natuurorganisaties vinden de plannen te vrijblijvend. Zij wijzen erop dat de nood tot maatregelen hoog is.” Dat schreef Pieter Atsma de volgende dag in het Friesch Dagblad.

Niels de Vries

Veenweide 2030: Fries veenweideplan staat of valt met het benodigde geld
Pieter Atsma, Friesch Dagblad, 5 november 2020

Kunst en Landschap volgt ontwikkeling Veenweideprogramma op de voet in apart blogboek

Het Ontwerp-Veenweideprogramma 2021-2030 ligt ter inzage op de website Veenweidefryslan.frl. Tot 30 december 2020 kunnen mensen zienswijzen indienen. Omdat inspraakavonden en inloopsessies nu niet mogelijk zijn, worden de plannen in de weken daar naartoe toegelicht in klankbordgroepen en via webinars. In mei 2021 hakken de besturen van provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de acht betrokken gemeenten Dantumadiel, De Fryske Marren, Heerenveen, Leeuwarden, Opsterland, Smallingerland, Súdwest-Fryslân en Westststellingwerf knopen door.

Kunst en Landschap gaat dit meerjarige proces natuurlijk op de voet volgen. Ik houd je via een apart blogboek van verdere ontwikkelingen omtrent het Veenweideprogramma op de hoogte.

Kansen voor natuur als buffer tegen klimaatverandering

Nederland in 2120, ©WUR

Ook door ruimte te geven aan natuurlijke processen is aanpassing aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) mogelijk. Wageningen University & Research heeft onlangs een visie gepresenteerd voor Nederland in 2120 (!) waarin natuur en natuurlijke processen de hoofdrol spelen. Natuurlijke klimaatbuffers kunnen water vasthouden en opvangen, watertekorten voorkomen en broeikasgasemissies verminderen. Sinds 2008 werkt de coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers aan 70 projecten met zogenoemde ‘natuurlijke klimaatbuffers’. Klik op de foto hieronder!

Natuur- en waterbergingsgebied ‘De Onlanden’ vlakbij de stad Groningen: mooi voorbeeld klimaatbuffering

Natuur- en waterbergingsgebied De Onlanden, op de grens van Groningen en Drenthe, is een mooi voorbeeld van klimaatbuffering. Het werd zo’n tien jaar geleden ingericht voor natuur en de berging van water. Het gebied ‘functioneert’ als natuurlijke klimaatbuffer en helpt om de gevolgen van klimaatverandering aan te kunnen: door de natuur de ruimte te geven en om – zo – natuurlijke processen te herstellen. Met voordelen voor mens en natuur. De Onlanden zorgt voor het vasthouden en opvangen van water, het voorkomen van watertekorten, het temperen van hitte (‘in Stad’) en het verminderen van CO2-uitstoot in de atmosfeer.

Expedition Wadden coast: Onlanden – natural climate buffers, Rijke Waddenzee, 11 januari 2021.

Zee levert zelf de klei voor het opvangen van zeespiegelstijging

Om ons land te beschermen wordt vaak als eerste gedacht aan hogere dijken of grotere gemalen. Er is echter meer mogelijk dan alleen technische oplossingen. Een oplossing die, naast aan meer veiligheid ook bijdraagt aan meer biodiversiteit, een aantrekkelijker landschap en een gezondere leefomgeving, kan verkregen worden met natuurlijke klimaatbuffers. Zo kunnen we met méér natuur ons land beschermen tegen klimaatverandering: natuur als golfslagbreker, als CO2-opslag, als groene airco, als natuurlijke spons, als beschermende vooroever van dijken of als waterberging – veel is mogelijk. Kijk maar eens naar het principe van ‘dubbele dijken’ – één van de manieren waarop natuur kan helpen om kusten te beschermen, met zogenoemde wisselpolders:

Double Dikes, NIOZ, 4 juni 2020.

Dijkversterking Eemshaven-Delfzijl

Als onderdeel van de dijkversterking Eemshaven-Delfzijl ontwikkelde de provincie Groningen samen met het waterschap Noorderzijlvest een dubbele dijk bij Nieuwstad, ten zuiden van de Eemshaven (zeedijk bij Bierum).

Project Dubbele Dijk, Provincie Groningen, 1 juni 2018.

POV-waddenzeedijken, Projectoverstijgende Verkenning Waddenzeedijken

Een dubbele dijk is maar één voorbeeld van een innovatieve natuurlijke toepassing om ons te beschermen tegen de steeds stijgende zee. Bij de drie noordelijke waterschappen is men daarvan al jaren lang doordrongen en is men naarstig op zoek naar slimme (duurzame en betaalbare) toepassingen om ons – samen met andere zogenoemde ‘stakeholderste wapenen tegen zeespiegelstijging. Kijk hieronder naar een filmpje uit 2014.

POV-waddenzeedijken, Custard on & offline communicatie, 24 november 2014.

De huidige Projectoverstijgende Verkenning POV-Waddenzeedijken bestaat uit twaalf onderzoeken naar innovatieve dijkconcepten langs de Waddenzee. Er wordt gekeken naar mogelijkheden om de noodzakelijke verbeteringen aan de waddenzeedijken sneller en goedkoper uit te kunnen voeren.

Op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap is een speciale playlist aangemaakt, waarop je de tot nu toe bedachte concepten (laatste update door waterschap Noorderzijlvest was 29 september 2015) kunt zien. Abonneren mag.

Waddenzeedijken versterking, Waterschap Noorderzijlvest (updates volgen).

‘GroenLunch’-Webinar ‘Natuurlijke klimaatbuffers’

Op 25 mei 2020 organiseert de Friese Milieu Federatie namens ‘de coalitie’ een digitale, interactieve ‘GroenLunch‘. Matthijs Nijboer, directeur-bestuurder Natuur en Milieu Overijssel en Chris Bakker, hoofd Natuurkwaliteit bij It Fryke Gea, nemen deelnemers mee in de ‘boeiende wereld van natuurlijke klimaatbuffers’. Zij vertellen over de coalitie (CNK), geven uitleg over zes typen klimaatbuffers en laten inspirerende werkende voorbeelden uit de praktijk zien. Directeur-bestuurder- en programmamanager-FMF Monique Plantinga nodigt je uit om de ‘livestream’ terug te kijken. ‘Moet’ wel via hun eigen kanaal. Grr.

GroenLunch Matthijs Nijboer en Chris Bakker, Groenlunch, 25 mei 2020.

Leeuwarder Courant-journalist Cor de Boer tekent een dag later voor een artikel dat bij mij de website bijkans door het plafond liet gaan – ik had het weliswaar royaal op social media ‘uitgezet’, maar toch. Natuurlijke klimaatbuffers spreken blijkbaar tot de verbeelding. Uitnutten, zeg ik dan. Nu we het toch over ‘verbeelding’ hebben; wat denk je van die prachtige foto hieronder van de kwelders bij Moddergat? Hij is gemaakt door Marcel van Kammen? Klik er maar es op.

Beeld: LC, Marcel van Kammen

Zee levert zelf de klei voor het opvangen van zeespiegelstijging
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 26 mei 2020

Belangrijkste verdediging tegen de krachten van de zee is ons eigen strand

Op z’n waterscooter raast onderzoeker Matthieu de Schipper (TU Delft) veel langs de kust om het gedrag van water en zand te bestuderen. In een videocollege van de Universiteit van Nederland legt hij uit dat de belangrijkste verdediging tegen de krachten van de zee wel eens ons eigen strand kan zijn.

Zijn de dijken overbodig? Universiteit van Nederland, 6 februari 2020.

Doorbraak in wetenschap: zeegrasveld bij Griend nu al 170 bunder groot

Oostelijk van Griend (bij Terschelling) is een experiment om zeegras terug te brengen in het Waddengebied behoorlijk uit de hand gelopen. Met 170 bunder ligt bij het onbewoonde eilandje nu het grootste zeegrasgebied van het Nederlandse Waddengebied.

Al jaren proberen wetenschappers zeegras terug te krijgen in de Waddenzee. Dit jaar (2020) was er een echte doorbraak. De planten verspreiden zich buiten de proefvlakken. Afgelopen voorjaar is het zeegrasgebied toegenomen tot 100 bunder en nu is het 170 bunder groot. Het telt zo’n 100.000 planten.

Experiment succesvol: zeegrasveld bij Griend nu al 170 bunder groot, Omrop Fryslân, 29 augustus 2020.

Zeegras is er zowel in een kleine als in een grote variant. Beide zijn grotendeels verdwenen uit de Waddenzee na de aanleg van de Afsluitdijk. Er kwamen toen ziekten in het zeegras. Het project loopt nog een jaar. In die tijd willen de onderzoekers de ‘plotjes’ die ingezaaid worden groter maken.

,,Wat we graag willen, is klein zeegras”, zegt Laura Govers, onderzoeker van de Rijksuniversiteit Groningen, die de wetenschappelijke kant van het project coördineert. ,,Als je veel klein zeegras hebt kunnen de Wadplaten meer slib invangen en zijn ze beter bestand tegen zeespiegelstijging. Dat is een langetermijneffect.” Op sommige plekken bij Griend neemt het nu al toe. Lees hier het hele artikel: ‘Experiment succesvol: zeegrasveld bij Griend nu al 170 bunder groot‘ (Omrop Fryslân, 29 augustus 2020).

‘Klimaatadaptatieweek Groningen’ en ‘CAS Summit-2021’

Klimaatbuffers spreken dus tot de verbeelding. Verbeelding van verandering is een van de belangrijkste ‘opdrachten’ c.q. uitgangspunten van Kunst en Landschap – ze biedt inzicht, kan raken, inspireren en enthousiasmeren, aanzetten tot verlangen naar vernieuwen en innoveren – hoop en perspectief bieden voor een onzekere toekomst. Kunst en Landschap gelooft in de kracht van verbeelding als motor voor verandering(sgezindheid).

Dat we door klimaatverandering zelf ook (onze mindset) moeten veranderen, staat als een paal boven water – vergeef me het gebruik van deze metafoor – als we ons oor te luisteren leggen bij de wetenschap. Dat is ook de insteek van de internationale Klimaatadaptatie-Top-2021, de CAS Summit-2021, die (wereldwijd online) plaatsvindt vanuit Nederland op 25 en 26 januari 2021. De Top is gericht op het opvangen van veranderingen in het klimaat, door aanpassing aan de effecten van droogte, hitte, een stijgende zeespiegel en extreme buien. In de aanloop er naartoe vonden in 2020 allerlei ‘Act & Adapt‘-evenementen plaats, culminerend in de Klimaatadaptatieweek Groningen, die plaats vond van 19 tot en met 25 januari, startsein voor en van de Top.

Klimaatadaptatieweek Groningen 2021, Klimaatadaptatie Groningen, 25 januari 2021.

Bijna een uur lang NOS-televisie over door Nederland georganiseerde internationale Klimaattop – primetime!

Nadat in Groningen kosten noch moeite gespaard werden om klimaatadaptatie bij het grote publiek onder de aandacht te brengen, nam de NOS het stokje over door op de eerste dag van de klimaatadaptatietop bijna een uur lang uit te zenden vanuit het World Forum in Den Haag en het Afsluitdijk Wadden Center. Verslaggevers Herman van der Zandt en Malou Petter nemen je vanuit deze twee locaties mee met gasten, reportages, bijzondere voorbeelden en uitleg over hoe we ons kunnen aanpassen aan een veranderend klimaat. Het woord is vooral aan jongeren en (jonge) wetenschappers die werken aan het Nederland van de toekomst.

NOS Klimaattop, Seizoen 1 Aflevering 1, 20:30 uur (49:33 minuten), 25 januari 2021.

Delfzijl als voorbeeld voor de rest van de wereld in strijd tegen zeespiegelstijging

De aangelegde kwelders bij Delfzijl vormen een prachtige blikvanger op de Klimaattop-Adaptatie, zegt Trouw-journalist Onno Havermans op de openingsdag van de CAS Summit-2021. De pionierkwelder van 15 hectare is in 2018 aangelegd, met zand uit de vaargeul in de riviermonding van de Eems-Dollard. en maakt onderdeel uit van het Marconi-project van Eems Dollard 2020-2050. Ook het slib voor de toplaag komt uit het gebied zelf. Kunst en Landschap is op dit moment bezig een en ander rond dit veelzijdige project, in breed (Wadden)perspectief en in samenhang met andere klimaatadaptieve projecten in – voornamelijk – de noordelijke delta, voor je ‘op een rijtje’ te zetten. Binnenkort verschijnt daar een speciaal ‘blogboek‘ over. Al deze projecten hebben gemeen dat er gezocht wordt naar oplossingen waarbij (integraal en interdisciplinair) ‘gebouwd wordt met de natuur’ – ‘Building with Nature‘.

De kwelders bij Delfzijl zijn een voorbeeld voor de rest van de wereld in strijd tegen de zeespiegelstijging
Onno Havermans, Trouw, 25 januari 2021

Building with Nature

Een in Nederland gestart initiatief, ‘EcoShape‘, ontwikkelt en deelt kennis (wereldwijd) over Building with Nature: een nieuwe benadering van waterbouw die de krachten van de natuur benut ten behoeve van milieu, economie en samenleving. EcoShape is een stichting naar Nederlands recht die het publiekprivate innovatieprogramma Building with Nature beheert. Kennis wordt ontwikkeld via pilots, waarin Building with Nature (Nature Based Solutions) wordt gerealiseerd en bewaakt. Op basis van de monitoringresultaten worden richtlijnen voor replicatie en opschaling ontwikkeld en verspreid via hun website. Ontdek EcoShape’s filosofie, en zie hoe je kunt bouwen met de natuur.

Op de openingsdag van de klimaattop vond de internationale lancering van EcoShape’s boek ‘Building with Nature – Creating implement and upscaling Nature-based Solutions plaats. Hieronder een impressie:

Building with Nature – Creating implementing and upscaling Nature based Solutions, EcoShape, 25 januari 2021.

Met een ‘Climate Risk Overview’ komen tot ‘Climate Adaptation Solutions’ met behulp van een ‘Knowledge Hub’

Doel van de Climate Adaptation Summit (CAS) is om de inspanningen van de wereld om zich aan te passen aan de onvermijdelijke gevolgen van klimaatverandering te versnellen, te innoveren en op te schalen. CAS-2021 brengt een reeks deelnemers samen en komt tegemoet aan de oproep van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, voor ‘meer concrete plannen, meer ambitie van meer landen en meer bedrijven’ om de wereld klimaatbestendiger te maken.

Een van de bedrijven die aan Guterres‘ oproep gehoor geeft, is Van Oord, een Nederlands familiebedrijf met meer dan 150 jaar ervaring als internationale maritieme aannemer, en één van de consortiumpartners van het hierboven beschreven EcoShape. Klimaataanpassing is voor Nederlandse bedrijven economisch een interessant thema, niet in de laatste plaats, vanwege onze ‘roots’ – de manier waarop we ons sinds eeuwen weren tegen een stijgende zeespiegel en die ons daarmee internationale allure geeft.

Het bedrijf lanceert – mede daarop bogend – een ‘drietrapsraket-voorstel’ om het komende decennium aan de slag te gaan: het wil met behulp van een ‘Climate Risk Overview‘ komen tot ‘Climate Adaptation Solutions‘ en kennis moet gebundeld worden in een ‘Knowledge Hub‘. Voor wat betreft de (noodzakelijke) financiering – niet onbelangrijk natuurlijk, er is veel extra geld nodig tegen de onvermijdelijke gevolgen van klimaatverandering – vertrouwt men op publiek-private samenwerking en een actieve(re) rol van het IMF en de Wereldbank. Video start op 1 minuut 50.

Livestream Van Oord – Climate Adaptation Summit (CAS), van Oord, 25 januari 2021.

Pijnlijke onrechtvaardigheden van klimaatverandering

Een van de pijnlijke onrechtvaardigheden van klimaatverandering is dat de rijke landen het probleem hebben veroorzaakt, terwijl de arme landen er het hardst door worden getroffen. Dat zegt Paul Luttikhuis in ‘Mens kan er niet meer omheen: aanpassen aan klimaat moet‘ in het NRC. Volgens hem worden de gemaakte afspraken van ‘Parijs’ – er komt een klimaatfonds voor arme landen van 100 miljard dollar per jaar, te betalen door rijke landen – met voeten getreden. En dan ‘moet de discussie over ‘climate justice‘, de ethische en politieke schuld van rijke landen, en dus ook over schadevergoeding, nog beginnen’.

,,In Parijs werden in 2015 afspraken gemaakt over een klimaatfonds voor arme landen van 100 miljard dollar per jaar, te betalen door rijke landen. Dat bedrag wordt nog niet gehaald. De landen leggen de verantwoordelijkheid onder het mom van ‘publiek-private initiatieven’ deels bij het bedrijfsleven.”


Paul Luttikhuis
Beeld: EPA/XL Catlin Seaview Survey Australia

Mens kan er niet meer omheen: aanpassen aan klimaat moet
Paul Luttikhuis, NRC, 24 januari 2021

‘De dubbele klimaatagenda van Nederland’

Voor Nederland is aanpassing aan klimaatverandering een succesvol verdienmodel. Zolang Nederland echter de eigen uitstoot van broeikasgassen niet onder controle krijgt, is dit model pervers. Dat zeggen Daniëlle Hirsch, directeur van milieuorganisatie Both ENDS (ze staat op plek 16 van de kandidatenlijst van GroenLinks voor de Tweede Kamerverkiezingen) en Pieter Pauw, onderzoeker bij de Frankfurt School of Finance and Management. Lees hier hun opiniestuk in het NRC dat verscheen op de slotdag van de Climate Adaptation Summit-2021.

Beeld: Sem van der Wal/ANP

De dubbele klimaatagenda van Nederland
Daniëlle Hirsch en Pieter Pauw, NRC (Opinie), 26 januari 2021




.

Landen maken een rommeltje van de klimaatfinanciering bedoeld voor ontwikkelingslanden. Er is geen goeie transparante rapportage en er is slechte controle. Ook is het niet altijd duidelijk of gefinancierde klimaatprojecten de gewenste resultaten boeken. Dat blijkt uit verschillende rapporten en wordt bevestigd door experts aan journalisten van Nieuwsuur, Renee van Hest en Marijn Duintjer Tebbens. Oorzaak: het ontbreken van definities en boekhoudkundige regels. Ze spraken onder andere met Pieter Pauw, een van de schrijvers van het opiniestuk hierboven.

Pauw is mede-auteur van het VN-rapport Adaptation Gap report 2020, dat uiteraard in het januari-maandoverzicht van Kunst en Landschap is opgenomen. Jaarlijks brengt dit rapport in kaart hoe de mens zich wereldwijd aan de klimaatverandering aanpast. In het rapport staat letterlijk: ‘Op dit moment is het onmogelijk de vraag te beantwoorden of er ook daadwerkelijk 100 miljard euro is gemobiliseerd’.

Beeld: ©ANP

‘Rijke landen rommelen met klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden’
Renee van Hest en Marijn Duintjer Tebbens, NOS (Nieuwsuur), 24 januari 2021


.

,,Het is absoluut een voordeel voor industriële landen als er geen duidelijke boekhouding is over klimaatfinanciering.”


Pieter Pauw

Rijke landen moeten hun financiële verplichtingen nakomen om klimaatcrisis aan te pakken

Volgens de secretaris-generaal van de VN-Klimaatconferentie, Patricia Espinosa, moeten rijke landen hun financiële verplichtingen nakomen om de klimaatcrisis aan te pakken. De belofte van $ 100 miljard per jaar werd voor het eerst gedaan in 2009, tijdens de klimaatconferentie in Kopenhagen , en werd herhaald bij de goedkeuring van het Akkoord van Parijs van 2015. We zullen zien wat er gaat gebeuren richting ‘Glasgow‘ in november 2021 (Cop26, red.)

Beeld: Sean Gallup/Getty

Rich countries must update financial vows to tackle climate crisis, says UN
Fiona Harvey, The Guardian, 4 februari 2021

Climate Adaptation Summit Global Wrap-Up

Climate Adaptation Summit Global Wrap-Up, CAS TV, 26 januari 2021.

Deltafacts: altijd de nieuwste feiten over klimaat, waterbeheer en waterkwaliteit

Nederland ligt in een delta van vier internationale rivieren. Zelfs in de droge zomers van 2018 en 2019 stroomde er water door die rivieren en stond er water in de sloten. Waar maken we ons druk om, hoor je sommigen zeggen; het valt toch allemaal wel mee?

Waterbeheerders en direct belanghebbenden weten wel beter. Zij kregen te maken met beperkt scheepvaartverkeer, beregeningsverboden, droogvallende beken, verdorde natuur, blauwalgen, ondergelopen straten, verzilting en oogstschade. En dat terwijl wij Nederlanders bekend staan om ons waterbeheer.

Om natuurlijke omstandigheden te beheersen en die te verbeteren, en om dat ook in de toekomst te kunnen blijven doen, zijn innovatie en kennisontwikkeling onontbeerlijk. De Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA), een kenniscentrum van de regionale waterbeheerders (veelal de waterschappen), speelt daarbij sinds 1971 een belangrijke rol.

Als je altijd goed op de hoogte wilt zijn van de nieuwste feiten over klimaat, waterbeheer en waterkwaliteit, raad ik je aan hun Deltafacts-pagina te bezoeken. Je kunt er gericht je vragen stellen.

Reinier van den Berg: ‘Global warming is eigenlijk verandering van water’

Interview met Reinier van den Berg, STOWA, 9 april 2019.

VPRO-Tegenlicht: Waterlanders

Bekijk hier de uitzending ‘Waterlanders‘ van VPRO-Tegenlicht van 22 september 2019. Met daarin verwachtingen van en oplossingsvoorstellen voor, maar ook kansen die benut kunnen worden bij zeespiegelstijging. Klik op de illustratie hieronder voor de reportage en een stortvloed aan achtergrondinformatie.

Moeten we Zeeland opgeven om Nederland te redden?

Nederland geniet een internationale status op het gebied van waterbeheersing. We zijn goed met water. Het is misschien wel het enige waar we onze overheid blind op vertrouwen. Is dat wel terecht?

Bij datzelfde VPRO-Tegenlicht verkenden ze alvast een aantal toekomstscenario’s voor als we te maken (kunnen) krijgen met ongekend hoge waterstanden. Moeten we bijvoorbeeld Zeeland opgeven om Nederland te redden? Vele Meet Ups (hopelijk vanaf 2021/2022 in samenwerking met Kunst en Landschap) zullen er de komende jaren aan gewijd worden. Tegenlicht ging in maart weer van start met hun prachtige onderzoeksjournalistieke reportages. Hieronder de trailer.

Heel Europa beschermd door één Noordzee-dijk

Zeeland opgeven alleen is niet voldoende volgens oceanograaf van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), Sjoerd Groeskamp. ,,Als we niets doen aan de zeespiegelstijging, dan zal op termijn Amsterdam niet meer bestaan, en Rotterdam is dan ook niet veilig meer. En schrap half Nederland eigenlijk maar van de kaart”, aldus de aankondiging van het televisieprogramma Op1.

Om dit rampscenario te voorkomen, bedenkt Groeskamp een plan: een soort afsluitdijk van Frankrijk tot aan Groot-Brittannië en van Groot-Brittannië tot aan Noorwegen. Heel Europa beschermd door één ‘Noordzee-dijk‘.

Oceanograaf Sjoerd Groeskamp wil Noordzee afsluiten om Europa te beschermen tegen stijgend zeewater, Op1, 17 februari 2020.

Maak van de Noordzee een badkuip

Op zaterdagochtend 29 februari licht Groeskamp zijn ‘megalomane, wellicht onontkoombare plan’ toe bij Mieke van der Weij in het radioprogramma Nieuwsweekend:

,,Twee dammen met een lengte van in totaal 637 kilometer tussen Bretagne, via de Shetland-eilanden naar Noorwegen. Het kan over vijftig jaar de enige oplossing zijn om 25 miljoen Europeanen te beschermen tegen de gevolgen van de verwachte zeespiegelstijging.”


Tekst: redactie Nieuwsweekend

Klik op Mieke om de uitzending te bekijken en te beluisteren.

Mieke van der Weij in gesprek met oceanograaf Sjoerd Groeskamp, radiogrogramma Nieuwsweekend, 29 februari 2020.

Samenwerking tussen kunst en wetenschap leidt tot groter publieksbereik

Sjoerd Groeskamp trok met zijn plan (de ‘broodnodige’) media-aandacht tot ver over onze landsgrenzen. Als je wilt weten hoe ver, en je je verder wilt verdiepen in het (ontstaan van het) Northern European Enclosure Dam (NEED)-plan, raad ik je aan zijn website te bezoeken. Hij heeft het allemaal prachtig in kaart gebracht – je vindt er een schat aan informatie over (zijn onderzoek aan) zeespiegelstijging in relatie tot klimaatverandering.

Grasduinend op zijn site werd ik getroffen door onderstaand filmpje, een ‘Argo-stop-motion-animatie‘ die bedoeld is om kinderen (en volwassenen) te inspireren om zich bezig te houden met mariene wetenschap. Het is tegelijkertijd eigenzinnig, leuk en informatief. De animatie legt uit wat een Argo-vlotter is, hoe deze werkt en hoe de verzamelde gegevens van het apparaat ons helpen de oceaancirculatie en het klimaat te begrijpen.

Niet alleen de video greep me bij de lurven, ook Groesbeek’s ‘verantwoording‘ – hij onderstreept ondubbelzinnig (het belang van) de relatie tussen kunst, wetenschap, onderwijs en publieksbereik. Dat sterkt me in mijn opvattingen dat ik met het initiatief ‘Kunst en Landschap‘ een goede weg ben ingeslagen.

Argo Floats : How do we measure the ocean?, IMOS5395, 10 maart 2014.

‘Plan: megadam bouwen die Noordzee afsluit en beschermt tegen zeespiegelstijging’

De dam draagt bij om te visualiseren wat er zou kunnen gebeuren als we niets aan klimaatverandering doen, zegt Sjoerd Groeskamp precies een jaar later, op 8 februari 2021, tegen Rogiér Dankerlui die een (korte) reportage over Groeskamp’s megadam maakt voor NH Nieuws.

Plan: megadam bouwen die Noordzee afsluit en beschermt tegen zeespiegelstijging, Rogiér Dankerlui, NH Nieuws, 8 februari 2021.

Nordsjøen dike; Nederland begint aan de bouw van een 600 kilometer lange dijk om de Noordzee

Illustrator Veerle van Herk raakte kort na de lancering van Sjoerd Groeskamp’s Northern European Enclosure Dam gefascineerd door dit immense dijkenproject. Ze ging aan de slag en werkte een aantal maanden hard aan een filmplan voor ‘Nordsjøen dike‘, waarmee ze onlangs afstudeerde aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam.

Dat plan wil ze graag uitwerken en ‘omzetten’ in een korte en absurdistische film, die ze wil realiseren met de hulp van een groep talentvolle Rotterdamse filmmakers die haar filmdebuut naar een hoger niveau moet tillen. Dat doet ze onder andere via ‘hét platform voor crowdfunding in de creatieve sector’ voordekunst.nl.

Nordsjøen dijk, Voordekunst, augustus 2020.

Van Herk dacht met zo’n € 4.500 aan donaties uit de brand te zijn. Op het moment van schrijven en met nog vijf dagen te gaan heeft ze dat doelbedrag al bereikt en probeert ze nu de € 5.500 te halen. Ik vermoed dat de confetti binnenkort wel voor de tweede keer over de voordekunst-pagina zal dwarrelen.

Lees hier alles over haar filmproject: Nordsjøen dike. Doneren mag natuurlijk. Ook via het Haarlems Weekblad kom je meer over dit prachtige project van de oorspronkelijk Haarlemse Veerle van Herk te weten.

Haarlemse illustrator zoekt hulp om korte film over Noordzeedijk te realiseren
Haarlems Weekblad, 13 augustus 2020



.

Hoe ver kunnen we gaan in deze maakbare wereld? Veerle van Herk te gast bij Mirthe van der Drift in radioprogramma Fris!

Je kunt Veerle en haar plan zelfs beluisteren: ze was op zondagochtend 23 augustus 2020 te gast bij Mirthe van der Drift in het NPO 1-radioprogramma ‘Fris! Klik op de illustratie hieronder om de uitzending te beluisteren.

Schets voor scène 2: Een werkvoorbereider doet een deformatiemeting op de plek waar de dijk komt te liggen. Illustratie: Veerle van Herk.

De film én het beeldend werk zullen in het najaar van 2020 worden vertoond op verschillende locaties in Rotterdam en onderdeel zijn van de afstudeerexpositie van de Willem de Kooning Academie. Daarnaast hoopt Veerle van Herk haar project op diverse plekken te kunnen exposeren om zo het vraagstuk rondom de stijgende zeespiegel een platform te bieden.

Strategieën voor adaptatie aan hoge en versnelde zeespiegelstijging

,,Nederland moet ingrijpend op de schop als het zich wil beschermen tegen een mogelijk extreem stijgende zeespiegel. De kans op zo’n scenario wordt nu nog klein geacht, maar is niet ondenkbaar”, schrijft Marcel Aan de Brugh in het NRC van 30 september 2019. (Dit artikel vind je hieronder, red.)

Kennisinstituut Deltares publiceerde diezelfde dag, in samenwerking met een aantal universiteiten en het Planbureau voor de Leefomgeving, een belangrijk rapport: ‘Verkenning Deltares – Strategieën voor adaptatie aan hoge en versnelde zeespiegelstijging‘. De verkenning moet gezien worden als een eerste studie, een gedachtenexperiment, door een groep experts op het gebied van deltatechnologie en -beheer naar de opties die er zijn om het hoofd te bieden aan zeer grote, snelle zeespiegelstijgingen in de komende 100 tot 200 jaar. Daarin worden vier opties voor de toekomst verkend. Het rapport verscheen in opdracht van deltacommissaris Peter Glas – en bundelt 180 plannen, verzameld uit heel Nederland..

Ook studenten dachten en werkten mee. Ze kwamen in de zomer van 2019 uit alle hoeken van Nederland bij Deltares bijeen voor een heuse ‘Hackaton‘ over de gevolgen van (snelle(re)) zeespiegelstijging. Een van hen was promovendus Kees van Ginkel, die van dit tweedaagse evenement een leuke vlog maakte. Klik overigens ook even op KustWikidee, dat presenteert ideeën en plannen voor kustontwikkeling en adaptatie aan zeespiegelstijging.

Klimaatvlog 3: Hackathon zeespiegelstijging, Kees van Ginkel, 15 juli 2019.

Adaptatie aan zeespiegelstijging

Er ‘moeten’ dus zo’n 180 (oude en nieuwe) plannen worden geanalyseerd. Deze plannen zijn vooralsnog gecategoriseerd aan de hand van vier oplossingsrichtingen:

  • Beschermen-gesloten: beschermen van de kust tegen overstromingen en erosie middels harde of zachte maatregelen, zoals keringen, zandsuppletie of wetlands. Rivierarmen worden afgesloten (met dammen of stormvloedkeringen)
  • Beschermen-open: idem als boven, maar de rivieren blijven in open verbinding met de zee
  • Zeewaarts: creëren van nieuw, hoger en zeewaarts gelegen land om de delta tegen gevolgen van overstroming te beschermen
  • Meebewegen: verkleinen van de kwetsbaarheid voor de gevolgen van een hogere zeespiegelstijging door water- of zouttolerant landgebruik (e.g. gebouwen op palen), ophogen van land, ruimtelijke planning en/of migratie

Klik op de illustratie om de vier oplossingsrichtingen (adaptatiepaden) afzonderlijk te bekijken.

De figuren zijn gemaakt door Carolien Feldbrugge in opdracht van Deltares. ©Carof-Beeldleveranciers.

Marjolijn Haasnoot, senior onderzoeker bij Deltares, legt hieronder uit hoe adaptatiepaden plannen- en beleidsmakers kunnen helpen bij het omgaan met onzekerheden. Deze aanpak brengt verschillende toekomstscenarios in beeld en helpt knikpunten te bepalen.

Adaptatieknikpunten, Deltares, 21 november 2014.
Oplossingsrichtingen en mogelijke adaptatiepaden voor de Nederlandse delta bij een hoge zeespiegelstijging, ©Deltares.

Nederland moet ingrijpend op de schop

Elk van de vier opties vraagt dus harde, ingrijpende keuzes. Worden bijvoorbeeld delen van Nederland geëvacueerd of teruggegeven aan de zee? Of legt Nederland nieuwe eilanden aan voor de kust die een ‘mega-investering’ en gigantische hoeveelheden zand vragen? Marcel Aan de Brugh bespreekt in ‘Nederland moet ingrijpend veranderen om zeespiegelstijging op te vangen‘ alle opties. Fijn dat het NRC onderaan dit artikel vijf andere lezenswaardige, aan zeespiegelstijging gerelateerde, bijdragen opgenomen heeft. Je boft maar.

Beeld: Flip Franssen

Nederland moet ingrijpend veranderen om zeespiegelstijging op te vangen
Marcel aan de Brugh, NRC, 30 september 2019

Zwartste scenario zeespiegelstijging steeds realistischer

,,Maatregelen om klimaatverandering te beperken en voorbereiding op de gevolgen van zeespiegelstijging worden steeds urgenter”, is de reactie van diezelfde Marjolijn Haasnoot op 25 augustus 2020 in H2O, een uitgave van het Koninklijk Nederlands Waternetwerk, op een artikel, ‘Earth’s ice imbalance‘, van onderzoekers van de universiteiten van Leeds, Edinburgh en het University College London.

,,Dit onderzoek, dat voor het eerst het smelten van ijs op integrale wijze in kaart brengt, maakt aan veel onduidelijkheid een einde.”


Marjolijn Haasnoot
Beeld: H2O

Zwartste scenario zeespiegelstijging steeds realistischer: aarde verloor 28 biljoen ton ijs in 30 jaar
H2O Actueel, 25 augustus 2020

.

Groenland wordt steeds groener en is uit balans

Groenland, de naam van het land lijkt een voorbode te worden van hoe het land er in de toekomst uit gaat zien, hoor je op de voice-over in onderstaande video van RTL Nieuws. Hoe groen gaat Groenland worden? Maurice van Tiggelen, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, geeft het antwoord op die vraag, en geeft daarbij aan dat – ook als we op ‘miraculeuze’ wijze de klimaatverandering weten te stoppen – het nog wel een tijdje gaat duren voordat de Groenlandse landschappen (weer) in balans zijn.

Groenland wordt steeds groener en dat is slecht nieuws, RTL Nieuws, 28 augustus 2020.

Kadir van Lohuizen levert in Buitenhof visuele bewijslast

,,Negen jaar lang reisde hij over de wereld, waaronder Groenland, om zichtbaar te maken wat we ons maar moeilijk kunnen voorstellen: de zeespiegel stijgt door klimaatopwarming. Dat betekent dat leven in delen van de wereld heel moeilijk, soms zelfs onmogelijk wordt.” Dat is de introductietekst van Twan Huys tijdens de Buitenhof-uitzending van 31 januari 2021, waarin Kadir van Lohuizen te gast was – en die liever niet over ‘klimaatverandering, maar over een ‘klimaatcrisis’ spreekt. Daarvoor levert hij visuele bewijslast.

klimaatcrisis | Kadir van Lohuizen, Buitenhof 31 januari 2021.

‘Fotograaf Kadir van Lohuizen waarschuwt de wereld nog één keer’

Met eerst een documentaireserie, daarna een tentoonstelling en met ingang van januari 2021 dus het boek ‘After Us The Deluge‘ wijst Kadir van Lohuizen ons (nogmaals) op het oprukkende water dat wereldwijd noopt tot veel rigoureuzere maatregelen dan nu worden genomen.

Ik volg Kadir al een tijdje en heb voor Kunst en Landschap een speciale blogbijdrage over zijn werk samengesteld. Je vindt er de complete vierdelige tv-documentaireserie ‘Na ons de zondvloed‘, een ontmoeting tussen hem en Deltacommissaris Peter Glas bij de Zandmotor, een tweetal radio- en tv-interviews over zijn drijfveren en ambities (waarin zijn onderzoeks- en fotojournalistiek centraal staan) plus twee tentoonstellingen in het Nationaal Scheepvaartmuseum in Amsterdam, waarbij je via diverse video’s een virtuele rondleiding krijgt langs plekken op zeven verschillende continenten – van Groenland tot Terschelling. Uiteraard ook aandacht voor Kadir’s nieuwe boek. Klik op onderstaande illustratie om het allemaal te bekijken. De moeite waard. Fasten your seatbelts!

‘Na ons de zondvloed’, KADIR VAN LOHUIZEN waarschuwt tot drie maal toe voor versneld STIJGENDE ZEESPIEGEL, Robert Rosendal, Kunst en Landschap, gestart op 19 oktober 2019.

‘Stel dat de zee opeens twee meter stijgt’

Lang is gedacht dat de stijging van de zeespiegel aan het einde van deze eeuw echt niet meer dan een meter zou bedragen. Maar stel dat het toch meer wordt, misschien twee meter? Wat moet Nederland dan doen? Er zijn drie opties, zegt Arjen Schreuder in het NRC van 31 januari 2021. ‘Dat blijkt’, volgens hem, ‘uit allerlei plannen: het land beschermen, zoals nu, een offensieve aanpak, of de economie oostwaarts verleggen.’

Beeld: Ruud Taal/ANP

Stel dat de zee opeens twee meter stijgt
Arjen Schreuder, NRC, 31 januari 2021

Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen

Illustratie bij ‘Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen’, Hans Middendorp, 30 januari 2020.

Er zijn met ingang van het nieuwe decennium nogal wat beschouwingen op de toekomst losgelaten. Voor wat betreft toekomstverwachtingen en oplossingen in de strijd tegen zeespiegelstijging kreeg ik op 30 januari jongstleden een aardige blogbijdrage onder ogen van – opnieuw – Hans Middendorp: ‘Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen‘.

In een uitgebreid overzicht, waarin hij ook ‘Het water komt‘ van Bregman bespreekt en ‘bekritiseerd’, doet hij een aantal voorstellen tot zeespiegelstijgingoplossingen en wil hij niet (tot 2050) wachten om daarmee aan de slag te gaan. Klik hier om het te lezen.

,,Zo pleit ik voor een zeesluis in de Nieuwe Waterweg, om Rotterdam en Dordrecht te beschermen. Als die er in 2050 ligt, kunnen we daar een eeuw mee vooruit. Maar wat doen we daarna?”


Hans Middendorp

Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken nou eens af!

Uit: Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken nou eens af!’, blog Hans Middendorp, 12 december 2017.

Op 31 januari 2020 werd Hans Middendorp door ‘BN De Stem‘ als gast de ruimte geboden om zijn opinie, over zeespiegelstijging, en wat daartegen te doen is om ook in de verre toekomst droge voeten te houden, kenbaar te maken. Het opiniestuk ‘Oproep aan kabinet Rutte III: maak Deltawerken voor 2050 af‘ in BN De Stem vind je (ook) in de rubriek hieronder, waarin ik ‘alle’ reacties’ op ‘Het water komt‘ voor je op een rijtje heb gezet.

De basis voor deze oproep van Middendorp aan premier Rutte ligt aan een eerdere blogbijdrage van deze water- en ruimtestrateeg, die hij op 12 december 2017 reeds aan het net toevertrouwde; deze wil ik je niet onthouden: ‘Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken nou eens af!‘.

De Haakse Zeedijk: een totaalplan voor een klimaatbestendig Nederland bij zeespiegelstijging

In beide hierboven beschreven artikelen van Hans Middendorp komt ‘De Haakse Zeedijk‘ – niet toevallig, hij maakt onderdeel uit van de Adviesgroep De Haakse Zeedijk – ter sprake. Deze ontleent zijn naam aan de grondlegger van een plan om Nederland te behoeden voor çatastrofale rampen ten gevolge van zeespiegelstijging: Rob van den Haak. De werktuig- en scheepsbouwkundige overleed op 4 augustus 2019 op 90 jarige leeftijd.

Van den Haak startte in 1993 met onderzoek naar drijvende golfdempers. In 2003 lanceerde hij, samen met ir. Pieter Stokman, de eerste plannen voor een dijk in zee als oplossing voor de stijgende zeespiegel. In de jaren daarna optimaliseerde hij het plan en presenteerde het op diverse congressen en bijeenkomsten. De Haakse Zeedijk is een hoge, brede zeedijk, zo’n 25 km voor de huidige kust met tussenliggende bekkens met een blijvend peil rond 0-NAP, waarin de rivieren uitstromen.

De Haakse Zeedijk, Dutch Coastline Challenge, juli 2019.

Nieuw Deltaplan: grote zeedijk 25 kilometer voor Nederlandse kust

Dick Butijn zat en zit met Van den Haak achter De Haakse Zeedijk. Hij zet de plannen na het overlijden van Rob van den Haak voort als de ‘Adviesgroep De Haakse Zeedijk‘ en praat mee over de herijking van het Deltaprogramma richting 2026.

De Haakse Zeedijk

Op 4 juli 2020 verscheen bij het onafhankelijke nieuwsplatform Innovation Origins een tweetal met elkaar samenhangende artikelen waarin de aanpak voor een Haakse Zeedijk beschreven wordt, één beredeneerd vanuit de Nederlandse situatie, en één vanuit Europees, zo je wilt wereldperspectief. Butijn gaat daarbij in op zowel Rutger Bregman’s ‘Het water komt‘ als de plannen van Sjoerd Groeskamp die pleitte voor een omsluiting van de Noordzee. Wat Dick Butijn betreft hoeven we niet uit deze twee uitersten te kiezen en ligt er een heel wat realistischer plan klaar, dat stapsgewijs gerealiseerd kan worden. Beide artikelen zijn de moeite waard. Ik neem ze hieronder en in het maandoverzicht juli op:

Beeld: ©Pixabay

Nieuw Deltaplan: grote zeedijk 25 kilometer voor Nederlandse kust
Dick Butijn, Innovation Origins, 4 juli 2020




.

Beeld: ©Pixabay

Een dijk als ontsnappingsroute van het rijke westen
Dick Butijn, Innovation Origins, 4 juli 2020




.

Innovation Origins kwam op 10 juli 2020 met een podcast op hun volledig vernieuwde website waarin je kunt luisteren naar een interview met Dick Butijn over hoe de De Haakse Zeedijk ons – Nederland en Europa – volgens hem kan beschermen tegen het opkomende water:

Hoe beschermen we Nederland en Europa tegen het opkomende water?
Innovation Origins, 10 juli 2020 (podcast)

Innovatieve kustlijnzorg met de ‘Dutch Coastline Challenge’

Elk jaar onderhouden we onze kust met gemiddeld 12 miljoen m3 zand. Hierbij worden broeikasgassen uitgestoten. Met het programma Innovaties in de Kustlijnzorg wil Rijkswaterstaat het reguliere kustonderhoud duurzamer maken. Op 20 april was op De Bouwcampus in Delft de eerste bijeenkomst van de Dutch Coastline Challenge: over de opgave om de Nederlandse kust in de toekomst veilig en duurzaam te houden.

Maak kennis met de Dutch Coastline Challenge, juli 2019.

EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug

Journalist Carlien Bootsma liep hartje winter-’19/’20 drie weken langs de Waddenzee. Beeld: DvhN, Siese Veenstra.

,,De verwachte zeespiegelstijging bedreigt het Wad. Journalist Carlien Bootsma loopt hartje winter drie weken met een tentje rond de Waddenzee om te vertellen over wat dat teweegbrengt”, schreef Maaike Borst, journalist bij het Dagblad van het Noorden, in haar aankondiging van ‘Expeditie Waddenzee‘ op 27 december 2019 in datzelfde dagblad: ‘Journalist Carlien Bootsma reist met een tentje rond de Waddenzee: Als het einde dreigt van een oneindig landschap‘.

Bootsma begon haar voettocht langs het UNESCO Werelderfgoed de Waddenzee, vanuit Nieuwe Statenzijl langs de noordelijke kustlijn naar het westen, dan naar Texel en via de eilanden terug, om vanaf Schiermonnikoog over het Wad naar Lauwersoog te lopen. Ze deed (en doet) verslag voor Dagblad van het Noorden, tijdschrift Noorderbreedte en De Correspondent.

Korte film ‘Over zeespiegelstijging, bodemdaling en sedimentatie in de Nederlandse Waddenzee’

Een gebied met Unesco-status dat bedreigt wordt door zeespiegelstijging vraagt natuurlijk om adequate bescherming. Daartoe is (o.a.) een heuse Waddenacademie opgericht. Deze verbindt kennis over het waddengebied met betrekking tot geowetenschap, ecologie, cultuurhistorie, economie, klimaat en water en maakt deze toegankelijk en toepasbaar.

Bekijk hieronder een korte film waarin het wetenschappelijk rapport ‘Sea-level rise, subsidence and morphodynamics in the Dutch Wadden Sea; 2030, 2050, 2100’ in negen minuten wordt samengevat. Je kunt hem ook op een later tijdstip bekijken via het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap.

Korte film ‘Over zeespiegelstijging, bodemdaling en sedimentatie in de Nederlandse Waddenzee’, Waddenacademie, 22 mei 2018.

Voor Kunst en Landschap volgde ik Bootsma op de voet. Dagelijks bezocht ik haar Facebookpagina om kennis te nemen van haar gesprekspartners en -onderwerpen, belevenissen en ontberingen. Zo af en toe – als het zo uitkwam – deed ik suggesties voor haar verhaal.

In een aparte blogbijdrage ‘EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug’ krijg je in vijf (bij Noorderbreedte zelfs tien!) etappes (wekelijkse updates) een beeld van Carliens Expeditie langs de oevers van de Waddenzee.

Korte sfeerimpressie Carlien’s Waddentocht

Klik op de foto hieronder voor de Kunst en Landschap-special ‘Expeditie Waddenzee‘ – een rijk geïllustreerd verslag van haar 300 kilometers lange tocht.

Carlien Bootsma bij haar vertrek in Nieuwe Statenzijl. Cover ‘Expeditie Waddenzee’ Beeld: Carlien Bootsma / BLICmedia

Expeditie Waddenkust van start

Expeditie Waddenkust – van dijk naar dynamische dijkzone, Rijke Waddenzee, 14 december 2020.

Op 23 november 2020 ging ‘Expeditie Waddenkust‘ van start. Expeditie Waddenkust is een samenwerking tussen Rijkswaterstaat, provincie Groningen, provincie Fryslân, Investeringskader Waddengebied (IKW), waterschap Noorderzijlvest, Eems-Dollard 2050, Klimaatadaptatie Groningen en Programma naar een Rijke Waddenzee (PRW). Doel van het project: het gezamenlijk ‘in beeld brengen‘ van klimaatadaptatie door mens, plant en dier langs de Nederlandse Waddenkust.

Expeditie Waddenkust – Waarden van het Werelderfgoed, Rijke Waddenzee, 22 november 2020

De gevolgen van klimaatverandering bedreigen het Waddengebied. Het wordt warmer, het regent harder, het is langere perioden droog en de verzilting in de kuststrook neemt toe. Die dreiging zal de komende jaren steeds groter worden. Daarom worden op verschillende plekken langs de Waddenkust maatregelen genomen. Welke locaties dat zijn kun je hier zien.

Zelf op expeditie

Vanaf april 2021 organiseren de partners van Expeditie Waddenkust excursies naar de verschillende locaties. Je kunt daar dan zelf op expeditie om klimaatadaptatie ter plekke te zien, te horen – te beleven.

Eerste gedachtenkronkels Kunst en Landschap

In mijn blogbijdrage ‘Provinciale samenwerking bij promotie Waddengebied‘ lees je alles over hoe verschillende organisaties in Noord Nederland de handen ineen sloegen ter bescherming van het Werelderfgoed Waddenzee. Tevens tref je daarin enthousiaste gedachtenkronkels aan die het prille stadium van de ideevorming van en over Kunst en Landschap verraden, die een tip van de sluier oplichten over het multimediale platform in oprichting – en een ‘triggermoment’ duiden. Klik voor Kunst en Landschap op de foto hieronder.

Reacties op ‘Het water komt’ in de media en verdere discussie

Niet alleen de Deltacommissaris, ook Eric Wiebes, Minister van Economische Zaken en Klimaat, pareerde ‘Het water komt‘ met een snelle reactie. Op 2 februari jongstleden schoof hij aan op de bank bij Rick Nieman bij het zichzelf als ‘rechts georiënteerd opinieprogramma’ afficherende WNL Op Zondag:

Minister Wiebes: Nederland komt niet onder water te staan, WNL, 2 februari 2020.

,,De voorspellingen van Rutger Bregman zijn niet leidend voor het kabinet; wij volgen het internationale klimaatpanel. Iedereen mag zijn punten naar voren brengen, maar dit is een hyperbool.”


Eric Wiebes

Als door een hond gebeten klom Bregman in zijn toetsenbord en betreurde de wijze van repliek van de minister door een ‘bijdrage‘ te posten op Linkedin.

,,Ik vond het een treurige reactie. Het *zijn* namelijk niet mijn voorspellingen. Het zijn de risico-inschattingen van wetenschappers die werken in opdracht van de Nederlandse overheid.”


Rutger Bregman

‘Wéér is het te droog. Wat gaan we eraan doen?’

Hoe een gortdroge zomer Nederland verschrompelde, NOS op 3, 28 oktober 2018.

De extreme droogte van 2018 heeft allerlei partijen wakker geschud. Ook 2019 en het afgelopen voorjaar waren extreem droog. ,,Onze omgang met water moet op de schop”, schrijft NRC-journalist Marcel aan de Brugh op 15 mei jongstleden in ‘Wéér is het te droog. Wat gaan we eraan doen?‘. Je vindt dit artikel natuurlijk ook terug in het maandoverzicht-mei-2020 van Kunst en Landschap..

Ministeries, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven verenigden zich in de Beleidstafel Droogte en kwamen op 18 december 2019 met hun ‘Nederland beter weerbaar tegen droogte – Eindrapportage Beleidstafel Droogte‘, een rapport met 46 aanbevelingen om Nederland beter te wapenen tegen komende droogtes. Die worden momenteel binnen het Deltaprogramma uitgewerkt.

Om je indruk te geven van de problematiek kun je onderstaande video van het Flows-platform bekijken:

De droogte in Nederland, van dag tot dag

In de tweede week van augustus 2020 volgde De Volkskrant de droogte. Waar was de nood het hoogst, vroegen Mirjam Leunissen en Joris Tieleman zich af, en wat konden ze (toen, red.) de komende dagen verwachten?

De kaart, samengesteld door onderzoeksbureau HydroLogic, vergeleek de toestand van de bodem, gemiddeld over zeven dagen, met dezelfde periode in alle voorgaande jaren tussen 1970 en 2015. Hij combineerde satellietbeelden, neerslagradar, bodemeigenschappen en grondgebruik in een hydrologisch model van de grondwaterstand en het vochtgehalte van de bovenste bodemlaag. De droogtevoorspelling, vijf dagen vooruit, maakte daarnaast gebruik van de weersvoorspelling van het KNMI. Lees hier:

Beeld: © HydroLogic

Kennisontwikkeling via de proeftuinen van Lumbricus

Als we de problemen van bodemdegradatie, toenemende weersextremen en fragmentering van governance (i.e. sectoren acteren onafhankelijk van elkaar) niet in samenhang leren aanpakken, dan zal de veerkracht van het bodem- en watersysteem in de toekomst verder afnemen en neemt het risico op serieuze schade en misschien zelfs rampen toe. Zo valt te lezen op de website van Lumbricus. (De naam van het kennisprogramma Lumbricus is de Latijnse naam voor regenworm.)

,,De regenworm zorgt voor een vruchtbare bodem en graaft gangen waardoor het watervasthoudend vermogen van de bodem toeneemt. Daarnaast is de regenworm een bouwer met natuur pur sang. Vandaar de naam.”


Lumbricus
Programma Lumbricus hoofdfilm, Waterschap Vechtstromen, 27 juli 2017.

Kern van Lumbricus is de integrale, gebiedsgerichte benadering van het bodem- en watersysteem en het vergroten van de betrokkenheid van de belanghebbenden. Het onderzoeksprogramma richt zich voornamelijk op de hoger gelegen zandgronden in het oosten en zuiden van Nederland. Zo, dat de omstandigheden voor landbouw, natuur en recreatie zo goed mogelijk (geborgd) zijn. Er wordt gewerkt met een tweetal proeftuinen aan de hand van vier thema’s: Bewuste Bodem, Wellend Water, Boeiende Beekdalen en Goede Governance.

Hou vast dat water!

,,Snel water afvoeren zit in het Nederlandse DNA. Maar steeds vaker kampt ons land met droogteperioden. Water vasthouden is daarom tegenwoordig minstens zo belangrijk.” Dat zegt René Didde in het septembernummer van Wageningen World, een kwartaalblad voor relaties en alumni van Wageningen University & Research. Lees hieronder zijn artikel Hou vast dat water! Didde gaat uitgebreid in op het kennisprogramma Lumbricus (en het ‘vervolgprogramma’ KLIMAP)

,,Er wordt volop geëxperimenteerd met methoden waar zowel de boeren als de natuur baat bij hebben. Het is zoeken naar een nieuw evenwicht tussen nat en droog.”


René Didde
Beeld: Vincent Jannink/ANP

Hou vast dat water!
René Didde, WUR (Wageningen World 03), september 2020

Kennis bodemfysische eigenschappen bodem en daarmee samenhangend watertransport cruciaal

We zullen dus moeten werken aan oplossingen die helpen het water zoveel mogelijk vast te houden. De bodem speelt hierbij een cruciale rol. Kennis van de bodemfysische eigenschappen van de bodem en het daarmee samenhangende watertransport door die bodem is noodzakelijk om tot oplossingen te komen. Die kennis heeft Wageningen Environmental Research in huis, vertelt Dorothée van Tol-Leenders: ,,We verzamelen bodemdata, die we voor iedereen beschikbaar stellen via de Basisregistratie Ondergrond. Alle bodemdata zijn daar gratis te bekijken.”

De verborgen wereld onder onze voeten – Natuurgebieden, WUR, 27 oktober 2020.

Water afvoeren naar de zee is (politiek) bewust beleid ten faveure van de landbouw

Niet alleen René Didde komt (en kwam) tot het advies om water langer vast te houden. Er wordt hier al meer dan dertig jaar voor gewaarschuwd. Stapels rapporten en onderzoeks-programma’s werden geschreven en besproken, maar ‘er moet na zoveel signalen natuurlijk wel een keer iets gebeuren met al dat onderzoek’, zegt oud wateronderzoeker Flip Witte in een uitzending van Nieuwsuur op 3 oktober 2020. Hij kan maar tot een conclusie komen: ‘de politiek heeft gewoon gefaald’.

,,Er is van alles beloofd, er zijn tussentijdse evaluaties geweest, maar de verdroging gaat gewoon door. Er is simpelweg onvoldoende met de onderzoeksresultaten gedaan.”


Flip Witte

Verdroging in Nederland is volgens Witte vooral een politieke keuze. Water afvoeren naar de zee is volgens hem namelijk al tientallen jaren bewust beleid ten faveure van de landbouw.

Waarom regen ons niet van de droogte gaat verlossen, Nieuwsuur, 3 oktober 2020.

Vanaf 22 september 2020 streamed Netflix de succesvolle documentaire ‘Kiss the ground’

In 2013 startte het wereldwijd succesvolle multimediale project ‘Kiss The Ground‘, een lange documentaire, verteld door onder andere bekend acteur Woody Harrelson, die licht werpt op een alternatieve benadering van landbouw – regeneratieve landbouw – die volgens de makers het potentieel heeft om ons klimaat in evenwicht te brengen, onze enorme watervoorraden aan te vullen en de wereld te voeden.

De één uur en 24 minuten durende documentaire werd op 22 september 2020 met veel marketinggeweld gelanceerd. (Ook) Nederlanders kunnen vanaf dat moment ervaren hoe de bodem als dé oplossing voor de klimaatcrisis kan worden gezien, hoe ‘de grond van de aarde de sleutel kan zijn in de strijd tegen klimaatverandering en voor het behoud van de planeet’. Bekijk hieronder de trailer. Voor de volledige Netflix-versie klik je hier.

Kiss the Ground Film Trailer (2020), Kiss The Ground, 21 augustus 2020.

Deltacommissaris Peter Glas: ‘Ombeperkt watergebruik niet meer vanzelfsprekend’

De tweede week van augustus 2020 was de warmste week ooit gemeten.  Het kwik steeg dagelijks tot ver boven de 30 graden. Tegelijkertijd kampen we al jaren met (extreme) droogte. Drinkwaterbedrijven waarschuwden dat de waterdruk mogelijk naar beneden ging en om niet te veel zwembadjes te vullen. Autowassen moest ook maar een weekje worden uitgesteld. Moeten we anders omgaan met ons water?

In het NPO Radio 1-programma ‘Dit is de Dag‘ sprak Kefah Allush op zondagavond 16 augustus met Deltacommissaris Peter Glas, die in dit interview al aanstipte dat de urgentie van aanpassing van onze waterhuishouding door het Kabinet wordt onderkend blijkens een (op Prinsjesdag te melden) verdubbeling van het budget voor waterbeersing en droogtebestrijding: van 400 tot 800 miljoen euro. Kijk en beluister hier:

Deltacommissaris Peter Glas: “Onbeperkt watergebruik niet meer vanzelfsprekend”, of klik hieronder:

De wedloop om het schaarse grondwater

©FD, Bron: LGR, Waterschap Limburg, KNMI

De aanspraken van burgers, boeren en bedrijven op grondwater zijn de afgelopen decennia dik verhonderdvoudigd. Zo neemt het aantal boeren dat met grondwater beregent snel toe. Volgens het Financieel Dagblad is het aantal grondwaterputten geëxplodeerd tot 134.801. Deze grondwater-onttrekkingen leveren vooral in de toch al droogtegevoelige (hoge) zandgronden in Zuid en Oost-Nederland problemen op. Er treedt een cumulatie van droogte-effecten op, die de landbouw en de natuur bedreigt en ons voor serieuze uitdagingen stelt. Lees hier ‘De wedloop om het schaarse grondwater‘ van Vasco van der Boon en Erwin Hoekstra (Financieele Dagblad, 25 november 2020).

,,De toename van grondwateronttrekkingen door de landbouw, naast industriële en drinkwateronttrekkingen, is een zorgwekkende trend”


Peter Glas, Deltacommissaris

Extreme droogte wordt een kracht om rekening mee te houden. Deltacommissaris Peter Glas wil dat er een eind komt aan de ‘ongebreidelde groei van grondwateronttrekkingen’. Dat vraagt om een andere aanpak van de wateropgave in hoog Nederland.

‘Niet het klimaat, maar wij zelf veroorzaken droogte’

Uit: ‘Niet het klimaat, maar wij zelf veroorzaken droogte’. Beeld: Ramon van Flymen (FD).

Een dag later publiceerde het Financieele Dagblad een (vervolg)artikel van diezelfde auteur Vasco van der Boon, ditmaal met collega Rob de Lange, over onze weerbaarheid tegen droogte. Die kan volgens Deltacommissaris Peter Glas niet worden bereikt door watermaatregelen alleen, het vergt een doordachte en integrale aanpak. Hoe? Lees het in ‘Niet het klimaat, maar wij zelf veroorzaken droogte‘. (FD, 26 november 2020)

,,Samenhang met de ruimtelijke ordening is essentieel. Uitgangspunt is landgebruik aangepast aan waterbeschikbaarheid en zuinig watergebruik.”


Peter Glas
Droogte, Deltacommissaris, 17 november 2020.

‘Het klimaat is de grootste bestuurlijke uitdaging van de komende tijd’

,,Het klimaat is de grootste bestuurlijke uitdaging van de komende tijd”, dat zei de (toenmalige nieuwe) dijkgraaf bij het Waterschap Brabantse Delta Kees Jan de Vet tegen Nico Schapendonk, die hem interviewde voor BN De Stem, en daar verslag van deed in ‘Nieuwe dijkgraaf West-Brabant: ‘Neem me niet kwalijk dat ik enig ongeduld heb’‘ op 12 september 2017 (!).

1.000 dagen later spreken ze elkaar weer. De Vet: ,,De snelheid van klimaatverandering wordt onderschat. Maar ik blijf gewoon doordrammen.” Kees Jan de Vet wil krachten bundelen en pleit voor een Netwerk Water & Klimaat. Lees hier ‘Kees Jan de Vet is 1000 dagen dijkgraaf: ‘Drinkwater sproeien op een sportveld… Is dat niet een beetje uit de tijd?’, of klik op de illustratie hieronder.