STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – juli 2020

Archief 2020

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – januari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – februari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – maart 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – april 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – mei 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – juni 2020




.

Juli 2020

Herstel de drie-eenheid
Ineke Noordhoff, Blog Tijdschrift Noorderbreedte, 2 juli 2020





.

Op naar een veerkrachtige landbouw
Jeroen Candel, Foodlog, 3 juli 2020


.

De boerderij van de toekomst zal divers zijn, met gewassen door elkaar gemengd
Mac van Dinther, de Volkskrant, 3 juli 2020

.

Waarde van ons landschap in kaart gebracht
CBS Nieuws, 3 juli 2020







.

Social learning and land lease to stimulate the delivery of ecosystem services in intensive arable farming
JudithWesterink, Marta Pérez-Soba, Anne van Doorn, Ecosystem Services, Volume 44, August 2020, 101149, online 4 juli 2020





.

‘Niet luisteren, maar sparren’
Aart van Cooten, Boerderij, 5 juli 2020



.

Afkijken van de kleine boer
Jurgen Tiekstra, Broerstraat 5, alumnimagazine RuG, juli 2020


.

Waarover praten zij? Analyse van het debat over kringlooplandbouw
Radboud Universiteit, Nature Today, 5 juli 2020
.

Analyse debat kringlooplandbouw
Eindrapport Radboud Universiteit
Faculteit der Managementwetenschappen, Centre for Urban Research (CentUR), Geografie, Planologie en Milieu, Huub Ploegmakers, Kevin Raaphorst, Henk-Jan Kooij, Noelle Aarts, 23 april 2020






.

Een wandeling in de toekomst
Henk Jansen, Jeroen Onrust, Tijdschrift Noorderbreedte, 7 juli 2020





.

Ministerie vraagt om nieuwe rechtszaken met wetsvoorstel stikstof
Sander Turnhout en Raoul Beunen, Nature Today, 7 juli 2020
.

Zoeken naar nieuwe landbouw in divers landschap
Jan Braakman en Stefan Essink, Boerderij, 7 juli 2020



.

BIG FIVE VAN ROELOF HEMMEN
BNR Webredactie, Interview Franke Remerie (Land van Ons), 7 juli 2020 (Radiofragment, 45:31 min.)
.

De tweede fotoactie Kruidenrijk Grasland is verlengd!
BoerenNatuur Actueel, 8 juli 2020
.

Blog Alex Datema: ‘ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan!’
Alex Datema (Blog), BoerenNatuur, 8 juli 2020


.

Naar een rijk boerenland
College van Rijksadviseurs, Nieuwsbericht, 9 juli 2020


.

op weg naar een New Deal tussen boer en maatschappij: De Marne
College van Rijksadviseurs, Nieuwsbericht, 9 juli 2020







.

Essay Landschap is alles
Berno Strootman, College van Rijksadviseurs, Essay, 9 juli 2020

.

New Deal De Marne
Ineke Noordhoff, Tijdschrift Noorderbreedte, 10 juli 2020






.

Wat de natuur zelf kan doen tegen de droogte
Jean-Pierre Geelen, de Volkskrant, 10 juli 2020


.

Lever boeren niet langer uit aan de lage prijzen op de wereldmarkt
Hidde Boersma en Joris Lohman, de Volkskrant, 10 juli 2020

.

‘Biodiversiteit herstellen? Het komt niet van de politiek, maar van onderop’
Jelle Baars, VPRO Tegenlicht, 10 juli 2020
.

Het boerenverstand zegt: biologische landbouw is de oplossing
Kees van Veluw, Trouw, 11 juli 2020

.

Vakidioot Roy Meijer (27), een bevlogen jonge boer in Witteveen: over stikstof, klimaat en biodiversiteit
Jon van Schilt, Dagblad van het Noorden, 11 juli 2020


.

Topkoe Nora gaf 200.000 liter melk in haar leven
Arjen Schreuder, NRC, 13 juli 2020



.

Land van Ons: niet praten, maar doen
Kirsten van Valkenburg, Groen Pact, 13 juli 2020

.

GLB-conferentie: 3 december 2020
GLB – Toekomst, 13 juli 2020



.

Waarom een pak melk in de supermarkt nog goedkoper is dan een hip frisdrankje
Irene van Staveren, Trouw, 14 juli 2020

.

Langjarig landbouwprogramma in de Veenkoloniën verlengd
Martijn Folkers, RTV Noord, 14 juli 2020

.

Regiodeals: miljoenen euro’s voor plattelandsgebieden, landbouw profiteert mee
Guus Daamen, Veldpost, 15 juli 2020

.

Chemielobby doorgedrongen tot binnen de Green Deal van Timmermans
Onno Havermans, Trouw, 16 juli 2020


.

Integraal op weg naar kringlooplandbouw 2030 – Een voorstel voor kritische prestatie indicatoren systematiek
Jan Willem Erisman (Louis Bolk Instituut) en Frank Verhoeven (Boerenverstand), juli 2020







.

‘Bedenk plannen nou voortaan mét de boer, niet vóór de boer’, zegt duurzame Drentse melkveehouder
Arnoud Bodde, Dagblad van het Noorden, 17 juli 2020

.

‘Bedenk plannen nou voortaan mét de boer, niet vóór de boer’, YouTube-kanaal DvhN, 17 juli 2020

Column: Landbouwinclusieve natuur als oplossing
Robert Ellenkamp, Veldpost, 17 juli 2020


.

Trekker starten of werk maken van verandering?
Peter Oosterhof, Melk van het Noorden (Opinie), 17 juli 2020








.

22 juli: dag van de kringlooplandbouw
Redactie Bio Journaal, 17 juli 2020


.

De boer kan het niet alleen
Ingeborg de Wolf en Theun Vellinga, NRC, 17 juli 2020



.

Opvolger: nog meer inzetten op kringlooplandbouw
Bouke Poelsma, Boerderij, 18 juli 2020



.

Ja, het helpt als je jouw tuin vergroent (ook al is-ie piepklein)
Rolf Schuttenhelm, Vrij Nederland, 18 juli 2020

.

Koeien worden ziek zonder krachtvoer, zeggen boeren. Maar wacht eens, koeien aten toch gras?
Thomas Oudman, De Correspondent, 18 juli 2020

.

Bodemwoeling belangrijk voor de natuur
Nature Today, (Bron: Jeroen Helmer, ARK Natuurontwikkeling), 19 juli 2020


.

Deze boeren gaan niet de straat op om te protesteren
Mario Miskovic, RTV Noord, 20 juli 2020


.

Tijdelijke veevoermaatregel (Tijdlijn tijdelijke veevoermaatregel)
Aanpak Stikstof, Ministerie LNV. 20 juli 2020

.

Minister Carola Schouten houdt tiende Rede van Fryslân
Leeuwarder Courant, 20 juli 2020


.

Boerenprotesten barsten weer los; is kringlooplandbouw de oplossing?
Marc Seijlhouwer, Duurzaam Bedrijfsleven, 21 juli 2020
.

‘Kringlooplandbouw wordt alsmaar belangrijker’, YouTube-kanaal BoerenBusiness, 22 juli 2020

Biodiversiteitsmonitor, zonder beloning geen vooruitgang
Jan Willem Veldman, Boerderij, 23 juli 2020



.

FrieslandCampina wil dankzij ‘nieuw verbond’ duurzaamste zuivelbedrijf ter wereld worden
Cécile Janssen, Foodlog, 23 juli 2020


.

FrieslandCampina verwacht dat een op drie melkveehouders ermee ophoudt
Redactie NU.nl, 24 juli 2020

.

CRa presenteert resultaten pilots duurzame landbouw
Ronnie Weessies, Architectenweb, 24 juli 2020




.

Een radicaal andere landbouw zou de boeren kunnen redden
Marcel aan de Brugh en Martine Kamsma, NRC, 24 juli 2020


.

Boerenverzet: hoe intimidatie en radicale acties het stikstofoverleg blokkeerden
Jorg Leijten en Geertje Tuenter, NRC, 24 juli 2020


.

Het gelijk en ongelijk van de boeren. Een gesprek met Dirk Duijzer, YouTube-kanaal De Nieuwe Wereld, 24 juli 2020.

Beter ten halve gekeerd dan gehalveerd?
Laurens Sloot en Mark Soetman, Distrifood (Blog), 24 juli 2020


.

Cees Veerman: ‘Zoek met elkaar de weg vooruit’
Esther de Snoo, Nieuwe Oogst, 25 juli 2020


.

Boerenprotesten en protest daartegen, het ligt genuanceerder, Nieuwsweekend, NPO-1, 25 juli 2020 (interview met Theun Vellinga (WUR)

Food Hub-oprichter: ‘Laten we komende 5 jaar uittrekken voor omwenteling’
Tys Hallema, Nieuwe Oogst, 25 juli 2020

.

Van boerenerf tot boardroom
Hilde Sennema, Financieele Dagblad, 26 juli 2020


.

Ook boeren in Drenthe experimenteren met strokenteelt
Josien Feitsma, RTV-Drenthe, 27 juli 2020


.

EU sorteert voor op omslag in landbouw
Jan Braakman, Boerderij, 28 juli 2020



.

‘Boeren radicaliseren gemakkelijk’
Dick Veerman, Foodlog, 28 juli



.

Tjeerd de Groot (D66): Ik heb de boeren een dienst bewezen
Niels Markus, Trouw, 29 juli 2020

.

Hoe agro-ecologie kan zorgen voor meer waardering voor de boer
Jelle Baars, VPRO Tegenlicht, 31 juli 2020


.

Augustus 2020

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – juni 2020

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – januari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – februari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – maart 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – april 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – mei 2020




.

Juni 2020

Logisch dat boeren tegen elkaar opstaan
Redactie Foodlog, 1 juni 2020


.

Vlinderbloemige produceert voldoende stikstof voor heel bouwplan
Luuk Meijering, Boerderij, 1 juni 2020


.

Verder leren over kringlooplandbouw met VK Drenthe
Berrie Klein Swormink, Projecten LTO Noord, 2 juni 2020 (ook in Nieuwe Oogst 23 mei 2020)
.

Natuurorganisaties moeten tanden laten zien
(Hoofd)redactie Trouw, Trouw, 2 juni 2020


.

Hoe landbouwgif het hart van natuurgebieden bereikt
joop Bouma, Trouw, 3 juni 2020



.

Onderzoek: landbouwgif dringt door tot diep in natuurgebieden
Pieter Hotse Smit, de Volkskrant, 3 juni 2020


.

“Nadrukkelijker verbinding tussen kennis in de biosector en kringlooplandbouw”
Redactie Biojournaal, 3 juni 2020 (incl. links kamerbrief + evaluatie)

.

Directeur Bionext: in huidige markt is Boer tot Bord-strategie niet haalbaar
Wim van Gruisen, Akkerwijzer, 4 juni 2020


.

Het grondwater geplunderd, de natuur heeft het nakijken
Patrick Jansen, Trouw, 4 juni 2020

.

Naar een nieuw ruimtelijk perspectief voor de landbouw
College van Rijkadviseurs, 4 juni 2020
(incl. links ‘Advies’ en ‘Brood en Spelen’)


.

Brood en Spelen – Ruimtelijke toekomstbeelden voor een nieuw
voedselsysteem

College van Rijkadviseurs, juni 2020
(Advies n.a.v. Ontwerpprijsvraag)





.

“Het zou helpen om boeren te belonen voor hun inspanningen voor biodiversiteit”
Biojournaal, 5 juni 2020


.

LTO wil van volgend kabinet geen nieuwe visie, wél een gedegen toekomst
Persbericht Verkiezingsmanifest 2021, LTO, 6 juni 2020

.

Verkiezingsmanifest 2021 – Een nieuwe kans voor goed beleid voor onze boeren en tuinders
LTO, juni 2020









.

Eindrapportage ‘Niet alles kan overal’ eindadvies over structurele aanpak van Adviescollege Stikstofproblematiek
(Kamerstuk)



.

Remkes wenst opvolger Minas voor de landbouw
Eric de Lijster, BoerenBusiness, 8 juni 2020

.

Johan Remkes: Stikstofplan van het kabinet is onvoldoende
Emiel Hakkenes, Trouw, 8 juni 2020


.

Commissie kraakt nieuwe stikstofaanpak kabinet
NOS Nieuws, 8 juni 2020


.

Advies-Remkes gaat voorbij aan onmogelijkheid stikstofdoelstellingen
LTO Nederland, 8 juni 2020


.

Natuurmonumenten en LandschappenNL: Kabinet moet advies Remkes meenemen in herziening wetsvoorstel
Nieuwsbericht LandschappenNL, 8 juni 2020

.

Agrifacts: Geen landbouwgif in Drenthe, het zijn uitlaatgassen
Joop Bouma, Trouw, 8 juni 2020

.

Natuurorganisaties blij met stikstofadvies comissie-Remkes
BNN/VARA Vroege Vogels, 8 juni 2020

.

Juiste aanpak stikstof is nu ‘nog urgenter’
Jos Verlaan,Stéphane Alonso en Rik Rutten, NRC, 8 juni 2020




.

Remkes: ‘Transitie naar emissiearme landbouw nodig’
René Bouwmeester, Nieuwe Oogst, 8 juni 2020



.

Zo moet de stikstofuitstoot met de helft omlaag
Stéphane Alonso, NRC, 8 juni 2020



.

Tjeerd de Groot van D66 over kringlooplandbouw, Sprigtij Forum, 9 juni 2020.

Kringlooplandbouw oplossing voor stikstofcrisis: ‘Maar ook zo wordt reductie niet gehaald’
Marjolein Lauret, RTV Drenthe, 9 juni 2020

.

Brief aan Eurocommissie en parlement voor redding Europees cultuurlandschap
VNC, Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, 9 juni 2020

.

Can the beauty of Europe be saved by the new Common Agricultural Policy?, YouTube-kanaal VNC, 9 juni 2020.

Ruilverkaveling 2.0
Frederic van Kleef, Tijdschrift Noorderbreedte, 10 juni 2020





.

Concentratie van de landbouw? Doe het niet!
Hans Leeflang, Gebiedsontwikkeling.nu, 10 juni 2020
.

‘Biodiversiteit als rendement’: samen grond kopen om het landschap te herstellen
Pieter Hotse Smit, de Volkskrant, 10 juni 2020


.

Per hectare grasland kan 1,1 koe klimaatneutraal – en meer is mogelijk, Foodlog, 11 juni 2020.

Per hectare grasland kan 1,1 koe klimaatneutraal – en meer is mogelijk
Alexis de Roode, Foodlog, 11 juni 2020

.

Een nieuwe wederopbouw
Ineke Noordhoff, Tijdschrift Noorderbreedte, 11 juni 2020





.

Hoogleraar Schulte: ‘Druk op boeren is torenhoog’
Stefan Essink, Boerderij, 11 juni 2020


.

Landbouwministers houden Green Deal nog even af
Iede de Vries, Melkvee, 11 juni 2020


.

Agrifirm: ‘Verdienvermogen cruciaal bij kringlooplandbouw’
Peter Smit, Nieuwe Oogst, 11 juni 2020

.

Het Nederlandse voedselsysteem in 2050: gezond en circulair
Nieuwsbericht WUR, Wageningen University & Research, 11 juni 2020

.

Re-rooting the Dutch food system: from more to better
(Hoofdtekst) juni 2020



.

‘Kringlooplandbouw reikt tot ver in Duitsland’
Wouter Baan, BoerenBusiness, 12 juni 2020

.

Geen mens kan zelf een appel maken. Als correspondent Voedsel duik ik in de mysteries achter ons eten
Thomas Oudman, De Correspondent, 12 juni 2020

.

Gaat het stikstofplan van Remkes de natuur wel redden?
BNN/VARA-Vroege Vogels, 12 juni 2020
(Radiofragment met Rudy Rabbinge en Alex Datema)


.

Nieuwe aanpak voor het stikstofprobleem
WUR, Wageningen University & Research (Uitgelicht), 12 juni 2020












.

Is lokaal het nieuwe normaal?
Jelmer Jansma, NOS-Nieuwsuur, 13 juni 2020


.

Martin Scholten adviseur voor Europese en regionale samenwerking
Monique van Loon, Pluimveeweb, 13 juni 2020

.

KRINGLOOP MET VALKUILEN
Gert van Maanen, Bionieuws, 13 juni 2020






.

Stikstof: politiek zit het echte gesprek in de weg
Dick Veerman, Foodlog, 13 juni 2020


.

Stikstof: politiek zit het echte gesprek in de weg; Dick Veerman groepsgesprek, YouTube-kanaal Café Weltschmerz, 13 juni 2020.

Toekomstvisie NAV: op naar duurzaam rendabele akkerbouw
Teun de Jong, Boerderij, 13 juni 2020


.

Genoeg is Beter 2.0 – De Toekomst van de Akkerbouw
NAV, Nederlandse Akkerbouw Vakbond, juni 2020







.

Commissie-Remkes kiest écht voor de natuur
Peter Halbersma, Friesch Dagblad, 14 juni 2020



.

‘Eigenlijk zijn we gruttoboeren’
Jan Willem Veldman, Boerderij, 14 juni 2020


.

Stikstofoplossing akkerbouw: boeren zonder mest
BNN/VARA, Vroege Vogels, 14 juni 2020
(Radiofragment)


.

Opinie: Biologische boer betaalt al te lang het gelag
Nico Minnema, Friesch Dagblad (Opinie), 15 juni 2020


.

Onderzoek naar biodiversiteit bij zeven akkerbouwers in Noord-Nederland
Guus Daamen, Veldpost, 15 juni 2020

.

Pioniers in kringlooplandbouw: hoe doen zij het?
WUR-Nieuws, 15 juni 2020



.

Toekomstige voedselproductie
Een portret van pionierende boeren die bijdragen aan kringlooplandbouw in Nederland, WUR, juni 2020


.

Boegbeeld landbouw wil af van bulkexport naar verre landen
Vasco van der Boon, Financieel dagblad, 15 juni 2020


.

‘Kringlooplandbouw reikt tot ver in Duitsland’
Wouter Baan, Foodlog, 16 juni 2020


.


‘Eet ook na de lockdown lokaal’
Barbara BaarsmaDrees Peter van den BoschJoris Lohman en Samuel Levie, NRC, 16 juni 2020

.

Dorpsbouwmeester
Frederic van Kleef, Tijdschrift Noorderbreedte, 17 juni 2020





.

Dirk Duijzer: ‘Niet achteruit kijken, dan ben je eindig’
Peter Smit, Nieuwe Oogst, 17 juni 2020


.

Voor een klimaatbeleid moet de sector eerst weer losgetrokken worden, Foodlog, 18 juni 2020.

Dirk Duijzer: “Voor een klimaatbeleid moet de sector eerst weer losgetrokken worden”
Bio Journaal, (Verslag tweede online #foodfriend-debat), 18 juni 2020
.

HAK-directeur: ‘Huidig voedselsysteem moet op de schop’
Haijo Dodde, Nieuwe Oogst, 18 juni 2020


.

De Groene Keuken van HAK
Maatschappelijke Impact Rapport 2019, Resultaten, initiatieven en ambities, HAK, juni 2020


.

De korte keten komt samen in Flevo Campus, YouTube-kanaal Flevo Campus, 18 juni 2020.

25% MARKTAANDEEL LOKAAL VOEDSEL IN 5 JAAR MOGELIJK
Transitie Coalitie Voedsel, juni 2020
(incl. links ‘Meer eten uit de korte keten’ en videoboodschap Carola Schouten)

.

Opinie: Carola Schouten, wees niet zo bang voor biologische landbouw
Volkert Engelsman en Jeroen Smit, de Volkskrant (Opinie), 19 juni 2020

.

Ruud Hendriks wordt MBO-practor Kringlooplandbouw
Bio Journaal, Nieuws, 19 juni 2020


.

Kringloopboer Kees Sijbenga uit Hooghalen wint Groen Lintje: ‘Hij is het landelijke voorbeeld voor herstellen van biodiversiteit’
Redactie Midden-Drenthe, Dagblad van het Noorden, 19 juni 2020
.

Was Nederland maar net zo trots op haar natuur als op haar Hollandse meesters
Patrick Jansen, Trouw, 19 juni 2020


.

Universiteit Wageningen heeft interesse in Friese stalvloer
Omrop Fryslân, 21 juni 2020

.

WUR geeft kringlooplandbouw handen en voeten op boerderij van de toekomst
Oproep: Pieter de Wolf, Projectleider ‘Boerderij van de Toekomst’, 22 juni 2020

.

Webinar 7 juli 2020: praktijkervaringen en dilemma’s voor het nieuwe GLB
Nieuwsbericht BoerenNatuur, 22 juni 2020

.

Herenboeren Assen speelt in op bewuste burger
Joost de la Court, Nieuwe Oogst, 22 juni 2020


.

Boerderij van de Toekomst laat zien hoe kringlooplandbouw werkt
Groen Kennisnet, Nieuws, 22 juni 2020



.

Kringlooplandbouw op Boerderij van de Toekomst
Han Reindsen, Nieuwe Oogst, 23 juni 2020


.

‘Aanpak natuurherstel in combinatie met stikstof, klimaat en landbouw is meest effectief’
Groene Ruimte, Nieuws, 24 juni 2020


.

Lerende evaluatie van het Natuurpact 2020
PBL, Planbureau voor de Leefomgeving, 24 juni 2020 (toelichting)

.

LERENDE EVALUATIE VAN HET NATUURPACT 2020
Gezamenlijk de puzzel leggen voor natuur, economie en maatschappij
Planbureau voor de leefomgeving en Wageningen University & Research, juni 2020






.

Online PBL-seminar: Samen werken met natuur, YouTube-kanaal PBL, 25 juni 2020.

Deltaplan Biodiversiteitsherstel lanceert innovatiefonds voor versterking biodiversiteit
BoerenNatuur, Actueel, 24 juni 2020


.

Tweede Kamer wil studiegroep ‘Ruimtelijke inrichting’
Groene Ruimte, Nieuws, 24 juni 2020



.

‘De afname van biodiversiteit kost miljarden’. In gesprek met Wim Pijbes & Franke Remerie, YouTube-kanaal ‘De Nieuwe Wereld’, 24 juni 2020.

Veldboon, ui, tarwe, gerst, gras: de boer van de toekomst doet alles in stroken
Marcel aan de Brugh, NRC, 24 juni 2020


.

Introductie Boerderij van de Toekomst, YouTube-kanaal Farm of the Future, 25 juni 2020.
Webinar Boerderij van de Toekomst, YouTube-kanaal Farm of the Future, 25 juni 2020.

“Overheid schiet ernstig tekort bij voeding en gezondheid”
Bio Journaal, bron: Transitiecoalitie Voedsel, 25 juni 2020 (incl. brief TcV aan Commissie VWS)

.

Dutch farmers face pressure over intensive practices
Mehreen Khan, Financial Times, 25 juni 2020


.

Tackling Dutch agriculture’s emissions headache, FT Food Revolution, 25 juni 2020.

Jonge boeren leren werken met de natuur
Vogelbescherming Nederland, 25 juni 2020


.

‘Consument overschat prijs die boer ontvangt’
Dick Hordijk, BoerenBusiness, 25 juni 2020

.

‘Verkleinen van de veestapel is een heel dom idee’
Robin Vinck, BNR Nieuwsradio, 26 juni 2020 (radiofragment: interview Sjoerd van der Laan, CEO Zwanenberg International)

.

Hoe de boer een spil kan zijn in de woningmarkt
Josephine Hoendervangers, VPRO Tegenlicht, 26 juni 2020

.

Kringlooplandbouw uittesten op de Boerderij van de Toekomst
Wageningen University & Research Uitgelicht, 26 juni 2020
.

‘Boeren kunnen het nooit alleen’
Jan Schuurman Hess, PvdA-website, 26 juni 2020


.

Herenboeren Assen zetten forse stappen
Erik Smit, Assen Stad.nl, 27 juni 2020



.

Prediker 1:18
Tommy Wieringa, NRC, 27 juni 2020







.

Rli-advies De bodem bereikt?!, YouTube-kanaal Rli, 28 juni 2020.

DE BODEM BEREIKT?!
Rli, Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, juni 2020
(Rapport)


.

Zo moet de akkerbouw afkicken van stikstof
Rob Buiter, Trouw, 29 juni 2020


.

Slechte bodemkwaliteit in Nederland staat het halen van de klimaatdoelen in de weg
Pieter Hotse Smit, de Volkskrant, 29 juni 2020


.

‘Wageningen wees en wijst ons de weg’
Vergaderboer, columnist Boerderij, 29 juni 2020


.

Biologisch grondfonds zet obligatielening uit en vraagt AFM-vergunning aan
Vasco van der Boon, Het Financieele Dagblad, 29 juni 2020


.

Fusie Stichting BD Grondbeheer met Stchting Loverendale
Stichting BD Grondbeheer, 29 juni 2020
.

Gezondheidsraad: Overheid moet gebruik landbouwgif drastisch terugdringen
BNN/VARA, Zembla, 29 juni 2020 (incl. 2 videoreportages: bollengif/Parkinson)
.

‘Boerderij van de Toekomst’ focust op kringlooplandbouw
Vilt, Vlaams infocentrum land- en tuinbouw, 29 juni 2020


.

Landelijke primeur voor Fryslân: Eerste gecertificeerd CO2-reductieproject Valuta voor Veen van start
FMF Frieslân, 29 juni 2020
.

Herenboerderij Hof van Rhee is er klaar voor: ‘In maart eerste sla’
Margriet Benak, RTV Drenthe, 30 juni 2020

.

Hoe Nederland uitgroeide tot exportreus in de landbouw – en nu moet veranderen
Joost van Velzen en Ingrid Weel, Trouw, 30 juni 2020

.

CO2-reductie levert bijna 800 euro per hectare op
Sjoerd Hofstee, Nieuwe Oogst, 30 juni 2020


.

Corona toont noodzaak versnelling innovatie aan
Peter Smit, Nieuwe Oogst, 30 juni 2020


.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – mei 2020

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – januari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – februari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – maart 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – april 2020




.

Mei 2020

‘Vergroot je weerbaarheid, kweek je eigen voedsel’
Martine Kamsma, NRC, 1 mei 2020

.

Geert en zijn boerderij van 200 mensen
VPRO Tegenlicht, Future Shock Pioniers – aflevering 4, 3 mei 2020
(Podcast)

.

Stikstofplan heeft zelfde denkfout als de PAS
Theo Klein, Friesch Dagblad, 3 mei 2020



.

Rabobank wil boeren in de toekomst verplichten om duurzamer te produceren
Barbara Baarsma, BNN/VARA, Vroege Vogels, 3 mei 2020 (radiofragment)

Minister, de boer wacht op kringlooplandbouw
John Arink, Monique van der Laan en Jorien de Lege, AD (Opinie), 5 mei 2020

.

Column: Zijn we klaar voor de toekomst?
Alex Datema, Veldpost, 5 mei 2020

.

RDA pleit voor aandacht voor dierenwelzijn bij omschakeling naar kringlooplandbouw
AgriHolland Nieuws, 6 mei 2020

.

Schouten presenteert regels ruw eiwit in krachtvoer
Martijn van Rossum, Nieuwe Oogst, 6 mei 2020

.

Landbouw stabiele factor voor Nederlandse economie
Peter Smit, Nieuwe Oogst, 7 mei 2020


.

RDA: zet het dier voorop in kringlooplandbouw
Ilona Lesscher, Nieuwe Oogst, 7 mei 2020

.

Online debat ‘Natuurinclusieve landbouw; een mythe?’, YouTube-kanaal Communicatiebureau de Lynx, 7 mei 2020.

Terugblik online debat: Sterrensysteem voor natuurinclusieve landbouw?
Rob Janmaat, Communicatiebureau De Lynx, 8 mei 2020
.

De toekomst van natuurinclusieve landbouw hangt af van het GLB
Rob Janmaat (Communicatiebureau de Lynx), Linkedin, 8 mei 2020
.

Gelukt! Vanavond is onze kringloop-commercial te zien op tv!
Caring Farmers, Nieuws, 8 mei 2020

.

Caring Farmers Kringloopcommercial, YouTube-kanaal Caring Farmers, 8 mei 2020.

Manifest tot herleving van het landbouwdebat
Joris Lohman en Jeroen Candel, Foodlog, 9 mei 2020

.

Herman Wijffels: ‘Het tijdperk van het individu is voorbij, ook in de landbouw’, YouTube-kanaal Foodlog, 10 mei 2020.

Interview Herman Wijffels: ‘Het tijdperk van het individu is voorbij, ook in de landbouw’
Alexis de Roode, Foodlog, 11 mei 2020

.

Met deze ideeën krijgt de natuur weer de ruimte
Jan van Poppel, De Correspondent, 11 mei 2020

.

Advies: concentreer landbouwgebieden
Martha Bakker (Denktank DenkWerk), Gebiedsontwikkeling.nu, 11 mei 2020

Opinie: Tjeerd De Groot en integriteit
Sieta van Keimpema, Melkvee, 11 mei 2020

.

Caring Farmers timmert aan de weg met commercial
Ruth van Schriek, Veldpost, 12 mei 2020

.

‘Draagvlak voorop in nieuwe GLB’
Nieuws GLB, dubbelinterview GLB met André Arfman (NAJK) en Alex Datema (BoerenNatuur), 12 mei 2020

.

Marc Calon treedt terug als voorzitter LTO Nederland
Persbericht LTO, 13 mei 2020

.

Gematigde boerenvoorman laat landbouwsector diep verdeeld achter
Vasco van der Boon en Bas Knoop, Financieel Dagblad, 13 mei 2020
.

Commentaar: Het vertrek van Marc Calon
Gerdt van Hofslot, Dagblad van het Noorden, 14 mei 2020


.

Deltaplan Veehouderij, Goed voor mensen. Goed voor dieren.
Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren, 14 mei 2020







.

Het leerbedrijf Warmonderhof: Een baken in de transitie naar een kringlooplandbouw?
Oomen, G., J. de Wit, N.J.M. van Eekeren, Rapport 2020-013 LbD. Louis Bolk Instituut, Bunnik. 48 p., mei 2020





.

“Zelfvoorzienend kringloopbedrijf is economisch haalbaar en duurzaam”
Nieuws, Bio Journaal, 14 mei 2020


.

Blog: Er is zoveel meer dan stikstof
Alex Datema, #werkplaatsvitaalplatteland (Blog), 14 mei 2020



.

Stad en land verbinden met voedsel
Joks Janssen, NRP, 14 mei 2020


.

De landbouw moet juist verder intensiveren
Hidde Boersma en Maarten Boudry, NRC, 14 mei 2020


.

Geschiedenis van kunstmest: van vogelpoep tot ammoniaksynthese
Tialda Hoogeveen (De geur van hooi), Historiek, 14 mei 2020

.

Er waait een groene wind over Wageningen Universiteit
Mac van Dinther, de Volkskrant, 15 mei 2020








.

Vernatting veenweiden: kabinet kiest voor ‘functie volgt peil’
Nieuwsbericht Waterforum, 15 mei 2020

.

SPNA: ‘Biologisch telen zonder dierlijke mest is goed mogelijk’
Nieuwsbericht, AgriHolland, 15 mei 2020

.

Nederland voert water veel te snel af, dat veranderen heeft grote consequenties
Dick Veerman, Foodlog, 17 mei 2020

.

‘GLB-budget matchen met andere middelen’
Nieuws GLB, dubbelinterview GLB met Natasja Oerlemans (WNF) en Thijs Cuijpers (LTO Nederland), 18 mei 2020

Brussel wil biologische landbouw ruim verdubbelen
Marc Peeperkorn, de Volkskrant, 18 mei 2020


.

Burgergroep in Groningen wil eigen boerderij beginnen: Herenboeren
Gea Meulema, Dagblad van het Noorden, 18 mei 2020

.

Europa moet schoner en groener. Nu écht, zo wil de Commissie
Paul Luttikhuis en Clara van de Wiel, NRC, 19 mei 2020

.

Iedereen een beetje boer, voor een bruisend boerenland
Bert Nijmeijer, NRC, 19 mei 2020


.

Hoe de natuur zelf het klimaat kan redden
Ben van Raaij, de Volkskrant, 19 mei 2020

.

‘De toekomst van ons voedselsysteem schuilt in een goede balans tussen lokale en mondiale markten.’
Rabobank, interview Joris Lohman (FoodHub), 19 mei 2020







.

Webinar Natuurinclusieve Landbouw
Groen Kennisnet, 19 mei 2020
(diverse video-links)



.

Moet landbouw echt verder intensiveren?
Antoon Vanderstraeten, Vilt (België), 19 mei 2020
(opiniestuk)

.

Herenboeren Kantelen het Voedselsysteem
Commons Network Team, 19 mei 2020

.

Plan Timmermans: Europeanen moeten anders gaan eten
Mark van Assen, Algemeen Dagblad, 19 mei 2020



.

Groen boeren ‘levert een hoop geld op’, Brussel komt vandaag met de plannen
Bert van Slooten en Hannah van der Wurff, NOS Nieuws, 19 mei 2020
.

Farm to Fork Strategy – for a fair, healthy and environmentally-friendly food system
European Union, Strategy and Documents (Green Deal)



.

Brussel wil verdubbeling biologisch areaal
Peter Smit, Nieuwe Oogst, 19 mei 2020



.

EU Farm to Fork Strategy, YouTube-kanaal Europese Commissie, 20 mei 2020.

EU overweegt ‘het evenwicht te herstellen’ tussen mens en natuur
Anton Lazarus, META, EEB, 20 mei 2020
.

Bijval en kritiek voor Timmermans’ From Farm to Fork strategie
Redactie Foodlog, 20 mei 2020

.

Europese Commissie presenteert nieuwe biodiversiteitsstrategie
Redactie Groene Ruimte, 20 mei 2020
(link volledige Biodiversiteitsstrategie)

.

Er is meer dan goedkoop voedsel
Frank Stroeken, NRC, 20 mei 2020


.

Update GLB-pilot ‘Hoe? Zo!’: gebiedspartners tevreden over gezamenlijk opgestelde plannen
Actueel Nieuws, BoerenNatuur, 20 mei 2020

.

EU-plan Boer-tot-Bord roept vooral vragen op
Jan Braakman, Food + Agri Business, 20 mei 2020


.

“Minister ondersteunt Europees biologisch keurmerk weinig”
Nieuwsbericht Biojournaal, 20 mei 2020
(incl. link Rapport Algemene Rekenkamer)

.

“Nederland moet forse stappen zetten om mee te komen met EU groei”
Michaël Wilde (Bionext), Biojournaal, 22 mei 2020

.

Column: Frank Verhoeven: Kringlooplandbouw
Frank Verhoeven, Akkerwijzer, 22 mei 2020

.

Stikstof telen werkt: een nieuwe stap naar kringlooplandbouw
Nieuwsbericht Biojournaal, 22 mei 2020
(incl. link onderzoek SPNA en Louis Bolk Instituut)

.

Voedselproductie moet eerder robuust dan efficiënt zijn
Michiel Korthals, NRC, 22 mei 2020


.

Meer natuur op akkers door strokenteelt
Dirk van Apeldoorn, WUR, Wageningen University & Research, 22 mei 2020

.

Oude boer op dood land
Tommy Wieringa, NRC, 23 mei 2020





.

‘Farm to Fork strategy’: de Europese landbouw heeft minder haar zin gekregen dan ze gewend is
Joost de Jong, Foodlog, 24 mei 2020

.

Ons kent ons in het topsectorenbeleid
Herman Lelieveldt, FTM, Follow The Money, 25 mei 2020


.

“Voor natuurinclusieve kringlooplandbouw zal ergens betaald moeten worden”
Durk Durksz en Pyt Sipma bij Omrop Fryslan, 26 mei 2020 (radiofragment; start [14:55])
.

Stichting BD Grondbeheer koopt 28 hectare grond voor Boer Brunia
Nieuwsbericht Biojournaal, 26 mei 2020
(+ reportage BD Grondbeheer Jaring Brunia)


.

TRANSITIECOALITIE VOEDSEL BEPLEIT VERANDERINGEN IN TOPSECTOREN- EN INNOVATIEBELEID
TCV, Transitiecoalitie Voedsel, 26 mei 2020
(incl. ‘Voorstellen TcV voor missiegedreven innovatiebeleid van de overheid’)

Geen laaghangend fruit binnen landbouw- en voedselbeleid
Nieuwsbericht, PBL, Planbureau voor de Leefomgeving, 26 mei 2020

.

Stikstof telen werkt: een nieuwe stap naar kringlooplandbouw
Redactie Duurzaam Nieuws, 26 mei 2020

.

Klimaatwinst onderwaterdrainage is luchtfietserij
Mark Middel, Ineke Noordhoff, Tijdschrift Noorderbreedte, 26 mei 2020




.

Bert van Ruitenbeek: “Boer en burger, als mensen kunnen we het samen eens worden”
Bert van Ruitenbeek, Biojournaal, 26 mei 2020 (Column: ook in De Betere Wereld krant)

.

Kansrijk landbouw- en voedselbeleid
Analyse van beleidsopties voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 vanuit verschillende perspectieven, mei 2020
(PBL-Rapport [download] en Toelichting)






.

‘Het grote gesprek moet gevoerd worden, anders blijven we rommelen’, YouTube-kanaal Foodlog, 26 mei 2020.

‘Het grote gesprek moet gevoerd worden, anders blijven we rommelen’
Alexis de Roode, Foodlog, 27 mei 2020

.

Duurzame Melkveehouderij Drenthe: deelnemer Peter Oosterhof, YouTube-kanaal Provincie Drenthe, 27 mei 2020.

Martin Scholten gaat WUR positioneren in Brussel
Nieuwsbericht, WUR Resource, 28 mei 2020


.

Waarom dertig jaar natuurbeleid niks heeft opgeleverd
Emiel Hakkenes, Trouw, 28 mei 2020


.

Barbara Baarsma: ‘Lokale voedselketens helpen Nederland vooruit’
Laura de Jong, de Volkskrant, 29 mei 2020





.

HOE DE BOERENWERELD ZICH SPLITST
Sjoerd Hofstee, Melk van het Noorden, 29 mei 2020








.

Boeren moeten niet produceren naar wat mensen willen eten, maar naar draagkracht van de aarde
Annette Harberink, Geert van der Veer en Ruud Zanders (Caring Farmers), Opinie Financieel Dagblad, 29 mei 2020
.

Zuid-Holland wil met boeren in gesprek over versnellen verduurzaming landbouw
Renske Luimes, Agraaf, 29 mei 2020
.

DARWIN WIJST DE WEG NAAR VERGROENING
Sjoerd Hofstee, Melk van het Noorden, 29 mei 2020

.

Met 70 koeien naar € 100.000 inkomen
Jelle Feenstra, Melk van het Noorden, 30 mei 2020







.

Column: Biolandbouw naar 25 procent in 2030 is misschien wel gevaarlijke ambitie
Lauk Bouhuijzen, Melkvee, 30 mei 2020
.

JA, OOK IK WIL EEN EERLIJKE VLEESPRIJS!
True Animal Protein Price (TAPP), mei 2020
(Petitie)




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – april 2020

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – januari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – februari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – maart 2020




.

April 2020

Provincie gaat 700 hectare grond duurzaam verpachten
RTV Noord Nieuws, 3 april 2020

.

Waarom de boeren de onderhandelingstafel verlieten
Nikki Sterkenburg, Vrij Nederland. 5 april 2020
.

De toekomst van de veeboer: de politicus en de veevoerfabrikant blijven het fundamenteel oneens
Lukas van der Storm, Eindhovens Dagblad, 5 april 2020

.

Blog Alex Datema: Het herdefiniëren van ‘de goede boer’
Alex Datema, website BoerenNatuur, 6 april 2020


.

Boeren horen bij Nederland-Televisiespot, YouTube-kanaal Farmers Defence Force, 7 april 2020.
De huidige voedseltransitie met Joris Lohman, YouTube-kanaal Food Hub, 7 april 2020.

Crowdfunding maakt nieuw sociaal energielandschap Zonne Akkers van Meedenaren bij Zuidbroek mogelijk
Johan de Veer, Dagblad van het Noorden, 7 april 2020

Natuurlijk Werken; De basis van Natuur-inclusieve Landbouw
Pure Graze (Blog), 10 april 2020

.

Manifest van 170 wetenschappers: het is een blunder als we niet groener uit de coronacrisis komen
(Incl. Manifest 170 wetenschappers + namen)
Frank Straver, Trouw, 11 april 2020

De TELOORGANG van de GRUTTO, de ‘Kening fan ‘e Greide’ op een VERARMD BOERENLAND
Robert Rosendal, Kunst en Landschap Noord Nederland, 15 april 2020
.

Hoe meer biodiversiteit, hoe stabieler de opbrengsten
Bio Mijn Natuur, herplaatsing n.a.v. verschijning artikel in Science Advances, 15 april 2020 (artikel ingesloten)
.

“Richt noodsteun op regionale en natuurinclusieve kringlooplandbouw”
Bio-Journaal, Nieuws, 16 april 2020
.

Meer gras spekt de kas (deel 1)
Peter Takens, Wij.land, 16 april 2020
.

Coronacrisis en de voedselmarkt: wat zijn de effecten?
Kassa – BNNVARA (artikel), 16 april 2020

.

Provincies Drenthe en Groningen subsidiëren proef biologische strokenteelt in Valthermond
Dagblad van het Noorden, Nieuwsbericht, 16 april 2020

Een pleidooi voor woest aantrekkelijk natuurbeleid: #herwoesting
Jan van Poppel, de Correspondent, 16 april 2020
.

Kringloopboeren, verenigt u!
Peter Oosterhof, Melk van het Noorden, 17 april 2020
.

WUR: krimp veestapel niet altijd nodig
Johan Oppewal, Boerderij, 17 april 2020


.

Maak de landbouw robuuster voor gegarandeerde voedselvoorziening
Jan Willem Erisman, Joop (Opinie), 17 april 2020
.

Ontwikkelrichtingen voor de Nederlandse landbouw in 2050
WUR, Wageningen University & Research, Nieuws, 17 april 2020

.

Landbouw in Nederland in 2050, Effecten van ontwikkelrichtingen
WUR, Wageningen University & Research, april 2020





.

Landbouwgrond: zo waardevol en toch te duur
Susan Drion, Biodiversity in Business (Blog), 20 april 2020

.

Ontwikkelrichtingen voor de Nederlandse landbouw in 2050
Melkvee.nl, Nieuws, 20 april 2020

.

Deze duurzame boer heeft zowaar een opvolger gevonden
Pieter Hotse Smit, de Volkskrant, 20 april 2020

.

Steun voor eigen zuivellijn Schiermonnikoog
Nieuwsbericht Provincie Friesland, 21 april 2020

.

Franke Remerie geeft boerengrond een tweede leven, en u kunt daarbij helpen
Emiel Hakkenes, Trouw, 23 april 2020

.

Regie en keuzes in het nationaal
omgevingsbeleid (NOVI)

drs. K.H. Ollongren, De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 23 april 2020
.

Stikstofaanpak versterkt natuur en biedt economisch perspectief
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Nieuwsbericht, 24 april 2020

.

Nature-based agriculture for an adequate human microbiome
Jan Willem Erisman, Springer Nature, 24 april 2020

.

Weerstand van alle kanten tegen nieuwe stikstofaanpak
Emiel Hakkenes, Trouw, 24 april 2020

.

Deze keer gaan de boeren niet naar het Malieveld
Jorg Leijten, Geertje Tuenter en Rik Rutten, NRC, 24 april 2020


.

Webinar Herenboeren Nederland, Vimeo-kanaal Herenboeren Nederland, 24 april 2020.

5 miljard voor stikstofproblemen
Vroege Vogels, 26 april 2020
(radiofragment)

.

‘Tegenstelling biologische en gangbare landbouw gaat verdwijnen’
Joris Gerritsen, Leeuwarder Courant, 26 april 2020
.

Blijf, jonge boer
Dorine van den Beukel, Freya Zandstra, Noorderbreedte, 28 april 2020


.

Uitkoopregeling kabinet versterkt de tweedeling
Franke Remerie (Land van Ons), artikel Linkedin, 29 april 2020



.

Help mee, voor een kringloop-commercial op tv
Oproep aan burgers: ’Sluit je aan bij de kringloopbeweging’, Caring Farmers, 29 april 2020

.

Akker van de Toekomst brengt duurzaam telen dichterbij
Jorg Tönjes, Nieuwe Oogst, 29 april 2020

.

Tijd voor een groene Mansholt
Peter de Pater, Vogelbescherming Nederland, 29 april 2020


.

Structurele belemmeringen voor een transitie naar meer natuurinclusieve melkveehouderij, YouTube-kanaal UUGeosciences, 30 april 2020.

De TELOORGANG van de GRUTTO, de ‘Kening fan ‘e Greide’ op een VERARMD BOERENLAND

Beeld: Getty

De grutto, icoon van de weidevogelgemeenschap

Ondanks alle inspanningen in de afgelopen dertig jaar om de Nederlandse weidevogels te beschermen, gaat het bijzonder slecht met de broedvogels van het agrarische gebied. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn verstedelijking en intensivering van de landbouw. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw is de populatie grutto’s met bijna 70 procent afgenomen.

In het spoor van de grutto, Koning van de Weide,YouTube-kanaal De Visdief. 25 oktober 2016.

Veel geschikt habitat is verdwenen en er worden te weinig kuikens ‘vliegvlug‘ om de jaarlijkse sterfte te compenseren. ,,Om daar iets aan te kunnen doen, moet je eerst begrijpen wáár het, en wát er precies mis gaat”, zegt Theunis Piersma, hoogleraar Trekvogelecologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Piersma is (ook) verbonden aan het NIOZ, het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee op Texel, waar hij (wereldwijd) onderzoek doet aan trekvogels – voornamelijk die van het open weide- en waddenlandschap – met een ruime blik, vanuit Noord Nederland. Zijn verbondenheid – van jongs af aan – met de grutto steekt hij daarbij niet onder stoelen of banken. Hij is mede-initiator van het in 2012 opgerichte burgerinitiatief Kening fan ‘e Greide, Fries voor ‘Koning van de Weide‘ – de grutto.

Wat doet Kening fan ‘e Greide, YouTube-kanaal Kening fan ‘e Greide, 5 december 2017.

Diepgaand populatieonderzoek over een langere periode op een grote ruimtelijke schaal

,,Ontstaat het probleem tijdens het broedseizoen door bijvoorbeeld lage nestoverleving, hoge kuikensterfte, of door bijvoorbeeld een slechte conditie van volwassen vogels? Of juist in een andere fase van de levenscyclus, door sterfte in het eerste jaar, of door problemen tijdens trek en overwintering? Dergelijke veelomvattende vragen vereisen diepgaand populatieonderzoek over een langere periode op een grote ruimtelijke schaal.”


Theunis Piersma, Conservation Ecology Group RuG

Dat onderzoek ging hij aan. In 2004 is Piersma bij de Groninger universiteit een langjarig internationaal Grutto-onderzoek gestart in Zuidwest Fryslân, waar – tot nu toe – plaatselijk (nog) veel grutto’s voorkomen:

De grutto, icoon van de weidevogelgemeenschap

Dat leverde hem tien jaar later de jaarlijks door de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) uit te reiken Spinozapremie op, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland, in de volksmond: de ‘Nederlandse Nobelprijs’. Hij stelt zich zelf aan je voor:

.

‘Grutto-onderzoeker’ Theunis Piersma wint ‘Nederlandse Nobelprijs’

,,De grutto is de afgelopen twintig jaar (2014, red.) van een heel algemene vogel naar een hele zeldzame vogel gegaan; en dat geldt eigenlijk voor alle vogels van het boerenland.”


Theunis Piersma
Theunis Piersma, NWO-Spinozalaureaat 2014, YouTube-kanaal NWO, 9 september 2014.

,,Wat we al eerder ontdekt hebben is dat die vogels enorm flexibel zijn; misschien niet de geesten, maar in ieder geval hun lijven die voortdurend aan verandering onderhevig zijn, omdat ze iets moeten, of omdat de omgeving verandert. Die verandering, dat is een soort algemene fascinatie van me.”


Theunis Piersma

Historisch moment: ‘We kunnen kleine vogels hun leven lang volgen!’

NWO Spinozapremie voor Theunis Piersma, YouTube-kanaal RuG, 6 juni 2014.

De Spinozapremie maakte het voor Piersma mogelijk om verder onderzoek te doen naar de rol van omgevingsfactoren tijdens de groeifase van trekvogels. Niet alleen het zeer welkome onderzoekssubsidiebedrag, twee en een half miljoen euro, gaf reden tot vreugde en optimisme, ook de voortschrijdende techniek droeg bij aan onderzoeksmogelijkheden en -innovatie.

Voor het eerst in de geschiedenis konden Piersma en zijn team kleine vogels hun leven lang volgen – niet alleen door ze te zenderen en (voornamelijk demografische en genetische) gegevens te registreren, maar ook – wat volgens Piersma onderschat is – door de metingen te gebruiken voor onderzoek naar omgevingsinvloeden. Daar waar het onderzoek van biologen en ecologen voorheen een ‘wat beta-achtig’ karakter had, koos Theunis Piersma voor een (‘beetje een groezelige‘) holistische benaderingswijze, die er – simpel gezegd – van uitgaat dat alles (in de natuur) met elkaar verbonden is.

Wat dieren elkaar over onze wereld vertellen

In mei 2012 presenteerde het tijdschrift De Groene Amsterdammer de tien grootste doorbraken in de wetenschap van dat moment. 89 bèta-wetenschappers beantwoordden op hun verzoek vragen over de belangrijkste ontwikkelingen in hun vakgebied, de doorbraken die ze verwachtten, en de waarde van hun wetenschap voor de samenleving. Theunis Piersma was daar een van. Zijn antwoorden toentertijd lees je in: ‘Wat dieren elkaar over onze wereld vertellen‘.

,,Ons werk aan trekvogels kan de vensters openen naar universums van communicatie en wereldwijde connectiviteit waar we ons nu nog geen idee van kunnen vormen.” (2012, red.)


Theunis Piersma

Theunis Piersma en Siegfried Woldhek bij ‘De Wereld Draait Door’

Op 10 maart 2020 mochten Piersma en Siegfried Woldhek, bekend tekenaar, maar ook oud-directeur van de Vogelbescherming en het Wereld Natuur Fonds, aanschuiven bij Matthijs van Nieuwkerk bij het populaire tv-programma De Wereld Draait Door, dat op 27 maart van dat jaar na 15 jaar zijn laatste uitzending beleefde.

Met het voorjaar in aantocht en daarmee het ‘huiswaarts’ keren van de grutto, plus de actie ‘Grutto’s JA! Vliegveld NEE!‘ van Nederlandse en Portugese vogelbeschermers tegen plannen voor aanleg van een nieuw vliegveld in Portugal, kreeg het duo (in allerijl) een uitgelezen moment om een aantal nijpende kwesties rond de vogeltrek van de ‘DWDD-Vogel van het Jaar-2019‘ voor een groot publiek onder de aandacht te brengen.

Trekvogels weer terug naar Nederland?, YouTube-kanaal DWDD, 10 maart 2020.

Global Flyway Network

Met een minitieuze voorbereiding wist van Nieuwkerk zijn kijkers op zijn minst te enthousiasmeren voor het werk dat Theunis Piermsma ‘zijn hele leven’ – inmiddels zo’n veertig jaar – doet: vogels kijken en bestuderen. De meeste aandacht van Matthijs ging uit naar de website van het Global Flyway Network, de internationale duiding van het Team Piersma, waar bezoekers de gang van de trekvogels live kunnen volgen. Zo ook die van de grutto’s, die elk jaar van het West-Afrikaanse Senegal en Guinee naar Nederland vliegen. Wil je weten waar ze nu – as we speak – zitten? Klik dan hieronder:

Petitie Vogelbescherming Nederland: Grutto’s JA! Vliegveld NEE!

Beeld: Volkskrant 23 februari 2020

De grutto maakt – ondanks zijn ‘topsportersconditie’ – graag een ‘pitstop’ in het Portugese plas-drasland van het Reserva Natural do Estuário do Tejo, één van de belangrijkste natuurgebieden voor trekvogels in Europa. De bouw van een nieuw vliegveld echter kan daar met ingang van 2023 verandering in brengen. Samen met Portugese vogelbeschermers kwam (en komt) Vogelbescherming Nederland in actie tegen deze plannen met de petitie Grutto’s JA! Vliegveld NEE!

NRC-journalist Koen Greven maakte een uitgebreide reportage over dit onheilspellende plan en sluit, na een gang naar de Portugese rechter, verder verzet bij de Europese Commissie niet uit:

Vliegen de grutto’s zich straks te pletter in Lissabon?
Koen Greven, Reportage NRC, 21 februari 2020



.

Op 4 juni 2020 werd uit een bericht van Vogelbescherming Nederland duidelijk dat het die kant opgaat. Advocaten van ClientEarth en de Portugese vogelbescherming, SPEA, spannen een rechtszaak aan om het nieuwe vliegveld in de monding van de Taag te voorkomen. SPEA is partner van de wereldwijde natuurbeschermingsorganisatie BirdLife International waar ook Vogelbescherming onderdeel van is.

Portugese vogelbescherming vecht nieuwe luchthaven aan bij de rechter
Vogelbescherming Nederland, 4 juni 2020



.

Tweet Conservation Ecologist José A. Alves

Friese natuurgedeputeerde Douwe Hoogland neemt het op voor de grutto, maar blijft realistisch

Eigenlijk had de Friese natuurgedeputeerde Douwe Hoogland in april zelf naar Portugal zullen vliegen om op te komen voor de grutto. Er was een gesprek voorzien met een minister en directeur Fred Wouters van Vogelbescherming Nederland zou een petitie met bijna 40.000 handtekeningen meebrengen tegen de bouw van vliegveld Montijo. Vanwege de coronacrisis werd de ceremonie geschrapt, dus werd het een brief. Leeuwarder Courant-journalist Cor de Boer interviewde Hoogland en polste de kansen van het protest.

Beeld: LC, Jan de Vries

Provincie stuurt brief naar Portugal om bouw vliegveld in gruttogebied te keren
Redactie Leeuwarder Courant, 6 juni 2020




.

Beeld: Marcel van Kammen

Gedeputeerde over vliegveld in gruttogebied: ‘De kâns om dit te kearen sil yn alle earlikheid net ferskriklik grut wêze’
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 6 juni 2020

.

Trouw en NOS-Nieuws pikten de steunbetuiging van Vogelbescherming Nederland en Friesland aan SPEA op, evenals Omrop Fryslân, die er een uitgebreide (video)reportage aan wijdde:

Beeld: Getty Images

Nederlandse Vogelbescherming helpt Portugese vogelaars de grutto te beschermen
Joop Bouma, 5 juni 2020





.

Beeld: Veronica Mendez

Friesland doet beroep op Portugal: bescherm de grutto, bouw geen vliegveld
NOS-Nieuws, 6 juni 2020




.

Beeld: Remco de Vries

Fryslân doet beroep op Portugal: bescherm de grutto, bouw geen nieuw vliegveld
Omrop Fryslân, 6 juni 2020




.

Groot internationaal verzet tegen nieuw vliegveld aan de Taag

Op 8 juni beleefde het verzet tegen de geplande luchthaven aan de Taag in Portugal zijn hoogtepunt: zo’n 40.000 handtekeningen van bezorgde burgers uit Nederland en vele andere landen werden aangeboden aan de president van Portugal, Marcelo Rebelo de Sousa én de Portugese regering. Ze gingen vergezeld van veertien brieven van belangrijke natuurbeschermingsorganisaties en een videoboodschap. Klik op Mouhamadou Aliouh Bah, directeur van de Senegalese natuurbeschermingsorganisatie NCD, om de video te bekijken.

Je kunt ook zelf in actie komen door de Portugese verantwoordelijke minister een e-mail te sturen. Dat kan hier.

Het Portugese plas-drasland van het ‘Reserva Natural do Estuário do Tejo’

Onderzoeksleider Jos Hooijmeijer en Ruth Howison van het Team Piersma kwamen op 4 februari 2017 een enorme groep van 35.000 zwartstaart-grutto’s tegen in de Giganta-rijstvelden van de Tejo Estuary in Portugal. De gemengde groep Nederlandse en IJslandse vogels foerageerde of rustte, totdat een grote vrouwelijke slechtvalk ervoor zorgde dat ze vluchtten. De rijst geoogst uit die velden wordt gebruikt bij de productie van babyvoeding, er worden derhalve geen pesticiden of herbiciden gebruikt.

,,Waarschijnlijk verhoogt dit de beschikbaarheid van ongewervelde dieren voor foerageren, naast overgebleven rijstpitten.”


Jos Hooijmeijer en Ruth Howison

In 2017 stelden de twee onderzoekers vast dat dit gebied ‘onlangs uitgegroeid was tot een zeer favoriet ensceneringsgebied voor zwartstaart-grutto’s’.

Large group of godwits in the Tejo Estuary, YouTube-kanaal Kening fan ‘e Greide, 16 februari 2017.

,,Onze grutto’s worden gruwelijk bedreigd. Wat voor zin heeft het om de grutto’s in Nederland, onze nationale vogel, te beschermen als deze trekvogels in Portugal ernstig verzwakken of zelfs sterven?”


Vogelbescherming Nederland

Teken de petitie!

Jaarlijkse vogeltrek – een gevaarlijke reis door veranderend landschap

Trekvogels moeten zich door wisselende (klimatologische) omstandigheden in steeds veranderend landschap aanpassen om de jaarlijkse migratietocht te kunnen doorstaan, lees overleven. Op de veelal duizenden kilometers lange tochten zijn ‘tussenstoppen’ wenselijk, zo niet noodzakelijk – zo’n vijftig procent van de vogels redt het zonder deze niet. Alyssa Klavans bracht dat feit in 2013 in een award-winnende Ted Ed-animatie prachtig in beeld – daarmee de rol en het belang van (kunst- en ‘groen’) onderwijs onderstrepend.

Vogeltrek – een gevaarlijke reis, Alyssa Klavans, YouTube-kanaal Ted Ed, 17 september 2013.

De grutto’s ‘vertellen’ de Portugezen: ‘Doe dat nou niet op die plek!’

Theunis sprak in het DWDD-interview hierboven even namens de grutto’s: ,,Doe dat nou niet op die plek!”, daarmee de essentie van ‘zijn’ onderzoek onderstrepend. ,,De grutto’s vertellen ons namelijk iets over die plek! Het is een plek waar ze rijst voor kindervoeding verbouwen, waar geen agro-chemicaliën, geen gifstoffen worden gebruikt.” Jammer dat van Nieuwkerk het gesprek op dat moment onderbrak met ‘Zou het helpen, die petitie?’

,,Schieten we daar ook iets mee op, kunnen we er iets mee doen, gaan we anders naar vogels kijken? Het is natuurlijk fascinerend, maar…”


Matthijs van Nieuwkerk

De goede verstaander Siegfried Woldhek kwam gaandeweg het gesprek, nadat het publiek getrakteerd was op een aantal fascinerende onafgebroken trektochten van zo’n duizend kilometer per etmaal via de website van het Global Flyway Network, terug op het belang van omgevings-, landschaps- en bodemkwesties, die een verklarende, soms ook voorspellende waarde (kunnen) hebben voor trek, gedrag, dna, voedingspatroon en aanpassingsvermogen van de grutto.

,,Op basis van de plekken waar ze zitten weet je hoe het daar gesteld is. Ze vormen een soort netwerk van reizende verslaggevers. Ik ben tien jaar directeur van het Wereld Natuur Fonds geweest; ik wou dat ik dit netwerk in die tijd tot mijn beschikking had gehad.


Siefried Woldhek

Wat de grutto ons vertelt

Wat de grutto ons vertelt‘ is een tweedelige Fryslân-dok-documentaire, gemaakt door film- en televisiemaker Thom Verheul, die onlangs – naar eigen zeggen – alleen nog maar films wil maken die ‘gaan’ over biodiversiteit. Ik kom daar hieronder bij je op terug.

Wat de grutto ons vertelt is een project van Kening fan ‘e Greide, het Friese burgerinitiatief dat al jaren ijvert voor meer aandacht voor biodiversiteit in het (Europese) boerenland. Want ‘verlies van biodiversiteit is verlies van culturele verscheidenheid’. De grutto staat symbool voor deze ongewenste verandering.

Theunis Piersma reisde in 2015, samen met Thom Verheul en componist, geluidsartiest en vogelaar Sytze Pruiksma, langs de trekroutes van de grutto’s om in Spanje, Portugal en Frankrijk medestanders te vinden. De documentaire biedt je een prachtig kijkje achter de schermen.

Wat de grutto ons vertelt, Deel 1, YouTube-kanaal Kening fan ‘e Greide, 30 september 2015.
Wat de grutto ons vertelt, Deel 2, YouTube-kanaal Kening fan ‘e Greide, 1 oktober 2015.

Meest ambitieuze programma ‘Culturele Hoofdstad Leeuwarden-2018

Wat de grutto ons vertelt was als ‘De koning van het weidelandschap‘ (‘King of the Meadows‘) een van de meest ambitieuze programma’s van het megaproject ‘Culturele Hoofdstad Leeuwarden-2018‘. Reden voor het BNN/VARA-radioprogramma Vroege Vogels om daar in een drie uur durende uitzending speciale aandacht voor te vragen – in breed perspectief.

Op zondag 25 maart 2018 stonden het Friese landschap, natuur- en boerenlandherstel en natuurlijk de grutto, centraal. Zo was er een gesprek met Jelle de Boer, de oud Natuurmonumenten-beheerder van Skrok en Skrins, kwam Jeroen Wiersma te spreken over zijn boek ‘De Greidhoeke‘, en mocht Gijs van Reeuwijk vertellen over de cultuurhistorische waarde van windmotoren voor het landschap. Ook de ontwikkeling van natuurinclusieve landbouw in Fryslân, met Wiebren van Stralen en boer Auke Stremler (die boert in de Greidhoeke), kwam aan bod. En hoe was het in dat jaar met Piersma’s grutto Amalia gesteld? Die broedde toch altijd in dit gebied?

Vanzelfsprekend ook een gesprek met een van de initiatiefnemers van Kening fan’e Greide en gangmaker-organisator van het Europese hoofdstad-project: Klaas Sietse Spoelstra. Luister naar een twaalftal (!) interviews met alle ‘betrokkenen’. Zelfs een gesprek met theatermaker Jos Thie over ‘De Stormruiter‘, het spectaculaire Friese paardenmuziektheaterspektakelstuk maakt daar deel van uit. Klik op de illustraties hieronder voor heel wat minuten interessante radio.

Conference Of The Birds

Een jaar lang bruiste het in de culturele hoofdstad, Leeuwarden zette zich met dit ‘reusachtige’ project op de Europese kaart. Ik ga er in dit verband – hoewel ik dat graag zou doen – niet verder op in. Ik focus me in deze bijdrage op onze nationale vogel en de kunstzinnige wijze waarop de eerder vermelde Kening fan ‘e Greide’s muzikant-componist Sytze Pruiksma en trompettist Eric Vloeimans op 7 juli van dat jaar in recreatiegebied De Groene Ster in Leeuwarden aandacht vroegen voor zijn netelige positie in het Nederlands cultuur- en boerenlandschap, met ‘Conference of Birds‘.

Beide heren werden daarin bijgestaan door muzikanten van tientallen korpsen en twintig dansers en acteurs van het NNT-Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni. De regie lag in handen van Guy Weizman.

Op weg naar drinkbare rivieren, voor ecosystemen in balans

Wat de symboliek van de grutto is voor Piersma, is een drinkbare rivier voor collega-ecoloog Li An Phoa. Thom Verheul – ja , de filmmaker die zich beperkt tot het maken van films over biodiversiteit – maakte onlangs voor KRO/NCRV de driedelige documentaire ‘Drinkbare Maas’: voettocht van een vrouw met een missie‘.

,,Mijn hele denken is richting biodiversiteit gegaan. Ik maak uitsluitend daarover nog films.”


Thom Verheul

Dit documentaire-drieluik plus een portret van Li An Phoa vind je hieronder in een eerdere bijdrage van Kunst en Landschap. Het interview in het Friesch Dagblad met Verheul’s ontboezemingen over zijn twee maanden lange wandeltocht met Phoa (ruim duizend kilometer in zestig dagen), wil ik je niet onthouden:

Schiermonnikoger maakt documentaire over drinkbare Maas
Wouter Hoving, Friesch Dagblad, 22 maart 2020


.

Op weg naar DRINKBARE RIVIEREN, voor ecosystemen in balans
Robert Rosendal, Kunst en Landschap, 21 maart 2020




.

Nieuwe natuurdocumentaire Rubens Smit: ‘Grutto! De vlucht van een iconische weidevogel’

‘GRUTTO! De vlucht van een iconische weidevogel’. Release 2021.

Nog een ecologisch geïnteresseerd filmmaker! Niet de eerste de beste: Ruben Smit, maker van onder andere de succesfilms ‘Wad, Overleven op de grens van water en land‘ en ‘De Nieuwe Wildernis‘. Smit had op 20 april 2020 een primeur:

Op deze dag namelijk kwam de gepassioneerd ecoloog, fotograaf en filmregisseur van natuurfilms, met de ‘trotse’ aankondiging van de start van een nieuwe productie: de natuurdocumentaire ‘Grutto! De vlucht van een iconische weidevogel.

Smit en zijn team hopen in het najaar van 2021 – het jaar overigens, dat ook Kunst en Landschap van start gaat – in première te gaan. Ik ga het op de voet volgen en houd je van de ontwikkelingen via een aparte blogbijdrage op de hoogte. Hieronder alvast de eerste teaser.

,,De grutto is de ideale verhalenverteller van hoe de natuur ervoor staat in ons agrarische land en hoe onze nationale natuur verbonden is met die van elders in de wereld.”


Ruben Smit
Teaser Grutto! De vlucht van een iconische weidevogel, YouTube-kanaal RSP Nature, 20 april 2020.

Natuurdocumentaire ‘Grutto!’ bij online opening academisch jaar Wageningen University & Research

Een klein voorproefje kan ik je alvast wel geven: medio juli 2020 kwam mij namelijk een twitterbericht onder ogen van cameraman bij het team van Ruben Smit Productions, Melchert Meijer zu Schlochtern, die trots als een pauw melding maakte van het feit dat de ‘film’ ‘Grutto‘ als verrassende invulling van het thema ‘Natuur en Landbouw, een voortdurende balanceeract’ was gekozen bij de opening van het academisch jaar van Wageningen University & Research. Hij mag tijdens die sessie (die op 31 augustus 2020 plaatsvindt) alvast een tipje van de sluier oplichten. Ook de WUR-organisatie lijkt daarmee zeer in zijn nopjes:

Beeld: © Shutterstock

Grutto! bij online opening academisch jaar
Roelof Kleis, Magazine Resource WUR, 16 juli 2020





.

Successtory ‘Wadfilm’

Kunst en Landschap besteedde in april 2019 uitgebreid aandacht aan de lancering van de promotiecampagne en gelijknamige website ‘Visit Wadden‘. Ruben Smit’s ‘Wadfilm‘ maakte daar onderdeel van uit. De veelgeprezen film ging in de zomer van dat jaar op tour langs twintig theaters en festivals in een speciale muzikale hommage onder begeleiding van het Noordpool Orkest.

Smit en zijn team brachten in de maand mei van 2020 overigens opnieuw een ode aan de wadden. In vier afleveringen van elk bijna een uur werd ‘HET WAD‘ op tv uitgezonden met daarin veel niet eerder vertoonde beelden: vanaf 6 mei elke woensdagavond om 20:40 uur bij BNN/VARA op NPO1. Je kunt ze hieronder alle vier (terug) zien, evenals een trailer om alvast in de stemming te komen.

‘Wadfilm’- camera- en geluidsmannen op bezoek bij Op1

Om je een beetje een idee te geven wat het is (en wat er komt kijken bij) om onderdeel uit te (kunnen) maken van het Ruben Smit-team, kun je kijken naar een interview met cameraman Ruurd Jelle van der Leij en geluidsman Olivier Nijs bij Op1 – de ‘echte’ mannen achter de successerie ‘Het Wad’.

Ruurd Jelle van der Leij en Olivier Nijs over natuurserie ‘Het Wad’ | Op1, YouTube-kanaal Op1, 25 mei 2020.

,,De tv-serie laat de oneindige en magische rijkdom van het Waddengebied zien, van de allerkleinste algen onder water tot de razendsnelle slechtvalk in de lucht.”


Ruben Smit
TRAILER – WAD, overleven op de grens van water en land, YouTube-kanaal RSP Nature, 10 september 2018.

In mijn blogbijdrage ‘Provinciale samenwerking bij promotie Waddengebied‘ lees je er alles over. Tevens tref je daarin enthousiaste gedachtenkronkels aan die het prille stadium van de ideevorming van Kunst en Landschap verraden, die een tip van de sluier oplichten over het multimediale platform in oprichting – en een ‘triggermoment’ duiden. Klik voor Wadfilm en Kunst en Landschap op de foto hieronder.

Neerlands Trots in Bange Dagen

DWDD organiseerde in samenwerking met Vogelbescherming Nederland en het BNN/VARA-programma Vroege Vogels in 2019 een ‘Vogel van het Jaar‘-verkiezing. Het werd de grutto! Vier jaar daarvoor had de trekvogel het al geschopt tot ‘Nationale Vogel‘, gekozen door het Nederlands publiek. Over populariteit heeft de grutto dus niet te klagen.

Media-aandacht en onderwijs

Die moet je wel zien vast te houden. Zo gewonnen, zo geronnen. Dat beseft ook de eerdergenoemde onderzoeksleider van het Team Piersma, Jos Hooijmeijer, die in het voorjaar van 2019 op ‘avontuur in de natuur’ ging met Sosha en Jonata in het kader van het school-tv-programma ‘De Buitendienst‘, dat elke vrijdagavond vlak voor zessen wordt uitgezonden bij NPO-Zapp. Het programma richt zich op jeugdigen van 9 tot 12 jaar. Jos legt uit waarom de grutto onze ‘Nationale Vogel‘ is:

Waarom is de grutto onze nationale vogel? YouTube-kanaal De Buitendienst, 10 augustus 2019.

Gruttoproject ‘Greidhoeke Goes Onderwijs’ wint landelijke internationaliseringsprijs

Een alleraardigst (internationaal) gruttoproject voor leerlingen van een viertal basisscholen in Súdwest-Fryslân vond plaats in de zomer van 2020: ‘Greidhoeke Goes Onderwijs‘. Het leverde hen de (jaarlijks uit te reiken) Nufficinternationaliseringsprijs op. Leerlingen werkten samen met leeftijdsgenoten uit het buitenland aan een project over de grutto dat resulteerde in een museumexpositie, een Friestalig poplied met videoclip en een eigen Greidhoeke-journaal. Het lied, gemaakt in samenwerking met pianist Wiebe Kaspers – hij komt later in deze blogbijdrage nogmaals voorbij – stond overigens eind vorig jaar in de Friese top 100.

Beeld: Niels Westra

Project Greidhoeke Goes Onderwijs wint landelijke internationaliseringsprijs
Leeuwarder Courant (Súdwest-Fryslân), 11 september 2020



.

Wat is iets waard wat onvervangbaar is? Onze weidevogels, laat ze niet verdwijnen!

Ook In het succesjaar 2014, het jaar van de toekenning van de Spinozapremie, werden alle pijlen, in nauwe samenwerking met Kening fan ‘e Greide, gericht op de jeugd en een breed publiek. Kunst en cultuur werden ‘ingezet’ ter onderstreping van het belang van de weidevogels in het Nederlandse landschap en biodiversiteit, en om aandacht te vragen voor de hachelijke situatie waarin die zich bevinden. Om te inspireren, enthousiasmeren, en om het integraal weidevogelbeheer een duwtje in de rug te geven. Met een educatief tintje laat componist, zanger, eizoeker en Fries Syb van der Ploeg zien hoe je dat doet:

Greidefugels lit se net fleane, YouTube-kanaal Kening fan ‘e Greide, 12 maart 2014.

,,Verlies van biodiversiteit is verlies van culturele verscheidenheid’. De grutto staat symbool voor deze ongewenste verandering.”


Kening fan ‘e Greide

De koning van de weide, een keizer in het veld

Ter ere van het Nationale Grutto-Vogeljaar deed de ‘Grutto-ambassadeur’ dat nog eens dunnetjes over door LIVE een ode te brengen aan de ‘weidevogel met z’n oranje snavel’ in de BNN/VARAVroege Vogels-studio op zondag 22 november 2015, samen met z’n vaste pianist Wiebe Kaspers:

Syb van der Ploeg – De koning van de weide, YouTube-kanaal Vroege Vogels, 23 november 2015.

Als je op de foto hieronder klikt kom ook jij alles te weten over Neerlands Trots in Bange Dagen. Je belandt dan op de ‘Grutto-pagina’ van de website van Vogelbescherming Nederland. Mooie site, met een schat aan informatie! Wel weer terugkomen, want er volgt belangrijk nieuws!

Screenshot Grutto-pagina, ©Vogelbescherming Nederland.

De grutto als boegbeeld van de transitie naar meer biodiversiteit op het boerenland

Terug naar het onderzoek van het Team Piersma. De grutto is een oer-Hollandse weidevogel en nergens in Europa broeden zoveel grutto’s als in Nederland – maar liefst negentig procent van de populatie. Maar, hij heeft het niet makkelijk, de natuurwaarden van het boerenland staan zwaar onder druk.

Waar het boerenbedrijf nog ruimte laat voor natuur, daar gedijt de grutto. Dat vraagt om omschakeling en omdenken. Sommigen boeren doen dat al – in nauwe samenwerking met burgers en maatschappelijke organisaties. De aanpassingsmogelijkheden van weidevogels wordt steeds meer op de proef gesteld en predatoren zien hun kansen (mede daardoor) schoon. Kijk hieronder naar een prachtige, veertig minuten durende, documentaire van het BNN/VARA-programma Vroege Vogels, waarin de grutto een hoofdrol vertolkt. Ook hier geldt: terugkomen – je hebt, zoals beloofd, nog iets tegoed.

‘Vroege Vogels’ op zoek naar de laatste overlevingskansen van de grutto

Vroege Vogels TV, Weidevogels in Skrok, uitzending 24 april 2020 (deels herhaling 2019)

‘De staat van ons landschap: grutto’s meten het succes van de transitie in de melkveehouderij’

Dat Theunis Piersma, met in zijn kielzog ‘zwaargewicht’ Siegfried Woldhek, de publiciteit zocht voor zijn (nieuwe) onderzoek, Woldhek deed aan het eind van het DWDD-interview een dringend beroep op (potentiële) financiers om een vervolg en uitbreiding ervan mogelijk te maken, sterkt mij in het idee dat er sprake kan zijn van een vooropgezet plan om eens flink aan de boom te schudden. Ik hoop dat ik daar gelijk in heb.

Het onderzoek van de laatste zes jaar leverde immers weinig hoopvolle resultaten en conclusies: ,,de reproductie van de grutto zit in een neerwaartse spiraal. De helft van alle legsels sneuvelt voortijdig en van de kuikens die wel uitkomen komt 90 procent alsnog om, door een gebrek aan ‘dekking’ en (geschikt) voedsel”, schrijft Cor de Boer in ‘De grutto is de waakvogel van ons landschap‘. Daar komt bij dat aan de twee en een half miljoen onderzoeksgelden na een zestal jaren ook een einde komt.

Team Piersma gaat kennelijk in de aanval! Het roer moet om – en wel op meerdere fronten. Onder de welluidende naam ‘De staat van ons landschap: grutto’s meten het succes van de transitie in de melkveehouderij’, wordt nadrukkelijk ingezet op onderzoek dat moet leiden tot meer biodiversiteit op het boerenland. In Nederland, en het liefst ver daarbuiten.

Leeuwarder Courant-journalist – what’s in a name – Cor de Boer, maakte het veelbelovende en heuglijke nieuws in een tweetal berichten (een nieuwsbericht en een uitgebreide reportage) op één dag, 14 april 2020, wereldkundig:

Beeld: LC/Jan de Vries

Grutto-onderzoek in Zuidwest-Friesland kan weer vijf jaar door
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 14 april 2020




.

Beeld: Niels de Vries

De grutto is de waakvogel van ons landschap
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 14 april 2020





.

Team Piersma kan de toekomst hoopvol tegemoet zien

De financiering van het integrale onderzoeksproject voor de komende jaren is nog niet geheel rond, maar Team Piersma kan de toekomst hoopvol tegemoet zien, want er is goedkeuring vanuit Den Haag (LNV) vanwege landelijke representativiteit van de onderzoeksgegevens.

Ook Vogelbescherming Nederland, de organisatie die een voortrekkersrol speelt in verschillende samenwerkingsverbanden, steunt het project – samen met een netwerk van boerenlandvogelboeren en dankzij steun van hun leden en vele andere partijen. Op 29 april 2020 klom Peter de Pater, hoofd Communicatie Vogelbescherming, in de pen om met ‘Tijd voor een groene Mansholt‘, het onderzoeksproject een hart onder de riem te steken.

,,Willen we een gezond land met een rijke natuur en een mooi boerenlandschap, waar nog grutto’s broeden  en hoog boven ons veldleeuweriken zingen? Dat kan alleen door het landbouwsysteem te veranderen.”


Peter de Pater

Het laatste gat in de begroting moet worden gedicht door de Nederlandse provincies, Fryslân voorop. Ik hoop dat (in ieder geval) Groningen en Drenthe spoedig aan zullen haken, zodat we ook in de toekomst verzekerd (kunnen) zijn van beelden als deze, gemaakt door Petra Manche op 27 mei 2020:

,,BESCHUIT MET MUISJES voor ‘Warkumerwaard’, een gezenderde #grutto, die gisteren, op de Workumerwaard in zuidwest Fryslan, het leven schonk aan drie gezonde kuikens (vanochtend gefotografeerd door Petra Manche, wachtend op 1 onuitgekomen ei). Het is een heel beweeglijk mannetje.”

Twitterbericht Global Flyway Network (10:51 a.m., 27 mei 2020)

Media-aandacht en verrassende nieuwe onderzoeksresultaten

Dat voortzetting van onderzoeksmogelijkheden en -financiering niet direct tot de verbeelding spreekt bij (landelijke) media, mag geen verrassing heten. Wel, als je op basis daarvan – een paar dagen erna – met verrassende onderzoeksresultaten op de proppen komt.

Grutto met kleurringen en geolocator, Foto: Jan van de Kam

Het geheime leven van de grutto in kaart gebracht
Geolocator geeft nieuwe inzichten in broedgedrag

RuG Nieuws, 20 april 2020





.

Op 21 april kwam eerdergenoemde Leeuwarder Courant-journalist Cor de Boer met berichtgeving over het onderzoek van promovendus en lid van het Team Piersma, Mo Verhoeven, die een ‘verrassend licht’ op het broedgedrag van de grutto wierp. Diezelfde dag mocht Verhoeven daarover vertellen bij Omrop Fryslân, die er een uitgebreid (radio)nieuwsitem aan wijdde.

Sanne Schelfaut, schrijvend voor het Algemeen Dagblad, besteedde een dag daarvoor aandacht aan de nieuwe natuurdocumentaire van Ruben Smit (gelardeerd met teaser en fraaie beeldreportage). Ik vermoed dat we van de tandem ‘Piersma-Smit‘ de komende tijd nog veel gaan horen.

Beeld: screenshot AD

Koekeloeren bij de grutto: hoofdrolspeler in nieuwe natuurdocumentaire
Sanne Schelfaut, AD, 20 april 2020




.

Beeld: Mo Verhoeven

Sensor werpt verrassend licht op broedgedrag grutto
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 21 april 2020





.

Beeld: Remco de Vries, Omrop Fryslân

Broedgedrag van grutto in kaart gebracht met geolocator
Omrop Fryslân, Nieuws, 21 april 2020
(incl. radiofragment: interview met Mo Verhoeven)




.

Valse start nieuw onderzoek door Corona-virus

Het ‘flink aan de boom schudden’ is natuurlijk ook oud bekende en ‘landschapspijn‘- journalist-Leeuwarder Courant, Jantien de Boer, niet ontgaan. Zij toog na de eerste berichtgevingen naar Zuid-West Friesland om Piersma in zijn woonplaats Gaast – op afstand – te bezoeken en te bevragen over de Corona-consequenties voor het onderzoek – in brede context en doorspekt met vogelgeluiden:

Theunis Piersma. Beeld: Niels Westra

De vogelprofessor en de dijkdoorbraak
Jantien de Boer, Leeuwarder Courant, 26 april 2020





.

De grutto is de nieuwe dodo; weidevogelbeheer kan neergang niet stoppen

Ook Christien Boomsma, wetenschapsredacteur bij onafhankelijk nieuwsmedium voor de Rijksuniversiteit Groningen, UKrant, zette koers richting de Friese Zuidwesthoek. In de Skriezekrite Idzega – een verzameling polders van zo’n 1500 hectare boerenland waar (ook) het team Piersma jarenlang actief onderzoek deed en doet, ontmoet ze grutto-onderzoeker Egbert van der Velde, zittend in het gras. Hij is bijna klaar met de gegevens voor de Gruttomonitor 2012-2019, de eindrapportage van acht jaar grutto-onderzoek aldaar die in de eerste week van mei (2020) verscheen. Zijn eerste reactie bij hun ontmoeting: ,,Het is alsof je de dodo onderzoekt in de jaren voor zijn uitsterven.”

,,Kuikens, kuikens, kuikens” Dat is het pleidooi van het RUG-team dat onderzoek doet naar de grutto. Ondanks alle intenties, is het agrarisch natuurbeheer op dit moment niet voldoende om de grutto als soort in stand te houden. Een boodschap die we serieus moeten nemen, anders sterft de grutto uiteindelijk uit.”


Kening fan ‘e Greide (Facebookpagina)
Beeld: UKrant.nl

De grutto is de nieuwe dodo; weidevogelbeheer kan neergang niet stoppen
Christien Boomsma, UKrant, 29 april 2020




.

Nationale vogel in vrije val

,,Effectieve weidevogelbescherming en een gezond boerenbedrijf gaan echt niet samen’, zegt diezelfde onderzoeker Egbert van der Velde in een radio-uitzending van het BNN/VARA-programma Vroege Vogels op 1 mei 2020. Acht jaar onderzoek laat zien dat zelfs in de beste weidevogelgebieden de grutto’s niet genoeg jongen groot krijgen om de achteruitgang te stoppen.

© Grutto kleurringen (c) Rob Buiter

Nationale vogel in vrije val
Egbert van der Velde, BNN/VARA, Vroege Vogels, 1 mei 2020 (radiofragment)



.

Zelfs in topgebieden houdt de grutto geen stand

Skriezekrite Idzegea, Van der Velde’s werkterrein, is zo’n topgebied. Het studiegebied is representatief voor ons land. ,,Nederland is de grootste bottleneck voor de grutto”, zegt Egbert van der Velde tegen Cor de Boer, de Leeuwarder Courant-journalist die het Piersma-onderzoek nauwlettend volgt. ,,Er worden hier te weinig kuikens groot en een toenemend aantal volwassen vogels legt het loodje.” Gruttomonitor-rugnummers:

Beeld: Leeuwarder Courant

Zelfs in topgebieden houdt de grutto geen stand
Cor de Boer, Leeuwarder Courant (Premium), 4 mei 2020



.

,,Zelfs in de Skriezekrite Idzegea, waar de omstandigheden voor de vogels optimaal zijn, gaat het slecht met de grutto”, lees en hoor je (dan ook) in een nieuwsbericht van Omrop Fryslân op 9 mei. Ditmaal schuift Theunis Piersma aan om de net gepresenteerde resultaten uit het rapport Gruttomonitor 2012-2019 in een radiointerview (in het Frysk) toe te lichten.

Screenprint nieuwslezer Omrop Fryslân

Bioloog Piersma: ‘Goed weidevogelbeheer zelfs niet gunstig genoeg voor grutto’
Omrop Fryslân, Nieuwsbericht, 9 mei 2020
(tv- en radiofragment)





.

Screenprint Gruttomonitor 2012-2019

DE GRUTTO MONITOR 2012-2019

Eindrapportage

DE VINGER AAN DE POLS VAN DE GRUTTO-POPULATIE MET EEN ACTUEEL OVERZICHT VAN DE DEMOGRAFISCHE PARAMETERS OP BASIS VAN LANGJARIG VELDONDERZOEK IN SÚDWEST FRYSLÂN


Egbert van der Velde, Rosemarie Kentie, Theunis Piersma, Eldar Rakhimberdiev & Jos Hooijmeijer, Rijksuniversiteit Groningen, mei 2020



.

Dat het ‘bar slecht gesteld is met de grutto in het vogelweidegebied van het Friese Idzega‘ was ook de conclusie van de nieuwsredactie van Veldpost: ,,De kuikens van de grutto worden opgegeten of vinden niet genoeg insecten om groot te worden.” Waarom dit bericht in de Groninger editie is opgenomen is niet duidelijk.

Beeld: Wout van de Sikke

Beste land niet genoeg voor grutto
Nieuwsbericht Veldpost, 21 mei 2020





.

Voor de weidevogels in de noordwestelijke Greidhoeke lijkt het broedseizoen dit jaar ook desastreus te verlopen. Voor het gehele kleigebied ‘liket it net goed’ zegt Albert van der Ploeg, voorzitter van het Kollektivenberied van agrarische natuurverenigingen en van de Noardlike Fryske Wâlden in een artikel van Jan Ybema in het Friesch Dagblad van 18 mei 2020.

Beeld: Marcel van Kammen

Historisch slecht broedseizoen voor weidevogels
Jan Ybema, Friesch Dagblad, 18 mei 2020.




.

Droogste voorjaar ooit gemeten in Nederland

Het is dit voorjaar droger dan ooit gemeten in Nederland. Vanwege watertekorten is op verschillende plekken in ons land het besproeien van land zelfs verboden. Dat treft vooral de volwassen grutto’s op zoek naar wormen in een ondoordringbare bodem. Om ook de kuikens – speurend naar (een slinkend aantal) insecten – bij te staan en op gewicht te krijgen voor de trek naar het zuiden, maakte de vereniging Noardlike Fryske Wâlden bij Oentsjerk eind mei twee zomerplasdrasgebieden.

Beeld: Marcel van Kammen

Proef met zomerplasdras voor hongerende weidevogelkuikens
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 30 mei 2020




.

‘Er zal geen burger of politicus zijn die er bewust naar streeft de grutto te laten uitsterven’

Je zou het weidevogelbeheer gekscherend dweilen met de (letterlijke) kraan open kunnen noemen, want er spelen natuurlijk meer (nauw verweven) zaken die de gruttopopulatie in ons boeren-cultuurland bedreigen: klimaatverandering, predatoren, waterpeilen en grondwaterstanden, biodiversiteit, maar bovenal de keuze hoe er in Nederland landbouw wordt bedreven: relatief grootschalig, intensief en efficiënt. De natuurkwaliteit staat daardoor enorm onder druk.

Trouw-redacteur Emiel Hakkenes bespreekt in een notendop in een columnachtig artikel drie decennia Nederlands natuurbeleid en de ‘lastige’ keuzes die door zowel politiek, belangenorganisaties en burgers gemaakt moeten worden in:

Beeld: Ruben Smit

Waarom dertig jaar natuurbeleid niks heeft opgeleverd
Emiel Hakkenes, Trouw, 28 mei 2020





.

Het artikel van Hakkenes maakte onderdeel uit van een uitgebreide reportage dat het dagblad (Trouw) die dag maakte over de versnippering en slechte kwaliteit van de Nederlandse natuur. Verstedelijking, infrastructuur en industrie zijn de boosdoeners, maar nergens is het soortenverlies zo groot als op het boerenland, zo blijkt uit de bijdrage van Jasmijn Missler.

Beeld: Trouw, Buiten-beeld

Nederland investeerde elf miljard tevergeefs in de natuur. ‘Er moet iets rigoureus veranderen’
Jasmijn Missler, Trouw, 28 mei 2020


.

Schouten bestrijdt stelling dat huidige weidevogelbeheer niet werkt

Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is het niet eens met de stelling dat het huidige weidevogelbeheer niet werkt. De oorzaken voor de neerwaartse spiraal van de weidevogelpopulatie zijn complex, gebiedsafhankelijk en vragen volgens haar om een langetermijn-aanpak. Dat schrijft de minister aan de Tweede Kamer in een reactie op vragen van de Partij voor de Dieren in: ‘Beantwoording Kamervragen over achteruitgang grutto‘ (Kamerstuk: Kamervragen, 17 juni 2020).

Schouten deelt in de zorg, maar wil niet gezegd hebben dat het weidevogelbeheer niet werkt. Met een oordeel over de effectiviteit van het Agrarisch natuur- en landschapsbeheer (Anlb) wacht zij tot het einde van het jaar, als Wageningse onderzoekers een evaluatie afleveren. Aan zowel de Leeuwarder Courant als het Bio Journaal ging dit ‘doorschuiven’ niet voorbij:

Beeld: Leeuwarder Courant

Transitie voorwaarde voor behoud grutto
Redactie Leeuwarder Courant, 17 juni 2020





.

Logo Bio Journaal (scan)

Schouten oneens met stelling dat huidige weidevogelbeheer niet werkt
Redactie Bio Journaal, 18 juni 2020




.

De bescherming van de weidevogel faalt

Ook Trouw-journalist Joop Bouma hoeft niet te wachten op het Wageningse evaluatierapport om zijn oordeel over het Nederlandse weidevogelbeheer te vellen: de bescherming van de weidevogel faalt. Dat blijkt uit een tweetal reportages die op een dag, 22 juni 2020, in het dagblad verschenen.

Beeld: Shutterstock

De bescherming van de weidevogel faalt
Joop Bouma, Trouw, 22 juni 2020







,

Beeld: Shutterstock

Het gaat bergafwaarts met de weidevogel − ondanks de miljoenen die in hun bescherming gepompt zijn
Joop Bouma, Trouw, 22 juni 2020




.

,,Chris van Bruggen is melkveehouder in Hoornaar. Hij stoort zich aan een artikel dat maandag in Trouw verscheen: ‘Het gaat bergafwaarts met de weidevogel – ondanks de miljoenen die in hun bescherming zijn gepompt’. Een artikel dat een klok luidt, zonder te weten waar de klepel hangt. Waarom legt hij hieronder uit”, is de inleiding van een opiniestuk in Foodlog van 25 juni 2020: ‘Weidevogelbeheer: verdienmodel of schadevergoeding?‘.

Beeld: ‘Tureluur’, Marjolein Deelen

Weidevogelbeheer: verdienmodel of schadevergoeding?
Chris van Bruggen, Foodlog (Opinie), 25 juni 2020




.

Mark Kuiper vindt ‘falen van agrarisch natuurbeheer’ veel te somber gedacht

De alarmerende kop ‘Het gaat bergafwaarts met de weidevogel’ werd nog diezelfde dag ‘opgepikt’ door de redactie van het EO-radioprogramma ‘Dit is de Dag‘. Presentator Tijs van den Brink sprak met coördinator agrarisch natuurbeheer Mark Kuiper, die dat veel te somber gedacht vindt, en met – de inmiddels ook bij jou bekende – trekvogelecoloog Theunis Piersma, die vindt dat de huidige landbouwvisie niet samengaat met het herstel van de weidevogelpopulatie. Je kunt de uitzending hieronder beluisteren.

Wind als bepalende factor voor de trek naar het Noorden: ‘een interessante exercitie’

Hoe overleven trekvogels de klimaatverandering? Niet alleen temperatuurstijging, maar ook ‘gunstiger’ windomstandigheden zorgen ervoor dat sommige vogels eerder aankomen in hun broedgebieden, concluderen drie Duitse, Deense en Zwitserse ornithologen.

Theunis Piersma werd door Volkskrant-journalist Jean-Pierre Geelen gevraagd om een (eerste) reactie: hij noemt het onderzoek een ‘interessante exercitie’, maar plaatst ook kanttekeningen. Zo wijst Piersma erop dat de internationale onderzoekers enkel ‘statistische verbanden’ aantonen, maar die geven niet per se niet een volledige verklaring.

Beeld: Universal Images Group via Getty

Wanneer reist de trekvogel terug naar het noorden? ‘Niet temperatuur, maar wind bepaalt trek’
Jean-Pierre Geelen, de Volkskrant, 29 juni 2020




.

,,Nederland had dit jaar de droogste lente ooit, midden in het broedseizoen. Weidevogelonderzoekers houden hun hart vast. De populatie van typisch Nederlandse soorten als de grutto en kievit gaat al jaren achteruit en droogte kan een extra klap geven. Maar juist door gebrek aan kuikens vallen verbanden moeilijk te meten”, zegt Rolf Schuttenhelm op NU.nl. Ook Piersma-teamleider Jos Hooijmeijer komt aan het woord:

“Ik hou mijn hart vast voor kuikens die de lente wél hebben overleefd”


Jos Hooijmeijer
Beeld: NU.nl/Kees Oosterhof

In gortdroge lente leverden meeste gruttonesten geen kuikens op
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 1 juli 2020



.

Vogelen in De Balie: de Grutto

Op 1 juli 2020 organiseerde De Balie ’s middags een rondleiding in misschien wel het belangrijkste gruttogebied van Nederland, in Waterland vlak boven Amsterdam. Samen met (de hierboven ‘besproken’; zie ‘Het gaat bergafwaarts met de weidevogel − ondanks de miljoenen die in hun bescherming gepompt zijn’, Trouw, 22 juni 2020) natuurbeheerder Ton Pieters, die het gebied als geen ander kent omdat hij er al vijftig jaar werkt en er veel werk verzet om dit gebied voor weidevogels in te richten, vertelde Theunis Piersma over de jeugd van de grutto.

’s Avonds – vanaf juli waren de coronavoorschriften enigszins versoepeld, dus niet ‘slechts’ online – stond diezelfde Piersma op het lijstje van genodigden van Luuk Ex, programmamaker en gespreksleider van ‘Vogelen in De Balie‘, een programmareeks voor ‘nieuwelingen’ en vogelnerds. Dit keer stond de grutto op het menu.

Ook uitgenodigd waren Laura Bromet, GroenLinks-Kamerlid met de portefeuille ‘Landbouw’ en oud wethouder van de gemeente Waterland, Kas Koenraads, onderzoeker aan de ‘Biosphere Science Foundation‘ en Arnold van den Burg, eveneens onderzoeker aan diezelfde (in het Nederlands vertaalde) Stichting BioSFeer. Inhoudelijke en politieke bespiegelingen rond de trekvogel, maar ook live ontledingen. Komt het ooit nog goed met de voorheen algemene vogel van het Nederlandse boerenland?

Is de grutto nu een uitstervende soort?

Dat vroeg de Mirthe van der Drift vervangende presentator, Corné, van het radioprogramma ‘Fris‘, aan onderzoeksleider van het team Piersma, Jos Hooijmeijer, op de vroege zondagochtend van 5 juli. Hij wees bij de beantwoording van die vraag vooral naar de politiek, het CDA en de VVD in het bijzonder, omdat die het (huidige) landbouwbeleid willen voortzetten, en laten prevaleren boven dat van het behoud en bescherming van de grutto. Luister hier naar een kort radiofragment.

Weidevogelman: De vogels zijn (nog niet) gevlogen

,,Juist na dat ongekend droge voorjaar met op veel plekken stevige predatie moet je blijven loeren naar kuikens die er nog rondscharrelen. Onderzoekers die langjarig de resultaten in kerngebieden voor weidevogels vergeleken met omliggende gebieden legden er de vinger op dat kuikenoverleving het grote pijnpunt is”, zegt Weidevogelman in zijn column in Agraaf, het onafhankelijke regionale landbouwvakblad voor West Nederland, verwijzend naar de eerder genoemde Gruttomonitor 2012 – 2019 van team Piersma.

Weidevogelman is een initiatief van het Louis Bolk-instituut en is in oktober 2019 gestart als een serie columns om boeren te inspireren rondom weidevogels.

Beeld: Annemarie Loof

Weidevogelman: De vogels zijn (nog niet) gevlogen
Column Weidevogelman, Agraaf, 6 juli 2020




.

2020: slechtste jaar ooit voor grutto

Op 21 augustus was coördinator van het Team Piersma, Jos Hooijmeijer, te gast bij het NPO 1-radioprogramma Vroege Vogels en maakte samen met presentator Menno Bentveld de balans op voor het (grutto)jaar 2020: ‘In de zeventien jaar dat we nu onderzoek doen aan grutto’s hebben we nog niet eerder zo’n slecht resultaat gezien’. Wat de reden daarvan is lees en hoor je in:

Beeld: ©BNN/VARA, Vroege Vogels

Slechtste jaar ooit voor grutto
BNN/VARA, Vroege Vogels, 21 augustus 2020
(Artikel + 2 radiofragmenten; w.o. interview Jos Hooijmeijer)




.

En zie je in:

‘Slechtste jaar ooit voor grutto’, Menno Bentveld interviewt Jos Hooijmeijer in Vroege Vogels (BNN/VARA)

Naar aanleiding van dit interview met Hooijmeijer werd bij Omrop Fryslân de ‘predatorenproblematiek’ nog eens benadrukt: het bestrijden van predatoren heeft op de lange duur geen zin. De oplossing moet gevonden worden in een andere inrichting van het platteland.

..Als je de vossen bestrijdt, dan springt de steenmarter gewoon in het ontstane gat. En als je ook díe gaat bestrijden, staan hermelijn, wezel en bunzing weer klaar.”


Jos Hooijmeijer
Beeld: Warkumerwaard, Remco de Vries

Slechtste broedseizoen voor grutto’s; kuikens en eieren worden opgegeten
Omrop Fryslân, 23 augustus 2020





.

Ook Friesch Dagblad-journalist Jan-Peter Soenveld kwam tot een soortgelijke conclusie: het platteland moet veranderd worden, met als basiskwaliteit natuur; het aanpassingsvermogen van de grutto doet de rest.

,,Het hoeft voor weidevogels als grutto en kievit niet ingewikkeld te zijn. Die zijn niet zo moeilijk.”


Jos Hooijmeijer
Beeld: Shutterstock

Grutto beleeft een ongekend slecht jaar
Jan-Peter Soenveld, Friesch Dagblad, 24 augustus 2020





.

Naast het Friese onderzoeksgebied was het monotone landschap ook in andere delen van (Noord) Nederland in belangrijke mate de (hoofd)oorzaak van het dramatische grutto-broedseizoen-2020. Hooijmeijer in gesprek Gerdt van Hofslot, journalist Dagblad van het Noorden:

,,Het landschap is veranderd. Het lukt niet om aan de vogels een landschap aan te bieden dat die predatie niet uitlokt. Rovers vinden de grutto’s nu heel makkelijk en het ontbreekt ze aan een goed alternatief.’’


Jos Hooijmeijer
Beeld: Marcel van Kammen

Grutto’s hebben het belabberdste broedseizoen in 17 jaar: nauwelijks jonge kuikens
Gerdt van Hofslot, Dagblad van het Noorden, 26 augustus 2020



.

,,Maatregelen om de grutto te behouden blijven beperkt tot kleinere weidegebieden. Het zou helpen als ook het omringende landschap rijker aan natuur wordt”, zegt Anne van Doorn, projectleider Natuurinclusieve Landbouw van Wageningen University & Research, in een artikel van diezelfde universiteit, waarin overigens ook aandacht besteed wordt aan de (online) ‘Opening van het Academisch Jaar‘ (31 augustus 2020) waarbij de grutto een prominente plek toebedeeld kreeg. Van Doorn gaat daarbij uitgebreid in op de relatie weidevogel- en landschapsbeheer en landbouw.

,,Boeren zijn de hoeders van het landschap. Wanneer we ze alleen betalen voor het voedsel dat ze produceren, doen we geen recht aan de cruciale rol die ze vervullen.”


Anne van Doorn, projectleider Natuurinclusieve landbouw, WUR
Beeld: website ©WUR

Rijker land voor de grutto
Wageningen University & Research Uitgelicht, 28 augustus 2020




.

‘Natuur en landbouw: een voortdurende balanceeract’

Na de openingstoespraak van het WUR-Academisch Jaar door voorzitter van de Raad van Bestuur van Wageningen University & Research Louise O. Fresco, mocht de eerder genoemde Melchert Meijer zu Schlochtern, cameraman bij Ruben Smit Productions, hun nieuwe productie, de natuurdocumentaire ‘Grutto! De vlucht van een iconische weidevogel, toelichten. Dat deed hij met verve; vanaf ongeveer de veertigste minuut kun je ‘inzoomen’ op zijn presentatie, die ondersteunt wordt met (prachtige) niet eerder getoonde beelden.

Opening Academic Year 2020-2021, Wageningen University & Research, 31 augustus 2020.

Kening spreekt op Prinsjesdag-2020 ‘Grondrede’ uit: ‘Aan hem die van mij houdt, zal ik geven’

Beeld: ©Marcel-van-Kammen

,,Bij zonsopgang in de Leonserpolder vertelden Peter Oosterhof, Drentse boer op Friese grond en Welmoed Deinum, boerin uit Sondel, over het magisch spel dat zich onder onze voeten afspeelt.” Zo opent de website van Kening bij de ‘verbeeldende’ aankondiging van hun ‘Grondrede‘, waarin ze het belang van de grond, ‘de bodem van ons bestaan’ onderstrepen en kracht bijzetten: ‘Kening sprak op 15 september 2020 de Grondrede uit‘.

,,Het is een prachtig organisme. Maar we gaan er te ruig mee om.” Daarna sprak en bewoog de aarde zelf, begeleid door trompet en didgeridoo.”


Kening
Grûnrede Kening, YouTube-kanaal Hatog Krøller, 15 september 2020.

Brief aan de koning: leer van de grutto en de rode regenworm

Peter Oosterhof en Welmoed Deinum (Kening) stuurden een brief aan de Koning; deze werd op 17 september 2020, twee dagen na Prinsjesdag, op Twitter gepubliceerd. Ik heb hem hieronder integraal voor je opgenomen. Twee keer klikken voor het beste (lees)resultaat.

,,We spelen een gevaarlijk spel met de grond, de bodem van ons bestaan. Laten we leren van de grutto en de rode regenworm en anders gaan boeren en leven.”


Peter Oosterhof en Welmoed Deinum (Kening)
Grondrede, Peter Oosterhof en Welmoed Deinum (Kening)

De Grondrede en de media

Beeld: ©Marcel van Kammen

De grond spreekt in de Lionserpolder: ‘Oan wa’t my leaf hat sil ik jaan’
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 15 september




.

Beeld: ©Marcel van Kammen

De eerste Grondrede in de Leonserpolder: “Leer het landschap opnieuw kennen”
Omrop Fryslân, 15 september 2020 (incl. radio- en videofragment)



.

Beeld: ©Marcel van Kammen

Kening spreekt Grondrede uit
Pleidooi voor een gezonde bodem
Living Lab Fryslân, 15 september 2020




.

Beeld: ©Marcel van Kammen

Troonrede vanuit de grond
Redactie Foodlog, Foodlog, 15 september 2020





.

Beeld: ©Shutterstock

Brief aan de koning: leer van de grutto en de rode regenworm
Peter Oosterhof en Welmoed Deinum, de Volkskrant (Opinie), 16 september 2020




.

Beeld: ©Marcel van Kammen

Sondeler boerin spreekt „Troonrede” voor de aarde uit
Balkster Courant, 16 september 2020




.

Beeld: BoerenNatuur

Grondrede, een reactie op de troonrede
BoerenNatuur, 16 september 2020






.

Ook het Friesch Dagblad gaf Peter en Welmoed (Kening) op 16 september een podium door voor de Grondrede een volle (Opinie)pagina in te ruimen. Ook hier geldt: twee keer klikken!

Opiniepagina Friesch Dagblad, 16 september 2020.
Beeld: ©Marcel van Kammen

Bio-boeren dragen Grondrede voor
Lenneke Pors-Schot, Biojournaal, 17 september 2020





.

Beeld: ©Pluimveeweb

Column: Boer, de integrale koning van het platteland
Robert Ellenkamp, Pluimveeweb, Akkerwijzer, 18 september 2020



.

Ook klimaatverandering doet aanslag op aanpassingsvermogen grutto

De zogeheten langeafstandstrekkers (de grutto is er een van), ze broeden in Noord-Europa en overwinteren in tropisch Afrika, gaan bijna allemaal hard achteruit, schrijven Britse onderzoekers in ecologisch vakblad Diversity and Distributions. NU.nl-journalist Rolf Schuttenhelm sprak met teamleider Stephen Willis van Durham University. die een vergelijk maakte. Daar kwam bij dat langeafstandstrekkers klimaatverandering als extra probleem hebben.

,,Dat komt door een optelsom van factoren: intensivering van de landbouw in Nederland, jacht tijdens de trek en waarschijnlijk verlies aan leefgebied om te overwinteren.”


Stephen Willis
Beeld: 123RF

Afrikaanse trekvogels komen in knel door Europese klimaatverandering
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 26 augustus 2020


.

‘Gouden Grutto 2020’ voor boerenlandvogelboer Egbert Zorgdrager

Een sprankje hoop: biologisch melkveehouder en ‘Slimme VogelEgbert Zorgdrager uit Formerum op Terschelling won de Gouden Grutto 2020, een natuurprijs die jaarlijks wordt uitgereikt aan boeren die zich inzetten voor het beschermen en behouden van weidevogels door Vogelbescherming Nederland.

Gouden Grutto 2020 voor boerenlandvogelboer Egbert Zorgdrager, YouTube-kanaal VogelbeschermingNL, 28 mei 2020.

.

Egbert Zorgdrager wint Gouden Grutto 2020 ©Vogelbescherming

Gouden Grutto 2020 voor boerenlandvogelboer Egbert Zorgdrager
Vogelbescherming Nederland, 28 mei 2020





.

Bij de Grote Vriendelijke Reus

Beeld: Tommy Wieringa, columnist ©NRC

Als er iemand ooit aanspraak maakt op een in de toekomst door Vogelbescherming Nederland uit te reiken ‘Platina Grutto‘ voor meerdere jaren onafgebroken inzet en diensten voor het behoud en beheer van weidevogels in Nederland, is dat ‘gruttoboer’ Murk Nijdam, de door Tommy Wieringa geduide ‘Grote Vriendelijke Reus’ in zijn column van 18 juli 2020 in de NRC. Over het waarom daarvan vertel ik je binnenkort meer in een geheel aan Murk Nijdam te wijden blogbijdrage. Die heb je dus nog van me tegoed. Eerst maar even genieten van Wieringa’s prachtige column: ‘Bij de Grote Vriendelijke Reus‘.

De liefde van boer Willem voor de weidevogel

Melkveehouder Willem, bekend van de laatste reeks van het KRO/NCRV-tv-programma Boer zoekt Vrouw, ziet zichzelf als rentmeester van zijn boerderij. Hij wil zo goed mogelijk zorgen voor zijn dieren en het stuk land dat hij erfde van zijn vader om het hopelijk ook weer door te geven aan een nieuwe generatie. Hij vertelt presentator van een nieuwe reeks ‘Onze BoerderijYvon Jaspers over zijn liefde voor de grutto en over de lastige spagaat waarin hij zit. Het liefst zou hij nog veel meer doen om de weidevogels en andere dieren in zijn land ruimte te geven. Maar zo lang hij niet boven de kostprijs betaald krijgt, is dat voor hem niet haalbaar.

Kijk hier naar de zo’n drie kwartier durende eerste aflevering van Onze Boerderij van 6 september 2020: ‘De liefde van boer Willem voor de weidevogel‘.

Screenshot ‘De liefde van boer Willem voor de weidevogel’.

‘Valuta voor Veen’ is een prettig hulpmiddel, een goed verdienmodel

Uit liefde voor de grutto koos Sjoerd Miedema uit Haskerdijken, net voorbij Heerenveen, er al voor om tijdens het broedseizoen het waterpeil op zijn land te verhogen (en later te maaien). Maar door het programma ‘Valuta voor Veen‘, dat tot doel heeft om met een verhoogd waterpeil in agrarische (veenweide)gebieden de CO2-uitstoot te verminderen en bedrijven en particulieren de mogelijkheid te bieden certificaten te kopen om hun CO2-uitstoot te ‘compenseren’, kan hij dat nu – zo’n twintig centimeter hoger, en betaald voor zijn ecologische dienst – jaarrond doen: een integrale aanpak waarbij (kringloop)boer, natuur, milieu, klimaat en weidevogels baat hebben, bodemdaling en biodiversiteitsverlies wordt tegengegaan.

Trouw-redacteur Onno Havermans sprak met Miedema en zijn kersverse echtgenote Janna van der Meer op de boerderij in het Friese veenweidegebied De Lytse Deelen en beschrijft het nieuwe spannende avontuur dat het duo is aangegaan in:

Beeld: Reyer Boxem

Boer Sjoerd compenseert onze uitstoot
Onno Havermans, Trouw, 8 augustus 2020





.

WNF slaat alarm: het gaat slechter dan ooit met natuur in Nederland

De Nederlandse natuur op land staat er ‘slechter voor dan ooit’, constateert het Wereld Natuur Fonds (WNF) in een alarmerend onderzoeksrapport. Vooral op boerenland en in heidegebieden gaat het slecht: populaties van diersoorten die daar leven, zijn gemiddeld met 50 procent afgenomen sinds 1990, becijfert de natuurorganisatie in het verschenen Living Planet Report – 2020

De onderzoekers wijzen intensivering van de landbouw en de hoge stikstofuitstoot aan als grote boosdoeners. Ze pleiten voor een ‘fundamentele omslag in de landbouw’. Samenwerking met boeren is volgens de natuurorganisatie cruciaal.

,,We moeten kijken hoe we gezamenlijk tot een oplossing kunnen komen”, zegt directeur Kirsten Schuijt. Ze hekelt het gepolariseerde debat, waarin de belangen van boeren en de natuur vaak tegenover elkaar worden gezet. ,,We moeten met alle partijen samen aan tafel zitten”, zegt ze. Het WNF hoopt dat de politiek snel met beleid voor de lange termijn zal komen. Lees hieronder het (geupdate) artikel van de Binnenlandredactie van het AD; ik heb het volledige WNF Nederland-rapport ook even voor je opgesnord.

© foto WNF/Staatsbosbeheer

WNF slaat alarm: het gaat slechter dan ooit met natuur in Nederland
Binnenlandredactie Algemeen Dagblad, 8 augustus 2020 (update)



.

Living Planet Report Nederland – 2020
Natuur en landbouw verbonden
WNF Nederland, Zeist, augustus 2020











.

Wereld Natuur Fonds financiert nieuwe leerstoel ‘Veerkrachtige agrarische landschappen voor natuur en mens’

Op weg naar een toekomstbestendige landbouw voor natuur én boer was er dit jaar ook heuglijk nieuws te melden. Om in de behoefte te voorzien meer inzicht en kennis te krijgen over hoe landbouw en natuur elkaar kunnen versterken is een nieuwe leerstoel gestart aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het Wereld Natuur Fonds financiert deze leerstoel met ingang van 2020: ‘Veerkrachtige agrarische landschappen voor natuur en mens’, van Prof. dr. Pablo Tittonell. Wat kan deze bijzondere bijzonder hoogleraar voor Noord Nederland betekenen?

Rijksuniversiteit Groningen benoemt Martijn van der Heide tot bijzonder hoogleraar Natuurinclusieve Plattelandsontwikkeling

Prof. dr. ir. Martijn van der Heide.
Beeld: Eigen foto

Een dag na de Opening van het Academisch Jaar, 1 september 2020, maakte de Rijksuniversiteit Groningen de benoeming tot bijzonder hoogleraar Natuurinclusieve Plattelandsontwikkeling van Martijn van der Heide bekend. Met deze nieuwe – bij de faculteit Ruimtelijke Wetenschappen ondergebrachte – bijzondere leerstoel richt de universiteit zich (vanuit een integrale landschapsinclusieve benaderingswijze, red.) op een wetenschappelijke onderbouwing van natuurinclusieve maatregelen in de landbouw vanuit ruimtelijk en sociaaleconomisch perspectief. De leerstoel wordt voor een periode van vijf jaar door de provincie Groningen gefinancierd (200.000 euro). Lees hier over de annonce in het Dagblad van het Noorden: ‘Rijksuniversiteit Groningen benoemt Martijn van der Heide tot bijzonder hoogleraar Natuurinclusieve Plattelandsontwikkeling. Provincie financiert leerstoel‘.

Kunst en Landschap Noord Nederland

Kunst en Landschap volgt de ontwikkeling en (over)gang naar een natuur- en landschapsinclusieve kringlooplandbouw in Noord Nederland op de voet. Vanaf januari van dit jaar biedt het multimediale platform in spé je allerhande informatie – artikelen, belangwekkende rapporten, opiniestukken en initiatieven – over (extensieve) natuur- en landschapsinclusieve kringlooplandbouw. Ook het agro-ecologische werk van de Argentijnse hoogleraar Pablo Tittonell wordt uitgebreid besproken. Je treft er (bijna) dagelijks updates aan.

Klik op ‘STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW, hoe daartoe te komen?‘ of op de ‘kunstzinnige’ grutto hieronder.

Beeld: Kening fan ‘e Greide.

Kening (fan ‘e Greide) en Kunst en Landschap

Kening fan ‘e Greide‘ – dat om verschillende redenen voortaan door het leven gaat als ‘Kening‘ – was een van initiatiefnemers van de KringLoop van Delfgauw naar Den Haag, die op 14 januari 2020 plaatsvond, en waarbij zo’n zestig natuur-, milieu-, landbouw- en landschaps-organisaties met hun achterban aandacht vroegen voor kringlooplandbouw.

Het burgerinitiatief is een belangrijke inspiratiebron van Kunst en Landschap Noord Nederland. Niet voor niets prijkt onderstaande video (bijna) bovenaan de pagina van het multimediale platform (in oprichting).

Journalist Leeuwarder Courant Jantien de Boer in gesprek met ecoloog en schrijver Dave Goulson in ‘Landschapspijn in Friesland’, GPTV, 12 juli 2016.

Weidevogels alleen nog maar in natuurhistorische musea te zien?

Via een aparte blogbijdrage – meer in de breedte, en me daarbij niet alleen richtend op het onderzoek van het Team Piersma – ga ik binnenkort in op de (algemene) problematiek van weidevogels in relatie tot het landschap, bodem, klimaat, watermanagement, gewasbescherming, biodiversiteit, burger- en boerenbetrokkenheid, predatie etcetera. Ik richt me daarbij voornamelijk op Noord Nederland. Een kunst- en culturele invalshoek zal daarbij niet ontbreken.

,,In de zoektocht naar oplossingen voor de transities die op ons afkomen kunnen kunst en cultuur de motor voor verandering (sgezindheid) zijn, als spiegels van en voor ‘verbeelding’ van een hoopvolle toekomst.”


Robert Rosendal, Kunst en Landschap

Tentoonstelling ‘Vervlogen tijden?’ in Het Natuurhistorisch

In dat kader vraag ik graag je aandacht voor beeldend kunstenaar en bioloog Rafael Martig, die in verband met het coronavirus zijn tentoonstelling ‘Vervlogen tijden?’ in het ‘doodleuke’ Natuurhistorisch museum uitgesteld zag tot na de zomervakantie. Kijk hier naar de livestream van opening van de expositie op 19 september 2020 (17:30 uur).

Er waren wat technische opstartprobleempjes, maar als je doorscrolled naar minuut 8:10 kun je het hele openingsritueel volgen. (Bekijk hem via YouTube!) Je raadt overigens nooit wie de expositie plechtig opende!

Je bent na deze dag twee maanden lang welkom in het Natuurhistorisch om het werk van Rafael Martig (coronaproof) te bekijken. Veel plezier daarbij.

Opening Vervlogen tijden? weidevogelportretten door Rafael Martig, Het Natuurhistorisch, 19 september 2020.

Voor zijn olieverfschilderijen stonden een grutto, kievit, kemphaan en scholekster uit de collectie van dit museum model. Zoals je ziet – levensgroot en niet op een paaltje in de polder maar in een museale setting. Klik op ‘Grutto‘ hieronder voor meer informatie en (actuele) openingstijden.

Grutto’ – olieverf op doek. (Rafael Martig)

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – maart 2020

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – januari 2020




.

STAPPEN NAAR een natuurinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW – februari 2020




.

Boerderij Timpelsteed in Engwierum laat voorzichtig zien dat het anders kan
Simon Talsma, Friesch Dagblad, 1 maart 2020

.

Help! De polder verzakt, wat nu?
Albert Sok, AD Regio Dordrecht, 1 maart 2020

.

Nieuw ondernemingsplan Staatsbosbeheer
‘Veerkracht en verbinding 2020-2025’, Staatsbosbeheer, 3 maart 2020

.

Regenerative farming: can we create a net-positive agricultural system in the Netherlands?
Utrecht University News, 4 maart 2020
.

Fries stikstofplan: veedruk per hectare verminderen
Tienke Wouda, Friesch Dagblad, 4 maart 2020

.

Project voor duurzaam boeren op Schiermonnikoog loopt achter op schema
Omrop Fryslân, 6 maart 2020
(+ 1 radiofragment)

‘Er is een omslag nodig in de veehouderij’
Henk Folmer en Jeltsje van der Meer, Boerderij, 6 maart 2020


.

‘Zijn ze gek geworden in Den Haag?’
Jan Schrijver, Boerderij, 7 maart 2020


.

Focus op de afzetmogelijkheid blijft nodig voor biologisch
Simon Talsma, Friesch Dagblad, 8 maart 2020

.

CU-leider Gert-jan Segers: ‘Intensieve landbouw is een doodlopende weg, bio-boeren heeft de toekomst’
Johan Hardeman, AD-Regio (Amersfoort), 8 maart 2020
.

‘Het Nederlandse boerenlandschap is dood, geen dier of plant te bekennen’
Nos Binnenland, 8 maart 2020 (herhaling van 9 maart 2019)

Boer in transitie Gerrit en Jelle Seerp Jukema
Janna van der Meer, Platform Natuurlijke Veehouderij, 8 maart 2020






.

Gebied voor gebied samen de biodiversiteit herstellen in heel Nederland
Deltaplan Biodiversiteitsherstel, 9 maart 2020

Wetenschappers: Stop natuurvernietiging door het EU-landbouwbeleid
Vogelbescherming Nederland, Nature Today, 10 maart 2020
.

Schouten ziet pleidooi voor natuurinclusieve landbouw als steun voor haar kringloopvisie
Agri Holland Nieuws, 10 maart 2020
.

Boeren Idzegea eisen goede grondbank
Tienke Wouda, Nieuwe Oogst, 11 maart 2020

.

Reactie Minister Schouten op 10-stappenplan voor natuurinclusieve kringlooplandbouw
Bio Journaal, 12 maart 2020 (incl. officiële Kamerbrief)
.

Frans Timmermans: ‘Moeder natuur laat dagelijks weten dat ze het zat is’
BNN/VARA Vroege Vogels, 16 maart 2020 (+ radiofragment)

Culturele normen onder boeren kunnen belangrijke rol spelen in transitie naar natuurinclusieve landbouw
WUR-Nieuws, 17 maart 2020

.

‘Akkerbouw wordt nog grootschaliger’
Harm Brinks, Boerderij, 17 maart 2020


.

Friese boer zoekt verdienmodel voor ecologische diensten
Ida Hylkema, Nieuwe Oogst, 18 maart 2020

.

Help boer met natuurambities
René van Druenen en Esther Vastrick (Agrobosbouw NL) in Nieuwe Oogst, 19 maart 2020
.

Van het erf naar een heel gebied
Nieuwsbericht College van Rijksadviseurs, 19 maart 2020


.

Zonder heldere definitie geen natuurinclusieve landbouw
Rob Janmaat en Yvonne de Hilster, Linkedin (oproep symposiumdeelnemers), 20 maart 2020

.

Afrikaanse varkenspest en concurrentie op varkensmarkt drukken winst Agrifirm
Caroline van der Plas, Pigbusiness, 20 maart 2020
.

‘Straks is het hier een oase’
AD via Topics, 21 maart 2020


.

Nieuw Europees landbouwbeleid in verdrukking
Jan van Liere, Nieuwe Oogst, 21 maart 2020

.

Provincie Groningen steunt proef om duurzamer pootaardappels te telen
GIC, Groninger Internet Courant, 23 maart 2020
.

Praktisch agrarisch natuurbeheer voor veehouders
Melkvee Nieuws, 25 maart 2020

.

Angela Rijnen – biologisch gemengd bedrijf
Caring Farmers, Farmers aan het woord, 25 maart 2020
.

Kan een goede boer natuurinclusief worden?
Judith Westerink, Foodlog, 29 maart 2020


.

Maurits en Jessica Tepper, natuurinclusief kringloopbedrijf Eytemaheert
Caring Farmers, Farmers aan het woord, 31 maart 2020