Van CLUSTERFUCK tot WET op DECENTRAAL BESTUUR; brengt de nieuwe wet de inter-bestuurlijke verhoudingen weer in BALANS?

Stadskanaal door de ondergrens… De analyse, tafelgesprek met Janine Abbring, 2 februari 2021.

Stadskanaal wil niet nóg eens bezuinigen op het sociale domein

Ten ‘einde raad’ besloot de gemeenteraad van Stadskanaal eind 2020 niet nog eens te bezuinigingen op het sociale domein. Het lintdorp kwam daarmee onder preventief toezicht van de provincie Groningen te staan. De afgelopen tien jaar heeft deze gemeente bijna 18 miljoen bezuinigd op haar begroting. ‘Benchmarking’ – een vergelijkend onderzoek waarbij de prestaties van organisaties, producten, diensten of programma’s op identieke wijze worden onderzocht en met elkaar worden vergeleken – moet uitkomst bieden. Hetzelfde geldt overigens voor de gemeente Oldambt en de (nieuwe) gemeente Eemsdelta.

Beeld: Shutterstock

Raad Stadskanaal weigert verder te bezuinigen
Hans Bekkers, Binnenlands Bestuur, 7 oktober 2020


.

Beeld: Mario-Miskovic-RTV-Noord

Provincie plaatst Stadskanaal onder preventief toezicht
Martijn Folkers, RTV Noord, 8 december 2020

‘Stadskanaal door de ondergrens – De analyse’ (van een ‘clusterfuck’)

De Raad van Stadskanaal heeft hiermee een ongekende stap gezet. Hij heeft, na jaren bezuinigen, een niet-sluitende begroting vastgesteld. In gewone mensentaal: Stadskanaal gooit de kont tegen de krib en wil daarmee een gesprek op gang brengen over de gevolgen van de decentralisatie in het sociale domein op de financiële positie van gemeenten, in dit geval die van Stadskanaal, als ‘case study’ voor een regionale gemeente. Ik vermoed dat deze stap bij menig gemeente in (Noord) Nederland een gevoel van opluchting met zich meebrengt. Hoe komt het dat gemeenten (zoveel) moeten bezuinigen?

Beeld: DvhN

Hoe komt het toch dat gemeenten zoveel moeten bezuinigen? Met Janine Abbring als presentator gaat de gemeente Stadskanaal in gesprek over de miljoenentekorten
Luuk Sporrel, Dagblad van het Noorden, 31 januari 2021


.

Tegen die achtergrond organiseert de gemeente Stadskanaal op 2 februari 2021 een online tafelgesprek met professor Caspar van den Berg (hoogleraar Global and Local Governance), professor Bettina Bock (hoogleraar Bevolkingsdaling en Leefbaarheid), professor Douwe Jan Elzinga (hoogleraar Staatsrecht, architect van de dualisering van het gemeentebestuur) en de Nationale OmbudsmanReinier van Zutphen. Het tafelgesprek wordt geleid door Janine Abbring, die gaandeweg deze bijeenkomst tot de conclusie komt dat de decentralisaties in het sociaal domein geleid hebben tot een ‘clusterfuck’.

Stadskanaal door de ondergrens… De analyse, Gemeente Stadskanaal, 2 februari 2021.
© EenVandaag

Gemeenten in geldnood door jeugd- en ouderenzorg, Stadskanaal wil de boel niet langer ‘kapot bezuinigen’
Marja Sol, EenVandaag, 27 oktober 2020


.

©Trouw

De regio’s worden vaak behandeld als lastige kinderen
Caspar van den Berg en Annemarie Kok, Trouw, 30 januari 2021

Nieuwe ‘Wet op Decentraal Bestuur’ moet interbestuurlijke verhoudingen weer in balans brengen

Met het (ongetwijfeld georkestreerde) ‘kont tegen de krib gooien’ van de Raad van Stadskanaal, en met de inleidende ‘speech’ van commissaris van de Koning Groningen, René Paas, waarin gerefereerd wordt aan ‘Ongekend Onrecht‘ – een vernietigend rapport over de toeslagenaffaire dat leidde tot het aftreden van het Kabinet-Rutte III – werd de knuppel in het hoenderhok van het Rijk gegooid – dat volgens de protesteerders nu ontegenzeggelijk aan zet is.

,,Gemeenten in heel Nederland lopen leeg op de uitgaven voor het sociaal domein, waaronder de Wmo en jeugdzorg. De situatie is nijpend; het rijk kan zich er niet zomaar van afmaken en is nu aan zet. Als het rijk de andere kant opkijkt, is ook hier sprake van ‘ongekend onrecht’.”


René Paas, Commissaris van de Koning Groningen

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de koepelvereniging voor alle Nederlandse gemeenten, herkent deze kritiek, veel leden (lees gemeenten) hebben soortgelijke tekorten. en broedt op een strategie om uit de benarde positie te (kunnen) komen.

Beeld: Binnenlands Bestuur

Rijk moet noodlijdende gemeenten te hulp schieten
Yolanda de Koster, Binnenlands Bestuur, 3 februari 2021

.

Belangrijk onderdeel van de strategie: nieuwe wetgeving. Douwe Jan Elzinga schrijft voor de VNG aan een (nieuwe) wet, de Wet op Decentraal Bestuur. Deze moet de basis bieden voor een beter evenwicht in de bestuurlijke en financiële verhoudingen tussen de rijksoverheid, provincies en decentrale overheden. Een van de belangrijke uitgangspunten is een prominentere positie van de minister van BZK ten opzichte van de vakministers als het gaat om kabinetsbeleid met gevolgen voor decentrale overheden. Hij legt het je – eerst in het kort, verderop in dit blogboek volgt een langere versie van het interview met Elzinga – hieronder uit.

Douwe Jan Elzinga over de Wet op Decentraal Bestuur, Binnenlands Bestuur, 27 november 2020.

Wethouder Stadskanaal: ‘Rijk, neem uw verantwoordelijkheid!’

,,Ik vind het het heel dapper van de gemeente Stadskanaal dat ze een begroting inleveren die niet sluitend is. Het is een scherp signaal dat de kosten eigenlijk niet meer op te vangen zijn door gemeenten in dat sociaal domein. […] Het is goed dat Stadskanaal dat een keer op scherp zet.”


Erik Dannenberg, voorzitter Divosa

In de eerste video, die met het tafelgesprek, komt een drietal gasten voorbij met (eerder opgenomen) reacties op het ‘dappere’ besluit van de gemeente Stadskanaal: Erik Dannenberg, voorzitter van Divosa, een kennis-, netwerk- en belangenbehartigings-organisatie voor gemeentelijke leidinggevenden in het sociaal domein, Nel Kruit, directeur van Welstad, dat onderdeel uitmaakt van de Tintengroep, die inwoners in Groningen, Drenthe, Friesland en Overijssel helpt om in een kwetsbare periode in hun leven op eigen kracht hun situatie te verbeteren. En, (letterlijk) ten slotte: Johan Hamster (ChristenUnie), de ‘geplaagde’ wethouder van Stadskanaal en bestuurder van sociaal werkbedrijf Wedeka, die aan het eind van het tafelgesprek maar tot een conclusie kan komen: ‘Rijk, neem uw verantwoordelijkheid’, en draag zorg voor:

  • ‘een betere en gelijkwaardiger verhouding tussen Rijk en gemeenten;
  • meer beleidsvrijheid voor gemeenten om de gedecentraliseerde taken specifiek lokaal goed uit te kunnen voeren;
  • voldoende middelen, voor alles dat we hebben gedaan, compensatie voor alles wat we nu doen, maar ook voor alles wat we in de toekomst nog gaan doen.’

Johan Hamster, wethouder uit Stadskanaal, verkozen tot ‘Beste Lokale Bestuurder-2020’

En hij mag dat zeggen! Twee dagen na de uitzending van het tafelgesprek wordt Johan Hamster verkozen tot de ‘Beste Lokale Bestuurder-2020‘ van Nederland, een jaarlijks uit te reiken prijs door het vaktijdschrift Binnenlands Bestuur. De prijsuitreiking vond plaats op donderdag 4 februari 2021 tijdens de bijeenkomst ‘Kompas 2021‘ in congres- en debatcentrum Armimius in Rotterdam. In 2019 was de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb de ‘Beste Bestuurder’. Hamster werd dan ook bij het online gehouden uitverkiezingsevenement door Aboutaleb als winnaar aangekondigd.

,,Ik ben vooral gesteund door mensen die de boodschap aan Den Haag kracht willen bijzetten dat Stadskanaal meer financiële steun moet krijgen.”


Johan Hamster, wethouder Stadskanaal
Beeld: Binnenlands Bestuur

Wethouder Johan Hamster is beste lokale bestuurder 2020
Binnenlands Bestuur, 4 februari 2021

‘Wethouders Hamster en Schollema beste bestuurders van Nederland’

Ook de titel van ‘Beste Bestuurder van een kleine gemeente‘ gaat dit jaar naar een Groningse wethouder: Bé Schollema, (oud)-wethouder (PvdA/GroenLinks) in Loppersum, kan zijn trofee bijzetten in zijn werkkamer in Pekela, waar hij momenteel wethouder is. De noordelijke dagbladen waren er vanzelfsprekend als de kippen bij:

Beeld: Archief DvhN

Johan Hamster uit Stadskanaal volgt Ahmed Aboutaleb op als beste lokale bestuurder van Nederland. Bé Schollema uit Middelstum beste bestuurder van een kleine gemeente
Dagblad van het Noorden, 4 februari 2021


.

Beeld: Gemeente Loppersum/Martijn Folkers

Wethouders Hamster en Schollema beste bestuurders van Nederland
RTV Noord, 4 februari 2021





.

Beeld: Binnenlands Bestuur

Johan Hamster: ‘We hebben onze nek uitgestoken’
Martijn Delaere, Binnenlands Bestuur, 4 februari 2021


.

Beeld: Binnenlands Bestuur

‘Pekelders zijn geen Lopsters’
Martijn Delaere, Binnenlands Bestuur, 4 februari 2021

Decentralisatie in het sociale domein

De aanleiding. Met ingang van 2015 vond er een omvangrijke stelselwijziging plaats: de zogeheten ‘decentralisaties’ van zorg, werk en jeugdhulp. Er vonden drie grote transities plaats in het zogeheten ‘sociale domein’: de Awbz ging over naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Zorgverzekeringswet, de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW), de Wajong en de Wet werk en bijstand (WWB) gingen op in de (nieuwe) Participatiewet, en er kwam een nieuwe Jeugdwet.

Decentralisatie in het sociale domein, nieuwsbriefpianoo, 11 juni 2014.

Met deze stelselwijziging(en) kregen de gemeenten meer bevoegdheden in het sociale domein. Dit is zichtbaar op drie terreinen: de sociale bijstand, de maatschappelijke ondersteuning en de jeugdzorg. De bedoeling is dat de gemeente de zorg dichter bij de burger gaat brengen. Niet de centrale regels, maar de daadwerkelijke behoefte van inwoners moeten leidend zijn voor de voorzieningen die worden aangeboden. De verwachting is dat op die manier meer maatwerk kan worden geboden en dat het goedkoper wordt. Kwam die verwachting uit?

Gijsbert Vonk, hoogleraar Sociale Zekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, deed in 2015 en de eerste maanden van 2016 – de decentralisatie had inmiddels plaatsgevonden – onderzoek aan de operatie en stelde een aantal fundamentele vragen. Zijn conclusie: er moeten de nodige ‘reparatiewerkzaamheden’ worden verricht.

Decentralisatie Sociale Domein (lange versie), Instituut Gak, 8 februari 2017.

Vijf reuzenproblemen die de decentralisaties moeten oplossen

Op 1 januari 2015 krijgen Nederlandse gemeentes ongeveer 30 miljard meer te besteden aan werkgelegenheid, zorg en jeugdzorg. Tegelijkertijd was dat zo’n 20 procent minder dan in voorgaande jaren naar die terreinen ging. Bezuinigingen. ,,Dat was een enorme operatie, een operatie waar duizenden mensen mee in de weer waren. Een operatie die sommigen destijds zagen als afbraak van de verzorgingsstaat, anderen zagen er een uitgelezen kans in om zaken eens goed te gaan organiseren.”

Dat zijn zo ongeveer de openingswoorden van cultuurpsycholoog en publicist van onder andere ‘BurgerkrachtJos van der Lans tijdens een OMOOC-college uit 2014. OMOOC voedt overheidsprofessionals met inspiratie en verdieping rondom actuele vraagstukken met behulp van zogeheten Massive Online Open Courses, MOOC’s. Van der Lans schetst in dit college op eloquente wijze een prachtig historisch overzicht van de ontwikkeling van de verzorgingsstaat en de invloed daarvan op burgerschap als een soort communicerend vat. Decentralisaties komen dus niet uit de lucht vallen. Verandering van politieke cultuur lijkt hier eveneens mee samen te vallen.

Jos van der Lans | 3. Vijf reuzenproblemen die de decentralisaties moeten oplossen, OMOOC, 16 september 2014.

‘Burgerkracht’, over de toekomst van het sociaal werk in Nederland

Beeld: Cover Burgerkracht

In 2011 vroeg de toenmalige RMO, de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, Nico de Boer en Jos van der Lans een onderzoeksessay te schrijven over de toekomst van de welzijnssector. In dit essay schetsen de auteurs hoe het welzijnswerk er over ongeveer tien jaar (!) uit zou kunnen zien. Zij pleiten voor een andere institutionele logica waarin overheid en welzijnsinstellingen elkaar niet meer in de wurggreep houden en waarin burgers centraal staan.

Burgerkracht. De toekomst van het sociaal werk in Nederland
Nico de Boer en Jos van der Lans (i.o.v. de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO), Den Haag, april 2011

‘De lokale democratie stelt nog weinig voor als ‘Den Haag’ zo veel bepaalt’

Ik maak een sprong in de tijd: dik vijf jaar met decentraal bestuur ligt achter ‘ons’. Ik beland in het jaar 2020. In handen van gemeenten zou de zorg voor jong en oud goedkoper en beter worden, althans dat was de belofte van de decentralisaties. Bij het eerste lustrum van de grootste verbouwing van de verzorgingsstaat ooit stelde (een aantal medewerkers van) de Volkskrant zich de vraag: zijn de hoge verwachtingen ingelost?

Op 16 februari van dat jaar schrijft Marjon Bolwijn: ,,De gemeentepolitiek begint steeds meer trekken te vertonen van een marionettentheater, waarbij ‘Den Haag’ aan de touwtjes trekt. Hoe meer taken de landelijke overheid over de schutting van de gemeenten gooit, vol randvoorwaarden en vastgestelde budgetten, hoe minder controle wethouders en raadsleden hebben over hun bewegingen.”

Ze sprak er een aantal in Assen, een gemeente waar het op dat moment bestuurlijk niet zo lekker loopt. ,,De afgelopen twee jaar (inmiddels drie dus, red.) stapten drie wethouders op en in het najaar zei de lokale partij Plop het college vaarwel. Assen telt relatief veel zorginstellingen en kampt mede door de tekorten in de jeugdzorg met een begrotingstekort van 11 miljoen euro. Sinds vorige maand staat het onder curatele van de provincie Drenthe. Ook dat nog.”

Column, Marjon Bolwijn in Assen, Volkskrant, 16 februari 2020.

De lokale democratie stelt nog weinig voor als ‘Den Haag’ zo veel bepaalt
Marjon Bolwijn, de Volkskrant, 16 februari 2020

‘Gemeenten moeten weer ruimte krijgen voor politiek’

Douwe Jan Elzinga, die rond de eeuwwisseling als voorzitter van de Staatscommissie Dualisme en Lokale Democratie betrokken was bij de hervorming van het politieke stelsel voor gemeenten, blikt terug op twee decennia gemeentebestuur (en -politiek). Ondanks de goede bedoelingen van de stelselwijziging van weleer veranderde hij van mening over de werking daarvan, schrijft Arnout le Clercq in de Volkskrant van 7 februari 2020.

Beeld: Ivo van der Bent

‘Gemeenten moeten weer ruimte krijgen voor politiek’
Arnout le Clercq, de Volkskrant, 7 februari 2020

Wet op Decentraal Bestuur voor de raadsverkiezingen-2022 in Staatsblad?

Douwe Jan Elzinga speelt momenteel een voorname rol bij de verbetering van de interbestuurlijke en financiële verhoudingen en versterking van de autonomie van gemeenten. Met zijn eerste ‘Proeve‘ voor een nieuwe wet op het decentraal bestuur, die hij ‘in opdracht’ van de VNG schreef, hoopt men – nog voor de kabinetsformatie – het tij te (kunnen) keren. Het is uniek dat de VNG een compleet wetsvoorstel presenteert, inclusief een regeling voor conflictbeslechting. Omdat dit ruim voor de kabinetsformatie is, kan de wet er volgens hen snel zijn, dat is volgens Elzinga vooral een kwestie van politieke wil.

,,Ik zou zeggen, voorjaar 2022. Laten we afspreken dat de Wet op Decentraal Bestuur voor de raadsverkiezingen van 16 maart 2022 in het Staatsblad staat.”


Douwe Jan Elzinga
Beeld: Shutterstock

Wetsvoorstel: ‘Proeve’ voor beter bestuur
Leo Mudde, VNG Magazine (nummer 18), 20 november 2020




.

Douwe Jan Elzinga licht eerste proeve wet decentraal bestuur toe, VNGemeente, 11 december 2020.

‘Belofte decentralisatie over verbouwing verzorgingsstaat ten dele geslaagd’

Door het overhevelen van taken moest de zorg voor jongeren en ouderen goedkoper en persoonlijker worden, zouden hulpverleners beter gaan samenwerken, en zouden mensen makkelijker aan een passende baan worden geholpen. De verzorgingsstaat zou opgaan in ‘participatiegemeenschappen’. Vijf jaar later, op 30 december 2019, maken Jurre van den Berg en Charlotte Huisman voor de Volkskrant de balans op.

Beeld: Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Belofte decentralisatie over verbouwing verzorgingsstaat ten dele geslaagd
Jurre van den Berg en Charlotte Huisman, de Volkskrant, 30 december 2019





.

Het kabinet maakt in 2019 extra geld vrij voor jeugdzorg, maar is dit voldoende of moet het hele stelsel op de schop? Dat vraagt Rutger Castricum van Omroep PowNed zich af in het tv-programma ‘De Hofbar‘. Hij gaat in gesprek met ervaringsdeskundigen, behandelaars, en politici Lisa Westerveld (GroenLinks) en René Peters (CDA).

De Hofbar (dinsdag 4 jun), Omroep PowNed, 5 juni 2019.

‘SCP: hoge verwachtingen decentralisatie niet waargemaakt’

Als 2020 bijna ten einde loopt rekent het SCP, het Sociaal en Cultureel Planbureau af met de hooggespannen verwachtingen van de decentralisatie van zorg- en ondersteuningstaken van het Rijk naar gemeenten. ‘Er waren in 2015 allerlei prachtige gedachten, maar in de praktijk blijkt dat het niet is gelukt’, stelt onderzoeker Mariska Kromhout. De decentralisatie ging gepaard met de verwachting dat gemeenten het met minder geld af konden, maar zij komen nu al jaren structureel geld tekort. Het SCP verwacht dat dat de komende jaren het aantal kwetsbare mensen eerder zal toe- dan zal afnemen, mede als gevolg van de coronacrisis. Het Rijk moet volgens Kromhout dringend zaken veranderen: ‘niets doen is geen optie’.

Beeld: NOS/Jeroen van Eijnshoven

SCP: hoge verwachtingen decentralisatie niet waargemaakt
NOS Nieuws, 16 november 2020




.

De decentralisatie is niet goed gelukt: ‘Opeens was het geld voor de jobcoach op.’

Gemeenten komen voor een goede uitvoering van de Jeugdwet 1,6 tot 1,8 miljard euro tekort

In de afgelopen decennia is er regelmatig discussie geweest over de jeugdzorg en is op verschillende manieren geprobeerd om de jeugdzorg te verbeteren. Het beeld was dat dit werd bemoeilijkt doordat de jeugdzorg versnipperd was over drie verschillende wettelijke stelsels, terwijl preventie bij gemeenten was ondergebracht. Tegelijkertijd namen de kosten tussen 2000 en 2010 toe, wat vragen opriep over de mate waarin de juiste kinderen bereikt werden.

Naar aanleiding van de gesignaleerde problemen werd besloten om de jeugdzorg naar gemeenten te decentraliseren. Gemeenten werden verantwoordelijk voor een breed palet aan jeugdzorg, met de bedoeling om op een nieuwe manier te gaan werken. Deze nieuwe werkwijze zou naast een toename van de kwaliteit ook tot een kostenbesparing moeten leiden; daarom hebben Rijk en gemeenten afgesproken om vanaf de decentralisatie in 2015 in drie jaar tijd oplopend 450 miljoen euro te bezuinigen op het jeugdzorgbudget. Naast deze algemene taakstelling zijn ook enkele specifieke kortingen toegepast op het budget.

(Bovenstaande tekst is (integraal) opgenomen uit: ‘Stelsel in groei. Een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg’.)

Beeld: Patricia Rehe/Hollandse Hoogte

Stelsel in groei
Een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg
Andersson Elffers Felix, i.o.v. Ministerie van VWS, BZK, Financiën en JenV, en de VNG, 15 december 2020

Eerste Reactie VNG op het AEF-rapport tekorten Jeugdhulp

Eerste Reactie VNG op het AEF-rapport tekorten Jeugdhulp, VNGemeenten, 18 december 2020.

Onderzoek: ‘Financiële positie gemeenten onhoudbaar’

Een op de vijf gemeenten heeft zo weinig financiële buffers dat ze in de categorie ‘meest risicovol’ vallen. Die gemeenten hebben een solvabiliteit van minder dan 20 procent. Dat concludeert accountantskantoor BDO op basis van de jaarrekeningen over 2019 van alle 355 gemeenten en de begrotingen voor 2021. BDO noemt de situatie „onhoudbaar”, zo meldt Titia Ketelaar in de NRC van 14 januari 2021.

,,Het betekent voor de burger dat voorzieningen worden geschrapt: de huishoudelijke hulp, de subsidies aan culturele instellingen en sportclubs. Dat ga je merken”.


Rob Bouman, partner bij BDO

Omdat gemeenten wettelijk verplicht zijn een sluitende begroting bij de provincie in te leveren, staan er weinig gemeenten daadwerkelijk rood en onder verscherpt financieel toezicht. Maar de accountants concluderen dat dit onder meer komt omdat is ingeteerd op het vermogen en er wordt bezuinigd.

„Al drie jaar op rij zien we de solvabiliteit teruglopen De financiële rek is eruit. Ik loop lang mee, maar zo lastig om de begrotingen sluitend te krijgen, heb ik niet eerder gezien”


Rob Bouman, partner bij BDO

Zo’n 85 procent van de gemeentelijke inkomsten komt uit het Gemeentefonds, een per jaar variërend bedrag dat afhangt van de uitgaven van het Rijk: gaan die omhoog, dan is de pot voor de gemeenten ook beter gevuld. Als halverwege het jaar blijkt dat het Rijk toch minder uitgeeft, wordt de bijdrage voor de gemeenten ook verlaagd. Die methodiek maakt het lastig begroten, zeggen gemeenten – wethouders van Financiën gingen daarvoor in 2019 nog de de straat op.

Het sociaal domein drukt zwaar op de begrotingen. Sinds gemeenten in 2015 verantwoordelijk werden voor taken op het gebied van werk, zorg en jeugd, heeft het kabinet daar flink op bezuinigd. Met name bij de jeugdzorg: de laatste jaren haalde het Rijk zo’n 15 procent af van het budget van vóór de decentralisatie. Het idee was dat de gemeente problemen zou signaleren voordat ze onhanteerbaar groot worden. Preventie en lichte hulp aan huis zouden dure, specialistische zorg deels overbodig maken. Maar de vraag naar zorg nam juist toe: het aantal jongeren dat jeugdhulp krijgt, is sindsdien (2019, red.) met 12 procent gestegen.

De coronacrisis raakt eveneens de gemeentelijke financiën, zegt BDO. Gemeenten geven meer uit, onder meer aan handhaving en steunmaatregelen voor zzp’ers, ondernemers, sportverenigingen en culturele instellingen. Het Rijk zal die kosten compenseren, maar de accountants denken dat de effecten van de crisis op lange termijn zichtbaar zullen blijven, bijvoorbeeld door meer inwoners die in de bijstand komen.

Beeld: ©Merlin Daleman

Onderzoek: ‘Financiële positie gemeenten onhoudbaar’
Titia Ketelaar, NRC, 14 januari 2021

‘Herverdeling van gemeentegelden leidt tot felle kritiek’

Uit Groningen, Friesland en de vier grote steden klinkt felle kritiek over de herverdeling van het Gemeentefonds. Dat schrijft Mark Middel in het NRC op 4 februari 2021. De aanleiding is een voorstel van demissionair minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, D66) over de herijking van de gemeentegelden dat 2 februari 2021 verscheen. Het Gemeentefonds is de belangrijkste inkomstenbron van gemeenten.

Bijna alle gemeenten in Friesland en Groningen gaan er volgens het voorstel vanaf 2023 financieel op achteruit. Ook in Drenthe, Flevoland, Limburg en Noord-Brabant gaan veel gemeenten volgens dit voorstel minder geld krijgen. Gedeputeerde van de provincie Friesland, Sander de Rouwe (Financiën, CDA), die eerder al de noodklok luidde, zegt op Twitter dat de noordelijke gemeenten ,,onevenredig hard” zijn getroffen als het voorstel van Ollongren werkelijk wordt uitgevoerd.

,,Onevenredig hard worden Noordelijke gemeenten getroffen als het ontwerp gemeentefonds waarheid wordt. Juist gemeenten met minder verdienvermogen en kwetsbare sociale economische structuur worden hard geraakt. Dit kan en mag niet de bedoeling zijn.”


Sander de Rouwe, Gedeputeerde provincie Fryslân (Twitterbericht, 2 februari 2021)

Ollongren onderkent dat Friesland en Groningen „in het bijzonder” te maken hebben met ‘forse nadelige effecten’. Ze overweegt een speciale regeling voor de Groningse en Friese gemeenten te treffen, schrijft ze in de Kamerbrief.

Beeld: ©Marc Venema

Herverdeling van gemeentegelden leidt tot felle kritiek
Mark Middel, NRC, 4 februari 2021

Eerste reacties op voorlopige uitkomsten gemeenten vanwege herijking Gemeentefonds

Herijking gemeentefonds BZK: Eerste Reactie VNG op voorlopige uitkomsten per gemeente, VNGemeenten, 4 februari 2021.
.
Beeld: Pixabay

Ongeloof over korting rijksgeld: ‘Dit getuigt van Randstedelijke arrogantie’
Anne Roel van der Meer, Leeuwarder Courant, 4 februari 2021


.

,,De nieuwe verdeling getuigt van Randstedelijke arrogantie.”


Eline de Koning, fractievoorzitter PvdA (Leeuwarden)
Beeld: Shutterstock

FNP roept gemeenten op tot solidariteit in verzet tegen ‘oneerlijke verdeling’ gemeentefonds
Omrop Fryslân, 4 februari 2021



.

,,We moeten nu met elkaar op de barricade komen voor een eerlijke verdeling van het gemeentefonds.”


Sybren Posthumus, Steatelid FNP
Beeld: Novum/ Dirk Hol

Commissaris René Paas: ‘Herverdeling gemeentefonds is diefstal van arme gemeenten in Groningen’
Johan de Veer, Dagblad van het Noorden, 5 februari 2021


.

,,Herverdeling gemeentefonds is diefstal van arme gemeenten in Groningen.”


René Paas, CdK provincie Groningen
Beeld: Shutterstock

Herverdeling gemeentefonds desastreus voor Fryslân: ,,Dit komt als een dubbele klap”
Jan Ybema, Friesch Dagblad, 5 februari 2021



.

„As de KLM yn ‘e knipe komt lizze de miljarden klear, wylst gemeenten al jierren te min krije. En dan fine politisy it frjemd dat it fertrouwen yn de polityk ôfnimt.”


Harjan Bruining, Wethouder Achtkarspelen
Beeld: Binnenlands Bestuur

CDK Paas: herverdeling GF ‘moreel onacceptabel’
Yolanda de Koster, Binnenlands Bestuur, 7 februari 2021

.

,,Het voorstel tot herverdeling van het gemeentefonds is ‘moreel onacceptabel’ en moet van tafel.”


René Paas, CdK provincie Groningen

Twintig wethouders uit Drenthe, Friesland en Groningen verzetten zich tegen voorlopige herverdeling Gemeentefonds

Twintig wethouders uit Drenthe, Friesland en Groningen verzetten zich tegen de voorlopige herverdeling van het gemeentefonds. In aanloop naar het Noordelijk Lijsttrekkersdebat schrijven zij in een opinieartikel voor het Dagblad van het Noorden dat zij na jaren bezuinigen niet meer de verantwoordelijkheid kunnen en willen nemen ‘voor het verder uitkleden van onze gemeenten’. Ik heb het Lijsttrekkersdebat hieronder voor je opgenomen, maar – ondanks dat alle lijsttrekkers door de wethouders vooraf persoonlijk benaderd waren – moet je goed opletten, wil je iets over de herverdeling van de gemeentefondsgelden te horen krijgen. Iets, waarover woordvoerder voor de VNG en wethouder van de gemeente Westerkwartier, Bert Nederveen, zijn teleurstelling uitsprak in het artikel ‘Groninger gemeenten missen aandacht in verkiezingsdebat‘ van RTV Noord van 8 februari 2021. Zo zie je maar, of juist niet.

Beeld: Shutterstock

Noordelijke wethouders protesteren tegen herverdeling
Alexander Leeuw, Binnenlands Bestuur, 8 februari 2021
.

Noordelijk Lijsttrekkersdebat, DVHN, 12 februari2021.

Eerlijk (ver)delen

Hoe scherp is de blik van Beste Bestuurder-2020, Johan Hamster uit Stadskanaal? Dat vraagt Hans Bekkers zich af in ‘Eerlijk (ver)delen‘ in Binnenlands Bestuur op 11 februari 2021. Hamster formuleert in twee zinnen een antwoord dat de echte scheefgroei in dit land terugbrengt tot een verdelingskwestie: 

,,Den Haag zou het ons een stuk makkelijker maken als mensen van het sociale minimum zouden kunnen leven. Je zult zien dat het dan ook beter gaat met de Wmo en de jeugdzorg.”


Johan Hamster, Wethouder Stadskanaal

VNG-inzet voor kabinetsformatie: herstellen structurele financiën en (snelle) invoering Wet op Decentraal Bestuur

Een dag voor de Algemene Ledenvergadering van de VNG plaatst de vereniging een video die de benarde positie waarin veel, zo niet alle, gemeenten zich bevinden, moet duiden, De cijfers spreken boekdelen. Anita Vlam en Mirjam Pauwels uit respectievelijk de gemeente Woudenberg en Assen kunnen dan ook maar tot één conclusie komen: er moet een structurele oplossing komen voor de financiële problemen van gemeenten.

VNG verdieping – Staat van gemeentefinanciën, VNGemeenten, 11 februari 2021.

De VNG bereidt zich voor op de naderende verkiezingen van 17 maart 2021 en de formatie van het nieuwe Kabinet. Het is volgens de vereniging van groot belang dat er goede (voorwaardelijke) afspraken gemaakt worden voor gemeenten. Op de (uitgestelde, digitale) Algemene Ledenvergadering (ALV) van 12 februari staan de VNGinzet voor de kabinetsformatie en de actualiteit rond het onderzoek jeugd centraal. Tijdens de vergadering wordt aan de leden een resolutie voorgesteld waarin die inzet, die langs langs vier sporen loopt, besproken wordt.

  • 1. Structurele financiën herstellen
  • 2. Wet op Decentraal Bestuur
  • 3. Aanbod aan het nieuwe kabinet
  • 4. Focus op uitvoering

VNG-programma inzet kabinetsformatie 2021

Gemeenten zitten momenteel klem. De financiën zijn niet op orde en de interbestuurlijke verhoudingen werken beklemmend in plaats van ondersteunend. De tekorten, die voortkomen uit keuzes van eerdere kabinetten, tasten de autonomie en de slagkracht van gemeenten aan om bij te dragen aan de oplossingen die Nederland nodig heeft om sterker uit de crisis te komen, aldus het VNG-programma, waarmee het inzet op de komende Kabinetsformatie. De taken en middelen van gemeenten zijn niet in balans, onderzoek na onderzoek wijst uit dat er structurele oplossing nodig is. Het herstellen van de financiële positie van gemeenten op deze al langlopende dossiers is volgens het VNG een belangrijke voorwaarde om verder te kunnen op andere terreinen.

De Week van Leonard Geluk, VNGemeenten, 15 januari 2021.

Ook de interbestuurlijke verhoudingen tussen gemeenten en de Rijksoverheid moeten volgens de VNG in balans worden gebracht. Ze wil daartoe op korte termijn duidelijke afspraken maken. Voor de lange termijn werkt de VNG – dat deed men nog niet eerder – aan een compleet nieuw wetsvoorstel: de Wet op Decentraal Bestuur. Daarin hoopt men onder meer de versterking van het evenwicht tussen bestuurslagen te regelen.

Alleen indien aan deze randvoorwaarden wordt voldaan kunnen gemeenten volgens de VNG een bijdrage leveren aan inhoudelijke dossiers zoals bij wonen, uitvoering van het Klimaatakkoord, regionale economie en digitalisering. Gemeenten kunnen dan ook beter impuls geven aan de kwaliteit van de uitvoering door daar nadrukkelijk op te (kunnen) focussen. Een belangrijk aspect hierbij is volgens hen het waarborgen van de menselijke maat; de inwoners moeten centraal staan en er moet worden voorkomen dat ze geen kant meer op kunnen tussen verschillende overheidsinstanties.

De Week van Leonard Geluk, VNGemeenten, 5 februari 2021.

Kunst en Landschap Noord Nederland en de Wet op Decentraal Bestuur

Kunst en Landschap gaat de ontwikkelingen rondom decentrale financieringskwesties en de Wet op Decentraal Bestuur op de voet volgen en brengt je daarvan via dit blogboek op de hoogte. Regelmatige updates zullen de komende tijd op weg naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 verschijnen. (Bookmarken mag.)

Onderstaand citaat van Douwe Jan Elzinga was een trigger om je wat meer te vertellen over mijn plannen tot oprichting van het multimediale platform Kunst en Landschap Noord Nederland. Daarna vervolgt het blogboek.

,,De afgelopen jaren verwees het Kabinet steeds naar de taakstelling die was afgesproken in het regeerakkoord. Zo kan het ook werken met beleid dat op lokaal niveau moet worden uitgevoerd. Was er een bestuurlijk beleidskader geweest, dan had Ollongren tegen Wiebes kunnen zeggen: zoals het nu gaat met de Regionale Energiestrategieën, gaat het niet goed, want we hebben afgesproken de gemeenteraden een stevige positie te geven. Het grote voordeel van een wettelijke regeling is, dat niet alleen de minister van BZK erbij betrokken is, maar het kabinet als geheel.”


Douwe Jan Elzinga

Er komen veel grote transitievraagstukken op ons (noordelijk landschap) af op het gebied van energie, natuur, voedsel en landbouw, water, klimaat, mobiliteit, migratie en verstedelijking, ook in sectoren als zorg, onderwijs, cultuur, toerisme en erfgoed. Circulariteit en duurzaamheid zijn daarbij uitgangspunt of worden nagestreefd.

Om die vraagstukken (enigszins) het hoofd te kunnen bieden hoop ik met Kunst en Landschap een organisatie in het leven te roepen die burgers, boeren en buitenlui in Noord Nederland op verbeeldende wijze (uit)zicht geeft op een hoopvolle toekomst. Middels een multimediaal expertise-, organisatie-, productie- en journalistiek platform.

Ik voer op dit moment veel gesprekken met bedreven en gedreven mensen uit ‘het veld’ om het platform onder de aandacht te brengen, samenwerkingsvormen te bespreken en om – samen met een gemotiveerd projectteam – een strategie te bepalen Kunst en Landschap in 2021/2022 groen licht te kunnen geven. Handen en voeten, dus.

Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland.

Massale steun aan VNG-resolutie; brief aan Kabinet nog dezelfde dag de deur uit

,,Nog deze maand moeten afspraken met het kabinet worden gemaakt over het oplossen van de financiële problemen van gemeenten. De nood moet voor 2022 en 2023 worden gelenigd. Daarnaast moet het gemeentelijk budget voor de jaren na 2023 structureel worden verhoogd. Als dat niet gebeurt, kan het kabinet de steun van gemeenten bij onder meer de woningbouwopgave of energietransitie vergeten.”

Gemeenten eisen ook voor kortetermijn extra geld van Kabinet

Dat is zo ongeveer de strekking van een brief die het VNG-bestuur op vrijdagmiddag, 12 februari 2021, na de ALV en na massale steun aan de resolutie ‘Herstel van bestuurlijk en financieel vertrouwen‘, naar het Kabinet stuurt. Kern van de resolutie, waarin de inzet van de gemeentekoepel voor de kabinetsformatie staat verwoord, is dat de financiële positie van gemeenten eerst op orde moet zijn, ‘voordat met een nieuw kabinet afspraken gemaakt kunnen worden over betrokkenheid van gemeenten bij de ambities van het nieuwe kabinet’, aldus Jan van Zanen, voorzitter van de VNG. Ook moeten de bestuurlijke verhoudingen worden herijkt.

©Binnenlands Bestuur

Gemeenten eisen ook voor kortetermijn extra geld van Kabinet
Yolanda de Koster, Binnenlands Bestuur, 12 februari 2021

Gemeenten roepen lijsttrekkers op herverdeling Gemeentefonds ‘op voorhand niet acceptabel te verklaren’

Friese en Groningse gemeenten (die samen via de VNG optrekken) rekenen erop dat het nieuwe Kabinet de ‘forse nadelige effecten’ – veel noordelijke gemeenten die het toch al moeilijk hebben worden vanaf 2023 extra gestraft door de nieuwe berekening – in het Gemeentefonds recht trekt.

In een brief aan de Raad van Openbaar Bestuur – De ROB brengt advies uit over de nieuwe verdeling – en de lijsttrekkers van politieke partijen roepen ze op met een structurele oplossing te komen voor de nieuwe – en in hun ogen – scheve inkomstenverdeling, schrijft Ton van der Laan in de Leeuwarder Courant van 12 februari. Ze hopen daarmee de lijsttrekkers aan te sporen de herverdeling ‘op voorhand niet acceptabel te verklaren’. Wethouder Bert Nederveen van de Groningse gemeente Westerkwartier sprak ‘gekscherend’ van een omgekeerd ‘Robin Hood-effect’:

,,Gemeenten met inwoners die het toch al moeilijk hebben moeten geld inleveren, en dat gaat naar gemeenten waarvan de inwoners er een stuk beter bijzitten. Wij geloofden en geloven onze ogen en oren niet.’’


Bert Nederveen, Wethouder Westerkwartier
Beeld: Archief DVHN/Jan Zeeman

Friese gemeenten roepen hulp politiek in over nieuwe verdeling Gemeentefonds: ‘Het is onacceptabel, wij kunnen zo geen betrouwbare overheid meer zijn’
Ton van der Laan, Leeuwarder Courant, 12 februari 2021

Landelijke aandacht voor gedupeerde en armlastige gemeenten Noord-Nederland

Logo ReportersNL is een wekelijkse rubriek op NPO Radio 1 van Pointer, voorheen Reporter Radio.

ReportersNL is een wekelijkse rubriek van Pointer – voorheen Reporter RadioPointer opereert nu op tv, radio en online – waarin de makers regionale onderzoeksjournalistiek een landelijk platform bieden op NPO Radio 1. Ze werken onder andere samen met het Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant. De rubriek wordt samengesteld door onderzoeksjournalisten Thijs van DorssenIds Nicolai en innovatiemanager Pim Peterse.

ReportersNL houdt de ontwikkelingen rondom de hachelijke situatie waarin noordelijke gemeentes zich bevinden al een tijdje nauwlettend in het oog. Door korte lijntjes met reporters uit het Noorden, bijvoorbeeld Bas van Sluis, Arjan Rienks en Johan de Veer, kreeg en krijgt de problematiek landelijke aandacht. Hieronder kun je luisteren naar twee radiofragmenten: dat van 3 november 2019 – ‘Den Haag’ kan niet zeggen dat het niet tijdig gewaarschuwd is – en dat van de meest recente uitzending: 14 februari 2021. Het zal je niet verbazen dat in beide radioreportages ook de wethouder financiën, Johan Hamster, aanschuift.

‘Noordelijke gemeenten dreigen kopje onder te gaan’, ReportersNL, 3 november 2019.
‘Arme gemeenten dupe van vernieuwd gemeentefonds’, ReportersNL, 14 februari 2021.

Brandbrieven en moties Groninger gemeenten gebundeld de deur uit

Nadat de verschillende noordelijke wethouders-financiën al in actie kwamen tegen kortingen op de uitkering uit het gemeentefonds laten ook de gemeenteraden zich niet onbetuigd. In (gebundelde) brandbrieven aan de minister van Binnenlandse Zaken protesteren ze tegen de nieuwe verdeling. Zo stemt de raad van de gemeente Eemsdelta unaniem in met een motie waarin staat dat het College bij minister Kajsa Ollongren, de ROB en de VNG moet aandringen op een nieuwe verdeling. Kort erna is het de gemeenteraad van Midden-Groningen die protesteert: ,,Dit trekken wij niet, het water staat ons nu al aan de lippen”, zo luidt het. Ook brieven en moties van de gemeenten Westerwolde, Het Hogeland, Stadskanaal, Groningen en Westerkwartier met eenzelfde boodschap worden gebundeld en verstuurd naar het Rijk. De gemeenten Pekela, Veendam en Oldambt volgen in een tweede zending, nadat dit onderwerp in deze gemeenteraden is besproken.

Beeld: Archief DVHN/Jan Zeeman

Eemsdelta pleit voor herverdeling gemeentefonds: ‘Deze verdeling is een ramp’
Patriecia Kolthof, dagblad van het Noorden, 17 februari 2021



.

Nieuwe verdeling gemeentefonds strop voor Eemsdelta: ‘Dit is killing’
Martin Drent, RTV Noord, 17 februari 2021

‘Voorstel herijking Gemeentefonds zet mensenrechten onder druk’

© Universiteit Utrecht

Nadat de gezamenlijke brieven met een eensluidend protest de deur uit zijn menen de noordelijke gemeenten in de ‘slotstrijd’ nog een troef in handen te hebben. Met Lucia van der Meulen, onderzoeker Europese Fundamentele Rechten aan de KU Leuven, hopen ze zich te kunnen beroepen op het mensenrecht. Volgens Van der Meulen is er sprake van een mensenrechtenkwestie: er is in de voorgestelde herijking veel te weinig oog voor het recht op gelijkwaardige toegang tot zorg voor burgers van de zogenaamde krimpgemeenten. Ze licht dit op 18 februari (2021) toe in Binnenlands Bestuur:

Voorstel herijking Gemeentefonds zet mensen-rechten onder druk‘.

.

Lucia van der Meulen studeerde in 2018 cum laude af in het masterprogramma Public International Law aan de Universiteit Utrecht. Momenteel volgt ze de Legal Research Master In Utrecht en is ze als medewerker verbonden aan het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten (SIM) van de Universiteit Utrecht. 

‘Gemeenten kunnen sec extra zak Jeugdgeld vergeten’

Het is voor gemeenten de week van de waarheid, althans voor wat betreft het budget voor de jeugdzorg, schrijft Yolanda de Koster op 23 februari 2021 in Binnenlands Bestuur. Het kabinet beloofde eind vorig jaar in februari met een voorstel te komen om het enorme tekort op het jeugdbudget van gemeenten te dichten. Met nog vijf dagen te gaan is het nu afwachten met welk ‘jeugdbod’ het kabinet komt om het stelsel houdbaar te krijgen en vervolgens wat de VNG daarvan vindt. Als zij daarmee niet kan leven, wordt arbitrage ingezet. En als ook dat onvoldoende soelaas biedt, slaan gemeenten de deur naar het kabinet dicht – zo constateerde De Koster eerder in ‘Gemeenten eisen ook voor kortetermijn extra geld van Kabinet‘.

Gemeenten kunnen sec extra zak Jeugdgeld vergeten
Yolanda de Koster, Binnenlands Bestuur, 23 februari 2021