HET GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

In de laatste week van augustus hebben ‘gewone’ bewoners van Friese en Groningse straten, stegen, streekjes en hofjes, pleinen, kades en oeverstroken een ongewone vergadering: ze doen mee met ‘Het Grote Straatberaad‘. Friesland bijt het spits af op zondag 23 augustus. Precies een week later, op 30 augustus, praten burgers uit Groningse steden, buurtschappen en dorpen over de toekomst van het klimaat.

We Are Warming Up, YouTube-kanaal We Are Warming Up, 14 juli 2020.

Grootschalige klimaatvolksraadpleging moet leiden tot een landelijke klimaatverklaring (#THEFUTUREWEWANT)

De organisatie van deze grootschalige noordelijke klimaatvolksraadpleging, die overigens ook in de weken erna plaatsvindt in Amsterdam, Den Haag, Nijmegen en Rotterdam en culmineert in een (bottom-up)-Klimaatverklaring tijdens het Warming Up Festival, is in handen van Warming Up.

Warming Up is een groep kunst- en cultuurmakers die (in samenwerking met een groot aantal partners) door kunst en cultuur aan het klimaatvraagstuk te verbinden, klimaatverandering op een verbeeldende wijze zichtbaar en bespreekbaar wil maken. Zij gaat er daarbij van uit dat de cultuursector dat als geen ander kan, of misschien wel moet, doen – ze bereiken immers jaarlijks zo’n negentig procent van alle Nederlanders.

Doel van de Straatberaad-estafette is om via (gecoördineerd) spel en opdrachten de bevolking meer bij het klimaatvraagstuk te betrekken. Alle ‘input’ tijdens de Straatberaaddagen wordt door de organisatie verzameld en moet uitmonden in een (landelijke) Klimaatverklaring die – zoals het nu lijkt – op 6 november in Den Haag aan het Kabinet wordt aangeboden.

Warming Up maakt – samen met jou – van de straat een podium voor interactief klimaatberaad

Warming Up heeft deze Straatberaad(mid)dagen al ver voor de zomervakantie tot in de puntjes voorbereid. Voor het welslagen van het evenement echter hebben ze hulp nodig – misschien wel jouw hulp. Voor de provincies Friesland en Groningen – Noord Nederland is vertrekpunt van de eerste edities van Het Grote Straatberaad – worden ‘aanjagers‘ gezocht! Het maakt niet uit of je veel of weinig van het klimaatvraagstuk af weet, of je jong of oud, meer een doener of een prater bent: dit beraad is er volgens hen voor iedereen!

Straatcoaches en -omroepers gezocht!

Als je meedoet, maak je deel uit van en ben je schakel in een cultureel, inhoudelijk en interactief programma met live-optredens van artiesten, inspirerende hulplijnen en video’s, live streams en een interactief klimaatberaad. Wat er van je verwacht wordt kun je lezen in Warming Up’s ‘Oproep Straatcoaches en -omroepers‘.

Aanmelden voor Het Grote Straatberaad

Beeld: Matthea de Jong

Enthousiast geworden om als straatcoach of -omroeper in jouw ‘straat’ aan de gang te gaan? Je kunt je hier opgeven:

Aanmelden voor Het Grote Straatberaad.

Twijfel je nog of je deze rol voor één dag op je wilt nemen, of heb je nog vragen? Stuur dan even een mailtje naar Warming Up: info@wearewarmingup.nl.


(Inschrijven kan tot een dag voor aanvang van het evenement.)

.

Het coronavirus maakt het lastig om met veel mensen tegelijk samen te komen en met elkaar over het klimaat (en andere urgente thema(’s) te kunnen praten. Daarom maakt Warming Up van de straat (geheel coronaproof) een speels podium. Ja, je leest het goed, ‘speels’, het wordt geen ‘saaie bedoening’. Integendeel: er gaat – onder deskundige begeleiding – zelfs gespeeld worden! En kijk niet raar op wanneer er ineens een pratende auto bij je straat, buurt, camping, vriendenclub of sportschool voor komt rijden,

Niet omdat het anders moet, maar of het (ook) anders kan

Het Grote Straatberaad is ontwikkeld door theater- en educatiemaker Karlijn Benthem, die, samen met Anouk Rutten, eigenaar is en deel uitmaakt van Gebied-B, een bureau voor kunsteducatie. Hun werkgebied ligt in de ruimte tussen kunst, publiek en actualiteit. Karlijn nodigt haar publiek graag uit om onbevangen hardop over dingen na te denken en zich daar comfortabel bij te voelen. Ze wil samen met haar publiek, zoals zij dat noemt, ‘mogelijkheidszin‘ creëren om te bedenken, je af te vragen hoe, en óf ‘dingen’ (ook) anders kunnen. Niet omdat het moet, maar of het zóu kunnen.

Karlijn Benthem, YouTube-kanaal Jeugdtheater Hofplein, 29 februari 2019.

‘Warming Up’ wil permanent platform creëren rondom kunst, klimaat en democratie

Warming Up is een initiatief van de Stichting Impact Makers en is een vervolg op de ‘Artistieke Klimaattop‘ die op 13 oktober 2018 plaatsvond als onderdeel van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa. Een groep kunstenaars deed destijds een oproep aan de politiek om zitting te kunnen nemen aan de zogeheten ‘Klimaattafels‘. Ze schreven daartoe een brief aan Ed Nijpels, toenmalig Voorzitter van die Klimaattafels. Het is dan ook geen toeval dat het eerste Grote Straatberaad in Friesland van start gaat.

Video van Iepen UP – Artistieke Klimaattop, Leeuwarden-Fryslân 2028, 17 oktober 2018.

Warming Up wil mensen samenbrengen en in het hart raken met muziek, verhalen en beelden

Zo’n negen maanden geleden ging het Warming Up-team ‘de straat op’ – in dit geval de Kanaalstraat in Utrecht – om willekeurige mensen aan te spreken en ze te vragen hoe zij vinden dat het met het klimaat gaat:

Warming Up wil mensen samenbrengen en in het hart raken met muziek, verhalen en beelden – om zo het publiek in beweging te brengen. Ze mobiliseert aansprekende film-, theater- en reclamemakers, ontwerpers, vormgevers, wetenschappers en artiesten uit heel Nederland om steeds meer mensen actief te betrekken bij de vragen en veranderopgaven (transities) waar we in de (nabije) toekomst met zijn allen voor staan. De ambitie van het kunst- en cultuurcollectief is om een permanent platform te creëren rondom kunst, klimaat en democratie.

Matthea de Jong bij ‘Spraakmakers’: ‘meningvorming zou meer centraal moeten staan in plaats van meninguiting’

Op vrijdagochtend 7 augustus waren directeur Tolhuistuin en initiatiefnemer-Warming Up Matthea de Jong en cabaretier Patrick Nederkoorn te gast bij Niels Heithuis, presentator van het NPO Radio 1– programma ‘Spraakmakers‘ (KRO/NCRV). De gespreksleider vindt, tijdens zijn introductie van Het Grote Straatberaad van de ‘artistiek maatschappelijke organisatie’ Warming Up, dat het allemaal wel ‘knap ingewikkeld klinkt’, maar gelukkig kan Matthea haarfijn uit de doeken doen wat het culturele collectief allemaal op stapel heeft staan. Patrick, die overigens zelf ook zal bijdragen aan het Warming Up-festival (12 t/m 22 oktober, Tolhuistuin, Amsterdam) door zijn nieuwste voorstelling ‘Hoogtij’ over de stijgende zeespiegel te presenteren, valt haar bij. Kijk en luister hieronder naar de uitzending. ‘Patrick Nederkoorn en Matthea de Jong over de kunst en de klimaatcrisis‘.

Kunst en Landschap Noord Nederland brengt Grote Straatberaaddagen van Fryslân en Groningen in beeld

Kunst en Landschap Noord Nederland gaat beide noordelijke Grote Straatberaaddagen op de voet volgen. In twee aparte blogs brengt het multimediale platform in oprichting alles wat je wilt weten over de voorbereidingen, het verloop en bijzondere momenten van beide dagen, en de ruimschootse media-aandacht (voor, tijdens en na) die dit bijzondere evenement ongetwijfeld zal opleveren.

Klik hieronder op jouw provincie en zie wat er allemaal gebeurt en gebeurde in jouw straat, dorp of stad, of bij dat van de ‘buren’ natuurlijk. Have fun. Maar eerst nog even dit!

Special ‘Kunst en Landschap’ over zeespiegelstijging en klimaatverandering

Kunst en Landschap Noord Nederland, het nieuwe multimediale platform voor verbeelding van (en reflectie op) verandering, gaat volgend jaar (pas) van start, maar ik ben – als voorproefje, op een bescheiden website – toch alvast maar begonnen. Want de nood is hoog; we are warming up! En het water komt!

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING

Op 29 januari (2020), vlak voor de jaarlijkse herdenking van de Watersnoodramp van 1953 op 1 februari, een van de grootste overstromingen uit de geschiedenis van Nederland, kwam Correspondent-journalist en auteur Rutger Bregman met een boodschap aan alle Nederlanders:

,,Beste landgenoot, laat ik de dreiging wat duidelijker beschrijven. Het voortbestaan van Nederland staat op het spel.

Er is een kans dat onze kinderen afscheid moeten nemen van steden als Den Haag en Delft, Rotterdam en Amsterdam, Leiden en Haarlem. Dat zeg ik niet, dat zeggen tal van Nederlandse wetenschappers.“


Rutger Bregman
Rutger Bregman, ‘Het water komt’, YouTube-kanaal De Correspondent, 28 januari 2020.

Het bericht en de videoboodschap luidde een gezamenlijke crossmediale campagne in van De Correspondent en de Nationale Postcode Loterij ter promotie van Bregman’s boek ‘Het water komt‘.

Rutger Bregman’s ‘Het water komt‘ was voor mij aanleiding om voor Kunst en Landschap alvast van start te gaan. Ik volgde vanaf dat moment de media en verzamelde reacties, discussie- en opiniestukken en video’s op het gebied van klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing. En dat blijf ik doen, het hele jaar door!

Daar kun jij (nu, ook) de vruchten van plukken! Gebruik de ‘stortvloed’ aan informatie van Kunst en Landschap. Doe er je voordeel mee. Maar bovenal: veel plezier tijdens Het Grote Straatberaad in Friesland en Groningen!

Robert Rosendal,
initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: maart 2020

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
(Terug naar homepage)



.






.






.

Maart 2020

Maak Zeeland een proeftuin voor vernieuwingen
Ton Brandenbarg, Bert van den Brink, Tammo Bult, John Dane en Colin Janssen en Klaas Timmermans, de Volkskrant, 1 maart 2020

.

Klimaatverandering bedreigt zandstranden
Marcel aan de Brugh, NRC, 2 maart 2020


.

Brussel gaat het klimaatbeleid sturen
Christoph Schmidt, Trouw, 3 maart 2020


.

Frans Timmermans over EU-klimaatwet: Moeder Aarde zal ons bij de les houden
Christoph Schmidt, Trouw, 4 maart 2020

.

Emissions: four times the work or one-third of the time to comply with the Paris Agreement
PBL, Netherlands Environmental Assessment Agency, 4 maart 2020

Wetenschappers trekken aan de bel: ‘Het klimaat duldt geen uitstel meer’
Joep Engels, Trouw, 4 maart 2020

.

Zes vragen over de nieuwe klimaatwet van ‘Brussel’
Clara van de Wiel, NRC, 4 maart 2020


.

Het redden van het klimaat is de afgelopen tien jaar alleen maar lastiger geworden
Vivian Lammerse, Scientias, 5 maart 2020

.

‘Helft van alle stranden wereldwijd aan einde eeuw mogelijk verdwenen’
H2O Actueel, 5 maart 2020
.

Klimaatverandering onthult gloednieuw eiland voor de kust van Antartica
Caroline Kraaijvanger, Scientias, 6 maart 2020

.

Meer klimaat-twijfel met Clintel
Martijn Tonies, Sargasso, 6 maart 2020

.

Aan Timmermans’ klimaatwet wordt van alle kanten geknaagd
Mathijs Schiffers, Financieel Dagblad, 7 maart 2020


.

COVID-19 reduces economic activity, which reduces pollution, which saves lives
Marshall Burke, G-Feed, 8 maart 2020

.

‘Klimaatscepsis is een gepasseerd station’
Bart Verheggen, NRC, 9 maart 2020


.

Een afgedamde Noordzee: ultieme redding of vergezocht vergezicht?
Joppe Gloerich, Elsevier Weekblad, 9 maart 2020




.

Tempo van klimaatverandering neemt almaar toe volgens WMO-studie
H2O Actueel, 11 maart 2020
,

Zuid-Holland ontsnapte ternauwernood aan Watersnood in 1953
Hans Middendorp, herpublicatie blog, 13 maart 2020
.

Het grote ijs is in beweging gekomen
Joep Engels, Trouw, 14 maart 2020




.

Frans Timmermans: ‘Moeder natuur laat dagelijks weten dat ze het zat is’
BNN/VARA Vroege Vogels, 16 maart 2020 (+ radiofragment)

‘We hebben nog te veel domme infrastructuur’
Rob de Lange, Financieel Dagblad, 19 maart 2020


.

En dan die andere crisis: zeespiegel stijgt in 2 maanden tijd met 2,2 millimeter
Jeannette Kras, Welingelichte Kringen, 19 maart 2020
.

Greenland’s melting ice raised global sea level by 2.2mm in two months
Oliver Milman, The Guardian, 19 maart 2020
.

De coronacrisis als generale repetitie voor de klimaatcrisis die komt
Ben van Raaij, de Volkskrant, 20 maart 2020
.

De steunberen van kathedraal Antarctica vallen één voor één om
Bert van Dijk, Financieel Dagblad, 20 maart 2020

World Water Development Report 2020 ‘Water and Climate Change’
VN, verenigde Natiies, 21 maart 2020
.

Water is Climate. And water is our best asset to adapt to climate change
Henk Ovink, voor WWF, wereld Natuur Fonds, 22 maart 2020
.

Ook de Oost-Antarctische Denman-gletsjer heeft in de afgelopen twee decennia bizar veel ijs verloren
Vivian Lammerse, Scientias, 24 maart 2020

.

De coronacrisis is níet goed voor het klimaat
Jan Brusselaers, Mondiaal Nieuws, 25 maart 2020


.

Samenvatting Klimaatverbond-inventarisatie lokale hitteplannen
Klimaatverbond Nederland, 26 maart 2020


.

Inventarisatie lokale hitteplannen
Klimaatverbond Nederland, maart 2020







.

Out of averting the inevitable a community was born
Hans Faber, Frisia Coast Trail, 25 maart 2020

.

Steenkoolstop levert economie netto voordeel op
Duurzaam Nieuws, 26 maart 2020

.

Hogere terpen tegen zeespiegelstijging, het gebeurt in Duitsland
Ernst Arbouw, de Volkskrant, 27 maart 2020

Het echte probleem van klimaatverandering is de traagheid ervan
Rolf Schuttenhelm, Vrij Nederland, 29 maart 2020

De Watersnoodramp van 1953 en haar boodschap voor de coronacrisis
Heiko Miskotte, Nederlands Sagblad, 30 maart 2020
.

Eerste hittegolf vastgesteld op Antarctica: ‘Klimaatverandering beïnvloedt zelfs meest afgelegen gebieden’
edm, Belga, 31 maart 2020

.

Testen met dijken in ‘Living Lab Hedwige-Prosperpolder’
Drs. B.J. van Weeren, Land & Water, maart 2020

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: februari 2020

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
(Terug naar homepage)



.






.

Februari 2020

Ik sprak een overlevende van de watersnoodramp over brekende dijken en zeespiegelstijging
VICE Nederland (Blog), 1 februari 2020

De hele Noordzee afsluiten? Dat klinkt als een gewaagd plan!
Vroege Vogels, BNN/VARA, 2 februari 2020
(Radiofragment)

.

Waddenexpeditie over zeespiegelstijging
Franeker Courant, 2 februari 2020

.

2120: een groen land met brede rivieren
Arjen Schreuder, NRC, 3 januari 2020



.

Moeten we Zeeland opgeven om Nederland te redden?
VPRO Tegenlicht, 4 februari 2020

.

Zeebodem daalt door water van smeltende ijskappen
New Scientist, 4 februari 2020
.

Zeespiegelstijging is een groter probleem dan we denken
Groen Nieuws, 4 februari 2020

.

Hoeveel zeespiegelstijging kan Nederland aan?
Rolf Schuttenhelm, De Correspondent, 7 februari 2020

.

Honderd jaar bouwen aan een dijk rond de Noordzee
Rob Buiter, NRC, 7 februari 2020


.

Dat nieuwe klimaat komt er toch, Rutger
Neelke Doorn, NRC, 7 februari 2020


.

Wat Thierry Baudet, Rutger Bregman en Farmers Defence Force gemeen hebben
Thijs Broer, Vrij Nederland, 7 februari 2020

EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug
Kunst en Landschap-special, 2×5 + 1×10 longreads, rijk geïllustreerd, Robert Rosendal, m.i.v. 8 februari 2020

Als het water komt, kan de natuur een handje helpen, stelt deze bioloog
Lex Bohlmeijer, De Correspondent, + podcast 8 februari 2020

Dat nieuwe klimaat komt er toch, Rutger
Neelke Doorn, Opinie & Debat, NRC, 8 februari 2020



Kustzone die meegroeit met de zeespiegelstijging
Henk van Norel, inzending idee ‘Toukomst’, 10 februari 2020


.

Nederland neemt maatregelen tegen hoogwater in de rivieren
Maartje Geels (fotoserie), NRC, 11 februari 2020

.

Waddenvereniging doet mee aan internationale expertsessie over klimaatverandering
Publicatie Waddenvereniging, 13 februari 2020

Natuur als buffer tegen klimaatverandering
WUR-Nieuws, 13 februari 2020


.

Kansen voor natuur als buffer tegen klimaatverandering
Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers, 14 februari 2020

.

Heijmans & GMB en Arcadis aan de slag met dijkverbetering Lauwersmeerdijk
Waterschap Noorderzijlvest, 18 februari 2020

.

Een gletsjer is zijn rem aan het verliezen
Marcel aan de Brugh, NRC, 19 februari 2020

.

Methaanuitstoot van olie- en gasindustrie zwaar onderschat
Marcel aan de Brugh, NRC, 20 februari 2020


.

‘Klimaatverandering is geen raketwetenschap’
Rob de Lange en Han Dirk Hekking, Financieel Dagblad, 21 februari 2020

.

Het Nederlandse bedrijfsleven financierde negen jaar lang een klimaatscepticus
Platform Authentieke Journalistiek, Follow The Money, 22 februari 2020

Klimaatverandering is ongemakkelijk, en dus was de boodschap van Böttcher zeer welkom
Wouter van Dieren, Linkedin (artikel), 22 februari 2020
.

Financiering van natuurinclusieve klimaatadaptie vergt een nieuw verhaal
H2O (vakartikelen), 24 februari 2020
.

Investeringen in klimaat moeten verdubbelen om Parijs te halen
Gerard Reijn, Volkskrant, 25 februari 2020

.

Compilatie media-aandacht Northern European Enclosure Dam (NEED)
Sjoerd Groeskamp, Linkedin-artikel, 27 februari 2020
.

TOEKOMSTBESTENDIGE OPLOSSING VOOR DE HOOGWATERPROBLEMATIEK
Dijkontwerp + Innovatie, H+N+S+ Landscape Architects, 27 februari 2020
.

Zó erg wordt het ook weer niet met het klimaat: hoe het rampscenario de bovenhand krijgt
Maarten Keulemans, de Volkskrant, 28 februari 2020
.

Het klimaat wordt steeds meer een kredietrisico
Mark Beunderman, NRC, 28 februarie 2020

.

Klimaatwetenschapster Valerie Masson-Delmotte waarschuwt: ‘Hoed u voor alibi-bomen’
Tine Hens, MO Mondiaal Nieuws, 29 februari 2020
.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: januari 2020

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
(Terug naar homepage)



.

Zeespiegelstijging: nu verkennen welke maatregelen straks nodig zijn
H2O Actueel, 6 januari 2020.

Sterk is de zee, maar sterker de gedachte
Dorp Stad & Land, januari 2020
Tweet Deltacommissaris Peter Glas, 31 januari 2020

.

Nee, het valt niét mee met de zeespiegelstijging
Wouter Hoving, Friesch Dagblad, 27 januari 2020


.

Bomen planten en nog vier opties voor CO2-opslag: geen magische knop
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 28 januari 2020
.

Geen zee te hoog
Roderik van de Wal, NRC (Opinie), 28 januari 2020


.

Een brief aan alle Nederlanders: Klimaatverandering bedreigt het voortbestaan van ons land
Rutger Bregman, De Correspondent, 29 januari 2020

‘Brief aan alle Nederlanders’ vraagt aandacht voor zeespiegelstijging
NOS Nieuws, 29 januari 2020
.

Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen
Hans Middendorp, blog, 30 januari 2020
.

Warm water tast de meest kwetsbare gletsjer op Antartica van onderaf aan
Scientias, 31 januari 2020
.

Oproep aan kabinet Rutte III: maak Deltawerken voor 2050 af
Hans Middendorp, BN De Stem, 31 januari 2020


.

EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug

Carlien Bootsma bij haar vertrek in Nieuwe Statenzijl. Foto: Carlien Bootsma / BLICmedia

,,De verwachte zeespiegelstijging bedreigt het Wad. Journalist Carlien Bootsma loopt hartje winter drie weken met een tentje rond de Waddenzee om te vertellen over wat dat teweegbrengt”, schreef Maaike Borst, journalist bij het Dagblad van het Noorden, in haar aankondiging van ‘Expeditie Waddenzee‘ op 27 december 2019 in datzelfde dagblad. Je vindt het artikel hieronder; bovenaan het rijtje artikelen dat een – rijk geïllustreerd – overzicht biedt van Bootsma’s expeditie.

Carlien Bootsma begon haar voettocht langs het UNESCO Werelderfgoed de Waddenzee, vanuit Nieuwe Statenzijl langs de noordelijke kustlijn naar het westen, dan naar Texel en via de eilanden terug, om vanaf Schiermonnikoog over het Wad naar Lauwersoog te lopen. Ze deed verslag voor Dagblad van het Noorden (op zaterdagen), tijdschrift Noorderbreedte (op de woensdag) en De Correspondent (m.i.v. zaterdag 15 februari 2020).

Voor Kunst en Landschap volgde ik Carlien op de voet. Dagelijks bezocht ik haar Facebookpagina om kennis te nemen van haar gesprekspartners en -onderwerpen, belevenissen en (soms) ontberingen. Zo af en toe – als het zo uitkwam – deed ik suggesties voor haar verhaal.

De meerdelige serie ‘Expeditie Waddenzee’ startte niet geheel toevallig op 1 februari 2020, de dag die – 67 jaar na dato – herinnert aan de Watersnoodramp die Nederland overkwam en trof in 1953.

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel

Over die ramp, de overstromingen van 1993 en 1995, zeespiegelstijging, klimaatverandering en de manier waarop Nederland zich buigt over oplossingen voor een eventueel naderend onheil, verwijs ik naar: ‘HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel’, een eerdere bijdrage van Kunst en Landschap waarin je wordt geïnformeerd over de waterhuishouding van Nederland en de wijze waarop we ons (kunnen) weren tegen stijging van de zeespiegel. Updates vinden (nagenoeg) dagelijks plaats; alleszins reden om de site meermalen te bezoeken. Bookmarken mag!

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel
Kunst en Landschap, Robert Rosendal, 1 februari 2020

.

Carlien Bootsma is dus niet de enige die zich zorgen maakt om zeespiegelstijging. Gelukkig maar. Ik houd je via deze website op de hoogte van alle ontwikkelingen daaromtrent en natuurlijk ook van de volgende etappes van Expeditie Waddenzee. Je kunt ze hier lezen en bekijken. Veel plezier daarbij.

Neem ook eens een kijkje op de Facebookpagina van Kunst en Landschap. Ook daar houden we je (dagelijks) op de hoogte van wetenswaardigheden over het prachtige noordelijke landschap. Liken ter ondersteuning van dit initiatief – we gaan in 2021 pas ‘echt los’ – wordt zeer gewaardeerd!

Journalist Carlien Bootsma met ‘Expeditie Waddenzee’ van start

Journalist Carlien Bootsma reist met een tentje rond de Waddenzee: Als het einde dreigt van een oneindig landschap
DvhN, Maaike Borst, 27 december 2019
.

Carlien Bootsma loopt rond de Waddenzee: ‘Dit gebied verdient de mooiste verhalen’
DvhN, Maaike Borst, 17 januari 2020

.

Van Nieuwe Statenzijl naar Schiermonnikoog: Carlien Bootsma liep een maand lang over de Wadden (en maakt daar een serie verhalen over)
DvhN, 31 januari 2019

.

Korte sfeerimpressie Carlien’s Waddentocht

Carlien Waddentocht, Vimeo-kanaal Blksm, 20 februari 2020.

‘Expeditie Waddenzee’, meerdelige serie in: DvhN, Noorderbreedte en De Correspondent

Dagblad van het Noorden

Expeditie Waddenzee etappe 1: Carlien Bootsma begint aan haar tocht (en vreest een briesende zeehond)
DvhN, Carlien Bootsma, 1 februari 2020
.

Expeditie Waddenzee etappe 2: Carlien Bootsma ontmoet twee eenzame strijders
DvhN, Carlien Bootsma, 8 februari 2020
.

Expeditie Waddenzee etappe 3: Carlien Bootsma bezoekt een strijdvaardige boerin. ‘Wij menen een heleboel te kunnen, maar de natuur is baas’, DvhN, Carlien Bootsma, 15 februari 2020

Expeditie Waddenzee etappe 4: Carlien Bootsma en een wandeltocht over die eindeloze Afsluitdijk, DvhN, Carlien Bootsma, 22 februari 2020
.

Expeditie Waddenzee etappe 5: Carlien Bootsma en het leven aan de Waddenzee dat altijd maar verandert
DvhN, Carlien Bootsma, 29 februari 2020
.

Tijdschrift Noorderbreedte

Lonkend zeeleven
Carlien Boonstra spreekt met Hennie Berkenpas, deel 1 serie, Noorderbreedte, 7 februari 2020



.

Een eenvoudige eilandschilder
Carlien Boonstra spreekt met Michael Horn, deel 2 serie, Noorderbreedte, 12 februari 2020



.

Gedurfde stappen
Carlien Boonstra spreekt met Jaeike Stienstra, deel 3 serie, Noorderbreedte, 19 februari 2020



.

Verstrijkende tijd
Carlien Boonstra spreekt met Hessel en Durkje Bierma, deel 4 serie, Noorderbreedte, 26 februari 2020



.

De liefde van een verhalenjutter
Carlien Boonstra spreekt met Marloes Fopma, deel 5 serie, Noorderbreedte, 4 maart 2020



.

Gedreven op goede geulen
Carlien Boonstra spreekt met Douwe Gorter, deel 6 serie, Noorderbreedte, 11 maart 2020



.

Uit liefde loslaten
Carlien Boonstra spreekt met Katja Philippart, deel 7 serie, Noorderbreedte, 18 maart 2020



.

Noorderleegse onverzettelijkheid
Carlien Boonstra spreekt met Pieter Bouma, deel 8 serie, Noorderbreedte, 25 maart 2020



.

Zeewaardige eilanden
Carlien Boonstra spreekt met Richard Gorter, deel 9 serie, Noorderbreedte, 1 april 2020


.

Immer onstuimig
Carlien Boonstra spreekt met Henk Buitjes, deel 10 serie, Noorderbreedte, 8 april 2020



.

De Correspondent

Laat het water maar komen, zeggen ze in dit Friese dorp
Carlien Bootsma, De Correspondent, 15 februari 2020

.

We hebben de natuur harder nodig dan ooit – zelfs de allerkleinste waddenwezentjes
Carlien Bootsma, De Correspondent, 29 februari 2020
.

Deze eilanders weten: de natuur is de baas
Carlien Bootsma, De Correspondent, 21 maart 2020


.

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING


Zo’n 10.000 jaar geleden werd de basis gelegd voor wat wij nu kennen als onze kustlijn. 8.000 jaar voor onze jaartelling lag de kustlijn 75 kilometer noordelijker. Het was het einde van de laatste IJstijd. De zeespiegel lag 30 tot 40 meter lager dan nu, Nederland lag vast aan het Verenigd Koninkrijk. De ijskappen smolten en de zeespiegel begon te stijgen…

Noordkust, Het Groninger Landschap, Strawberry fields, script Gerben werkt, 2010.

Hoe kunnen we ons leven leiden zonder een spoor van verwoesting achter te laten?

Hoe kunnen we ons leven leiden zonder een spoor van verwoesting achter te laten? Dat is voor scheidend (met ingang van oktober 2020, red) Rijksbouwmeester Floris Alkemade de centrale vraag van deze tijd. Hij zoekt het antwoord in datgene waar Nederlanders goed in zijn: de verbeelding!

Deze video prijkt niet voor niets bovenaan deze pagina, ook Kunst en Landschap gelooft in de kracht van verbeelding. Sterker, het is een van de basisprincipes van het multimediale platform in oprichting.

Kijk hieronder naar een verkorte weergave van Alkemade’s ‘Brainwash Talk‘ op en van Omroep Human. De hele uitzending (11:42 min.) kun je hier terugkijken: Floris Alkemade: De kracht van verbeelding.

Alleen verbeelding kan ons redden – Rijksbouwmeester Floris Alkemade, YouTube-kanaal Brainwash, 4 augustus 2020

Special Kunst en Landschap over zeespiegelstijging en klimaatverandering

,,Deze blogbijdrage – ik heb hem inmiddels ‘blogboek’ gedoopt – start met de crossmediale campagne ‘Het water komt’ van De Correspondent-journalist Rutger Bregman en de reacties daarop. Hij vervolgt met – af en toe met een educatief tintje – discussie- en opiniestukken op het gebied van klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing.

Goed op de hoogte blijven van de actuele ontwikkelingen? Hou dan de (bijna dagelijkse) updates van deze pagina goed in de gaten. Alle artikelen zijn in handige maandoverzichten gerangschikt. ‘Corona-jaar-2020’ in beeld! Bookmarken mag.”

Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap

Klimaatverandering bedreigt het voortbestaan van Nederland

,,Beste landgenoot, laat ik de dreiging wat duidelijker beschrijven. Het voortbestaan van Nederland staat op het spel”, schrijft Rutger Bregman in een brief gericht aan alle Nederlanders en gepubliceerd in het AD van 29 januari 2020.

Hij spreekt met deze brief de lezer persoonlijk aan om in actie te komen tegen zeespiegelstijging en wil hem of haar bewegen het tij letterlijk te keren. In een voorpublicatie legt hij uit dat de nood hoog is en wil hij hen behoeden voor een Watersnoodramp als die van 1953, of erger.

,,Er is een kans dat onze kinderen afscheid moeten nemen van steden als Den Haag en Delft, Rotterdam en Amsterdam, Leiden en Haarlem. Dat zeg ik niet, dat zeggen tal van Nederlandse wetenschappers.


Rutger Bregman
Rutger Bregman, ‘Het water komt’, YouTube-kanaal De Correspondent, 28 januari 2020.

Het bericht luidde een gezamenlijke crossmediale campagne in van De Correspondent en de Nationale Postcode Loterij ter promotie van zijn nieuwe boek ‘Het water komt‘. Lezers konden zelf een vorm kiezen waarin ze het boek gratis wensten te ontvangen – als luisterboek, e-book of paperback door het hieronder te bestellen!

De actie begon op 29 januari, vlak voor de jaarlijkse herdenking van de Watersnoodramp van 1953 op 1 februari, een van de grootste overstromingen uit de geschiedenis van Nederland. De campagne liep door tot en met 30 april 2020. Tot die tijd konden lezers het boek gratis ontvangen. De actie is inmiddels beëindigd en leverde bij De Correspondent een viertal publicaties op.

Johan van Veen, Vader Deltaplan, Europoort en Eemshaven

,,Als er nu één verhaal verteld moet worden, dan is dat het verhaal van Johan van Veen. Een van de grootste Nederlanders aller tijden. Hij was de vader van de Deltawerken, en zijn verhaal laat zien: we kunnen de strijd tegen het water opnieuw winnen.”


Rutger Bregman

Dat verhaal is natuurlijk menigmaal verteld, maar zaken raken in de vergetelheid – ook belangwekkende. Zo niet bij het online tijdschrift Historiek waar ik vaak te rade ga in mijn onbedwingbare honger naar historische feiten en feitjes. Ik stuitte bijvoorbeeld op onderstaand filmpje over de Watersnoodramp van 1953. Het ging vergezeld van de volgende tekst:

,,Bij springtij volle maan en Z.W. storm braken de dijken in Zeeland Noord Brabant en Zuid Holland. 1800 mensen kwamen om het leven. Hier een filmpje over die dagen en een jaar later. Heel Nederland zamelde geld in voor de wederopbouw onder het motto beurzen open en dijken dicht. Er was een liedje op de radio waar ik me enkele regels van herinner Van hier tot Hinderlopen. Van Dokkum tot Maastricht Beurzen open en dijken dicht.”


Matthijs Rodijk

Johan van Veen, dus. Onder het pseudoniem Cassandra, wier vloek het was dat zij de toekomst kon voorspellen maar dat niemand haar ooit geloofde, waarschuwde waterstaatkundige Johan van Veen (1893-1959; hij overleed in het jaar van mijn geboorte) vanaf 1937 in publicaties in vaktijdschrift ‘De Ingenieur‘ voor de te lage dijken langs de Zeeuwse en Hollandse zeegaten. Had ‘De Ramp in 1953′ voorkomen kunnen worden als er was geluisterd naar Van Veen?

Je leest het in een prachtige Historiek-bijdrage van Hans Middendorp: ‘Johan van Veen (1893-1959), Vader Deltaplan, Europoort en Eemshaven’, 30 januari 2020. Klik op de foto hieronder om er achter te komen!

Johan van Veen – Foto: Hans Middendorp / familiearchief Van Veen

Evenals Thomas van Seeratt in 1717 werd de Groninger Johan van Veen niet serieus genomen

De waterstaatkundig ingenieur Johan van Veen kwam uit de Groningse havenplaats Uithuizermeeden. In het kader van De Verhalen van Groningen herinner ik me een bijdrage van Emmy Wagenaar Hummelinck, die geheel aan hem gewijd was: ‘Johan van Veen voorzag de Watersnoodramp van 1953‘.

‘Het water komt’ bij De Wereld Draait Door

De keuze van het campagneteam om het AD in te zetten als primeurmedium voor de waarschuwende boodschap lijkt te rechtvaardigen, Bregman wil immers een zo groot mogelijk publiek bereiken met Het water komt en zeespiegelstijging gaat iedereen aan. Als ook Matthijs van Nieuwkerk diezelfde avond bijna een kwartier zendtijd inruimt voor de lancering van het boek bij De Wereld Draait Door is hij verzekerd van impact met een groot bereik.

Rutger Bregman waarschuwt alle Nederlanders bij DWDD: ‘Het water komt’, 29 januari 2020.

‘Geen paniek, zeespiegelstijging van 8 meter is zéér onwaarschijnlijk’

De boodschap kwam aan. Gesprek van de dag. Maar, ,,geen paniek“, zei Deltacommissaris Peter Glas de volgende dag – opnieuw in het AD – die namens de overheid verantwoordelijk is voor het Deltaprogramma-2020 om Nederland te beschermen tegen overstromingen.

,,Als Rutger Bregman het zou hebben over 75 centimeter had hij niet zoveel aandacht voor zijn open brief gekregen. Het zou kunnen hoor, een stijging van acht meter. Ooit. De vraag is wanneer. De kans dat een dergelijke stijging nog deze eeuw plaatsvindt, is zéér onwaarschijnlijk. We moeten nuchter blijven. Het zou een nachtmerrie zijn als het nu gebeurt. Maar dat is niet het geval. We hoeven geen paniek te zaaien.”


Deltacommissaris Peter Glas
Deltaprogramma Nederland, Rosendal Produkties, 1 februari 2020.

,,Nederland is zéér goed voorbereid op zeespiegelstijging en op hoogwater in de rivieren. Geen andere delta ter wereld ontwerpt de hele waterinfrastructuur zó nauwgezet en met zúlke hoge veiligheidsnormen. In het buitenland zijn ze jaloers op ons. Landen als Bangladesh, Vietnam en de Verenigde Staten roepen onze expertise in.”


Deltacommissaris Peter Glas

Nederland is zéér goed voorbereid op zeespiegelstijging en op hoogwater in de rivieren

Deltacommissaris Peter Glas memoreert ‘wateruitspraken’ uit de troonrede,YouTube-kanaal Deltacommissaris, 17 september 2019.
Deltaprogramma: overal in Nederland aan de slag, YouTube-kanaal Deltacommissaris, 25 juni 2018.

Ciara-storm 2020, springtij en hoge rivierwaterstanden: keringen dicht!

Om je een indruk te geven dat Nederland (voorlopig) goed is voorbereid op een stijgende zeewaterspiegel, en over wat er allemaal komt kijken bij het beheer en onderhoud van ‘onze’ stormvloedkeringen, kun je kijken naar onderstaande video die Alex Pitstra maakte in opdracht van Rijkswaterstraat.

Op 10 februari 2020 heeft Rijkswaterstaat overigens, in verband met de Ciara-storm en springtij, en – mede daardoor – de hoge waterstand in de rivieren, verschillende stormvloedkeringen gesloten, waaronder de Haringvlietsluizen en de Hollandsche IJsselkering in Zuid-Holland. Hierdoor werd de waterstand in de rivieren niet verder opgestuwd vanuit zee.

Op de schouders van reuzen: de vier stormvloedkeringen in Zuid-Holland, YouTube-kanaal Rijkswaterstaat (Alex Pitstra Media), 22 oktober 2018.

Promotiefilm bouw Deltawerken (1953-1963)

Deltawerken, oorspronkelijk materiaal: Cinecentrum Hilversum, Omroep Voorne, 10 februari 2014.

Can the Dutch save the world from the danger of rising sea levels?

Onlangs verscheen een longread artikel over de zeespiegelstijging in de Financial Times, ook Peter Glas werd daarvoor geïnterviewd: ‘Can the Dutch save the world from the danger of rising sea levels?‘, Simon Kuper, Financial Times, 30 januari 2020. Wel even registreren, maar het is de moeite waard.

The Dutch have mastered water for a millennium. Could their new approach save New Orleans?

Nog eentje vanaf de andere kant van de grote plas. In het eerste deel van een serie (Water Ways) van de Times (Picayune and Advocate) wordt onderzocht hoe de Nederlandse adaptatiestrategieën voor klimaatverandering een model zouden kunnen zijn voor de kust van Louisiana: ‘The Dutch have mastered water for a millennium. Could their new approach save New Orleans?‘ (Tristan Baurick, Water Ways, Nola.com, 6 maart 2020)

De Nederlandse Deltawerken: wereldvoorbeeld!

Simon Whistler, een Britse YouTube- en podcast host die in Praag woont, bespreekt op onnavolgbare wijze de Nederlandse Deltawerken in het kader van zijn ‘Megaprojects around the World‘.

Delta Works: An Example for the Rest of Us, YouTube-kanaal Megaprojects, 22 mei 2020.

Hoe bereiden Nederlanders zich voor op een overstroming?

Er zijn nogal wat plekken op de wereld waar men vertrouwt op de Nederlandse expertise om zich te beschermen tegen overstromingen en wateroverlast. Maar hoe is het gesteld met het vertrouwen in Rijkswaterstaat en wat doet en kan de Nederlander (zelf) doen bij een overstroming, met name als hij of zij woont, werkt en leeft in het zogenaamde risicogebied – maar liefst zestig procent van ons land?

Nederland voorbereid op een overstroming: hoe dan? YouuTube-kanaal Rijkswaterstaat, 21 februari 2020.

Kennisprogramma Zeespiegelstijging

In september 2019 is het Kennisprogramma Zeespiegelstijging gestart. Dit programma loopt tot en met 2025; over de voortgang wordt ieder jaar gerapporteerd in het Deltaprogramma. Het Kennisprogramma levert belangrijke beslisinformatie voor de volgende zes-jaarlijkse herijking van het Deltaprogramma, die wordt opgenomen in het Deltaprogramma 2027. Je kunt het hier downloaden.

Het Kennisprogramma richt zich primair op de effecten van zeespiegelstijging op de waterveiligheid (kustfundament, waterkeringen) en de zoetwatervoorziening (verziltings-problematiek). Maar ook de effecten op onze economie (havens/scheepvaart), ruimtegebruik (wonen, recreatie), landbouw en natuur/ecologie worden in het onderzoek meegenomen.

Deltaprogramma 2021, een nieuwe fase breekt aan!

Animatie Nationaal Deltaprogramma, YouTube deltacommissaris, 14 september 2020.

Op 15 september, Prinsjesdag-2020 – het kwik in Gilze-Rijen steeg tot recordhoogte (35,1 graden Celsius) – bood minister Cora van Nieuwenhuizen (Waterstaat en Infrastructuur) namens het Kabinet het Nationaal Deltaprogramma-2021 aan aan de voorzitters van de Tweede– en Eerste Kamer. Het Deltaprogramma is het jaarlijkse voorstel van de Deltacommissaris op het gebied van (water)veiligheid en zoetwatervoorziening.

Oproep Deltacommissaris aan alle ‘partijen’: ‘Water stuurt, in plaats van water volgt’

Met het Deltaprogramma-2021 gaat het Programma een nieuwe fase in. Het bevat de uitkomsten van de eerste zesjaarlijkse herijking van de in 2015 vastgestelde deltabeslissingen en regionale voorkeursstrategieën. Op basis van deze herijking komt de Deltacommissaris tot een drietal oproepen en adviezen:

  • een oproep aan keringbeheerders (en stakeholders) om de waterveiligheid in 2050 op orde te hebben (en cyberweerbaarheid hierin te betrekken),
  • oproep aan Rijks- en regionale partijen (ook private sector) om het werken aan het klimaatbestendig maken van vitale en kwetsbare functies te intensiveren,
  • oproep aan politiek om te voorkomen dat Covid-19 ertoe leidt dat het werken aan de voor Nederland existentiële opgaven van het Deltaprogramma stagneert.

Er is in het nieuwe Deltaprogramma veel aandacht voor de relatie ‘water’ en ‘ruimte’. De Deltacommissaris pleit met betrekking tot de grote veranderopgaven waar Nederland de komende decennia voor staat voor een voorname – sturende – rol van water. Hij kiest daarmee nadrukkelijk voor een integrale, gebiedsgebonden en ‘landschapsinclusieve’ benadering. Wat dat precies betekent kun je lezen op de hoofdpagina van Kunst en Landschap.

,,De wateropgaven moeten sturend worden en randvoorwaarden aangeven voor de keuzes in de ruimtelijke inrichting van Nederland. Bij plannen en maatregelen voor nieuwe en bestaande woonwijken, infrastructuur, natuur, landbouw en energie moet water onderdeel uitmaken van de ruimtelijke afwegingen en planuitwerking. Water stuurt in plaats van water volgt!”


Peter Glas, Deltacommissaris
Deltavlog 10: Deltaprogramma 2021, YouTube deltacommissaris, 15 september 2020.

Dat de nood hoog is, illustreert zijn oproep aan alle ‘waterwerkers’ en betrokkenen in ons land op Linkedin, op Prinsjesdag-avond, bij de aankondiging van het Deltaprogramma-2021.

,,We hebben nog 30 jaar te gaan tot 2050, maar er is weinig tijd te verliezen, want de opgaven zijn groot! De uitvoering moet versnellen. Ik roep alle keringbeheerders en betrokken partijen op om alles op alles te zetten om de doelen voor waterveiligheid te realiseren.”


Peter Glas, Deltacommissaris

Klik op onderstaande illustratie om naar het Deltaprogramma-2021 te gaan, of om het te kunnen downloaden.

Deltaprogramma 2021, screenshot cover, Kunst en Landschap, 15 september 2020.

De wetenschap is het erover eens: de aarde warmt op, zeespiegelstijging is daarvan het gevolg

Het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change, in het Nederlands de Intergouvernementele Werkgroep inzake Klimaatverandering, is een organisatie van de Verenigde Naties om de risico’s van klimaatverandering te evalueren. Sinds zijn oprichting heeft het IPCC een reeks rapporten gepubliceerd die gelden als referentiewerken voor beleidsmakers, wetenschappers, studenten en andere specialisten. Deze rapporten hebben een grote invloed in het milieubeleid van vele regeringen. Telkenmale verschijnt een rapport, het laatste verscheen in september 2019.

Wie zegt er eigenlijk dat de aarde opwarmt?, NOS op 3, 21 september 2019.

In de twintigste eeuw is de zeespiegel ongeveer 20 centimeter gestegen. Voor Nederland is dit een van de belangrijkste gevolgen van de opwarming van het klimaat, volgens het KNMI, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. (De link naar het KNMI verwijst door naar hun uitleg over zeespiegelstijging.)

Het IPCC verwacht dat de zeespiegel aan het einde van de 21e-eeuw op wereldschaal met 26 tot 82 centimeter zal stijgen. Uit satellietmetingen blijkt dat het zeeniveau niet overal op aarde even snel stijgt. De zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust was de afgelopen eeuw vrijwel net zo sterk als de wereldwijde stijging. Sybren Drijfhout, klimaatonderzoeker zeespiegelstijging bij het KNMI, beantwoordt drie veelgestelde vragen over zeespiegelstijging. Wat zijn volgens hem de redenen van zeespiegelstijging, en wat zijn ‘zijn’ verwachtingen voor de komende eeuw?

Drie veelgestelde vragen over zeespiegelstijging, KNMI, 30 juli 2019.

Heel Holland zakt!, de zeespiegel stijgt en de bodem zakt

De zeespiegel stijgt dus, en de bodem zakt. Maar hoeveel blijft onzeker. Hoe gaan we om met de fundamentele onzekerheid omtrent de zeespiegelstijging? Allereerst legt Reinier van de Berg je haarfijn uit wat de onderlinge relatie tussen zeespiegelstijging en bodemdaling is, en welke consequenties die heeft voor de inrichting en bebouwing van ons cultuur- en veenlandschap.

‘Heel Holland zakt!’, thema-uitzending Weer.nl, 7 oktober 2017.

In de jaren ’90 steeg de zeespiegel met ongeveer 2,5 millimeter per jaar. Inmiddels zitten we op 3,4 millimeter per jaar. De stijging versnelt dus.

‘De stijging van de zeespiegel versnelt’, Weer.nl, 10 maart 2018.

Stad en land op veengrond zakken langzaam weg, in een hoger tempo dan de zeespiegel stijgt

De bodem in het veenweidegebied van groten delen van West– en Noord-Nederland daalt in rap tempo. Stad en land op veengrond zakken langzaam weg, in een hoger tempo dan de zeespiegel stijgt. Dat heeft gevolgen voor de bewoners en gebruikers én voor de overheden die hiermee te maken hebben. Als er nu niks gedaan wordt tegen het vertragen van de bodemdaling, kunnen maatschappelijke kosten oplopen tot ruim 20 miljard in 2050 en gaat een typisch Nederlands cultuurlandschap langzaam ten onder. Aldus het Platform Slappe Bodem.

Kijk hier naar ‘Het zinkende land‘, een film van Manfred van Eijk (56:29 min.). Je kunt deze film ook bekijken bij De Kennis van Nu, een NTR-programma dat verdieping biedt op het gebied van wetenschap. Ze gaan met deze reportage letterlijk de diepte in.

Het zinkende land, YouTube Platform Slappe Bodem, 11 oktober 2018.

Kansen voor natuur als buffer tegen klimaatverandering

Ook door ruimte te geven aan natuurlijke processen is aanpassing aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) mogelijk. Wageningen University & Research heeft onlangs een visie gepresenteerd voor Nederland in 2120 waarin natuur en natuurlijke processen de hoofdrol spelen. Natuurlijke klimaatbuffers kunnen water vasthouden en opvangen, watertekorten voorkomen en broeikasgasemissies verminderen. Sinds 2008 werkt de coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers aan 70 projecten met zogenoemde ‘natuurlijke klimaatbuffers’. Klik op de foto hieronder!

Zee levert zelf de klei voor het opvangen van zeespiegelstijging

Om ons land te beschermen wordt vaak als eerste gedacht aan hogere dijken of grotere gemalen. Er is echter meer mogelijk dan alleen technische oplossingen. Een oplossing die naast aan meer veiligheid ook bijdraagt aan meer biodiversiteit, een aantrekkelijker landschap en een gezondere leefomgeving. Hoe dan? Met Natuurlijke Klimaatbuffers. Met méér natuur ons land beschermen tegen klimaatverandering, het kan! Natuur als golfslagbreker, als CO2 opslag, als groene airco, als natuurlijke spons, als beschermende vooroever van dijken of als waterberging, er zijn zovele mogelijkheden. Kijk maar eens naar het principe van ‘dubbele dijken’, eén van de manieren waarop natuur kan helpen om kusten te beschermen, met zogenoemde wisselpolders:

Double Dikes, YouTube-kanaal NIOZ, 4 juni 2020.

POV-waddenzeedijken, Projectoverstijgende Verkenning Waddenzeedijken

Een dubbele dijk is maar één voorbeeld van een innovatieve natuurlijke toepassing om ons te beschermen tegen de steeds stijgende zee. Bij de drie noordelijke waterschappen is men daarvan al jaren lang doordrongen en is men naarstig op zoek naar slimme (duurzame en betaalbare) toepassingen om ons – samen met andere zogenoemde ‘stakeholderste wapenen tegen zeespiegelstijging. Kijk hieronder naar een filmpje uit 2014.

POV-waddenzeedijken, Custard on & offline communicatie, 24 november 2014.

De huidige Projectoverstijgende Verkenning POV-Waddenzeedijken bestaat uit twaalf onderzoeken naar innovatieve dijkconcepten langs de Waddenzee. Er wordt gekeken naar mogelijkheden om de noodzakelijke verbeteringen aan de waddenzeedijken sneller en goedkoper uit te kunnen voeren.

Op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap is een speciale playlist aangemaakt, waarop je de tot nu toe bedachte concepten (laatste update door waterschap Noorderzijlvest was 29 september 2015) kunt zien. Abonneren mag.

Waddenzeedijken versterking, Waterschap Noorderzijlvest (updates volgen).

‘GroenLunch’-Webinar ‘Natuurlijke klimaatbuffers’

Op 25 mei 2020 organiseerde de Friese Milieu Federatie namens de coalitie een digitale, interactieve ‘GroenLunch‘. Matthijs Nijboer, directeur-bestuurder Natuur en Milieu Overijssel en Chris Bakker, hoofd Natuurkwaliteit bij It Fryke Gea, namen deelnemers mee in de ‘boeiende wereld van natuurlijke klimaatbuffers’. Zij vertelden over de coalitie (CNK), gaven uitleg over zes typen klimaatbuffers en lieten inspirerende werkende voorbeelden uit de praktijk zien. Directeur-bestuurder- en programmamanager-FMF Monique Plantinga nodigt je uit om de ‘livestream’ terug te kijken:

GroenLunch Matthijs Nijboer en Chris Bakker, YouTube-kanaal Groenlunch, 25 mei 2020.

Leeuwarder Courant-journalist Cor de Boer tekende een dag later voor een artikel dat bij mij de website bijkans door het plafond liet gaan – ik had het weliswaar royaal op social media ‘uitgezet’, maar toch. Natuurlijke klimaatbuffers spreken dus tot de verbeelding. Uitnutten!. Nu we het toch over ‘verbeelding’ hebben; wat dacht je van die prachtige foto van Marcel van Kammen?

Beeld: LC, Marcel van Kammen

Zee levert zelf de klei voor het opvangen van zeespiegelstijging
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 26 mei 2020



.

Belangrijkste verdediging tegen de krachten van de zee is ons eigen strand

Op z’n waterscooter raast onderzoeker Matthieu de Schipper (TU Delft) veel langs de kust om het gedrag van water en zand te bestuderen. In een videocollege van de Universiteit van Nederland legt hij uit dat de belangrijkste verdediging tegen de krachten van de zee wel eens ons eigen strand kan zijn.

Zijn de dijken overbodig? YouTube-kanaal Universiteit van Nederland, 6 februari 2020.

Doorbraak in wetenschap: zeegrasveld bij Griend nu al 170 bunder groot

Oostelijk van Griend (bij Terschelling) is een experiment om zeegras terug te brengen in het Waddengebied behoorlijk uit de hand gelopen. Met 170 bunder ligt bij het onbewoonde eilandje nu het grootste zeegrasgebied van het Nederlandse Waddengebied.

Al jaren proberen wetenschappers zeegras terug te krijgen in de Waddenzee. Dit jaar was er een echte doorbraak. De planten verspreiden zich buiten de proefvlakken. Afgelopen voorjaar is het zeegrasgebied toegenomen tot 100 bunder en nu is het 170 bunder groot. Het telt zo’n 100.000 planten.

Experiment succesvol: zeegrasveld bij Griend nu al 170 bunder groot, Omrop Fryslân, 29 augustus 2020.

Zeegras is er zowel in een kleine als in een grote variant. Beide zijn grotendeels verdwenen uit de Waddenzee na de aanleg van de Afsluitdijk. Er kwamen toen ziekten in het zeegras. Het project loopt nog een jaar. In die tijd willen de onderzoekers de ‘plotjes’ die ingezaaid worden groter maken.

,,Wat we graag willen, is klein zeegras”, zegt Laura Govers, onderzoeker van de Rijksuniversiteit Groningen, die de wetenschappelijke kant van het project coördineert. ,,Als je veel klein zeegras hebt kunnen de Wadplaten meer slib invangen en zijn ze beter bestand tegen zeespiegelstijging. Dat is een langetermijneffect.” Op sommige plekken bij Griend neemt het nu al toe. Lees hier het hele artikel: ‘Experiment succesvol: zeegrasveld bij Griend nu al 170 bunder groot‘ (Omrop Fryslân, 29 augustus 2020).

Deltafacts: altijd de nieuwste feiten over klimaat, waterbeheer en waterkwaliteit

Nederland ligt in een delta van vier internationale rivieren. Zelfs in de
droge zomers van 2018 en 2019 stroomde er water door die rivieren en stond er water in de sloten. Waar maken we ons druk om, hoor je sommigen zeggen; het valt toch allemaal wel mee?

Waterbeheerders en direct belanghebbenden weten wel beter. Zij kregen te maken met beperkt scheepvaartverkeer, beregeningsverboden, droogvallende beken, verdorde natuur, blauwalgen, ondergelopen straten, verzilting en oogstschade. En dat terwijl wij Nederlanders bekend staan om
ons waterbeheer.

Om natuurlijke omstandigheden te beheersen en die te verbeteren, en om
dat ook in de toekomst te kunnen blijven doen, zijn innovatie en kennisontwikkeling onontbeerlijk. De Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA), een kenniscentrum van de regionale waterbeheerders (veelal de waterschappen), speelt daarbij sinds 1971 een belangrijke rol.

Als je altijd goed op de hoogte wilt zijn van de nieuwste feiten over klimaat, waterbeheer en waterkwaliteit, raad ik je aan hun Deltafacts-pagina te bezoeken. Je kunt er gericht je vragen stellen.

Reinier van den Berg: ‘Global warming is eigenlijk verandering van water’

Interview met Reinier van den Berg, YouTube-kanaal STOWA, 9 april 2019.

VPRO-Tegenlicht: Waterlanders

Bekijk hier de uitzending ‘Waterlanders‘ van VPRO-Tegenlicht van 22 september 2019. Met daarin verwachtingen van en oplossingsvoorstellen voor, maar ook kansen die benut kunnen worden bij zeespiegelstijging. Klik op de illustratie hieronder voor de reportage en een stortvloed aan achtergrondinformatie.

Moeten we Zeeland opgeven om Nederland te redden?

Nederland geniet een internationale status op het gebied van waterbeheersing. We zijn goed met water. Het is misschien wel het enige waar we onze overheid blind op vertrouwen. Is dat wel terecht?

Bij datzelfde VPRO-Tegenlicht verkenden ze alvast een aantal toekomstscenario’s voor als we te maken (kunnen) krijgen met ongekend hoge waterstanden. Moeten we bijvoorbeeld Zeeland opgeven om Nederland te redden? Vele Meet Ups (hopelijk vanaf 2021 in samenwerking met Kunst en Landschap) zullen er de komende jaren aan gewijd worden. Tegenlicht ging in maart weer van start met hun prachtige onderzoeksjournalistieke reportages. Hieronder de trailer.

Heel Europa beschermd door één Noordzee-dijk

Zeeland opgeven alleen is niet voldoende volgens oceanograaf van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), Sjoerd Groeskamp. ,,Als we niets doen aan de zeespiegelstijging, dan zal op termijn Amsterdam niet meer bestaan, en Rotterdam is dan ook niet veilig meer. En schrap half Nederland eigenlijk maar van de kaart”, aldus de aankondiging van het televisieprogramma Op1.

Om dit rampscenario te voorkomen, bedacht Groeskamp een plan: een soort afsluitdijk van Frankrijk tot aan Groot-Brittannië en van Groot-Brittannië tot aan Noorwegen. Heel Europa beschermd door één Noordzee-dijk.

Oceanograaf Sjoerd Groeskamp wil Noordzee afsluiten om Europa te beschermen tegen stijgend zeewater, YouTube-kanaal Op1, 17 februari 2020.

Maak van de Noordzee een badkuip

Op zaterdagochtend 29 februari lichtte Groeskamp zijn ‘megalomane, wellicht onontkoombare plan’ bij Mieke van der Weij in het radioprogramma Nieuwsweekend nogmaals toe:

,,Twee dammen met een lengte van in totaal 637 kilometer tussen Bretagne, via de Shetland-eilanden naar Noorwegen. Het kan over vijftig jaar de enige oplossing zijn om 25 miljoen Europeanen te beschermen tegen de gevolgen van de verwachte zeespiegelstijging.”


Tekst: redactie Nieuwsweekend

Klik op Mieke om de uitzending te bekijken en te beluisteren.

Mieke van der Weij in gesprek met oceanograaf Sjoerd Groeskamp, radiogrogramma Nieuwsweekend, 29 februari 2020.

Samenwerking tussen kunst en wetenschap leidt tot groter publieksbereik

Sjoerd Groeskamp trok met zijn plan (de ‘broodnodige’) media-aandacht tot ver over onze landsgrenzen. Als je wilt weten hoe ver, en je je verder wilt verdiepen in het (ontstaan van het) Northern European Enclosure Dam (NEED)-plan, raad ik je aan zijn website te bezoeken. Hij heeft het allemaal prachtig in kaart gebracht – je vindt er een schat aan informatie over (zijn onderzoek aan) zeespiegelstijging in relatie tot klimaatverandering.

Grasduinend op zijn site werd ik getroffen door onderstaand filmpje, een ‘Argo-stop-motion-animatie‘ die bedoeld is om kinderen (en volwassenen) te inspireren om zich bezig te houden met mariene wetenschap. Het is tegelijkertijd eigenzinnig, leuk en informatief. De animatie legt uit wat een Argo-vlotter is, hoe deze werkt en hoe de verzamelde gegevens van het apparaat ons helpen de oceaancirculatie en het klimaat te begrijpen.

Niet alleen de video greep me bij de lurven, ook Groesbeek’s ‘verantwoording‘ – hij onderstreept ondubbelzinnig (het belang van) de relatie tussen kunst, wetenschap, onderwijs en publieksbereik. Dat sterkt me in mijn opvattingen dat ik met het initiatief ‘Kunst en Landschap‘ een goede weg ben ingeslagen.

Argo Floats : How do we measure the ocean?, IMOS5395, 10 maart 2014.

Nordsjøen dike; Nederland begint aan de bouw van een 600 kilometer lange dijk om de Noordzee

Illustrator Veerle van Herk raakte kort na de lancering van Sjoerd Groeskamp’s Northern European Enclosure Dam gefascineerd door dit immense dijkenproject. Ze ging aan de slag en werkte een aantal maanden hard aan een filmplan voor ‘Nordsjøen dike‘, waarmee ze onlangs afstudeerde aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam.

Dat plan wil ze graag uitwerken en ‘omzetten’ in een korte en absurdistische film, die ze wil realiseren met de hulp van een groep talentvolle Rotterdamse filmmakers die haar filmdebuut naar een hoger niveau moet tillen. Dat doet ze onder andere via ‘hét platform voor crowdfunding in de creatieve sector’ voordekunst.nl.

Van Herk dacht met zo’n € 4.500 aan donaties uit de brand te zijn. Op het moment van schrijven en met nog vijf dagen te gaan heeft ze dat doelbedrag al bereikt en probeert ze nu de € 5.500 te halen. Ik vermoed dat de confetti binnenkort wel voor de tweede keer over de voordekunst-pagina zal dwarrelen.

Lees hier alles over haar filmproject: Nordsjøen dike. Doneren mag natuurlijk. Ook via het Haarlems Weekblad kom je meer over dit prachtige project van de oorspronkelijk Haarlemse Veerle van Herk te weten.

Haarlemse illustrator zoekt hulp om korte film over Noordzeedijk te realiseren
Haarlems Weekblad, 13 augustus 2020



.

Hoe ver kunnen we gaan in deze maakbare wereld? Veerle van Herk te gast bij Mirthe van der Drift in radioprogramma Fris!

Je kunt Veerle en haar plan zelfs beluisteren: ze was op zondagochtend 23 augustus 2020 te gast bij Mirthe van der Drift in het NPO 1-radioprogramma ‘Fris! Klik op de illustratie hieronder om de uitzending te beluisteren.

Schets voor scène 2: Een werkvoorbereider doet een deformatiemeting op de plek waar de dijk komt te liggen. Illustratie: Veerle van Herk.

De film én het beeldend werk zullen in het najaar van 2020 worden vertoond op verschillende locaties in Rotterdam en onderdeel zijn van de afstudeerexpositie van de Willem de Kooning Academie. Daarnaast hoopt Veerle van Herk haar project op diverse plekken te kunnen exposeren om zo het vraagstuk rondom de stijgende zeespiegel een platform te bieden.

Strategieën voor adaptatie aan hoge en versnelde zeespiegelstijging

,,Nederland moet ingrijpend op de schop als het zich wil beschermen tegen een mogelijk extreem stijgende zeespiegel. De kans op zo’n scenario wordt nu nog klein geacht, maar is niet ondenkbaar”, schrijft Marcel Aan de Brugh in de NRC van 30 september 2019.

Kennisinstituut Deltares publiceerde diezelfde dag, in samenwerking met een aantal universiteiten en het Planbureau voor de Leefomgeving, een rapport, ‘Verkenning Deltares – Strategieën voor adaptatie aan hoge en versnelde zeespiegelstijging‘, waarin vier opties voor de toekomst worden verkend. Dit is gedaan in opdracht van deltacommissaris Peter Glas. Voor dit rapport zijn 180 plannen uit heel Nederland verzameld, en gebundeld. Klik ook even op KustWikidee, het presenteert ideeën en plannen voor kustontwikkeling en adaptatie aan zeespiegelstijging.

Marjolijn Haasnoot, senior onderzoeker bij Deltares, legt hieronder uit hoe adaptatiepaden plannen- en beleidsmakers kunnen helpen bij het omgaan met onzekerheden. Deze aanpak brengt verschillende toekomstscenarios in beeld en helpt knikpunten te bepalen.

Adaptatieknikpunten, Deltares, 21 november 2014.

Nederland moet ingrijpend op de schop

Elk van de vier opties vraagt dus harde, ingrijpende keuzes. Worden bijvoorbeeld delen van Nederland geëvacueerd of teruggegeven aan de zee? Of legt Nederland nieuwe eilanden aan voor de kust die een „mega-investering” en gigantische hoeveelheden zand vragen?

Marcel Aan de Brugh bespreekt in ‘Nederland moet ingrijpend veranderen om zeespiegelstijging op te vangen‘ alle opties. Fijn dat NRC onderaan dit artikel vijf andere lezenswaardige, aan zeespiegelstijging gerelateerde, bijdragen opgenomen heeft. Je boft maar.

Zwartste scenario zeespiegelstijging steeds realistischer

,,Maatregelen om klimaatverandering te beperken en voorbereiding op de gevolgen van zeespiegelstijging worden steeds urgenter”, is de reactie van diezelfde Marjolijn Haasnoot op 25 augustus 2020 in H2O, een uitgave van het Koninklijk Nederlands Waternetwerk, op een artikel, ‘Earth’s ice imbalance‘, van onderzoekers van de universiteiten van Leeds, Edinburgh en het University College London.

,,Dit onderzoek, dat voor het eerst het smelten van ijs op integrale wijze in kaart brengt, maakt aan veel onduidelijkheid een einde.”


Marjolijn Haasnoot

Zwartste scenario zeespiegelstijging steeds realistischer: aarde verloor 28 biljoen ton ijs in 30 jaar
H2O Actueel, 25 augustus 2020

.

Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen

Illustratie bij ‘Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen’, Hans Middendorp, 30 januari 2020.

Er zijn met ingang van het nieuwe decennium nogal wat beschouwingen op de toekomst losgelaten. Voor wat betreft toekomstverwachtingen en oplossingen in de strijd tegen zeespiegelstijging kreeg ik op 30 januari jongstleden een aardige blogbijdrage onder ogen van – opnieuw – Hans Middendorp: ‘Het water komt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen‘.

In een uitgebreid overzicht, waarin hij ook ‘Het water komt‘ van Bregman bespreekt en ‘bekritiseerd’, doet hij een aantal voorstellen tot zeespiegelstijgingoplossingen en wil hij niet (tot 2050) wachten om daarmee aan de slag te gaan. Klik hier om het te lezen.

,,Zo pleit ik voor een zeesluis in de Nieuwe Waterweg, om Rotterdam en Dordrecht te beschermen. Als die er in 2050 ligt, kunnen we daar een eeuw mee vooruit. Maar wat doen we daarna?”


Hans Middendorp

Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken nou eens af!

Uit: Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken nou eens af!’, blog Hans Middendorp, 12 december 2017.

Op 31 januari 2020 werd Hans Middendorp door ‘BN De Stem‘ als gast de ruimte geboden om zijn opinie, over zeespiegelstijging, en wat daartegen te doen is om ook in de verre toekomst droge voeten te houden, kenbaar te maken. Het opiniestuk ‘Oproep aan kabinet Rutte III: maak Deltawerken voor 2050 af‘ in BN De Stem vind je (ook) in de rubriek hieronder, waarin ik ‘alle’ reacties’ op ‘Het water komt‘ voor je op een rijtje heb gezet.

De basis voor deze oproep van Middendorp aan premier Rutte ligt aan een eerdere blogbijdrage van deze water- en ruimtestrateeg, die hij op 12 december 2017 reeds aan het net toevertrouwde; deze wil ik je niet onthouden: ‘Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken nou eens af!‘.

De Haakse Zeedijk: een totaalplan voor een klimaatbestendig Nederland bij zeespiegelstijging

In beide hierboven beschreven artikelen van Hans Middendorp komt ‘De Haakse Zeedijk‘ – niet toevallig, hij maakt onderdeel uit van de Adviesgroep De Haakse Zeedijk – ter sprake. Deze ontleent zijn naam aan de grondlegger van een plan om Nederland te behoeden voor çatastrofale rampen ten gevolge van zeespiegelstijging: Rob van den Haak. De werktuig- en scheepsbouwkundige overleed op 4 augustus 2019 op 90 jarige leeftijd.

Van den Haak startte in 1993 met onderzoek naar drijvende golfdempers. In 2003 lanceerde hij, samen met ir. Pieter Stokman, de eerste plannen voor een dijk in zee als oplossing voor de stijgende zeespiegel. In de jaren daarna optimaliseerde hij het plan en presenteerde het op diverse congressen en bijeenkomsten. De Haakse Zeedijk is een hoge, brede zeedijk, zo’n 25 km voor de huidige kust met tussenliggende bekkens met een blijvend peil rond 0-NAP, waarin de rivieren uitstromen.

De Haakse Zeedijk, Dutch Coastline Challenge, juli 2019.

Nieuw Deltaplan: grote zeedijk 25 kilometer voor Nederlandse kust

Dick Butijn zat en zit met Van den Haak achter De Haakse Zeedijk. Hij zet de plannen na het overlijden van Rob van den Haak voort als de ‘Adviesgroep De Haakse Zeedijk‘ en praat mee over de herijking van het Deltaprogramma richting 2026.

De Haakse Zeedijk

Op 4 juli 2020 verscheen bij het onafhankelijke nieuwsplatform Innovation Origins een tweetal met elkaar samenhangende artikelen waarin de aanpak voor een Haakse Zeedijk beschreven wordt, één beredeneerd vanuit de Nederlandse situatie, en één vanuit Europees, zo je wilt wereldperspectief. Butijn gaat daarbij in op zowel Rutger Bregman’s ‘Het water komt‘ als de plannen van Sjoerd Groeskamp die pleitte voor een omsluiting van de Noordzee. Wat Dick Butijn betreft hoeven we niet uit deze twee uitersten te kiezen en ligt er een heel wat realistischer plan klaar, dat stapsgewijs gerealiseerd kan worden. Beide artikelen zijn de moeite waard. Ik neem ze hieronder en in het maandoverzicht juli op:

Nieuw Deltaplan: grote zeedijk 25 kilometer voor Nederlandse kust
Dick Butijn, Innovation Origins, 4 juli 2020


.

Een dijk als ontsnappingsroute van het rijke westen
Dick Butijn, Innovation Origins, 4 juli 2020


.

Innovation Origins kwam op 10 juli 2020 met een podcast op hun volledig vernieuwde website waarin je kunt luisteren naar een interview met Dick Butijn over hoe de De Haakse Zeedijk ons – Nederland en Europa – volgens hem kan beschermen tegen het opkomende water:

Hoe beschermen we Nederland en Europa tegen het opkomende water?
Innovation Origins, 10 juli 2020 (podcast)








.

Innovatieve kustlijnzorg met de ‘Dutch Coastline Challenge’

Elk jaar onderhouden we onze kust met gemiddeld 12 miljoen m3 zand. Hierbij worden broeikasgassen uitgestoten. Met het programma Innovaties in de Kustlijnzorg wil Rijkswaterstaat het reguliere kustonderhoud duurzamer maken. Op 20 april was op De Bouwcampus in Delft de eerste bijeenkomst van de Dutch Coastline Challenge: over de opgave om de Nederlandse kust in de toekomst veilig en duurzaam te houden.

Maak kennis met de Dutch Coastline Challenge, juli 2019.

EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug

Journalist Carlien Bootsma liep hartje winter-’19/’20 drie weken langs de Waddenzee. Foto: DvhN, Siese Veenstra.

,,De verwachte zeespiegelstijging bedreigt het Wad. Journalist Carlien Bootsma loopt hartje winter drie weken met een tentje rond de Waddenzee om te vertellen over wat dat teweegbrengt”, schreef Maaike Borst, journalist bij het Dagblad van het Noorden, in haar aankondiging van ‘Expeditie Waddenzee‘ op 27 december 2019 in datzelfde dagblad: ‘Journalist Carlien Bootsma reist met een tentje rond de Waddenzee: Als het einde dreigt van een oneindig landschap‘.

Bootsma begon haar voettocht langs het UNESCO Werelderfgoed de Waddenzee, vanuit Nieuwe Statenzijl langs de noordelijke kustlijn naar het westen, dan naar Texel en via de eilanden terug, om vanaf Schiermonnikoog over het Wad naar Lauwersoog te lopen. Ze deed (en doet) verslag voor Dagblad van het Noorden, tijdschrift Noorderbreedte en De Correspondent.

Korte film ‘Over zeespiegelstijging, bodemdaling en sedimentatie in de Nederlandse Waddenzee’

Een gebied met Unesco-status dat bedreigt wordt door zeespiegelstijging vraagt natuurlijk om adequate bescherming. Daartoe is (o.a.) een heuse Waddenacademie opgericht. Deze verbindt kennis over het waddengebied met betrekking tot geowetenschap, ecologie, cultuurhistorie, economie, klimaat en water en maakt deze toegankelijk en toepasbaar.

Bekijk hieronder een korte film waarin het wetenschappelijk rapport ‘Sea-level rise, subsidence and morphodynamics in the Dutch Wadden Sea; 2030, 2050, 2100’ in negen minuten wordt samengevat. Je kunt hem ook op een later tijdstip bekijken via het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap.

Korte film ‘Over zeespiegelstijging, bodemdaling en sedimentatie in de Nederlandse Waddenzee’, YouTube-kanaal Waddenacademie, 22 mei 2018.

Voor Kunst en Landschap volgde ik Bootsma op de voet. Dagelijks bezocht ik haar Facebookpagina om kennis te nemen van haar gesprekspartners en -onderwerpen, belevenissen en ontberingen. Zo af en toe – als het zo uitkwam – deed ik suggesties voor haar verhaal.

In een aparte blogbijdrage ‘EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug’ krijg je in vijf (bij Noorderbreedte zelfs tien!) etappes (wekelijkse updates) een beeld van Carliens Expeditie langs de oevers van de Waddenzee.

Korte sfeerimpressie Carlien’s Waddentocht

Klik op de foto hieronder voor een rijk geïllustreerd verslag van haar 300 kilometers lange tocht.

Carlien Bootsma bij haar vertrek in Nieuwe Statenzijl. Foto: Carlien Bootsma / BLICmedia

Reacties op ‘Het water komt’ in de media en verdere discussie

Niet alleen de Deltacommissaris, ook Eric Wiebes, Minister van Economische Zaken en Klimaat, pareerde ‘Het water komt‘ met een snelle reactie. Op 2 februari jongstleden schoof hij aan op de bank bij Rick Nieman bij het zichzelf als ‘rechts georiënteerd opinieprogramma’ afficherende WNL Op Zondag:

Minister Wiebes: Nederland komt niet onder water te staan, WNL, 2 februari 2020.

,,De voorspellingen van Rutger Bregman zijn niet leidend voor het kabinet; wij volgen het internationale klimaatpanel. Iedereen mag zijn punten naar voren brengen, maar dit is een hyperbool.”


Eric Wiebes

Als door een hond gebeten klom Bregman in zijn toetsenbord en betreurde de wijze van repliek van de minister door een ‘bijdrage‘ te posten op Linkedin.

,,Ik vond het een treurige reactie. Het *zijn* namelijk niet mijn voorspellingen. Het zijn de risico-inschattingen van wetenschappers die werken in opdracht van de Nederlandse overheid.”


Rutger Bregman

‘Wéér is het te droog. Wat gaan we eraan doen?’

De extreme droogte van 2018 heeft allerlei partijen wakker geschud. Ook 2019 en het afgelopen voorjaar waren extreem droog. ,,Onze omgang met water moet op de schop”, schrijft NRC-journalist Marcel aan de Brugh op 15 mei jongstleden in ‘Wéér is het te droog. Wat gaan we eraan doen?‘. Je vindt dit artikel natuurlijk ook terug in ons maandoverzicht-mei-2020.

Ministeries, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven verenigden zich in de Beleidstafel Droogte en kwamen op 18 december 2019 met hun ‘Nederland beter weerbaar tegen droogte – Eindrapportage Beleidstafel Droogte‘, een rapport met 46 aanbevelingen om Nederland beter te wapenen tegen komende droogtes. Die worden momenteel binnen het Deltaprogramma uitgewerkt.

Om je indruk te geven van de problematiek kun je onderstaande video van het Flows-platform bekijken:

De droogte in Nederland, van dag tot dag

In de tweede week van augustus 2020 volgde De Volkskrant de droogte. Waar was de nood het hoogst, vroegen Mirjam Leunissen en Joris Tieleman zich af, en wat konden ze (toen, red.) de komende dagen verwachten?

De kaart, samengesteld door onderzoeksbureau HydroLogic, vergeleek de toestand van de bodem, gemiddeld over zeven dagen, met dezelfde periode in alle voorgaande jaren tussen 1970 en 2015. Hij combineerde satellietbeelden, neerslagradar, bodemeigenschappen en grondgebruik in een hydrologisch model van de grondwaterstand en het vochtgehalte van de bovenste bodemlaag. De droogtevoorspelling, vijf dagen vooruit, maakte daarnaast gebruik van de weersvoorspelling van het KNMI. Lees hier:

Deltacommissaris Peter Glas: ‘Ombeperkt watergebruik niet meer vanzelfsprekend’

Die tweede week van augustus was de warmste week ooit gemeten.  Het kwik steeg dagelijks tot ver boven de 30 graden. Tegelijkertijd kampen we al jaren met (extreme) droogte. Drinkwaterbedrijven waarschuwden dat de waterdruk mogelijk naar beneden ging en om niet te veel zwembadjes te vullen. Autowassen moest ook maar een weekje worden uitgesteld. Moeten we anders omgaan met ons water?

In het NPO Radio 1-programma ‘Dit is de Dag‘ sprak Kefah Allush op zondagavond 16 augustus met Deltacommissaris Peter Glas, die in dit interview al aanstipte dat de urgentie van aanpassing van onze waterhuishouding door het Kabinet wordt onderkend blijkens een (op Prinsjesdag te melden) verdubbeling van het budget voor waterbeersing en droogtebestrijding: van 400 tot 800 miljoen euro. Kijk en beluister hier:

Deltacommissaris Peter Glas: “Ombeperkt watergebruik niet meer vanzelfsprekend”, of klik hieronder:

‘Het klimaat is de grootste bestuurlijke uitdaging van de komende tijd’

,,Het klimaat is de grootste bestuurlijke uitdaging van de komende tijd”, dat zei de (toenmalige nieuwe) dijkgraaf bij het Waterschap Brabantse Delta Kees Jan de Vet tegen Nico Schapendonk, die hem interviewde voor BN De Stem, en daar verslag van deed in ‘Nieuwe dijkgraaf West-Brabant: ‘Neem me niet kwalijk dat ik enig ongeduld heb’‘ op 12 september 2017 (!).

1.000 dagen later spreken ze elkaar weer. De Vet: ,,De snelheid van klimaatverandering wordt onderschat. Maar ik blijf gewoon doordrammen.” Kees Jan de Vet wil krachten bundelen en pleit voor een Netwerk Water & Klimaat. Lees hier ‘Kees Jan de Vet is 1000 dagen dijkgraaf: ‘Drinkwater sproeien op een sportveld… Is dat niet een beetje uit de tijd?’, of klik op de illustratie hieronder.

BN De Stem, 1 september 2020, beeld: © Marnix Schmidt

Ontdek hoe Nederland z’n weg zoekt in droge tijden

,,Bekijk hoe Nederland opdroogt, maar vooral ook hoe we dat oplossen”, twitterde minister Cora van Nieuwenhuizen op 28 augustus (2020). Ze wees met haar bericht op een interactieve pagina van NOS op 3, waar je aan de hand van verschillende vragen de weg gewezen wordt hoe zij daar op het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (momenteel) over denken. Duik de droogte in en bekijk hun oplossingen door op onderstaande illustratie te klikken: Interactief, en voor een breed publiek. Treed binnen!

Hoogst gemeten temperatuur ooit op aarde: 54,5 graden in de woestijn van de Amerikaanse staat Californië Death Valley

Terwijl wij ons druk maken wanneer gedurende een week de temperaturen oplopen tot ver boven de dertig graden hebben ze in Death Valley andere zorgen; daar stijgt het kwik momenteel tot bijna dubbele hoogte, zoals onderstaande foto laat zien: 59 graden Celsius, 17 augustus 2020. (De officiële temperatuur werd vastgesteld op 54,5, later gecorrigeerd tot 54,4 graden)

Beeld: Foto om de Dag-foto Chris Kijne. ©David Becker/ Reuters.

Platform Kunst en Landschap heeft de ambitie verandering, de veranderopgaven (transities) waar we de komende decennia voor staan, te willen verbeelden, het gelooft in de kracht van (radicale) verbeelding. Ik wil bovenstaande graag illustreren aan de hand van een ‘Foto om de Dag‘ van journalist, programmamaker en presentator Chris Kijne, die hij, zoals de titel doet vermoeden, ‘om de dag’ voorziet van een prozaïsch bijschrift – op Facebook en Instagram.

De kracht die uitgaat van deze vorm van ‘fotojournalistiek’ bewonder ik zeer. Kijne gebruikt, met een fotografische blik, een (meestal door een ander gemaakt) beeld, dat om een of andere reden indruk op hem maakt(e), om jou er (anders, of beter) naar te laten kijken – te zien. Dat, gelardeerd met en ondersteund door sterk verhalend tonend proza, maakt hem in mijn ogen, in optima forma, tot beeldend kunstenaar – en – daardoor – potentieel ‘ambassadeur van Kunst en Landschap’. Vanzelfsprekend heb ik hem om permissie gevraagd de Foto om de Dag van 19 augustus hier op te nemen; Kijne: ‘By all means‘.

‘Foto om de Dag’ van Chris Kijne van 19 augustus 2020

Foto om de Dag: ,,Het was een tweekolomsberichtje in de rubriek ‘Kort’ in de Volkskrant. U weet wel: zo’n rijtje faits divers in een strookje aan de krantenrand. Bijna nieuws, maar niet helemaal. Er stond in dat wetenschappers van de Ohio State University hebben geconstateerd dat het ijs op Groenland nu zo hard smelt, dat het ijsverlies niet meer gecompenseerd wordt door sneeuw. Zodat de wetenschappers nu zeker weten dat die ijslaag gaat smelten. Weg. Verdwijnen. Kantelpunt bereikt. Point of no return, ‘zelfs als de opwarming van de aarde morgen stopt’, zei één van de onderzoekers er fijntjes bij. Niks meer aan te doen. En dus ook niet aan de meters zeespiegelstijging, de schattingen hangen ergens tussen de vijf of zes, die het gevolg zal zijn van dat smelten. Het kan nog even duren, maar het gaat gebeuren. En het is veel sneller gegaan dan ze verwachtten. Zo staat het er, in dat twee-kolomsberichtje in de rubriek ‘Kort’. Daar staan vrijwel nooit foto’s bij, dus ik geef u deze even mee, van nog wat smeltend ijs. Het staat op het hoofd van Steve Krofchick uit Las Vegas die even is doorgereden naar Death Valley. Steve doet er verder niet toe, laten we hem ‘de mens’ noemen. Daar staat hij, naast de thermometer die nog iets meer aangeeft dan de deze week gemeten recordtemperatuur van 54,4 graden Celsius. Met smeltend ijs op zijn hoofd. Het leek me nuttig om er even een plaatje bij te doen, want u had er misschien overheen gelezen, over dat berichtje over het kantelpunt dat nu bereikt is, een kantelpunt dat een aantal jaren geleden nog als een absoluut rampscenario werd aangemerkt. (Foto: David Becker/ Reuters)”


Chris Kijne

Podcastserie ‘Over Water & Klimaat – de toekomst van onze delta’

De discussies over zeespiegelstijging en klimaatverandering zijn dus dit jaar aardig op gang te komen. Om daaraan (ook) een bijdrage te leveren kwam het Deltaprogramma met een primeur: op 22 januari werden de eerste twee afleveringen van de podcastserie Over Water & Klimaat – de toekomst van onze delta‘ online gezet. In de loop van het jaar werden daar nieuwe afleveringen aan toegevoegd.

Wat doet Nederland om te zorgen dat we droge voeten houden? Hoe zorgen we voor voldoende water in droge tijden? Is Nederland wel voorbereid op een veranderend klimaat? Podcastproducent Hajo Magré praat met wetenschappers en experts die elke dag met die vragen – en de antwoorden – bezig zijn. Over Water & Klimaat kent zes concrete afleveringen.

Je kunt ze hier allemaal beluisteren. (Ze zijn ook in alle bekende podcastapps op je smartphone te beluisteren.)

Afl. 1: ‘Zeespiegelstijging’, Rob van Dorland (KNMI) en Titus Livius (ministerie I&W)
  1. Zeespiegelstijging
  2. Droogte en verzilting
  3. De crisis van een overstroming
  4. Deltaprogramma in de stad
  5. Young Professionals en water
  6. In gesprek met deltacommissaris Peter Glas
    .

Bonusaflevering ‘Werken aan water en klimaat’ tijdens de coronacrisis

,,Coronacrisis of niet, klimaatverandering staat niet stil. En daarom mag het werken aan waterveiligheid ook niet stilstaan”, meldt Deltacommissaris Peter Glas op 13 mei 2020. Vanaf dat moment is er een speciale coronabonusaflevering aan het rijtje podcasts toegevoegd.

Anno 2020 zijn Nederlanders niet bang voor overstromingsrisico’s

De meeste Nederlanders zijn niet bang dat ze op termijn in grote problemen komen door overstromingen. Uit een onderzoek onder bijna 1.100 mensen van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, een alliantie van de waterschappen en Rijkswaterstaat die werkt aan versterking van de dijken voor een waterveilig Nederland in 2050, blijkt dat ze ervan uitgaan dat de overheid op tijd maatregelen neemt. Tachtig procent van de ondervraagden heeft daar veel of tamelijk veel vertrouwen in.

Het onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Kantar in opdracht van het Hoogwaterbeschermingsprogramma.

‘Hoogwaterbeschermingsprogramma’, veilig wonen, werken en recreëren door samenwerking

Het Hoogwaterbeschermingsprogramma wil meer zijn dan een alliantie van waterschappen en Rijkswaterstaat. Steeds vaker zoekt men naar samenwerking met ‘externe partijen’ om te werken aan de grootste dijkversterkingsoperatie ooit sinds de Deltawerken. Met nog minimaal 1.100 kilometer dijken en daarnaast 500 sluizen en gemalen te gaan, lijkt me dat een verstandige werkwijze, al was het maar omdat het Deltaprogramma uitgaat van een versterking gedurende de komende dertig jaar. Dan komen we wellicht op nieuwe, verfrissende ideeën, houden we er de vaart in omdat er minder geprocedeerd hoeft te worden en zijn we met elkaar verantwoordelijk – we doen het immers samen.

Hoogwaterbeschermingsprogramma – Meters maken, YouTube-kanaal Dijkwerkers, 10 april 2019.

‘Nederland en de strijd tegen het water’, #hohohoogwater

In de laatste week van januari 2020, was het precies 25 jaar geleden dat meer dan 250.000 mensen huis en haard achterlieten vanwege extreem hoge waterstanden. Het was de grootste evacuatie in de Nederlandse naoorlogse geschiedenis. Ondertussen is er ongelofelijk veel werk verricht om de rivierengebieden veiliger te maken. Door de aanleg en verbetering van dijken én de rivier ruimte te geven.

Hoogwaterjournaal, ‘De strijd tegen het water’, YouTube-kanaal Dijkwerkers, 24 januari 2020.

Tijdens deze week werd met #hohohoogwater het verhaal van toen, nu en de toekomst in de Nederlandse delta verteld. Met een speciaal journaal, videodagboeken en met infographics over de belangrijkste ontwikkelingen. Ze staan hier allemaal op een rijtje. Hieronder het evaluatiefilmpje.

Terugblik op #hohohoogwater, YouTube-kanaal Dijkwerkers, 4 februari 2020.

Groningse zeedijk officieel ‘dijk veilig’ én aardbevingsbestendig

Op donderdag 19 december 2019 is de zeedijk tussen Eemshaven en Delfzijl officieel ‘dijk veilig’ en aardbevingsbestendig. Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat), de samenwerkingspartners en leerlingen van basisschool Karrepad uit Groningen onthulden samen een gedichtenbank op de dijk. De kunstwerken van Merijn Vrij met de gedichten van Rik Andreae, Famke Gussenhoven, Aly Freije en Lilian Zielstra worden naast die bij Delfzijl (Noord) geplaatst in Nansum, Spijksterpompen, Nieuwstad en bij het strandje van Bierum. Deze ‘dijkdichters’ dragen hun gedichten vanaf de dijk persoonlijk aan je voor – wel even de app ‘VERS‘ downloaden.

De zeedijk is de eerste in ons land die volgens de nieuwste veiligheidsnormen én met aardbevingsmaatregelen is versterkt. Bekijk hieronder een kort verslag van deze memorabele dag.

De videoreportage maakt deel uit van de playlist Dijkverbetering Eemshaven-Delfzijl‘ van het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap. Abonneren mag!

Groningse zeedijk officieel ‘dijk veilig’ én aardbevingsbestendig op 19 december 2019, YouTube-kanaal Kunst en Landschap.

,,De overstromingen in 1993 en 1995 schudden de samenleving en politiek wakker. Iedereen is sindsdien weer met waterveiligheid bezig. Rijkswaterstaat en de waterschappen werken samen aan de grootste waterveiligheidsopgave sinds de Deltawerken”, schrijft Michèle Blom, Directeur-Generaal Rijkswaterstaat, in haar dagboek.

,,1 februari 1995. De waterstanden van de Rijn, Maas en Waal zijn extreem hoog en ik ben aan de buis gekluisterd.”

Michèle Blom
Michèle Blom, Directeur-Generaal Rijkswaterstaat, blikt terug op het hoogwater van 1995, YouTube-kanaal Dijkwerkers, 1 februari 2020.

Hoogwaterbeschermingsprogramma: van ‘sober en doelmatig’ naar ‘slim en doelmatig’

De aanpak van waterveiligheidsopgaven kan meer kwaliteit opleveren als de verantwoordelijke overheden slimmer samenwerken. Dat is de kern van het advies ‘Hoogwaterbeschermingsprogramma: van ‘sober en doelmatig’ naar ‘slim en doelmatig’‘ dat het College van Rijksadviseurs aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de programmadirectie van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) aanbood op 20 juli 2020. Je kunt het hieronder downloaden. Het HWBP heeft door de veelheid en spreiding van de projecten minder dan haar voorganger Ruimte voor de Rivier het imago van een groot project, maar is dat nadrukkelijk wel.

Hoogwaterbeschermingsprogramma: van ‘sober en doelmatig’ naar ‘slim en doelmatig’
College van Rijksadviseurs, 20 juli 2020





.

Wetterskip Fryslân start met verkenning dijkversterking Koehool-Lauwersmeer

Beeld: ©Wetterskip Fryslân

Op 14 augustus (2020) maakte Wetterskip Fryslân melding van de start van de verkenning om 47 kilometer Waddenzeedijk tussen buurtschap Koehool (boven Tzummarum) en het Lauwersmeer (net voorbij Paesens-Moddergat) te versterken. De komende periode wil het Friese waterschap in goede samenhang met het Deltaprogramma samen met de omgeving kijken welke oplossingen er zijn om de dijk te versterken om daarmee te voldoen aan de moderne veiligheidseisen in combinatie met het verbeteren van het landschap en de natuur. Het startdocument voor deze verkenning ligt tot en met 28 september ter inzage. In deze periode kan men zienswijzen indienen. Na verwerking van de reacties wordt een definitief plan gemaakt. Dat moet uiterlijk 2023 worden opgesteld zodat men dan met de werkzaamheden kan beginnen. Het hele project moet in 2028 klaar zijn.

De versterkingsoperatie gaat ruim 300 miljoen euro kosten. Hoe de plannen er concreet gaan uitzien, wordt pas later duidelijk. De komende maanden wordt met andere partijen – gemeenten, provincie, Rijkswaterstaat, It Fryske Gea, landbouworganisatie LTO en bewoners gekeken naar de mogelijkheden en wensen om het gebied rondom de dijk landschappelijk, ecologisch en duurzaam te verbeteren. De ideeën die hieruit voortvloeien worden niet door het zogenoemde Hoogwaterbeschermingsprogramma ((HWBP), dat de gehele Nederlandse kustlijn bestrijkt, gedekt. ,,Voor het HWBP is het uitgangspunt dat de dijk veilig en toekomstbestendig moet zijn. Daarbij is het credo sober en doelmatig’’, aldus programmamanager Willem-Jan van Elsacker en projectleider Jan Hateboer.

Beeld: ©Wetterskip Fryslân

Waddendijk voor honderden miljoenen op de schop
Koen Pennewaard, Leeuwarder Courant, 14 augustus 2020





.

Wetterskip Fryslân staat dus op het punt om 47 kilometer aan Waddenzeedijk op te knappen. ,,Dit is het grootste dijkverstevigingsproject van Nederland”, zegt bestuurder Bé de Winter tegen Friesch Dagblad-journalist Geert Veldstra op 15 augustus 2020:

Zeedijk bij Koehool richting Roptazijl. Beeld: Jan Spoelstra

Waddendijk klaargemaakt voor nog eens vijftig jaar hoog water
Geert Veldstra, Friescg Dagblad, 15 augustus 2020





.

De versterking van de Waddenzeedijk tussen Koehool en Lauwersmeer is voor Wetterskip Fryslân het grootste project in zijn bestaan. Het waterschap kiest voor een gebiedsgerichte aanpak en dat is nieuw. ,,Het is een geweldige, uitdagende, maar ook noodzakelijke opgave”, zegt diezelfde bestuurder Bé de Winter, die sprak met een redacteur van het vaktijdschrift H2O Actueel:

 Beeld uit startdocument

Wetterskip Fryslân begint aan ‘geweldige, uitdagende, maar ook noodzakelijke dijkversterking’
H2O Actueel, 15 augustus 2020



.

‘Futuring Corona’: hoe verhoudt de huidige Coronacrisis zich tot de veel grotere en aanhoudende klimaatcrisis?

Hoe verhoudt de huidige Coronacrisis zich tot de veel grotere en aanhoudende klimaatcrisis? Dat is de vraag die ‘The Urban Futures Studio‘ zichzelf stelt in een – tot nu toe – zevendelige vlog-serie: ‘Futuring Corona‘. Maarten Hajer, hoogleraar Urban Futures aan Universiteit Utrecht, nodigt samen met onderzoekers een aantal (internationale) experts uit om de huidige Coronacrisis te bespreken en er lering uit te trekken. Dat zijn in – eerste instantie – Detlef van Vuuren (hoogleraar Universiteit Utrecht), Linda Steg (hoogleraar Rijksuniversiteit Groningen), Elena Bennett (hoogleraar McGill University) en Arjun Appadurai (hoogleraar New York University).

De eerste aflevering kun je hieronder bekijken. Aflevering 2 tot en met 7 vind je hier. 1 tot en met 4 zijn in het Nederlands. De vierde, waarin Maarten Hajer en Lisette van Beek spreken met de Groningse hoogleraar Linda Steg, beveel ik je van harte aan – niet in de laatste plaats omdat Steg aan het einde van de vlog een interessante aanbeveling doet voor een vervolgvlog. Bij de vijfde aflevering schakelen ze over op Engels vanwege hun internationale gasten. Ze zijn terwijl ik dit bericht post op zoek naar manieren om alle content (online) beschikbaar te maken voor een internationaal publiek.

Futuring Corona: leren van de crisis #1, Vimeo-kanaal Urban Futures Studio, april 2020.

HET GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

In de laatste week van augustus hebben ‘gewone’ bewoners van Friese en Groningse straten, stegen, streekjes en hofjes, pleinen, kades en oeverstroken een ongewone vergadering: ze doen mee met ‘Het Grote Straatberaad‘. Friesland bijt het spits af op zondag 23 augustus. Precies een week later, op 30 augustus, praten burgers uit Groningse steden, buurtschappen en dorpen over de toekomst van het klimaat.

De organisatie van deze grootschalige noordelijke klimaatvolksraadpleging, die overigens ook in de weken erna plaatsvindt in AmsterdamDen HaagNijmegen en Rotterdam en culmineert in een bottom-up-verklaring tijdens het Warming Up Festival, is in handen van Warming Up.

Kunst en Landschap Noord Nederland brengt ‘Grote Straatberaaddagen’ van Fryslân en Groningen in beeld

Kunst en Landschap Noord Nederland gaat beide noordelijke Grote Straatberaaddagen op de voet volgen. In twee aparte blogs brengt het multimediale platform in oprichting alles wat je wilt weten over de voorbereidingen, het verloop en bijzondere momenten van beide dagen, en de ruimschootse media-aandacht (voor, tijdens en na) die dit bijzondere evenement ongetwijfeld zal opleveren.

HET GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT

‘Na ons de zondvloed’, vierdelige documentaireserie van Kadir van Lohhuizen

Ik sluit deze blogbijdrage af door mijn Kunst- en Landschapsbril op te zetten. Kunst en Landschap Noord Nederland gelooft in de kracht van verbeelding. Ook in een rol van kunst en cultuur als voedingsbodem voor nieuwsgierigheid, verbazing, innovatie en vernieuwing.

In de zoektocht naar oplossingen voor de transities die op ons afkomen – zeespiegelstijging is er daar (letterlijk) een van – kunnen kunst en cultuur de motor voor verandering(sgezindheid) zijn, als spiegels van en voor verbeelding van een hoopvolle toekomst, is het credo van het op te richten multimediale platform.

Voorbeeld: de wereldwijde impact van smeltend ijs en een stijgende zeespiegel stonden centraal in een tweetal tentoonstellingen van het Nationaal Scheepvaartmuseum in Amsterdam: ‘Strijd om het IJs’ en ‘Rijzend Water’.

Volgens het tentoonstelingsschema waren ze beide te bezoeken tot en met 10 mei 2020. De deuren gingen echter vanwege het coronavirus voortijdig – vanaf 15 maart – dicht: in eerste instantie tot en met 6 april, later werd besloten dat de ‘lock down’ (onder RIVM-restricties) pas vanaf 1 juni 2020 zou worden opgeheven. Het heugelijke nieuws daarbij was dat de expositie tot 12 oktober van dat jaar zou worden verlengd.

Opening tentoonstellingen Strijd om het IJs en Rijzend Water, Scheepvaartmuseum, Amsterdam. 4 oktober 2019.

Koning van de verbeelding is Kadir van Lohuizen, die, zoals hij het zelf noemt, ‘visuele onderzoeksjournalistiek’ bedrijft. Ik maakte in oktober vorig jaar een ‘portret’ van hem en zijn werk. Klik op de foto hieronder voor de blogbijdrage ‘‘Na ons de zondvloed’, vierdelige documentaireserie van Kadir van Lohhuizen‘. Vanwege de coronacrisis heb ik daar ook nog een verrassing voor je. Kijk maar.

‘Een zee van Eilanden – Topstukken uit Oceanië’

De zeespiegelstijging is geen probleem van de toekomst, maar van nu. Dat weten ze nergens beter dan in Oceanië, waar de band tussen mens en water innig is. Museum Volkenkunde maakt dat op een prachtige manier zichtbaar. De expositie is te zien tot en met 5 april 2021.

Bron: George Nuku – Bottled Ocean 2120 (2020)

EEN ZEE VAN EILANDEN – Topstukken uit Oceanië

De zee is altijd nauw verbonden geweest met de bewoners van Oceanië, de collectieve benaming voor duizenden eilanden in de Grote en Stille Oceaan. De eilanden vormen een verbindingsweg naar ‘anderen’, een middel om handel te drijven of om oorlog te voeren. Deze verschillende thema’s komen terug in de tentoonstelling Een zee van eilanden in Museum Volkenkunde in Leiden. Je ziet er adembenemende kano’s, sieraden, zeekaarten en objecten die verwijzen naar mythen rondom het water. Hier een preview:

EEN ZEE VAN EILANDEN – Topstukken uit Oceanië, Museum Volkenkunde, 3 maart 2020.

Vanwege de coronacrisis namen de cultuurvloggers van My Daily Shot of Culture het initiatief om met Thuismuseum.nl de cultuurhuizen en musea van Nederland te ondersteunen en bij jou (t)huis te brengen. Dankzij hen – vlogger Jip was te gast bij het Museum Volkenkunde – kun je nu alvast een ‘glimp’ van het museum opvangen.

Kunst en Landschap brengt zeespiegelstijgingsdiscussie vanaf 2020 in beeld

Ik ga – op hoofdlijnen en met ingang van dit bericht, januari 2020 dus – trachten je via deze pagina op de hoogte te houden van de zeespiegelstijgingsdiscussie. Relevante artikelen, opiniestukken en rapporten (ook over klimaatverandering) neem ik daarbij mee. Hopelijk is dat een reden Kunst en Landschap regelmatig te bezoeken. Bookmarken mag. Vanzelfsprekend zijn alle suggesties voor opname in dit overzicht welkom. Alvast dank daarvoor.

De Waddenzee spoelt over de veerdam van Ameland

Laat ik beginnen met een bericht dat op 10 februari 2020 via het YouTube-kanaal van Ameland bij Kunst en Landschap binnenkwam. Niet direct bijdragend aan discussie, maar wel aardig om een van de belangrijkste principes van Kunst en Landschap onder de aandacht te brengen, dat van verbeelding: Full screen aan!

De Waddenzee spoelt over de veerdam, Nes, YouTube-kanaal Ameland, 10 februari 2020.

Hoogwater maakt Kiekkaaste in Nieuwe Statenzijl onbereikbaar

Op 12 februari verbeeldde Luken Hulsker het hoge water op zijn Facebookpagina door onderstaande ‘plaatjes’ te schieten van de Kiekkaaste, de enige buitendijkse vogelkijkhut van Nederland die goed zicht geeft op de slikvelden van de Dollard – favoriete plek van vogelspotters en -fotografen en dankbaar object voor marketeers bij hun Groningenpromotie.

Geselecteerd leesvoer (must reads) voor verdere discussie

De klimaatzaak
VPRO Tegenlicht, 20 september 2015
(Urgenda-vonnis)

.

The Uninhabitable Earth
David Wallace-Wells, New York Magazine, 10 juli 2017





.

SPECIAAL RAPPORT: OPWARMING VAN DE AARDE VAN 1,5 ºC
IPCC, Samenvatting voor beleidsmakers, 2018
.

Frisse kijk op zeespiegelstijging
Pieter Bliek, Reformatorisch Dagblad, 19 juni 2018



.

De zeespiegelstijging is een groter probleem dan we denken. En Nederland heeft geen plan B
Onderzoek, Vrij Nederland, 7 februari 2019

Deltaprogramma 2020
Peter Glas, Deltacommissaris, 12 juni 2019

.

Landspiegelstijging en levende waterschappen, Maarten G. Kleinhans, Stowa, 21 juni 2019.

Hoe gaan we dit uitleggen
Onze toekomst op een steeds warmere aarde

Jelmer Mommers, de Correspondent Bv, juni 2019






.

With Greenland’s Extreme Melting, a New Risk Grows: Ice Slabs That Worsen Runoff
Bob Berwyn, Insideclimate News, 18 september 2019

.

Greenland’s “Sponge” Affected By Climate Change, CIRESvideos, 4 januari 2016
Emmanuel Faber launches OP2B, a coalition for biodiversity, at the United Nations General Assembly, Danone, 25 september 2019.

Duurzaamheid vraagt om visie op Europees niveau: De Circulaire Economie als Grand Design
Wouter van Dieren, Linkedin (artikel), 7 oktober 2019
.

IEPENUP LIVE: Het Grote Water en Klimaatdebat!, Omrop Fryslân, 9 oktober 2019.

Zo strijden we tegen het sneller stijgende water
Charlotte Jansen, EenVandaag, 25 oktober 2019

.

CO2-uitstoot komende jaren flink omlaag, maar niet genoeg om doelen te halen
Heleen Ekker, NOS Nieuws, 1 november 2019
.

KNMI special zeespiegelstijging
KNMI, november 2019

.

Nederland beter weerbaar tegen droogte
Eindrapportage Beleidstafel Droogte

Ministerievan Infrastructuur en Waterstaat, december 2019






.

Dijkgraaf Paul van Erkelens verlaat Wetterskip: ‘Met praten-praten- praten red je het niet’
Wybe Fraanje, Friesch Dagblad, 7 december 2019

.

Groenlands ijs verdwijnt op topsnelheid, mogelijk grotere zeespiegelstijging
Maarten Keulemans, de Volkskrant, 10 december 2019

.

De Europese Green Deal
Europese Commissie, 11 december 2019


.

Een natuurlijkere toekomst voor Nederland in 2120
Martin Baptist, Tim van Hattum, Stijn Reinhard, Michaël van Buuren, Bertram de Rooij, Xiaolu Hu, Sabine van Rooij, Nico Polman, Sander van den Burg, GerJan Piet, Tom Ysebaert, Brenda Walles, Jeroen Veraart, Wieger Wamelink, Bram Bregman, Bram Bos & Trond Selnes, WUR, Wageningen University & Research, december 2019

MapCast Nederland 2120
Hoe ziet Nederland er over honderd jaar uit?
WUR, Wageningen University & Research (later toegevoegd: 17 juni 2020)
.

Explainer: Nine ‘tipping points’ that could be triggered by climate change
Robert McSweeney, Carbon Brief, 10 februari 2020
.

Zó erg wordt het ook weer niet met het klimaat: hoe het rampscenario de bovenhand krijgt
Maarten Keulemans, de Volkskrant, 28 februari 2020

.

Science Session: Thawing Arctic Permafrost–Regional and Global Impacts, National Academy of Sciences, 11 mei 2020.

7 klimaatmaatregelen die kunnen bijdragen aan economisch herstel
Rolf de Vos, SER Magazine, 19 mei 2020
.

Terugkeren naar het ‘normaal’ van vóór corona is waanzin. We mogen het niet laten gebeuren
Jelmer Mommers, De Correspondent, 6 juli 2020
.

Siberia’s ‘gate to hell’ is getting bigger, BBC Reel, 27 juli 2020.


De droogte in Nederland, van dag tot dag
Mirjam Leunissen en Joris Tieleman, m.m.v. Martijn Eerens en Titus Knegtel, de Volkskrant, 7 augustus 2020

.

Nederland wordt droger. En de mens draagt daar al zo’n drieduizend jaar aan bij
Rolf Schuttenhelm, De Correspondent, 7 augustus 2020
.

Flows ondersteunt waterprofessionals en betrokken burgers met overzicht, inzicht en inspiratie. Klik op de foto voor een zoekopdracht met 25 links van TU-Delft Delta Links
.


Voor eerdere berichtgeving over zeespiegelstijging is Nemo Kennislink ook een aardige plek om wat te grasduinen.


.

Maandoverzichten: artikelen en reacties op ‘Het water komt’ vanaf januari 2020

Archief 2020

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: maart 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: april 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’:
mei 2020



.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: juni 2020




.

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: juli 2020




.

Augustus 2020

Helpt de coronacrisis de klimaatdoelen te bereiken?
Rik Leemans, Leeuwarder Courant, 2 augustus 2020



.

Open call voor klimaatadaptief kunstwerk
Oproep Klimaatadaptatie Groningen i.s.m. House of Design voor kunstenaars in Noord Nederland, 3 augustus 2020 (Sluitingsdatum voorstellen: 1 september 2020)


.

PODCAST ‘VEERKRACHTIG BIJ OPLOPENDE TEMPERATUREN’
Sweco, Binnenlands Bestuur, 3 augustus 2020



.

Toenemende overstromingen bedreigen vijfde van wereldeconomie
IPS, Mondiaal Nieuws, 3 augustus 2020


.

Klimaatadaptie Groningen is op zoek naar inspirerende kunstwerken over klimaatverandering
Daniël Joe Heemskerk, Dagblad van het Noorden, 4 augustus 2020

.

‘Klimaatverandering zal meer levens kosten dan alle infectiezieken samen’
PV, De Morgen 4 augustus 2020


.

Na de Coronacrisis wacht de klimaatcrisis – en die eist tegen 2100 tientallen miljoenen levens per jaar
Vivian Lammerse, Scientias, 4 augustus 2020

.

Ruim 4 procent wereldbevolking in 2100 potentieel bedreigd door kustoverstromingen
H2O Actueel, 5 augustus 2020

.

Extreme droughts in central Europe likely to increase sevenfold
Fiona Harvey, The Guardian, 6 augustus 2020

.

De droogte in Nederland, van dag tot dag
Mirjam Leunissen en Joris Tieleman, m.m.v. Martijn Eerens en Titus Knegtel, de Volkskrant, 7 augustus 2020


.

Al wandelend door Nederland met andere jongeren praten over het klimaat
Renée van Marrewijk, Trouw, 7 augustus 2020


.

Laatste nog intacte ijsplateau van Canada stort in
ANP, 7 augustus 2020


.

Nederland wordt droger. En de mens draagt daar al zo’n drieduizend jaar aan bij
Rolf Schuttenhelm, De Correspondent, 7 augustus 2020

.

Pesticides and industrial pollutants found in snow atop Arctic glaciers
Grace Palmer, Earth Institute at Columbia University, Phys Org, 7 augustus 2020
.

Was der Eisverlust in der Arktis für uns bedeutet
Stefan Rahmstorf, Spiegel (Wissenschaft), 8 augustus 2020


.

Rusland gaat de strijd om de Noordpool winnen
Tim de Wit en Arend Jan Boekestijn spreken (weerman NOS) Peter Kuipers Munneke, NPR Radio 1 (EO), 8 augustus 2020 (podcast, 43:48 min.)
.

Klimaatonderzoeker KNMI: ‘Warmste week ooit in Nederland gemeten komt eraan’
Cor Speksnijder, de Volkskrant, 10 augustus 2020


.

Klimaatonderzoeker: ‘We moeten onze borst natmaken, hittegolven gaan nog extremer worden’
Koen Voskuil, Leeuwarder Courant, 10 augustus 2020

.

We hebben onszelf drooggelegd
Tine Hens, Mondiaal Nieuws, 10 augustus 2020



.

KNMI: heftigheid hittegolven ‘volledig onderschat’ door computermodellen
Heleen Ekker, NOS Nieuws, 11 augustus 2020

.

‘As the tundra burns, we cannot afford climate silence’: a letter from the Arctic
Victoria Herrmann, The Guardian, 11 augustus 2020

.

Gevolgen klimaatverandering elk jaar ernstiger
Bart van den Dikkenberg, Reformatorisch Dagblad, 11 augustus 2020

.

Worstcasescenario voor klimaat komt beste overeen met werkelijkheid
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 11 augustus 2020

.

In de strijd tegen de droogte voelde ik nattigheid
Jean-Pierre Geelen, de Volkskrant, 12 augustus 2020



.

2019 was een van de drie warmste jaren ooit
ANP, 12 augustus 2020


.

Hitte in Bagdad biedt eng toekomstbeeld van klimaatopwarming
Weeronline, 12 augustus 2020

.

Hitterecord: Dit is de warmste week ooit gemeten in ons land. En dit zijn alle 29 Nederlandse hittegolven op een rijtje
Michel Brandsma, Dagblad van het Noorden, 13 augustus 2020
.

Warming Greenland ice sheet passes point of no return
Laura Arenschield, Ohio State News, 13 augustus 2020



.

Hoe houden we dat regenwater vast? ‘In Spanje gebruiken ze elke regendruppel vier keer’
Esther Bijlo, Trouw, 13 augustus 2020


.

Komt Houten ooit aan zee te liggen?
DuurzaamheidsFonds Houten, 13 augustus 2020


.

Derde en laatste toekomstwandeling
Jeroen Onrust en Henk Jansen, Tijdschrift Noorderbreedte, 13 augustus 2020





.

Haarlemse illustrator zoekt hulp om korte film over Noordzeedijk te realiseren
Haarlems Weekblad, 13 augustus 2020


.

Het is nu pompen of verdrogen in Nederland: waterschappen nemen noodmaatregelen
Joris Tieleman, de Volkskrant, 14 augustus
.

Greenland’s ice sheet has melted to a point of no return, according to new study
Max Claypool en Brandon Miller, CNN, 14 augustus 2020

.

We starten verkenning dijkversterking Koehool-Lauwersmeer
Wetterskip Fryslân, 14 augustus 2020



.

Startpagina Startdocument Versterking Waddenzeedijk Koehool-Lauwersmeer
Wetterskip Fryslân, open vanaf 17 augustus t/m 28 september voor indiening zienswijzen)
.

Versterking Waddenzeedijk Koehool-Lauwersmeer
Wetterskip Fryslân, Startdocument (pdf.), 15 juni 2020









.

Afgelopen decennium is de warmste periode ooit gemeten
NU.nl/Reuters, 15 augustus 2020

.

IJs op Groenland gesmolten tot ‘point of no return
Jeannette Kras, Welingelichte Kringen (Bron CNN), 15 augustus 2020

.

Opnieuw staat de Amazone in brand: ‘Het wordt erger dan vorig jaar’
Fabio Bravo Rebolledo, RTL Nieuws, 14/15 augustus 2020

.

Here’s why you need to start worrying about the world’s frozen peatlands
Gustaf Hugelius, The Conversation, 16 augustus 2020

.

Groenlandse ijskap onherstelbaar gekrompen: “Zelfs als we de klimaatopwarming nu stoppen, blijft het ijs smelten”
Het Laatste Nieuws (Bron: Reuters/Nature), 16 augustus 2020
.

Deltacommissaris Peter Glas: “Ombeperkt watergebruik niet meer vanzelfsprekend”
Interview Deltacommissaris Peter Glas, NPO Radio 1, 16 augustus 2020
.

#VRIJETOUKOMST – 4 Water
Rob Roggema, Tijdschrift Noorderbreedte, 17 augustus 2020





.

Zet Death Valley met 54,5 graden record voor hoogste temperatuur op aarde?
Natalie Righton, de Volkskrant, 17 augustus 2020


.

Extreme droogte dreigt Achterhoek en Twente te veranderen in woestijn
BNNVARA, Redactie De Nieuws BV, 17 augustus 2020

.

Klimaatverandering: tussen hoop en pessimisme
Ramón van Doorn, Universiteit Leiden, 17 augustus 2020
.

Het GROTE STRAATBERAAD; een ongewone VERGADERING met gewone mensen over de TOEKOMST van het KLIMAAT
Robert Rosendal. Kunst en Landschap Noord Nederland, 18 augustus 2020
.

Draaien aan de knop van de nationale regenton
Laura Wismans, NRC, 18 augustus 2020


.

‘Smelten van Groenlandse ijskap is niet meer te stoppen’
Chris Koenis, RTL Nieuws, 18 augustus

.

Droge voeten in de toekomst? ‘Dan nú pijnlijke keuzes maken: alle signalen staan op rood’
Nina van Raay, EenVandaag, 18 augustus 2020

.

Klimaatverandering ook tijdens corona grootste zorg van Nederlanders
DuurzaamOndernemen.nl, 18 augustus 2020


.

Vervolgonderzoek: klimaatverandering blijft het meest
urgente probleem in de wereld.

Vergelijkende analyse: december 2019 t.o.v. juni 2020
Vattenfall, 18 augustus 2020








.

Vingeroefening
Karin Spaink (Blog: verschenen in Het Parool), 19 augustus 2020


.

Van Death Valley tot De Bilt, een overzicht van opmerkelijk hittenieuws
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 19 augustus 2020

.

‘Meer baat bij evolutie dan bij revolutie’
Marco Glastra, Tijdschrift Noorderbreedte, 19 augustus 2020





.

After two years of school strikes, the world is still in a state of climate crisis denial
The Guardian (Opinion), 19 augustus 2020


.

Helft van de wereldwijde oceanen mogelijk al aangetast door klimaatverandering
Vivian Lammerse, Scientias, 20 augustus 2020

.

Duizenden inwoners Californië op de vlucht voor bosbranden: ‘10.849 blikseminslagen en hitterecords’
De Morgen (Bron: Belga), 20 augustus 2020


.

‘We hebben maar één generatie om deze planeet te redden’
Florentijn van Rootselaar, Financiëele Dagblad, 20 augustus 2020

.

Poll: klimaatverandering nog steeds grootste bedreiging voor Europeanen
Teun Schröder, Duurzaam Bedrijfsleven, 20 augustus 2020
.

Groenlands ijs is in halve eeuw niet zo hard gesmolten als nu
Marcel aan de Brugh, NRC, 20 augustus 2020


.

Return to rapid ice loss in Greenland and record loss in 2019 detected by the GRACE-FO satellites
Ingo Sasgen, Bert Wouters, Alex S. Gardner, Michalea D. Koning, Marco Tedesco, Felix W. Landerer, Christoph Dahle, Himanshu Save and Xavier Fettweis, Communications Earth & Environment, 20 augustus 2020

Wonen op het water
Ineke Noordhoff, Tijdschrift Noorderbreedte, 21 augustus 2020





.

Tragische held wilde Waddenzee droogleggen
Wouter Hoving, Friesch Dagblad, 21 augustus 2020



.

Ijsbreker die onderzoekers eerder in zee-ijs vast lieten lopen, weet de Noordpool zorgwekkend eenvoudig te bereiken
Vivian Lammerse, Scientias, 21 augustus 2020

.

Hoogtij
Freek van Riet, afstudeeronderzoek bij Rotterdamse Academie van Bouwkunst, augustus 2020








.

Earth has lost 28 trillion tonnes of ice in less than 30 years
Robin McKie, The Guardian, 23 augustus 2020

.

Wetenschappers: 28 biljoen ton ijs gesmolten binnen 30 jaar
Welingelichte Kringen (Bron: ANP), 23 augustus 2020

.

Veerle van Herk maakt een film over de fictieve Noordzeedijk
NPO 1 Radio, Fris!, 23 augustus 2020 (interview Mirthe van der Drift met Veerle van Herk)

.

ALS BANGKOK ONDER WATER LOOPT
Diederik de Groot, BNR Nieuwsradio, 23 augustus 2020
(radiofragment)


.

DAYS gaat aan de slag met klimaatadaptatie film — Gemeente Groningen
DAYS (website), 23 augustus 2020





.

Kwelderareaal in de Waddenzee neemt toe, zeespiegelstijging vormt risico
Wageningen University & Research Nieuws, 24 augustus 2020

.

(Internationale) ontwerpbureaus aan de slag met locaties in Groningen: wat zijn de gevolgen van de klimaatverandering?
Groninger Internet Courant, 24 augustus 2020
.

Zwartste scenario zeespiegelstijging steeds realistischer: aarde verloor 28 biljoen ton ijs in 30 jaar
H2O Actueel, 25 augustus 2020

.

Paying for Extreme Weather: Wildfire, Hurricanes, Floods and Droughts Quadrupled in Cost Since 1980
Bob Berwyn, Insideclimate News, 25 augustus 2020


.

Status kwelders Waddenzee goed, maar zeespiegelstijging vormt risico
H2O Actueel, 25 augustus 2020


.

Lange-termijnontwikkeling van kwelders in de Waddenzee (1960-2018)
Kelly Elschot, Marinka van Puijenbroek, Georgette Lagendijk, Jan-Tjalling van der Wal en Cor Sonneveld, Wageningen Marine Research, augustus 2020






.

Helft ijsplaten Antarctica gevoelig voor afbreken
Cor Speksnijder, de Volkskrant, 26 augustus 2020



.

Deze klimaatgedichten moeten de wereld verbeteren
Frank Straver, Trouw, 26 augustus 2020



.

Nieuwe realiteit: bij verdubbeling CO2 warmt aarde drie graden op
Marcel aan de Brugh, NRC, 27 augustus 2020

.

Opinie: Overheid, vráág simpelweg om groen gedrag
Ellen Holtmaat, de Volkskrant, 27 augustus 2020



.

Groei Waddenkwelders kan zeespiegel nog bijbenen
Cor de Boer, Leeuwarder Courant, 28 augustus 2020



.

Opinie: CO2-heffing prikkelt industrie onvoldoende
Roel Beetsma en Sylvester Eijffinger, Friesch Dagblad (Opinie), 30 augustus 2020


.

Help, de zeespiegel stijgt! Het Grote Straatberaad buigt zich over klimaat
Dagblad van het Noorden, 30 augustus 2020


.

Zoute bodem: probleem voor boeren, kans voor de natuur
BNN/VARA Vroege Vogels, 30 augustus 2020 (incl. radiofragment)
.

‘Vliegtuigstrepen verdubbelen bijdrage luchtvaart aan klimaatverandering’
Marijn Duintjer Tebbens, NOS Nieuwsuur, 30 augustus 2020

.

35 vrachtwagenladingen met 700 kuub klei: aanleg proefdijk gaat van start
RTV Noord, 31 augustus 2020

.

Mosselbanken temperen zandhonger
Michel Verschoor, Vis, 31 augustus 2020




.

Hurricane Laura’s rapid intensification is a sign of a warming climate, scientists say
Chris Mooney and Andrew Freedman, The Washington Post, 31 augustus 2020

.

35 vrachtwagenladingen met 700 kuub klei: aanleg proefdijk gaat van start
RTV Noord, 31 augustus 2020

.

Ice-sheet losses track high-end sea-level rise projections
Thomas Slater, Anna E. Hogg & Ruth Mottram,  Nature Climate Change, 31 augustus 2020


.

September 2020

Zorgen over afname biodiversiteit in kwelders Waddenzee
Wouter Hoving, Friesch Dagblad, 1 september 2020


.

Kees Jan de Vet is 1000 dagen dijkgraaf: ‘Drinkwater sproeien op een sportveld… Is dat niet een beetje uit de tijd?’
Nico Schapendonk, BN De Stem (Regio Breda), 1 september 2020
.

Vooruit, naar een robuuster watersysteem
Ernest de Groot, Brabants Dagblad, 1 september 2020



.

Omroep Groen wil zendtijd voor de aarde
ANP, Welingelichte Kringen, 1 september 2020


.

Stijging zeeniveau door afsmelten ijskappen volgt nachtmerriescenario’s klimaatverandering
Luc De Roy, vrt-NWS, 1 september 2020

.

Kunnen we onze CO2-uitstoot weer uit de lucht halen met ‘negatieve emissies’?
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 1 september 2020

.

Opinie: Ook u moet aan de slag met het klimaat
Gerrit Hiemstra, Dagblad van het Noorden, 2 september 2020

.

‘GROTERE ROL VOOR FINANCIËLE SECTOR BIJ KLIMAATAFSPRAKEN’
BNR Nieuwsradio, 2 september 2020
.

Klimaatverandering zorgt voor meer dodelijke gletsjermeren
Weeronline, 2 september 2020
.

Zeespiegel stijgt alarmerend (tot 1 meter in 2100): wat betekent dat voor ons? En ontdek tot waar het water kan komen
Wim De Maeseneer, vrtNWS, 3 september 2020

.

Een dijk boetseren met kwelderklei uit de Dollard
Tim van Oijen, Waddenacademie, 3 september 2020



.

Bij aardbevingen in Italië komt CO2 omhoog
Jeannette Kras, Welingelichte Kringen (Bron Science Alert), 3 september 2020

.

Rapport: Op lange termijn kan coronacrisis leiden tot hogere CO2-uitstoot
Rolf SchuttenhelmBeeld, NU.nl, 4 september 2020

.

Protecting half the planet could help solve climate change and save species
Jonathan Lambert, ScienceNews, 4 september 2020

.

Ook de Democraten willen de wereld niet redden
Zihni Özdil, NRC, 5 september 2020






.

Onderschat niet de kracht van de gemeenschap
Trudy Oldenhuis, Friesch Dagblad, 6 september 2020



.

GRONINGEN WERELDTONEEL VOOR KLIMAATADAPTIEVE OPLOSSINGEN
Act & Adept, Klimaatadaptatie Groningen 7 september 2020)

.

Europese Commissie: Publieke consultatieronde over bio-landbouw
Biojournaal, 7 september 2020



.

Beschikbaarheid van water: provincie aan de slag met klimaatadaptatie in Groningen
RTV Westerwolde, 8 september 2020


.

Europese Commissie scherpt klimaatdoelstellingen voor 2030 aan
Bert van Slooten, NOS Nieuws, 8 september 2020



.

EU-voorzitter Von der Leyen wil CO2-reductie verhogen naar 55% in 2030
Redactie Foodlog, 8 september 2020

.

De CO2-concentratie stijgt – net als de temperaturen – maar door
Caroline Kraaijvanger, Scientias, 9 september 2020


.

Meer hittegolven door klimaatverandering
Weeronline, 10 september 2020

.

The Arctic is burning like never before — and that’s bad news for climate change
Alexandra Witze, Nature Research, 10 september 2020


.

WWF: verduurzaam voedselsysteem om soortenrijkdom te redden
Welingelichte Kringen (Bron: ANP), 10 september 2020


.

The Arctic is burning like never before — and that’s bad news for climate change
Alexandra Witze, Nature, 10 september 2020


.

Bijzonder zeediertje speelt grote rol in afremmen klimaatverandering, NU.nl, 11 september 2020.

WELKE VERHALEN VERTELLEN WE?
NARRATIEVE STRATEGIEËN RONDOM WATERBEHEER EN ZEESPIEGELSTIJGING
Lotte Jensen en Adriaan Duiveman (red.), september 2020






.

The future has arrived. These explosive fires are our climate change wakeup call
Peter Gleick, The Guardian, 11 september 2020

.

Waarom het klimaat een museum verdient
Roos van Tongerloo, Down to Earth, 12 september 2020



.

Europees klimaatplan: strengere eisen aan uitstoot auto’s, huizen energiezuiniger
Bert van Slooten, NOS Nieuws, 14 september 2020

.

Timmermans wil handel in CO2-rechten aan banden leggen
Bert van Slooten, NOS Nieuws, 14 september 2020

.

Europa dwingt Nederland tot meer actie tegen klimaatverandering
Rob Koster, NOS Nieuws, 14 september 2020

.

Nederlandse steun voor fossiele industrie dit jaar 4,5 miljard
Hester van Santen, NRC, 14 september 2020


.

Nationale Omgevingsvisie: Nederland in 2050 klimaatbestendige delta
H2O Actueel, 14 september 2020

.

Klimaatverandering leidt niet automatisch tot massale komst van vluchtelingen
Rolf Schuttenhelm, NU.nl, 15 september 2020

.

Vijf tropische stormen tegelijk boven de Atlantische Oceaan, hoe kan dat?
NOS Nieuws (Buitenland), 16 september 2020

.

The 5 mega-trends you should know about, World Economic Forum, 16 september 2020.


‘Knoop in mijn maag: het smelten van de ijskap is een kantelpunt gepasseerd’
Joey Hodde, Het Parool, 16 september


.

Natuurbranden in VS worden steeds extremer
Paul Luttikhuis, NRC, 16 september 2020


.

Klimaatambities opgeschroefd in ‘Europese troonrede’, maar er is twijfel
Mark van Assen, Algemeen Dagblad, 16 september 2020

.

Grote scheuren in Antarctische gletsjers baren onderzoekers zorgen
Caroline Kraaijvanger, Scientias, 17 september 2020


.

Iedereen moet aan de bak voor nieuw Europees CO2-doel, maar hoe?
Christoph Schmidt, Trouw, 17 september 2020


.

De voetprint kan sneller omlaag, zeggen bedrijven als Unilever en Ikea
Esther Bijlo, Trouw, 18 september 2020









.

Climate Scientists Take Their Closest Look Yet at the Warming Impact of Aviation Emissions
Leto Sapunar, InsideClimatNews, 18 september 2020


.

Prins William spreekt tijdens TED Talk over klimaatverandering
Welingelichte Kringen (Bron: ANP), 18 september 2020

.

Dit is het klimaatrisico: oranje lucht, vuile rook en miljarden dollars aan schade
Mark Beunderman, NRC, 18 september 2020


.

Zee-ijs en gletsjers verdwijnen steeds sneller
Magdel Erasmus, Buienradar, 18 september 2020



.

Extreem weer vraagt om extreme acties, vindt Extinction Rebellion. Is dat zo?’
BNN/VARA, De Nieuws BV, interview met Jasper Kuipers
(Extinction Rebellion) en journalist en schrijver Jaap Tielbeke, 19 september 2020.

Regionale verschillen in klimaatverandering
Rico Schröder, Weeronline, 19 september 2020

.

Het zou fijn zijn als de politiek zich net zo druk maakte over die 1,5 graad als over die 1,5 meter
Irene van de Berg, Algemeen Dagblad, 19 september 2020

.

EU-klimaatplan-2030: extra werk aan de winkel
Pieter Boot, Energie Podium, 21 september 2020

.

Vaarwel Amerika
Gideon Levy, NPO2 (Doc), 23 september 2020 (documentaire: 59:02 min.)


.

Evenementen 2020-2021 uitgelicht

Live talkshow ‘De diepte in‘ met meteoroloog en NOS-weerman Gerrit Hiemstra

De klimaatkwestie
Fries Museum, Leeuwarden, 1 maart 2020
(Verdieping bij de expositie Other.Worldly)



.

KNAW-Congres Zeespiegelstijging: 2 maart 2020

Welke factoren verklaren de mondiaal gemiddelde zeespiegelstijging, en wat is de impact van de smeltende ijskappen van Groenland en Antarctica?
Trippenhuis, Amsterdam, 2 maart 2020


.

Livecast: Corona: kantelpunt voor het klimaat? 18 mei 2020

Corona: kantelpunt voor het klimaat?
Trouw x Pakhuis de Zwijger, 18 mei, 18.30 uur (online via livecast)



.

Panorama-webinar: Water – De nationale klimaatopgave 100 jaar voorwaarts: 25 juni 2020

De nationale klimaatopgave 100 jaar voorwaarts
Panorama-webinar De Uitkijkers i.s.m. Wetterskip Fryslân, 25 juni 2020, 15 – 16.30 uur, online (gratis)


.

Het Klimaatmuseum gaat voor Pampus: 18 juli t/m 13 september

Het Klimaatmuseum gaat voor Pampus
Het Klimaatmuseum, Forteiland Pampus, 13 juli t/m 13 september, multimediale, interactieve belevingsroutes
.

Het grote Straatberaad van Fryslân: 23 augustus 2020

HET GROTE STRAATBERAAD VAN FRYSLÂN
Organisatie: ‘Warming Up’ i.s.m. de Leeuwarder Courant en LF2028, verschillende straten, provincie Fryslân, 23 augustus 2020 (13:00-16:00 uur)


.

World Water Week At Home: 24 tot 28 augustus 2020

WWWeek Thuis (Online)
Stockholm International Water Institute (SIWI), 23 tot 28 augustus 2020
(Oproep regering GoN-sessies)


.

Het grote Straatberaad van Groningen: 30 augustus 2020

HET GROTE STRAATBERAAD VAN GRONINGEN
Organisatie: ‘Warming Up’ i.s.m Klimaatadaptatie Groningen, SPOT Groningen (De Oosterpoort) en Gemeente Groningen, verschillende straten, provincie Groningen, 30 augustus 2020 (13:00-15:30 uur)
.

Open call voor klimaatadaptief kunstwerk voor kunstenaars in Noord Nederland (Sluitingsdatum: 1 september 2020)

Open call voor klimaatadaptief kunstwerk
Oproep Klimaatadaptatie Groningen i.s.m. House of Design voor kunstenaars in Noord Nederland (Sluitingsdatum voorstellen: 1 september 2020)



.

Ontwerpmanifestatie ‘Act & Adept’ Klimaatadaptatie Groningen: 1 t/m 3 september 2020

ONTWERPMANIFESTATIE ‘ACT & ADAPT’
Klimaatadaptatie Groningen
(Het Suikerterrein, Groningen, 1 t/m 3 september 2020)



.

Barn Talk met Helga van Leur: 2 september 2020

Barn Talk | Helga van Leur – Onze stormachtige wereld: klimaatverandering, energietransitie en corona!
EnergyBarn, EnTranCe, 2 september 2020 (16:15 – 17:15 uur)

.

17e Kennisdag Inspectie Waterkeringen: 9 september 2020

17e Kennisdag Inspectie Waterkeringen
Kennisdag Inspectie Waterkeringen #17. Burgers’ Zoo, Arnhem, 9 september 2020




.

Online Webinar Dynamisch kustbeheer: 16 september

Webinar Dynamisch kustbeheer
Organisatie: Rijkswaterstaat en STOWA, 16 september (13:30-15:45 uur)



.

DOWN TO EARTH: DROOGTE IN DE DELTA, Bouwstenen voor een nieuwe zoetwaterstrategie: 18 september t/m 18 oktober

DOWN TO EARTH: DROOGTE IN DE DELTA, Bouwstenen voor een nieuwe zoetwaterstrategie
Tentoonstelling International Architecture Biennale Rotterdam, open voor het publiek van 19 sept./18 oktober (di.-zo.; 11:00-17:00 uur (ma. gesloten)

Warming Up Festival in Tolhuistuin: 12 t/m 22 oktober 2020

Warming Up Festival in Tolhuistuin
Warming Up i.s.m diverse partners, artiesten en kunstenaars, Tolhuistuin, Amsterdam, 12 t/m 22 oktober 2020 (programma volgt)

.

11e ONLINE Nationaal Deltacongres 2020: 12 november 2020 (Online!)

ONLINE Nationaal Deltacongres 2020
LET OP! MECC Maastricht, 12 november 2020, komt i.v.m. coronavirus te vervallen; vandaar ONLINE Deltacongres

.

Januari 2021

Climate Adaptation Week Groningen-19-25 januari 2020

Klimaatadaptatieweek Groningen: 19 t/m 25 januari 2021

Klimaatadaptatieweek Groningen
Voorafgaand en tijdens de Climate Adaptation Summit-2021 (Najaar 2020: meerdere digitale (en waar mogelijk fysieke) evenementen, projecten en activiteiten) 
.

ONLINE Klimaattop – 25 januari 2021

Nederland organiseert in januari online klimaattop
H2O-Actueel, 20 mei 2020



.

Klimaattop COP26 Glasgow: 1 tot 12 november 2021

Uitstel van de VN-klimaattop in Glasgow, wat heeft dat voor gevolgen?
De UNFCCC besloot mei 2020 de klimaattop COP26 in het Schotse Glasgow vanwege de coronacrisis met een vol jaar uit te stellen. Medio-2021: tussentijdse klimaattop in Italië.
(Ben van Raaij, de Volkskrant, 29 mei 2020)
.

‘Na ons de zondvloed’, vierdelige documentaireserie van Kadir van Lohhuizen

Heeft Nederland over een eeuw nog wel dezelfde kustlijn als nu? Waarom verzetten lokale vissers in Jakarta zich tegen de aanleg van de zeedijk die de metropool moet beschermen? Wat gebeurt er met de bevolking als een land zoals Kiribati volledig dreigt te verdwijnen? Hoe lossen ze het in Miami op, nu met hoogtij het zilte zeewater al door de straten stroomt? En hoe gaan we de komende decennia om met de miljoenen klimaatvluchtelingen?

Stijgende zeespiegel dagelijkse realiteit

Terschelling uit de serie Rising Tide, Kadir van Lohuizen, 2019.

In de vierdelige documentaireserie ‘Na ons de zondvloed‘ bezoekt gerenommeerd fotojournalist Kadir van Lohuizen laaggelegen gebieden waar het wassende water een urgent probleem is. Van Bangladesh tot New York. Van Jakarta tot Terschelling en van de Marshall Eilanden tot Miami. Steden en streken waar de stijgende zeespiegel een dagelijkse realiteit is.

Kadir ontmoet mensen die soms het lot in eigen handen nemen vanwege een overheid die het laat afweten. Wat zijn hun angsten, wat hun vooruitzichten? Hij sprak ook met Deltacommissaris Peter Glas, die inging op vragen over het Deltaprogramma 2020 dat ons land in de toekomst tegen ‘wateroverlast’ moet beschermen:

Het resultaat is een vierdelige serie waarin op een toegankelijke en prikkelende manier een confronterend beeld wordt geschetst van een nabije toekomst.

(Regie: Martijn Blekendaal, producent: Witfilm, eindredactie NTR.)

,,Kadir heeft mij geïnterviewd bij de Zandmotor op het strand bij Ter Heijde en de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg. Over het Deltaprogramma in Nederland en wat we doen om ons voor te bereiden op mogelijke zeespiegelstijging voor 2050, voor 2100 en daarna […] De uitgangspositie voor ons land is gunstiger dan voor andere delta’s in de wereld. We hebben de veiligste delta, en we hebben tijd om ons adaptief voor te bereiden op de veranderende omstandigheden. De afspraken van ‘Parijs’ om de opwarming van de aarde te remmen moeten wél gehaald worden!”


Deltacommissaris Peter Glas

Deltaprogramma 2020, in alle regio’s van Nederland aan de slag

Deltaprogramma: overal in Nederland aan de slag #1
Deltaprogramma: overal in Nederland aan de slag #2 (Noord Nederland)
Deltaprogramma Overal in Nederland aan de slag #3
Deltaprogramma. Overal in Nederland aan de slag #4

Drijfveren en ambities van Kadir van Lohuizen, interview

Voor wie zich meer wil verdiepen in de drijfveren en ambities van Kadir van Lohuizen, hieronder kun je kijken naar een interview met hem tijdens het Logan Symposium ‘Building an Alliance against Surveillance, Secrecy and Censorship‘, waarin onderzoeks- en fotojournalistiek centraal stond, en dat in 2014 plaatvond in Londen. Hij zat op de bank bij Connor Naylor.

‘Luis in de pels’ Kadir van Lohuizen bij radioprogramma Argos

Kadir van Lohuizen bedrijft, zoals hij het zelf noemt, ‘visuele onderzoeksjournalistiek’. Vanaf het einde van de jaren ’80 reist hij de wereld rond. Hij deed verslag van conflicten, legde migratiestromen in het gehele Amerikaanse continent vast en volgde diamanten van de mijnen in Congo naar de winkels in New York. Luister naar een bijna een uur durend interview met Kadir dat verslaggeefster Tessel Blok van het radioprogramma Argos (Human/VPRO) in de serie ‘Luizen in de pels‘ op 4 januari 2020 met hem had. Klik op de foto hieronder.

Twee tentoonstellingen in Nationaal Scheepvaartmuseum

Trailer | Strijd om het IJs en Rijzend Water

De wereldwijde impact van smeltend ijs en de stijgende zeespiegel staan centraal in een tweetal tentoonstellingen van het Nationaal Scheepvaartmuseum in Amsterdam: ‘Strijd om het IJs’ en ‘Rijzend Water’.

Volgens het tentoonstelingsschema waren ze beide te bezoeken tot en met 10 mei 2020. De deuren gingen echter vanwege het coronavirus voortijdig dicht: in eerste instantie tot en met 6 april, later werd besloten dat de ‘lock down’ (onder RIVM-restricties) pas vanaf 1 juni 2020 zou worden opgeheven.

Opening tentoonstellingen Strijd om het IJs en Rijzend Water, Scheepvaartmuseum, Amsterdam. 4 oktober 2019.

Digitale rondleiding ‘Rijzend Water’

Diverse sectoren lagen vanaf 15 maart dus op hun gat. Maar daarop zitten deden ze niet. Overal in Nederland ontstonden creatieve ideeën om de crisis het hoofd te bieden. De culturele sector werd uitermate hard getroffen en greep veelal naar het middel ‘online’. Zo ook het Scheepvaartmuseum, dat samen met Van Lohuizen gedurende de te overbruggen periode digitale rondleidingen aanbood, om in de culturele leemte te voorzien. Kunst en Landschap verzamelde ze voor je. Ga mee met Kadir en volg de zevendelige tour langs ‘Rijzend Water‘.

,,Het startpunt van de tentoonstelling en deze tour is Groenland, waar de ijskap smelt. Dit is een van de redenen voor het stijgen van de zeespiegel. Kadir laat zien dat de situatie in Groenland zowel magisch mooi als onwaarschijnlijk dramatisch is.”


Scheepvaartmuseum

,,Het tweede deel van de tour brengt ons in Bangladesh, de eerste plek die Kadir bezocht om de gevolgen van de stijgende zeespiegel in beeld te brengen. Kadir laat zien hoe de bevolking van Bangladesh haar land verliest door het veranderende klimaat.”


Scheepvaartmuseum

,,Het derde deel van de tour brengt ons in Engeland. Kadir laat zien dat de gevolgen van zeespiegelstijging ook dicht bij huis zichtbaar zijn: door het rijzende water verdwijnt jaarlijks twee tot drie meter van de Engelse kustlijn.”


Scheepvaartmuseum

,,In Miami, direct gesitueerd aan de Atlantische Oceaan in de Amerikaanse staat Florida, lijken de bewoners zich niet te beseffen hoe kwetsbaar hun leefomgeving is. Zal een wake-up call nodig zijn om het tij te keren?”

Scheepvaartmuseum

,,Kadirs onderzoek naar de gevolgen van de zeespiegelstijging bracht hem in Indonesië. De hoofdstad Jakarta zinkt door de invloed van grondwateronttrekking. Tegelijkertijd stijgt het waterpijl. Hoe ziet de toekomst eruit voor een stad die ten dode opgeschreven lijkt?”


Scheepvaartmuseum

,,Kiribas, gelegen tussen Fiji en Hawaii, was de eerste plek waar Kadir op ongemakkelijke wijze geconfronteerd werd met het stijgende water. Omdat de atollen niet meer dan een tot anderhalve meter boven de zeespiegel liggen, kunnen de bewoners geen kant op als er een storm komt.”


Scheepvaartmuseum

,,In het laatste deel van zijn rondleiding door de tentoonstelling Rijzend Water blijft Kadir dicht bij huis. Hij vertelt over de gevolgen van de klimaatcrisis voor Nederland, die voor veel mensen een ver-van-hun-bed show lijken. Is dat wel terecht, als de zeespiegel 1 tot 3 meter kan stijgen?”


Scheepvaartmuseum

‘Rijzend Water’ en ‘Strijd om het IJs’ verlengd tot 12 oktober 2020

De coronacrisis heeft er dus voor gezorgd dat je een ruime inkijk in deze prachtige tentoonstelling hebt gekregen. Er is goed nieuws: hij wordt verlengd tot 12 oktober. Op vrijdag 29 mei, vlak voor het pinksterweekend, kwam Kadir met het volgende bericht op Linkedin:

,,Very happy that the museums in the Netherlands will open again this Monday and even happier that the Maritime museum decided to extend my exhibition till October 12 (otherwise it would have been closed already…). So do go if you haven’t seen it and if you are too far I gave an online tour with some behind the scenes gossip ;-)”


Kadir van Lohuizen

Het water komt; zorgen om stijging van de zeespiegel’

Op 29 januari 2020 blies Rutger Bregman, journalist bij De Correspondent, de zeespiegelstijgingsdiscussie nieuw leven in door een brief te schrijven gericht aan alle inwoners van Nederland – startsein van de crossmediale campagne van De Correspondent en de Nationale Postcode Loterij: ‘Het water komt‘.

Kunst een Landschap besteedde uitgebreid aandacht aan deze actie. Hij is opgenomen in de water- en klimaatspecial: HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel.