‘Grutsk’ op het Noordelijk Filmfestival in première; over Het ‘Nieuwe Boeren’

Op 7 november ging ‘Grutsk‘, een educatief filmproject van Rob Busquet, in première op het Noordelijk Filmfestival, dat plaatsvond van 6 tot en met 10 november op acht verschillende locaties in Leeuwarden. De film portretteert zes melkveehouders met een uiteenlopende bedrijfsvoering. Zij vertellen over wat het voor hen betekent om boer te zijn, hoe ze omgaan met veranderingen in de bedrijfstak en welke consequenties dat heeft voor hun boerenbestaan.

Welmoed Deinum uit Sondel is een van de geïnterviewden in Grutsk. Ze boert biologisch-dynamisch.

De film concludeert niet, maar registreert slechts

Doel van de film is om boeren en burgers alternatieven te tonen voor de traditionele melkveehouderij. Wat houdt de melkveehouder van vandaag de dag echt bezig; wat zijn de dagelijkse beslommeringen, en hoe wordt er gedacht over en geworsteld met de veelbesproken transitie waar de melkveehouderij aan zou moeten voldoen?

De eerste transitie was tussen 1880 en 1914, een periode waarin een industrieel systeem ontstond en de handmatige verwerking plaats maakte voor een fabrieksmatige. De tweede omschakeling vond plaats in de periode van schaalvergroting en specialisatie tussen 1955 en 1980 op zowel boerderij als melkfabriek – een periode veelal gekenschetst als het tijdperk Mansholt.

Carola Schouten, Beeld VK, Oof Verschuren.

De huidige Minister, Carola Schouten, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, schrijft in haar Realisatieplan van haar Visie op een duurzame en sterke landbouw in 2030:

“Niet langer zoveel mogelijk goedkoop produceren, maar produceren met zo min mogelijk grondstoffen, en een zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur. Dat is de kern van kringlooplandbouw waar we met elkaar aan werken.”


Deze visie van de Minister is duidelijk, maar hoe vertaal je dat in de praktijk? Bekijk hier de trailer van Grutsk:

Sjoerd Hofstee van ‘Persbureau Langs de Melkweg‘, een journalistiek bureau gespecialiseerd in de agrarische sector, komt na het zien van Grutsk tot de conclusie dat Busquet geenszins aanstuurt op een eenduidig antwoord op de vragen die de filmmaker zich bij aanvang stelt, dat de film een sterk registratief karakter heeft – iets dat hij juist prijzenswaardig vindt omdat de boeren op deze wijze goed ‘zichtbaar’ worden voor het grote publiek. Hofstee schreef zijn recensie voor het agrarisch nieuwsmedium Nieuwe Oogst, waarin hij tevens de filmmaker Busquet interviewde en portretteerde:

“Busquet heeft geen Friese roots en geen achtergrond in de agrarische sector, maar is vooral nieuwsgierig naar verhalen van inspirerende mensen.”

Boer Brunia, natuur in bedrijf

Een van de boeren die in Grutsk aan het woord komt is Jaring Brunia. Zonder oordeel des persoons licht ik hem er – uit het gezelschap van geïnterviewden in de film – even uit. Niet zonder reden. Brunia is een gepassioneerd boer die, naast een uitgesproken visie op het boerenbedrijf, een ontegenzeggelijke voorkeur aan de dag legt voor ecologisch en natuurlijk boeren – letterlijk en figuurlijk, hij treedt ook veelvuldig op als keynote spreker om andere boeren te inspireren met zijn gedachtegoed.

Boer Brunia wilde en wil het dus anders doen! Ook al zeiden mensen dat het niet kon: geld verdienen met zijn boerenbedrijf, maar wel met de natuur als bondgenoot. Bekijk hieronder de eerste aflevering van de mini docu-serieBodemprijs’.

In deze serie zien we persoonlijke verhalen van boeren en onderzoekers. Het gaat over de kansen die zij zien voor boer én natuur om samen te werken. Maar ook over hoe moeilijk het is om dit in het huidige systeem voor elkaar te krijgen. Bekijk zijn verhaal!

De serie Bodemprijs is gemaakt door Jasper Spanjaart, in samenwerking met Het Wereld Natuur Fonds. Nu je ongetwijfeld geïnteresseerd bent geraakt in het ‘nieuwe boeren‘, bekijk je de delen 2 en 3 van deze miniserie ook nog even. Daarvoor klik je nu op YouTube-kanaal Kunst en Landschap Noord Nederland. Abonneren mag!

‘Wachten op Hoog Water’, een volle en een dunne dame, zinnebeeld van ‘Holwerd aan Zee’

Installatie ‘De Dunne Dame’ op de dijk bij Holwerd, 16 september 2019. Foto: Willem van der Velde.

Maandagmiddag 16 september toog ik naar Friesland om getuige te zijn van de installatie van ‘De Dunne Dame’, beeld van de Drachtster kunstenaar Jan Ketelaar, op de dijk van het krimpdorp Holwerd in de gemeente Noardeast-Fryslân.

Innig verstrengelde culturele landschapsontwikkelingspartners

Wanneer je Jan Ketelaar zegt, zeg je Joop Mulder. Zeg je Joop Mulder, dan zeg je Oerol – hij was immers bedenker. oprichter en gangmaker van het Terschellinger festival. Na een aantal experimenten op en tijdens (zijn laatste periode van) dit festival – waar hij zo’n 35 jaar de scepter zwaaide – besloot Mulder nieuwe wegen in te slaan – Sense of Place was geboren! ‘Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar werd het eerste project van deze nieuwbakken organisatie.

Joop Mulder vertelt in vogelvlucht over de projecten van Sense of Place.

‘Holwerd aan Zee’ en ‘Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018’

Dat ‘Wachten op Hoog Water’ gerealiseerd is in Holwerd is geen toeval. De innige verstrengeling van Ketelaar en Mulder reikt verder dan die met Sense of Place. Holwerd aan Zee en Leeuwarden-Friesland Culturele Hoofdstad van Europa 2018 zijn nauw in de plannen van beide heren betrokken. Ik geef hieronder een korte impressie van beide projecten om je een indruk te geven van deze Friese organisaties die op hun beurt ook weer nauw met elkaar verbonden zijn.
In een later stadium – dat zal niet lang op zich laten wachten, zo schat ik in – bericht ik je er afzonderlijk over. Voor Holwerd aan Zee bestaat grote (internationale) belangstelling en LF2018 heeft zijn pijlen inmiddels gericht op 2028. We gaan er zeker de komende jaren meer van horen.

Holwerd aan Zee, nieuwe plek voor vogels, vissen en…mensen.
In 2018 was Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa.

Voorbereidingen en crowdfundingactie ‘Wachten op Hoog Water’

Gesprek met Jan Ketelaar t.b.v. crowdfundingactie voor ‘Wachten op Hoog Water’.
Documentaire voorbereidingen’Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar, GPTV, 2015.
Documentaire voorbereidingen’Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar, GPTV, 2016.

December 2018: eerste beeld op dijk Holwerd geïnstalleerd

In de laatste maand – net op tijd dus – van het Friese succesjaar 2018 werd in het kader van – in de eerste plaats Sense of Place, maar natuurlijk ook Holwerd aan Zee en LF2018 – het eerste beeld, De Volle Dame, van ‘Wachten op Hoog Water’ door het vakkundige Mannen van Staal geplaatst. Knap staaltje werk, zeg maar.

Omrop Fryslân was er bij die dag, 6 december 2018 – Simone Scheffer deed verslag in beeld en geluid. Voor een tweetal videoreportages en drie radiofragmenten met interviews met betrokkenen klik je hier.

Ook foto- en videograaf Maurice Hamming, die Ketelaar voor het eerst in 2011 ontmoette, was ter plekke. Zijn reportage(s) kun je hieronder bekijken.

‘De Volle Dame’, onderdeel ‘Wachten op Hoog Water’, van Jan Ketelaar geplaatst op de dijk bij Holwerd, 6 december 2018. Video: Maurice Hamming Foto-Video.

Documentaire potzenmaker Jan Ketelaar (2011)

2018 was ook het jaar dat Hamming zijn studie BA-Communicatie aan de Hanzehogeschool in Groningen afrondde. Hij maakte voor een stageproject in 2011 – ik memoreerde dat zo-even, zeven jaar eerder dus – een documentaire over Ketelaar’s ‘Wachten op Hoog Water’. Neem er even de tijd voor, pak een kopje koffie, en geniet van bijna een half uur Ketelaar.

Documentaire over Jan Ketelaar’s ‘Wachten op Hoog Water’, stageproject Maurice Hamming, 2011.

In deze documentaire legt Ketelaar o.a. uit waarom hij zichzelf ‘potzenmaker‘ noemt. Dat doet hij ook op zijn website: Potzenmakerij Ketelaar!

‘Wachten op Hoog Water’, ‘vrijheidsbeeld van Holwerd’ compleet!

‘Wachten op Hoog Water’ is na zo’n tien jaar ‘prutsen’, bedelen en lobbyen een feit, ze staan! Nee, het staat!

Gert Kracht postte in zijn serie ‘Above’ drone-videobeelden van ‘Wachten op Hoog Water’ op Facebook en YouTube. Vooraf vroeg hij Ketelaar om toestemming en of hij een gedicht voor de dames had. Het antwoord laat zich raden – Kracht monteerde het in.

Hoog bezoek en een gedicht voor de Dames

Drone-videobeelden van ‘Wachten op Hoog Water’van Jan Ketelaar. Video: Gert Kracht, 20 september 2019.

Reportage Leeuwarder Courant

Klik op de onderstaande foto van een triomferende Ketelaar voor een uitgebreide video-reportage van Asing Walthaus (Leeuwarder Courant) over de dag van installatie van ‘De Dunne Dame’.

Jan Ketelaar bevestigt de juiste plek voor ‘De Dunne Dame’: naast ‘De Volle Dame’ op de dijk bij Holwerd. Foto: Willem van der Velde.

Toekomstplannen Jan Ketelaar

Interview met Jan Ketelaar tijdens installatie ‘De Dunne Dame’ op de dijk bij Holwerd, 16 september 2019. Ketelaar onthult plannen voor de toekomst. Video: Aktief Plus.

Vrolijke aftermovie Sense of Place

Een paar dagen nadat ‘De Dunne Dame’ naast haar volle vriendin werd geïnstalleerd kwam Sense of Place met een opgetogen aftermovie waar de vrolijkheid van afspatte. Uiteraard met glansrollen voor kunstenaar Jan Ketelaar en Sense of Place-oprichter Joop Mulder, de mannen die jarenlang onverstoorbaar hebben gewerkt aan het megaproject ‘Wachten op Hoog Water’. Ze zijn zichtbaar trots op het eindresultaat.
Advies van de maker van video, Jonathan Doornenbal: “Geluid aan voor instant vrolijkheid!”

Aftermovie Sense of Place. Voltooiing ‘Wachten op Hoog Water’ van kunstenaar Jan Ketelaar. 16 september 2019. Video: Jonathan Doornenbal.

Nawoord Sense of Place

“De voltooiing van ‘Wachten op Hoog Water’ geeft Sense of Place veel energie en frisse moed voor de landschapsprojecten die nog op stapel staan. De komende tijd ligt de focus op het vervolg van ‘Bildtstars en Eigenheimers‘, de uitkijktoren ‘Camera Batavia‘ van Arjen Boerstra en het getijdenobject ‘De Streken‘ van Marc van Vliet.”