Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: maart 2020

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
(Terug naar homepage)



.






.






.

Maart 2020

Maak Zeeland een proeftuin voor vernieuwingen
Ton Brandenbarg, Bert van den Brink, Tammo Bult, John Dane en Colin Janssen en Klaas Timmermans, de Volkskrant, 1 maart 2020

.

Klimaatverandering bedreigt zandstranden
Marcel aan de Brugh, NRC, 2 maart 2020


.

Brussel gaat het klimaatbeleid sturen
Christoph Schmidt, Trouw, 3 maart 2020


.

Frans Timmermans over EU-klimaatwet: Moeder Aarde zal ons bij de les houden
Christoph Schmidt, Trouw, 4 maart 2020

.

Emissions: four times the work or one-third of the time to comply with the Paris Agreement
PBL, Netherlands Environmental Assessment Agency, 4 maart 2020

Wetenschappers trekken aan de bel: ‘Het klimaat duldt geen uitstel meer’
Joep Engels, Trouw, 4 maart 2020

.

Zes vragen over de nieuwe klimaatwet van ‘Brussel’
Clara van de Wiel, NRC, 4 maart 2020


.

Het redden van het klimaat is de afgelopen tien jaar alleen maar lastiger geworden
Vivian Lammerse, Scientias, 5 maart 2020

.

‘Helft van alle stranden wereldwijd aan einde eeuw mogelijk verdwenen’
H2O Actueel, 5 maart 2020
.

Klimaatverandering onthult gloednieuw eiland voor de kust van Antartica
Caroline Kraaijvanger, Scientias, 6 maart 2020

.

Meer klimaat-twijfel met Clintel
Martijn Tonies, Sargasso, 6 maart 2020

.

Aan Timmermans’ klimaatwet wordt van alle kanten geknaagd
Mathijs Schiffers, Financieel Dagblad, 7 maart 2020


.

COVID-19 reduces economic activity, which reduces pollution, which saves lives
Marshall Burke, G-Feed, 8 maart 2020

.

‘Klimaatscepsis is een gepasseerd station’
Bart Verheggen, NRC, 9 maart 2020


.

Een afgedamde Noordzee: ultieme redding of vergezocht vergezicht?
Joppe Gloerich, Elsevier Weekblad, 9 maart 2020




.

Tempo van klimaatverandering neemt almaar toe volgens WMO-studie
H2O Actueel, 11 maart 2020
,

Zuid-Holland ontsnapte ternauwernood aan Watersnood in 1953
Hans Middendorp, herpublicatie blog, 13 maart 2020
.

Het grote ijs is in beweging gekomen
Joep Engels, Trouw, 14 maart 2020




.

Frans Timmermans: ‘Moeder natuur laat dagelijks weten dat ze het zat is’
BNN/VARA Vroege Vogels, 16 maart 2020 (+ radiofragment)

‘We hebben nog te veel domme infrastructuur’
Rob de Lange, Financieel Dagblad, 19 maart 2020


.

En dan die andere crisis: zeespiegel stijgt in 2 maanden tijd met 2,2 millimeter
Jeannette Kras, Welingelichte Kringen, 19 maart 2020
.

Greenland’s melting ice raised global sea level by 2.2mm in two months
Oliver Milman, The Guardian, 19 maart 2020
.

De coronacrisis als generale repetitie voor de klimaatcrisis die komt
Ben van Raaij, de Volkskrant, 20 maart 2020
.

De steunberen van kathedraal Antarctica vallen één voor één om
Bert van Dijk, Financieel Dagblad, 20 maart 2020

World Water Development Report 2020 ‘Water and Climate Change’
VN, verenigde Natiies, 21 maart 2020
.

Water is Climate. And water is our best asset to adapt to climate change
Henk Ovink, voor WWF, wereld Natuur Fonds, 22 maart 2020
.

Ook de Oost-Antarctische Denman-gletsjer heeft in de afgelopen twee decennia bizar veel ijs verloren
Vivian Lammerse, Scientias, 24 maart 2020

.

De coronacrisis is níet goed voor het klimaat
Jan Brusselaers, Mondiaal Nieuws, 25 maart 2020


.

Samenvatting Klimaatverbond-inventarisatie lokale hitteplannen
Klimaatverbond Nederland, 26 maart 2020


.

Inventarisatie lokale hitteplannen
Klimaatverbond Nederland, maart 2020







.

Out of averting the inevitable a community was born
Hans Faber, Frisia Coast Trail, 25 maart 2020

.

Steenkoolstop levert economie netto voordeel op
Duurzaam Nieuws, 26 maart 2020

.

Hogere terpen tegen zeespiegelstijging, het gebeurt in Duitsland
Ernst Arbouw, de Volkskrant, 27 maart 2020

Het echte probleem van klimaatverandering is de traagheid ervan
Rolf Schuttenhelm, Vrij Nederland, 29 maart 2020

De Watersnoodramp van 1953 en haar boodschap voor de coronacrisis
Heiko Miskotte, Nederlands Sagblad, 30 maart 2020
.

Eerste hittegolf vastgesteld op Antarctica: ‘Klimaatverandering beïnvloedt zelfs meest afgelegen gebieden’
edm, Belga, 31 maart 2020

.

Testen met dijken in ‘Living Lab Hedwige-Prosperpolder’
Drs. B.J. van Weeren, Land & Water, maart 2020

Artikelen en reacties op ‘HET WATER KOMT’: februari 2020

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
(Terug naar homepage)



.






.

Februari 2020

Ik sprak een overlevende van de watersnoodramp over brekende dijken en zeespiegelstijging
VICE Nederland (Blog), 1 februari 2020

De hele Noordzee afsluiten? Dat klinkt als een gewaagd plan!
Vroege Vogels, BNN/VARA, 2 februari 2020
(Radiofragment)

.

Waddenexpeditie over zeespiegelstijging
Franeker Courant, 2 februari 2020

.

2120: een groen land met brede rivieren
Arjen Schreuder, NRC, 3 januari 2020



.

Moeten we Zeeland opgeven om Nederland te redden?
VPRO Tegenlicht, 4 februari 2020

.

Zeebodem daalt door water van smeltende ijskappen
New Scientist, 4 februari 2020
.

Zeespiegelstijging is een groter probleem dan we denken
Groen Nieuws, 4 februari 2020

.

Hoeveel zeespiegelstijging kan Nederland aan?
Rolf Schuttenhelm, De Correspondent, 7 februari 2020

.

Honderd jaar bouwen aan een dijk rond de Noordzee
Rob Buiter, NRC, 7 februari 2020


.

Dat nieuwe klimaat komt er toch, Rutger
Neelke Doorn, NRC, 7 februari 2020


.

Wat Thierry Baudet, Rutger Bregman en Farmers Defence Force gemeen hebben
Thijs Broer, Vrij Nederland, 7 februari 2020

EXPEDITIE WADDENZEE, Carlien Bootsma drie weken te voet van oost naar west en weer terug
Kunst en Landschap-special, 2×5 + 1×10 longreads, rijk geïllustreerd, Robert Rosendal, m.i.v. 8 februari 2020

Als het water komt, kan de natuur een handje helpen, stelt deze bioloog
Lex Bohlmeijer, De Correspondent, + podcast 8 februari 2020

Dat nieuwe klimaat komt er toch, Rutger
Neelke Doorn, Opinie & Debat, NRC, 8 februari 2020



Kustzone die meegroeit met de zeespiegelstijging
Henk van Norel, inzending idee ‘Toukomst’, 10 februari 2020


.

Nederland neemt maatregelen tegen hoogwater in de rivieren
Maartje Geels (fotoserie), NRC, 11 februari 2020

.

Waddenvereniging doet mee aan internationale expertsessie over klimaatverandering
Publicatie Waddenvereniging, 13 februari 2020

Natuur als buffer tegen klimaatverandering
WUR-Nieuws, 13 februari 2020


.

Kansen voor natuur als buffer tegen klimaatverandering
Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers, 14 februari 2020

.

Heijmans & GMB en Arcadis aan de slag met dijkverbetering Lauwersmeerdijk
Waterschap Noorderzijlvest, 18 februari 2020

.

Een gletsjer is zijn rem aan het verliezen
Marcel aan de Brugh, NRC, 19 februari 2020

.

Methaanuitstoot van olie- en gasindustrie zwaar onderschat
Marcel aan de Brugh, NRC, 20 februari 2020


.

‘Klimaatverandering is geen raketwetenschap’
Rob de Lange en Han Dirk Hekking, Financieel Dagblad, 21 februari 2020

.

Het Nederlandse bedrijfsleven financierde negen jaar lang een klimaatscepticus
Platform Authentieke Journalistiek, Follow The Money, 22 februari 2020

Klimaatverandering is ongemakkelijk, en dus was de boodschap van Böttcher zeer welkom
Wouter van Dieren, Linkedin (artikel), 22 februari 2020
.

Financiering van natuurinclusieve klimaatadaptie vergt een nieuw verhaal
H2O (vakartikelen), 24 februari 2020
.

Investeringen in klimaat moeten verdubbelen om Parijs te halen
Gerard Reijn, Volkskrant, 25 februari 2020

.

Compilatie media-aandacht Northern European Enclosure Dam (NEED)
Sjoerd Groeskamp, Linkedin-artikel, 27 februari 2020
.

TOEKOMSTBESTENDIGE OPLOSSING VOOR DE HOOGWATERPROBLEMATIEK
Dijkontwerp + Innovatie, H+N+S+ Landscape Architects, 27 februari 2020
.

Zó erg wordt het ook weer niet met het klimaat: hoe het rampscenario de bovenhand krijgt
Maarten Keulemans, de Volkskrant, 28 februari 2020
.

Het klimaat wordt steeds meer een kredietrisico
Mark Beunderman, NRC, 28 februarie 2020

.

Klimaatwetenschapster Valerie Masson-Delmotte waarschuwt: ‘Hoed u voor alibi-bomen’
Tine Hens, MO Mondiaal Nieuws, 29 februari 2020
.

Op weg naar DRINKBARE RIVIEREN, voor ecosystemen in balans

Jaren geleden maakte zij een maandlange kanotocht door de Canadese wildernis. Dat ze daar toen gewoon water uit de rivier kon drinken, raakte haar zo dat ze nu een nieuwe missie heeft: ook in Nederland zou het water uit de rivieren weer drinkbaar moeten worden!

Om dat te bereiken bewandelt universitair docent, bedrijfskundige, ecoloog en avonturier Li An Phoa rivieren van bron tot zeemond en doet ze watermetingen met wie ze maar treft. Vanaf het voorjaar tot in de zomer van 2018 liep ze een kleine duizend kilometer langs de Maas. Het vizier voor een nieuwe (lange) wandeltocht staat voor 2021 gericht op China, waar ze een belangrijk deel langs de Yangtze hoopt te lopen. Tot die tijd werkt ze aan een boek over drinkbare rivieren.

Drinkbare Rivieren, drinkbare Maas-wandeling, YouTube-kanaal Li An Phoa, 6 april 2018.

Rivier de Rupert ernstig vervuild; vissen sterven, mensen ziek

Rupert river anno 2015.

In 2005 kanode Li An Phoa de volledige lengte, zo’n 763 kilometer, van de rivier de Rupert in Canada. Onderweg kon ze rechtstreeks uit de rivier water drinken. Toen ze er drie jaar later terugkwam was dat niet meer mogelijk. De rivier was vervuild door de aanleg van dammen en opsplitsing van de rivier ten behoeve van waterkrachtcentrales, en mijnbouw. Vis stierf, mensen werden ziek. Het delicate evenwicht in het ecosysteem werd vernietigd en de leefwijze en -omgeving van de inheemse bevolking, de Cree, werd – ondanks vele protesten – ernstig verstoord, ging teloor.

Heavy Metal: A Mining Disaster in Northern Quebec, documentaire Encore+, 12 december 2017.

Cree Hunters of Mistassini

Om je een beetje een indruk te geven wat deze ingrepen in een dergelijk gebied met aboriginals teweeg kan brengen neem ik een prijswinnende korte film op: ‘Cree Hunters of Mistassini‘, een documentaire uit 1974, mede geregisseerd door Boyce Richardson en Tony Ianzelo, die een groep van drie Cree-families uit de regio Mistassini in Quebec beschrijft, terwijl ze een winterjachtkamp opzetten in de buurt van James Bay en Ungava Bay. De film onderzoekt de overtuigingen en ecologische principes van de Cree-bevolking.

Richardson had eerder een reeks artikelen geschreven voor de Montreal Star over inheemse rechten en over de milieuschade die door de nieuwe ontwikkelingen op hun land was aangericht. Hij reisde naar Mistassini om met Cree-vrienden te spreken, en beloofde hen dat ze hun eigen verhalen konden vertellen. Drie jachtgezinnen in de bush gingen akkoord, er kon gefilmd worden. Richardson deed dat gedurende vijf maanden, van 1972 tot 1973.

Cree Hunters of Mistassini, YouTube-kanaal 123, 11 juli 2018.

Drinkbare rivieren, indicator voor gezond leven

Li An realiseerde zich dat drinkbare rivieren een indicator zijn voor gezond leven. Als we uit onze rivieren kunnen drinken, betekent dit volgens haar dat een heel ecosysteem gezond en in balans is. Rivieren kunnen alleen ‘drinkbaar’ zijn als alle actoren, en gedragingen die er in en om plaatsvinden (plus de onderlinge relaties en samenhang), bijdragen aan een heel stroomgebied. Ze gebruikt drinkbare rivieren als leidend principe voor onze samenleving, als vervanging van economische groei – drinkbare rivieren als een oud en nieuw kompas.

,,Rivieren zijn essentieel voor al het leven op aarde, rivieren zijn onze levenslijnen. We kunnen niet leven zonder water, we zijn water. Alle levende wezens maken deel uit van een stroomgebied, dus we zullen allemaal profiteren van drinkbare rivieren.”

Li An Poah

Li An Phoa: ‘Care for Drinkable Rivers‘, TEDxVenlo 2017

‘Care for Drinkable Rivers’, Li An Phoa, TEDx-Venlo, YouTube-kanaal Tedx Talks, 20 november 2017.

Met haar TEDx-talk op 7 november 2017 deelde ze haar missie, die ze al had sinds 2015, toen ze het initiatief Drinkable Rivers startte. met en voor een groot publiek. Dat leverde haar dat jaar een 97e positie op de Trouw Duurzame Top 100-lijst op, de jaarlijkse lijst met duurzame denkers en doeners in Nederland. Een mooie prelude van haar veelbesproken Maas-wandeltocht een jaar later.

Wandelen langs de Maas voor drinkbare rivieren

Li An Phoa liep duizend kilometer langs de Maas: van de bron in Frankrijk tot aan de monding in de Noordzee, Rotterdam; Capelle aan de IJssel, om precies te zijn, de plaats waar ze opgroeide.

Je kunt haar tocht hieronder van dichtbij meemaken, ik heb drie artikelen voor je uitgezocht. Met name het artikel van Down to Earth-journalist Maarten van der Schaaf kan ik aanbevelen – hij doet uitgebreid (beeld)verslag van de dag die hij met Li An meeliep. Ook het derde artikel is zeer de moeite waard, Trouw-journalist Charlot Verlouw vertelt in geuren en kleuren wat Phoa met haar wandeltocht in ‘beweging’ gezet heeft. En wat ze er onder andere mee bereikt heeft: opgeklommen tot nummer 19 van de ‘Duurzame 100‘ in 2018!

,,We kunnen aan de waterkwaliteit zien hoe gezond ons leefgebied is. Rivieren zijn een betere graadmeter van ons welzijn dan het BNP.”

Li An Phoa

La qualité de l’eau des cours d’eau: le combat d’une scientifique néerlandaise
Nieuwsbericht Matélé, België. 14 juni 2018
.

Wandelen langs de Maas voor drinkbare rivieren
Maarten van der Schaaf, Down to Earth, 22 augustus 2018

.

Li An Phoa wil ervoor zorgen dat we straks gewoon uit de Maas kunnen drinken
Charlot Verlouw, Trouw, 13 oktober 2018

.

‘Drinkable Rivers’, towards a world with drinkable rivers

Screenshot website drinkablerivers.org

Geïnspireerd door haar eigen leerervaring en haar opleiding, Phoa rondde drie masters af: ‘Business Administration’ aan de Rotterdam School of Management, ‘Holistic Science’ aan het Britse Schumacher College en ‘Filosofie’ aan de Erasmus Universiteit, richtte ze in 2013 het Spring College op. Het instituut afficheert zich met ‘Onderwijs dat je meeneemt in de diepte van de dingen‘.

In 2015 nam ze, zoals gezegd, het initiatief tot Drinkable Rivers, een project dat bestaat uit het organiseren van rivierwandelingen, het bedrijven van burgerwetenschap op plekken waar ook ter wereld, en het stelt mensen in staat zelf actie te ondernemen om een wereld met drinkbare rivieren te realiseren.

Burgerwetenschapsproject Drinkable Rivers: ‘Alle Scholen Verzamelen

Samen met twaalf universiteiten organiseert Drinkable Rivers een landelijk evenement: ‘Alle Scholen Verzamelen‘. Daarin sluiten (steeds meer) basisscholen door heel Nederland zich aan bij het burgerwetenschapsproject, waarbij leerlingen het stromende zoete water in hun (eigen) leefgebied onderzoeken en monitoren. Juni 2019 trapten ze af!

Aftrapfilmpje Alle Scholen Verzamelen! 2019, 11 juni 2019.

,,Een gezonde rivier is het resultaat van een gezonde leefomgeving. Hoe beter het met de rivier gaat, hoe beter het met de natuur en omwonenden rond de rivier gaat. Samen zetten we ons in voor gezonde rivieren!”

Li An Phoa

Kunnen we het water uit de Rijn, Maas of Waal drinken?

Kunnen we het water uit de Rijn, Maas of Waal drinken? Dat was de vraag aan bijna tweeduizend leerlingen uit groep 7 en 8 van zestig verschillende scholen die op 15 mei 2020 samen met Li An Phoa en onderzoekers van de universiteit in Delft op onderzoek uitgingen naar de kwaliteit van het water in de Nederlandse rivieren. De resultaten van alle metingen worden later gebruikt in een groot internationaal onderzoek van diezelfde universiteit. Het Jeugdjournaal liep met de kinderen mee:

Kunnen we het water uit de Rijn, Maas of Waal drinken? YouTube-kanaal NOS-Jeugdjournaal, 15 mei 2020.

Doet ook jouw klas mee met ‘Alle Scholen Verzamelen’?

In het voorjaar van 2021 gaat Li An Phoa weer met kinderen van basisscholen op onderzoek uit. Als ook jou het leuk lijkt om (met je klas) mee te doen met dit project, neem dan contact op via info@allescholenverzamelen.nl.

Bekijk hieronder de ‘aftermovie‘ van 15 mei 2020. In het magazine vind je verhalen en analyses van Alle Scholen Verzamelen.

Drinkable Rivers & Alle Scholen Verzamelen, 22 juni 2020.

Een vrouwelijke Indiana Jones, de wetenschapper in het wild

,,Phoa heeft wel iets weg van een vrouwelijke Indiana Jones, met haar buitenhoofd, lange vlecht, bergschoenen en afgeleefde backpack – de wetenschapper in het wild. Niet jagend op verdwenen schatten, maar wel op iets anders dat door sommigen ongetwijfeld als fata morgana zal worden beschouwd: een toekomst met drinkbaar rivierwater”, schrijft Ianthe Sahadat in prachtig proza in de Volkskrant van 6 december 2019.


Sahadat geeft met haar artikel een boeiend overzicht van Phoa’s werkzaamheden in 2019, een jaar waarin ze geen (lange) wandeltocht maakte, maar wel veel buiten te vinden was – samen met ‘mannen en vrouwen gehuld in iets te smetteloos zakentenue’. Zoals gezegd: in prachtig proza:

De vrouw die de rivieren gaat redden: ‘Slechts een paar generaties geleden konden we er nog uit drinken’
Ianthe Sahadat, de Volkskrant, 6 december 2019





.

Een beeldend onderzoek naar de rivieren van de wereld

In mei 2019 presenteerde LUDWIG zijn eerste pop-up WatermuseumVerdronken Land‘. Li An Phoa was één van de sprekers en vertelde over haar wandeling langs de Maas. Kunst en Landschap wil je dit prachtige samenwerkingsverband natuurlijk niet onthouden.

LUDWIG is een sinds 2012 opererend collectief van zes Nederlandse orkestmuzikanten dat zich niet alleen artistiek wil onderscheiden, maar ook graag reflecteert op de wereld waarin we leven door middel van innovatieve en creatieve projecten. Li An sloot zich daar graag bij aan.

Drinkable Rivers en LUDWIG: eerste editie van ‘WaterWalks’, Vimeo-kanaal MILLK, november 2019.

‘Drinkbare Maas’: voettocht van een vrouw met een missie

Documentair drieluik voor De Boeddhistische Blik (KRO-NCRV)

De Boeddhistische Blik is de verzameltitel waaronder alle programma’s van de KRO-NCRV, die over de boeddhistische stroming gaan, vallen.

,,De kwaliteit van drinkwater loopt wereldwijd terug. Ook neemt de beschikbaarheid van drinkwater drastisch af. In Nederland worstelen we bovendien voortdurend met te veel of te weinig water in onze rivieren. Urgente redenen voor de 39-jarige bedrijfskundige, filosofe en holistisch ecologe Li An Phoa om zich in te gaan zetten voor een wereld met drinkbare rivieren, want als onze rivieren weer drinkbaar zijn, zijn onze ecosystemen weer in balans”, zo intoduceert KRO-NCRV, onder de vlag van De Boeddistische Blik, het documentaire drieluik ‘Drinkbare Maas’: voettocht van een vrouw met een missie‘, waarvan het eerste deel op 22 maart 2020 om 15.30 uur op NPO 2 werd uitgezonden: ‘Bron van leven‘.

Het tweede deel, ‘Een rivier, miljoenen levens‘ volgde op 29 maart, deel 3, ‘Naar een breder bewustzijn‘, werd uitgezonden op 5 april, eveneens om 15.30 uur op NPO 2. Bekijk ze hieronder.

In Drinkbare Maas spreekt Li An met boeren en burgemeesters, vissers en omwonenden, ondernemers en onderzoekers over de kwaliteit van het Maaswater. Dankzij deze tocht besluiten onder andere Franse burgemeesters zich te verenigen in een internationaal netwerk van Burgemeesters voor een Drinkbare Maas.

Twee Radio 1-interviews met Li An Phoa over ‘Drinkbare Maas’

Foto uit: Facebook-bericht op Drinkable Rivers-pagina, 19 maart 2020.

Drinkbare rivieren
Vroege vogels, Radio 1, 15 maart 2020
.

Kunnen we in de toekomst drinken uit de Maas?
Langs de Lijn & Omstreken, Radio 1, 18 maart 2020
.

Op weg naar een lonkend perspectief: een ‘Drinkbare Maas’

Regisseur Thom Verheul en zijn zoon, cameraman Wouter Verheul, volgden Li An de afgelopen twee jaar op de voet. Ze filmden haar wandeltocht langs de rivier, haar ontmoetingen, zorgen en overpeinzingen op weg naar een lonkend perspectief: een ‘Drinkbare Maas’.

Drinkbare rivieren, YouTube-kanaal Thom Verheul, 11 juli 2018.

Vorig jaar gingen ze samen terug naar plekken langs de Maas om te praten met mensen die werken aan vooral structurele oorzaken van de vervuiling met vooral pesticiden, medicijnresten en de onbekende stoffen die bijna dagelijks aan ons milieu worden toegevoegd. Je ziet beelden van deze ontmoetingen in het hierboven beschreven documentaire drieluik van KRO-NCRV.

Drinkbare Rivieren als indicator voor gezond leven

Er worden in het Nederlandse oppervlaktewater nogal wat zorgwekkende stoffen aangetroffen, meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en pesticiden vanwege de intensieve landbouw, maar ook (door chronisch gebruik van consumenten) ontstekingsremmers, pijnstillers, antibiotica, hormonen (van de pil), anti-depressiva en slaappillen. Luister hieronder naar een gesprek dat Li An Phoa had met Marlies Kampschreur van Waterschap Aa & Maas over water als spiegel van onze gezondheid – het perspectief dat Drinkbare Rivieren als indicator voor gezond leven kan bieden.

Drinkbare Maas, Li An Phoa in gesprek met Marlies Kampschreur, YouTube-kanaal Li An Phoa, 19 april 2018.

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel

Naast het feit dat water onze gezondheid in gevaar kan brengen is er een andere watergerelateerde zorg: die van overstromingen en zeespiegelstijging ten gevolge van klimaatverandering. Daarover lees je meer in een andere blogbijdrage van Kunst en Landschap. Hop on in.

HET WATER KOMT, zorgen om stijging van de zeespiegel
Robert Rosendal, Rosendal Produkties voor Kunst en Landschap, 1 februari 2020
.

‘Grutsk’ op het Noordelijk Filmfestival in première; over Het ‘Nieuwe Boeren’

Op 7 november ging ‘Grutsk‘, een educatief filmproject van Rob Busquet, in première op het Noordelijk Filmfestival, dat plaatsvond van 6 tot en met 10 november op acht verschillende locaties in Leeuwarden. De film portretteert zes melkveehouders met een uiteenlopende bedrijfsvoering. Zij vertellen over wat het voor hen betekent om boer te zijn, hoe ze omgaan met veranderingen in de bedrijfstak en welke consequenties dat heeft voor hun boerenbestaan.

Welmoed Deinum uit Sondel is een van de geïnterviewden in Grutsk. Ze boert biologisch-dynamisch.

De film concludeert niet, maar registreert slechts

Doel van de film is om boeren en burgers alternatieven te tonen voor de traditionele melkveehouderij. Wat houdt de melkveehouder van vandaag de dag echt bezig; wat zijn de dagelijkse beslommeringen, en hoe wordt er gedacht over en geworsteld met de veelbesproken transitie waar de melkveehouderij aan zou moeten voldoen?

De eerste transitie was tussen 1880 en 1914, een periode waarin een industrieel systeem ontstond en de handmatige verwerking plaats maakte voor een fabrieksmatige. De tweede omschakeling vond plaats in de periode van schaalvergroting en specialisatie tussen 1955 en 1980 op zowel boerderij als melkfabriek – een periode veelal gekenschetst als het tijdperk Mansholt.

Carola Schouten, Beeld VK, Oof Verschuren.

De huidige Minister, Carola Schouten, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, schrijft in haar Realisatieplan van haar Visie op een duurzame en sterke landbouw in 2030:

“Niet langer zoveel mogelijk goedkoop produceren, maar produceren met zo min mogelijk grondstoffen, en een zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur. Dat is de kern van kringlooplandbouw waar we met elkaar aan werken.”


Deze visie van de Minister is duidelijk, maar hoe vertaal je dat in de praktijk? Bekijk hier (even snel) de trailer van Grutsk:

Sjoerd Hofstee van ‘Persbureau Langs de Melkweg‘, een journalistiek bureau gespecialiseerd in de agrarische sector, komt na het zien van Grutsk tot de conclusie dat Busquet geenszins aanstuurt op een eenduidig antwoord op de vragen die de filmmaker zich bij aanvang stelt, dat de film een sterk registratief karakter heeft – iets dat hij juist prijzenswaardig vindt omdat de boeren op deze wijze goed ‘zichtbaar’ worden voor het grote publiek. Hofstee schreef zijn recensie voor het agrarisch nieuwsmedium Nieuwe Oogst, waarin hij tevens de filmmaker Busquet interviewde en portretteerde:

“Busquet heeft geen Friese roots en geen achtergrond in de agrarische sector, maar is vooral nieuwsgierig naar verhalen van inspirerende mensen.”

‘Grutsk’, de film; 1 uur en 20 minuten trotse boeren

Boer Brunia, natuur in bedrijf

Een van de boeren die in Grutsk aan het woord komt is Jaring Brunia. Zonder oordeel des persoons licht ik hem er – uit het gezelschap van geïnterviewden in de film – even uit. Niet zonder reden. Brunia is een gepassioneerd boer die, naast een uitgesproken visie op het boerenbedrijf, een ontegenzeggelijke voorkeur aan de dag legt voor ecologisch en natuurlijk boeren – letterlijk en figuurlijk, hij treedt ook veelvuldig op als keynote spreker om andere boeren te inspireren met zijn gedachtegoed.

Netwerk Duurzame Dorpen

Bijvoorbeeld op de meetings georganiseerd door het Netwerk Duurzame Dorpen, een landelijk netwerk van, voor en door dorpen die (samen)werken aan een duurzame toekomst. Om je daar een indruk van te geven kun je hieronder kijken naar een videoreportage, gemaakt door Peter van der Leij van Well Produced Media, waarin Jaring zijn visie duidelijk uiteenzet. In het Frysk!

Boer Brunia wilde en wil het dus anders doen! Ook al zeiden mensen dat het niet kon: geld verdienen met zijn boerenbedrijf, maar wel met de natuur als bondgenoot. Bekijk hieronder de eerste aflevering van de mini docu-serieBodemprijs’.

In deze serie zien we persoonlijke verhalen van boeren en onderzoekers. Het gaat over de kansen die zij zien voor boer én natuur om samen te werken. Maar ook over hoe moeilijk het is om dit in het huidige systeem voor elkaar te krijgen. Bekijk zijn verhaal!

De serie Bodemprijs is gemaakt door Jasper Spanjaart, in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds. Nu je ongetwijfeld geïnteresseerd bent geraakt in het ‘nieuwe boeren‘, bekijk je de delen 2 en 3 van deze miniserie ook nog even. Daarvoor klik je nu op YouTube-kanaal Kunst en Landschap Noord Nederland. Abonneren mag!

'WACHTEN OP HOOG WATER', een volle en een dunne dame, zinnebeeld van 'Holwerd aan Zee'

Installatie ‘De Dunne Dame’ op de dijk bij Holwerd, 16 september 2019. Foto: Willem van der Velde.

Maandagmiddag 16 september toog ik naar Friesland om getuige te zijn van de installatie van ‘De Dunne Dame’, beeld van de Drachtster kunstenaar Jan Ketelaar, op de dijk van het krimpdorp Holwerd in de gemeente Noardeast-Fryslân.

Innig verstrengelde culturele landschapsontwikkelingspartners

Wanneer je Jan Ketelaar zegt, zeg je Joop Mulder. Zeg je Joop Mulder, dan zeg je Oerol – hij was immers bedenker. oprichter en gangmaker van het Terschellinger festival. Na een aantal experimenten op en tijdens (zijn laatste periode van) dit festival – waar hij zo’n 35 jaar de scepter zwaaide – besloot Mulder nieuwe wegen in te slaan – Sense of Place was geboren! ‘Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar werd het eerste project van deze nieuwbakken organisatie.

Joop Mulder vertelt in vogelvlucht over de projecten van Sense of Place.

‘Holwerd aan Zee’ en ‘Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018’

Dat ‘Wachten op Hoog Water’ gerealiseerd is in Holwerd is geen toeval. De innige verstrengeling van Ketelaar en Mulder reikt verder dan die met Sense of Place. Holwerd aan Zee en Leeuwarden-Friesland Culturele Hoofdstad van Europa 2018 zijn nauw in de plannen van beide heren betrokken. Ik geef hieronder een korte impressie van beide projecten om je een indruk te geven van deze Friese organisaties die op hun beurt ook weer nauw met elkaar verbonden zijn.
In een later stadium – dat zal niet lang op zich laten wachten, zo schat ik in – bericht ik je er afzonderlijk over. Voor Holwerd aan Zee bestaat grote (internationale) belangstelling en LF2018 heeft zijn pijlen inmiddels gericht op 2028. We gaan er zeker de komende jaren meer van horen.

Holwerd aan Zee, nieuwe plek voor vogels, vissen en…mensen.
In 2018 was Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa.

Voorbereidingen en crowdfundingactie ‘Wachten op Hoog Water’

Gesprek met Jan Ketelaar t.b.v. crowdfundingactie voor ‘Wachten op Hoog Water’.
Documentaire voorbereidingen’Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar, GPTV, 2015.
Documentaire voorbereidingen’Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar, GPTV, 2016.

December 2018: eerste beeld op dijk Holwerd geïnstalleerd

In de laatste maand – net op tijd dus – van het Friese succesjaar 2018 werd in het kader van – in de eerste plaats Sense of Place, maar natuurlijk ook Holwerd aan Zee en LF2018 – het eerste beeld, De Volle Dame, van ‘Wachten op Hoog Water’ door het vakkundige Mannen van Staal geplaatst. Knap staaltje werk, zeg maar.

Omrop Fryslân was er bij die dag, 6 december 2018 – Simone Scheffer deed verslag in beeld en geluid. Voor een tweetal videoreportages en drie radiofragmenten met interviews met betrokkenen klik je hier.

Ook foto- en videograaf Maurice Hamming, die Ketelaar voor het eerst in 2011 ontmoette, was ter plekke. Zijn reportage(s) kun je hieronder bekijken.

‘De Volle Dame’, onderdeel ‘Wachten op Hoog Water’, van Jan Ketelaar geplaatst op de dijk bij Holwerd, 6 december 2018. Video: Maurice Hamming Foto-Video.

Documentaire potzenmaker Jan Ketelaar (2011)

2018 was ook het jaar dat Hamming zijn studie BA-Communicatie aan de Hanzehogeschool in Groningen afrondde. Hij maakte voor een stageproject in 2011 – ik memoreerde dat zo-even, zeven jaar eerder dus – een documentaire over Ketelaar’s ‘Wachten op Hoog Water’. Neem er even de tijd voor, pak een kopje koffie, en geniet van bijna een half uur Ketelaar.

Documentaire over Jan Ketelaar’s ‘Wachten op Hoog Water’, stageproject Maurice Hamming, 2011.

In deze documentaire legt Ketelaar o.a. uit waarom hij zichzelf ‘potzenmaker‘ noemt. Dat doet hij ook op zijn website: Potzenmakerij Ketelaar!

‘Wachten op Hoog Water’, ‘vrijheidsbeeld van Holwerd’ compleet!

‘Wachten op Hoog Water’ is na zo’n tien jaar ‘prutsen’, bedelen en lobbyen een feit, ze staan! Nee, het staat!

Gert Kracht postte in zijn serie ‘Above’ drone-videobeelden van ‘Wachten op Hoog Water’ op Facebook en YouTube. Vooraf vroeg hij Ketelaar om toestemming en of hij een gedicht voor de dames had. Het antwoord laat zich raden – Kracht monteerde het in.

Hoog bezoek en een gedicht voor de Dames

Drone-videobeelden van ‘Wachten op Hoog Water’van Jan Ketelaar. Video: Gert Kracht, 20 september 2019.

Reportage Leeuwarder Courant

Klik op de onderstaande foto van een triomferende Ketelaar voor een uitgebreide video-reportage van Asing Walthaus (Leeuwarder Courant) over de dag van installatie van ‘De Dunne Dame’.

Jan Ketelaar bevestigt de juiste plek voor ‘De Dunne Dame’: naast ‘De Volle Dame’ op de dijk bij Holwerd. Foto: Willem van der Velde.

Toekomstplannen Jan Ketelaar

Interview met Jan Ketelaar tijdens installatie ‘De Dunne Dame’ op de dijk bij Holwerd, 16 september 2019. Ketelaar onthult plannen voor de toekomst. Video: Aktief Plus.

Vrolijke aftermovie Sense of Place

Een paar dagen nadat ‘De Dunne Dame’ naast haar volle vriendin werd geïnstalleerd kwam Sense of Place met een opgetogen aftermovie waar de vrolijkheid van afspatte. Uiteraard met glansrollen voor kunstenaar Jan Ketelaar en Sense of Place-oprichter Joop Mulder, de mannen die jarenlang onverstoorbaar hebben gewerkt aan het megaproject ‘Wachten op Hoog Water’. Ze zijn zichtbaar trots op het eindresultaat.
Advies van de maker van video, Jonathan Doornenbal: “Geluid aan voor instant vrolijkheid!”

Aftermovie Sense of Place. Voltooiing ‘Wachten op Hoog Water’ van kunstenaar Jan Ketelaar. 16 september 2019. Video: Jonathan Doornenbal.

Nawoord Sense of Place

“De voltooiing van ‘Wachten op Hoog Water’ geeft Sense of Place veel energie en frisse moed voor de landschapsprojecten die nog op stapel staan. De komende tijd ligt de focus op het vervolg van ‘Bildtstars en Eigenheimers‘, de uitkijktoren ‘Camera Batavia‘ van Arjen Boerstra en het getijdenobject ‘De Streken‘ van Marc van Vliet.”