PANORAMA NEDERLAND verder ‘On Tour’ vanuit FORUM GRONINGEN

Panorama Nederland: een toekomstperspectief voor de ruimtelijke inrichting van Nederland

Op 29 september 2020 vindt om vier uur ’s middags de publieke opening plaats van Panorama Nederland in Forum Groningen. Het Panorama laat zien hoe de grote maatschappelijke vraagstukken van nu de sleutel kunnen zijn voor welkome, structurele verbeteringen in de toekomst. Panorama Nederland is een initiatief van het College van Rijksadviseurs. Een van de leden daarvan, Daan Zandbelt, is door het platform GRAS uitgenodigd om bij de reizende tentoonstelling tekst en uitleg te geven. De expositie is van 29 september tot 13 oktober te bezichtigen in Forum Groningen.

Beeld: @College van Rijksadviseurs

Een optimistisch en aantrekkelijk toekomstbeeld

Nederland staat voor een aantal complexe vraagstukken. De klimaatverandering, de vergrijzende samenleving, de overstap naar hernieuwbare energie, het nijpende tekort aan woningen en de verduurzaming van de landbouw. Stuk voor stuk opgaven waarvan we allemaal de gevolgen zullen ervaren, in ons landschap en in onze levensstijl.

Het College van Rijksadviseurs schetst met Panorama Nederland een optimistisch en aantrekkelijk toekomstbeeld. Een Nederland dat voor iedereen uiterst herkenbaar blijft, maar dat toch op allerlei terreinen fundamenteel anders werkt. De verbeelding aan zet, het verlangen als motor.

Panorama Nederland On Tour

Panorama Nederland (On Tour) reist al een tijdje door het land, het werd op 6 december 2018 gelanceerd. Het deed talloze locaties, dorpen, steden en provincies aan in Nederland, waaronder de (noordelijke) provincies Friesland, die er in mei 2019 als de kippen bij was, en Drenthe, die in september van dat jaar met de toekomst oefende. Groningen is – Covid-19 was vanaf maart dit jaar spelbreker: Panorama Nederland On Tour zou van 20 april tot en met 4 mei al in Forum Groningen staan – is nu dus ‘echt’ aan de beurt, opnieuw onder (aangescherpte) restricties.

De toekomst van Groningen? De Linkse Mannen lossen het op

Beeld: Studio Anne-Marijn

Na de opening door gedeputeerde Mirjam Wulfse staat een speciale (podcast)uitzending van ‘De Linkse Mannen Lossen Het Op‘ op het programma: ‘De toekomst (van Groningen)‘.

De toekomst van Groningen? Echt iets voor Bram Douwes en Wilbert van de Kamp om eens stevig het fileermes in te zetten. Ze gaan op zoek naar de vertaling van de Panorama-gedachte naar Groningen, stad en provincie. Ze spreken met Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving Daan Zandbelt, directeur van Het Groninger Landschap, Marco Glastra, en gedeputeerden Mirjam Wulfse (VVD) en Henk Staghouwer (CU).

Beluister hier de (Spotify)-podcast De Toekomst (van Groningen)‘ van De Linkse Mannen lossen het op.

Impressie opening Panorama Nederland en ‘De toekomst’ van De Linkse Mannen lossen het op

Platform GRAS organiseert verdiepend randprogramma: vier lezingen in Forum Groningen

Samen met het Provinciaal Bouwheerschap en Forum Groningen organiseert GRAS, platform voor Groningen, Architectuur en Stedenbouw, een gespreks- en lezingenserie in de periode dat Panorama Nederland te bezichtigen is. Het gaat daarmee dieper in op de thematiek die de tentoonstelling agendeert. GRAS heeft een viertal lezingen voor je in petto. Ze vinden alle plaats in het Forum, op 6, 8, 14 en 15 oktober.

Panorama Nederland en Kunst en Landschap Noord Nederland

De start van Panorama Nederland was voor mij (mede) aanleiding om mijn (en die van anderen) hersenspinsels over Kunst en Landschap Noord Nederland aan het ‘papier’ en het net toe te vertrouwen, lees op een transparante wijze te reageren en te communiceren op en over de complexe veranderopgaven die voor ons liggen. Ik hield – en houd – daartoe een aantal blogboeken bij. Panorama Nederland was en is daarom een belangrijke inspiratiebron voor Kunst en Landschap, waarbij ik zoveel als mogelijk getracht heb wetenswaardigheden, feiten, reacties en opinies op een rijtje te zetten en toe spitsen op Noord Nederland.

,,Stimulering van kunst-, cultuur- en landschapsbeleving – vanuit een doelgericht en weloverwogen toeristisch promotieperspectief – kan mijns inziens bijdragen aan het besef van de ‘noodzaak’ ons landschap, onze directe leefomgeving, te koesteren. Om een eventuele bedreiging, c.q. teloorgang ervan tegen te gaan, het hoofd te bieden, of – om in metaforen te spreken – het (breed maatschappelijk) tij te doen keren.”


Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap

Panorama Nederland in de praktijk

Terug naar het Panorama. Op 24 september 2020 hoopten de Rijksadviseurs op het Marineterrein in Amsterdam Panorama Nederland in de praktijk‘ te organiseren als afsluiting van Panorama On Tour. Na dik anderhalf jaar toeren door het land vonden ze dat het tijd werd om gezamenlijk inspiratie op te doen, om met elkaar na te denken over de toekomst van ons land.

,,Nu is het tijd voor de volgende stap: van een optimistische toekomstvisie naar de realistische en soms weerbarstige praktijk.”


College van Rijksadviseurs
Panorama Nederland in de praktijk, YouTube-kanaal Kunst en Landschap, 12 juli 2020.

Panorama Nederland sluit af met online event: ‘Panorama4Daagse’: 21 t/m 24 september 2020

Het Coronavirus gooide echter ook hier roet in het eten, men besluit online te gaan met een ‘Panorama4Daagse‘. Over ‘verandering‘ gesproken: ,,Als er een ding is wat we van de Coronacrisis kunnen leren, is het wel dat we heel goed in staat zijn om snel, en radicaal veel te veranderen”, zegt Rijksbouwmeester Floris Alkemade tijdens zijn ‘Brainwash Talk‘ op 4 augustus. Dat geldt hen dus ook; ze sluiten De Tour af met een vierdaags online event dat van 21 tot en met 24 september 2020 plaatsvindt.

Alleen verbeelding kan ons redden – Rijksbouwmeester Floris Alkemade, Brainwash, 4 augustus 2020.

Panorama On Tour met…

Vanaf de 21e publiceert het College van Rijksadviseurs rond lunchtijd een aflevering in de serie ‘Panorama On Tour met…‘ waarbij ze de Rijksadviseurs Floris Alkemade, Berno Strootman en Daan Zandbelt ergens in Nederland opzoeken. Op donderdag 24 september is er ’s middags een (tweedelige) ‘Panorama talkshow‘, waarin onder meer de winnaars van Panorama Lokaal bekend gemaakt worden.

Teaser Panorama4daagse, College van Rijksadviseurs, 7 september 2020.

Alle afleveringen van de ‘Panorama4Daagse’ op een rij; ‘Panorama On Tour’ langs wegen van verlangen naar verandering

In de eerste aflevering van de serie ‘Panorama On Tour met…‘ gaat presentator Liesbeth Staats in gesprek met Rijksbouwmeester Floris Alkemade. In de kloostertuin van de Zusters Franciscanessen in Veghel hebben zij het over de toekomst van de congregatie, over het belang van verbeeldingskracht en de rol van solidariteit in ontwerp.

Aflevering 1 – Floris Alkemade: ‘Hoe kan ontwerp bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken?’

Panorama on tour met Floris Alkemade: Hoe kan ontwerp bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken?, College van Rijksadviseurs, 21 september 2020.

Aflevering 2 – Berno Strootman: ‘Hoe kan ontwerp bijdragen aan de kwaliteit van ons landschap?’

Op dag twee neemt Rijksadviseur voor het Landschap Berno Strootman je mee naar het Diemerpark in Amsterdam. Hij vertelt over het belang van groen in de directe leefomgeving, over hoe het Nederlandse landschap onder druk staat en hoe we weer toe moeten naar een rijk boerenland.

Panorama On Tour met Berno Strootman: Hoe kan ontwerp bijdragen aan de kwaliteit van ons landschap?, College van Rijksadviseurs, 22 september 2020.

Aflevering 3 – Daan Zandbelt: ‘Hoe kan ontwerp bijdragen aan meer kansengelijkheid in de stad?

Daan Zandbelt, Rijksadviseur voor de stad, was op woensdag 23 september te gast in het wijkpaleis in Rotterdam West, waar hij in gesprek ging over de kracht van een gemengde wijk. Hij vertelt onder andere over hoe je met ruimtelijke ingrepen gelijke kansen kan creëren voor  bewoners.  

Panorama On Tour met Daan Zandbelt: Hoe kan ontwerp bijdragen aan meer kansengelijkheid in de stad?, College van Rijksadviseurs, 23 september 2020.

Aflevering 4 – : Live prijsuitreiking Panorama Lokaal

Op donderdag 24 september werden vanaf 12.00 uur (live) de winnaars bekend gemaakt (21 inzendingen) van de prijsvraag ‘Panorama Lokaal‘, een ontwerpprijs om de randen van de stad een nieuwe impuls te geven.

Online Prijsuitreiking Panorama Lokaal, College van Rijksadviseurs, 24 september 2020.

Uiteraard feliciteerde Kunst en Landschap het team ‘Gevonden Landschap‘ met het winnen van de Panorama Lokaal-prijs voor hun inzending voor de Bargeres in Emmen, de enige noordelijke wijk die deelnam aan dit prachtige project.

Emmen Bargeres – Gevonden Landschap, College van Rijksadviseurs, 23 september 2020.

Aflevering 5 – : Live talkshow Panorama Nederland in de praktijk

De Panorama4daagse werd afgesloten met een live talkshow, waarin het College van Rijksadviseurs terugblikt op de tour van Panorama Nederland. De tentoonstelling van Panorama Nederland bezocht meer dan 50 locaties. Duizenden mensen stapten – met ‘gepaste’ buiging – in het Panorama om in gesprek te gaan over de toekomst van hun dorp, stad of provincie.

Live talkshow: Panorama in de praktijk, College van Rijksadviseurs, 24 september 2020.

Wordt het tijd voor een minister van ruimte?

Die vraag wierp het College op tijdens deze live talkshow. Daarmee wil het vooruit kijken. Ze gaan daartoe in deze zeer informatieve uitzending in gesprek met een drietal gasten over hoe de overheid het best gehoor kan geven aan de roep om meer regie op het ruimtelijk domein. Klik op op de foto hieronder voor verrassende antwoorden.

,,De roep om meer regie op het ruimtelijk domein neemt toe.”


College van Rijksadviseurs
Presentator Liesbeth Staats in gesprek met Lot van Hooijdonk, Hans Leeflang en Esther Turnhout, 24 september 2020. Beeld: Arenda Oomen.

Handen en voeten geven aan de roep om meer samenhang en regie

Het College van Rijksadviseurs wil vanuit zijn ervaring van de afgelopen vier jaar graag handen en voeten geven aan de roep om meer samenhang en regie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) nodigde het College hiertoe uit. Een advies hierover verschijnt eind november (2020). Ik houd je via Kunst en Landschap vanzelfsprekend op de hoogte.

Op verzoek van staatssecretaris Knops en bewindspersonen van datzelfde ministerie is Rijksbouwmeester Floris Alkemade gevraagd om langer aan te blijven (tot 1 september 2021) vanwege een aantal projecten waarbij de continuïteit van belang is, zoals een aantal studies naar woningbouw en verdere concretisering van projecten als Panorama Nederland, Groningen (!) en de renovatie van het Binnenhof.

De Rijksadviseurs voor de fysieke leefomgeving Berno Strootman en Daan Zandbelt voltooien hun termijn per 1 december 2020. De procedure voor het benoemen van hun opvolgers is inmiddels in gang gezet. Ik ben benieuwd waar, en of – na Groningen – Panorama Nederland ergens in Nederland nog zal opduiken. Belangstellenden kunnen zich daartoe hier melden.

Complexiteit van het begrip ‘ruimtelijke ordening’ extra duidelijk door ontregelende bijdrage van Tommy Wieringa

Stedenbouwkundige en architect Matthijs de Boer van het Rotterdamse bureau ‘mdbs‘ is na het bekijken van de talkshow Panorama in de Praktijk niet bijster enthousiast over de bijdrage van Tommy WieringaWieringa droeg tijdens het programma een column voor – vond het ‘een gemiste kans’ om een ‘welbespraakte auteur’ als Tommy Wieringa uit te nodigen ‘om de talkshow van de Panorama4daagse op te leuken’, terwijl die – volgens hem – vervalt in ‘HET uitgekauwde cliché over de Nederlandse planologie, namelijk: Nederland = gepland = rechtlijnig = saai = lelijk’.

Wat in de uitzending wel duidelijk wordt, en daarmee is de verdienste van de talkshow volgens Matthijs de Boer benoemd, is de behoefte aan (meer) regie op rijksniveau, te meer, gezien de complexiteit van het begrip ruimtelijke ordening. Lees hieronder de Boers blog in het digitaal magazine de Architect van 1 oktober 2020.

Beeld: de Architect

Blog – Wel ruimte, maar geen ordening: De Panorama-Nederland talkshow van het College van Rijksadviseurs
Matthijs de Boer, de Architect, 1 oktober 2020


.

Een oproep om ons dagelijks leven opnieuw uit te vinden

Als aanloop naar Panorama On Tour zette Rijksbouwmeester Floris Alkemade op 3 maart het eerste nummer van het magazine Panorama Nederland in de praktijk‘ online. Hij doet daarmee een ‘oproep om ons dagelijks leven opnieuw uit te vinden’ en licht toe waarom het belangrijk is om het sociale en ruimtelijke domein vanuit solidariteitsprincipes te bekijken.

Klik op de illustratie hieronder om het in te zien. Klik in het menu op ‘kiosk‘ om ook de overige – zeer lezenswaardige – tot dan toe verschenen nummers te bekijken. Leuk is dat je in dit eerste nummer van de Rijksadviseurs een uitgebreid interview met Klaas Sietse Spoelstra aan zult treffen. Spoelstra haalde Panorama Nederland in mei 2019 naar Leeuwarden en kreeg inspiratie voor een Fries vergezicht.

,,Met Panorama 2028 creëren we maatschappelijke ruimte om de discussie over rurale nationale thema’s op gang te krijgen.”


Klaas Sietse Spoelstra

.

Noordkust, de Wadden en Sense of Place

De video hieronder postte ik op de Facebook-pagina van ‘Kunst en Landschap‘. Dat leverde een aantal reacties op waarvan ik er een uitlicht, die van Joop Mulder, die het bericht met commentaar deelde op zijn eigen pagina:

“Ik zou zeggen kijk even naar dit filmpje, het duurt niet zo lang maar laat wel zien hoe bijzonder de Wadden zijn. Sense of Place werkt samen met Het Groninger LandschapIt Fryske Gea en iedereen die de Wadden koestert, en werkt vanuit een nieuw standpunt. Laat het zien, laten we het beleven! Dan snappen mensen beter dat we het moeten beschermen. Nieuwe standpunten stuiten vaak op weerstand omdat het anders is. Sense of Place heeft tijd nodig, maar ik bemerk steeds meer medestand door anders durven zien. Sense of Place, de naam zegt het al; wij willen de plek koesteren maar ook deelgenoot maken van ons respect voor de natuur. Het is toch waanzinnig dat de politiek in den Haag nog steeds denkt dat ons unieke noorden geschikt is voor zoutwinning, gaswinning, windmolens en andere narigheid. Kijk even naar dit filmpje. En denk vooral zelf na. Ik heb daar eigenlijk niets aan toe te voegen.”

THIES DIJKHUIS, de ‘laatste boer van Euvelgunne’: strijder voor het behoud van de HUNZEZONE

Thies Dijkhuis, de laatste boer van Euvelgunne overleed op 19 maart 2019. Foto: Archief ©DvhN/Corné Sparidaens

Jarenlang streed hij voor het behoud van de Hunzezone, het land rond zijn boerderij aan de rand van de stad Groningen. Thies Dijkhuis, de laatste boer van Euvelgunne, overleed op dinsdag 19 maart 2019 op bijna 73-jarige leeftijd.

“Het werk van de laatste boer van Euvelgunne voortzetten”, RTV OOG, 25 maart 2019.

Thies Dijkhuis woonde en werkte zijn leven lang op Euvelgunnerheem, aan de oostkant van de stad Groningen. Deze stad breidt steeds verder uit en komt in de expansiedrift dorpen en alleenstaande boerderijen tegen. Zo ook de plek waar Thies, zijn ouders en voorouders boerden. Dijkhuis is altijd vrijgezel geweest. Ook zijn broer en zus kregen geen kinderen. Hij wilde het levenswerk van hem en zijn voorouders laten voortbestaan. Hij streed ervoor dat het land om zijn boerderij land bleef, en dat het groen niet werd ingenomen door de stad.

Behoud Hunzezone

De oude Euvelgunne, YouTube-kanaal provincie Groningen, 7 september 2018.

In 1996 verkocht hij het grootste deel van zijn landerijen aan de gemeente Groningen waarbij hij bedong dat het bewaard zou blijven als natuurgebied de Hunzezone, in beheer bij Het Groninger Landschap. Marco Glastra, directeur van Het Groninger Landschap prees Dijkhuis (‘een goeie kerel’) vaak voor zijn ‘standvastigheid’:

,,Hij heeft zoveel bereikt. Zonder hem was de stad er gewoon overheen gedenderd. Samen met zijn broer, die jurist was, heeft hij het voor elkaar gekregen om de Hunzezone te redden. Hij had zich makkelijk kunnen laten uitkopen met een grote zak geld, want het was heel dure grond, maar daar ging het hem niet om. Het ging hem echt om die boerderij, die plek en de Hunze.

Marco Glastra
“Groen kost ons geld en rood brengt ons geld op”, OOG Groningen. 16 januari 2017.

Trailer, documentaire en interview met regisseur Tom Tieman

Laatste boer Euvelgunne op film, RTV OOG, 5 januari 2017.

Over die strijd maakte Tom Tieman een prijswinnend portret. De documentaire werd op 5 januari 2017 uitgezonden door de VPRO/2Doc Makers van Morgen. Korte tijd daarna werd ‘De laatste boer van Euvelgunne’ vertoond in het Forum Groningen in het kader van De Verhalen van Groningen.

Trailer De Laatste Boer van Euvelgunne, YouTube-kanaal Tom Tieman, 22 april 2015.

Klik hieronder naar de meer dan een half uur durende documentaire over Thies en zijn Hunzezone. Stefan Kruszel interviewde regisseur Tom Tieman en maakte een prachtig beeldverslag.

“Hij vond alles eigenlijk wel best. Ik denk dat hij het stiekem wel mooi vond dat iemand een film wilde maken over zijn verhaal”

Tom Tieman
Documentaire van Tom Tieman (plus interview met Tom door Stefan Kruszel)

Over de oprukkende Stad – Beno Hofman over Bedrijvenpark Zuidoost en de geschiedenis van Groningse bedrijventerreinen

Beno Hofman (RIP, Workum, 16 juli 1954 – Groningen, 28 december 2023), de bekende Stadshistoricus en helaas veel te vroeg overleden (regionale) televisiepresentator en -verteller, deelde in zijn (serie) ‘Beno’s Stad‘ meer dan 400 verhalen over de geschiedenis van Groningen met de kijkers van Omroeporganisatie Groningen (OOG-TV). Talloze mensen, gebouwen en historische ontwikkelingen zijn door hem geduid.

Over de ‘afronding’ van de revitalisering van het grootste bedrijvenpark van Noord Nederland, Groningen Zuidoost, waar de door Thies beschermde Hunzezone inmiddels deel van uitmaakt, en waarover hij uitgebreid aan het woord komt, maakte Beno een film die op 25 november 2014 werd vertoond in de Wolff Bioscoop in de Euroborg en de daaropvolgende dag op OOG-TV te zien was. Dat was voor Hofman destijds een goede aanleiding om de geschiedenis van de Groningse bedrijventerreinen nader te belichten.

Bedrijvenpark Zuidoost. Jeendevosproducties, 25 november 2014.

Thies Dijkhuis vereeuwigd met beeld(je)

Thies Dijkhuis, de ‘laatste boer van Euvelgunnne’, zal worden vereeuwigd met een beeld. Dat besloot Bedrijvenvereniging Zuidoost tijdens een algemene ledenvergadering op 13 mei 2019. Volgens de vereniging, waar Thies zelf ook lid van was, verdient hij een standbeeld omdat hij zich jarenlang voor het bedrijventerrein in het zuid-oosten van Groningen heeft ingezet.

Proefbeeldje: Cindy Sprokel. Foto: ©GIC.

Met gepaste trots werd het proefbeeldje van Thies, vervaardigd door Cindy Sprokel, de beoogde maker van een tachtig centimeter hoog beeld, door voorzitter van de bedrijvenvereniging, Harry Marissen, gepresenteerd. Men vond een beeld voor Thies meer dan op zijn plaats.


.

,,Dan geven we het een mooi plekje, en dan kun je er straks langs fietsen met een glimlach.”

Harry Marissen

Broer en zus Thies Dijkhuis schenken eigendomsdeel aan Het Groninger Landschap

Thies liet zijn aandeel in de boerderij Euvelgunnerheem na aan Het Groninger Landschap. Teun en Fré Dijkhuis, broer en zus van Thies, hebben in december 2019 besloten om ook hun deel in het eigendom van de boerderij aan Het Groninger Landschap te schenken. Het was onder de indruk van het gebaar van de familie Dijkhuis en het vertrouwen in hun stichting.

,,We zullen ons inspannen om het levenswerk van de familie voort te zetten. Ook in de toekomst zal de Hunzezone beweid worden met Groninger blaarkoppen. Voor de boerderij zal een passende bestemming gezocht worden, waarbij er zo weinig mogelijk verandert aan de huidige uitstraling.”

Het Groninger Landschap

Thies Dijkhuisfonds

Ter nagedachtenis aan Thies Dijkhuis (1946-2019) en om zijn levenswerk voort te zetten, heeft Het Groninger Landschap besloten om een Thies Dijkhuisfonds in het leven te roepen. Alle bijdragen aan dit fonds zullen volledig gebruikt worden voor de instandhouding van de boerderij, het beheer van de Hunzezone en het verdere herstel van de Hunze in de stad Groningen. Je kunt hier rechtstreeks doneren!

Veilingactie Groninger Landschap ter ondersteuning van het Thies Dijkhuisfonds

In januari 2020 besloot Het Groninger Landschap tot een veilingactie om het fonds te spekken. Schrijver en schilder Annemarie van der Hoeven uit Ter Apel bood de stichting een door haar gemaakt schilderij om niet ter veiling aan.

.

,,De sfeer die de foto opriep, de grijstinten, de boer die echt ‘boer’ is en dan met die blaarkop in het echte Groninger licht…dat raakte me zo!”

Annemarie van der Hoeven

Reinder van der Veen hoogste bieder!

Thies Dijkhuis met Blaarkop

De hoogste bieder dong mee naar het schilderij, een portret gemaakt op basis van een foto van Corné Sparidaens, die namens het DvhN een fotoreportage van Dijkhuis maakte. Er kon tot en met 31 januari 2020, twaalf uur, geboden worden. De hoogste bieder was Reinder van der Veen. Zijn bod op het schilderij leverde het Thies Dijkhuisfonds maar liefst €1525 op. De volledige opbrengst komt ten goede aan de Hunzezone.

De overhandiging

De overhandiging van het schilderij door beheerder Jan Beekman aan de nieuwe eigenaar Reinder van der Veen vond plaats op 5 februari 2020.


Standbeeld Thies Dijkhuis onthuld

Standbeeld Thies Dijkhuis onthuld bij boerderij in Euvelgunne, OOG Groningen, 6 maart 2020.

Op 5 maart 2020, veertien dagen voor zijn eerste sterfjaardag, werd het standbeeld in de tuin van de Euvelgunnerheem onthuld door de Bedrijvenvereniging Zuidoost en het Groninger Landschap in het bijzijn van broer en zus Teun en Fré Dijkhuis.

Beeld: onthulling standbeeld, © Bedrijvenvereniging Zuidoost

,,Voor ons wordt er nu weer een tijdperk afgesloten. Wij gaan weg, maar Thies blijft hier. Mensen hebben Thies meegemaakt dat hij hier zat en iedereen groette. Nu staat hij hier. Hij wilde graag aandacht voor de Hunzezone en dat komt er nu door zijn beeld.”

Fré Dijkhuis

‘Wij gaan weg, Thies blijft hier’

Klik voor een korte videoreportage van de onthulling van het standbeeld op de still hieronder.

Videoreportage RTV Noord (Foto’s: ©Nico Swart)

Boerderij Euvelgunnerheem – van wijlen Thies Dijkhuis – ouder dan gedacht

Gewapend met stok, met een hand in de zak, waakt Thies nu over het erfgoed aan de bedding van de Hunzezone, waarvan een paar weken na zijn installatie bleek dat het ouder was dan vermoed. De nieuwe eigenaar, Het Groninger Landschap, liet voorafgaand aan de restauratie onderzoek doen naar de constructie van de boerderij. Daaruit bleek dat de achterste schuur opgetrokken is uit gebinten die afkomstig zijn uit Scandinavië – grenenhout als grove den gekapt in Zuid-Zweden in 1666. Lees hierover in een bijdrage van de Groninger Internet Courant van 24 april 2020: ‘Boerderij Euvelgunnerheem – van wijlen Thies Dijkhuis – ouder dan gedacht‘.

Fietstour du Klimaatboer: Een groene oase in Euvelgunne

Al enige jaren komt de Natuur en Milieufederatie Groningen onder de vlag ‘Tour du Boer’ over de vloer bij de boer, zo ook bij Thies in 2020. ,,Om pioniers in de spotlights te zetten, om met hen in gesprek gaan en om te kijken hoe zij werken aan natuurinclusieve landbouw en hoe ze omgaan met extreme weersomstandigheden door klimaatverandering: (korte) periodes met extreme neerslag (‘waterbommen’), of (lange) periodes van droogte. Met de Fietstour du Klimaatboer wordt dit in beeld gebracht.

Fietstour du Klimaatboer: Een groene oase in Euvelgunne, Natuur en Milieufederatie Groningen, 22 oktober 2020.

Eline Brontsema maakt houtsnedes van ‘Euvelgunnerheem’

Beeld: Euvelgunnerheem, schuur, 2020, houtsnede. Eigen collectie ©Eline Brontsema.

Thies en de geschiedenis van de Euvel-gunnerheem spreekt letterlijk tot de verbeelding, ook tot een jongere generatie kunstenaars. Dit keer inspireerden ze de Groningse Eline Brontsema, die in 2020 kersvers afstudeerde aan de Klassieke Academie voor Beeldende Kunst in Groningen. Brontsema specialiseert zich in het maken van reductiehoutsnedes en schilderijen. Ditmaal stortte zij zich op zowel het in- als exterieur van de boer-derij waar Thies Dijkhuis zijn leven ‘sleet’.

,,Alles is daar heel mooi groen. En dat midden op een industrie-terrein. Dat contrast is zoiets geks eigenlijk. Ik zag de documentaire over Thies Dijkhuis en dacht: dit stamt uit een andere tijd, dit moet ik vastleggen.”


Eline Brontsema

Eline was op 9 september 2020 te gast in de televisiestudio van RTV Noord waar ze kon vertellen over een eindexamenexpositie, waar haar werk en dat van andere eindexamenstudenten van de Academie binnenkort te zien is. De tentoonstelling vindt plaats van 9 september tot en met 18 oktober (2020) in galerie Kunstlievend Genootschap Pictura te Groningen.

Klik op ‘Kunstenares legt boerderij Thies Dijkhuis vast: ‘Waar zie je dit nog?’, of op de illustratie hieronder om te kijken en luisteren naar Eline Brontsema’s drijfveren om de Euvelgunnerheem ‘in hout’ te vereeuwigen.

Beeld: Screenshot interview Eline Brontsema, RTV Noord, 9 september 2020.

De volgende dag was het raak in het Dagblad van het Noorden:

,,1.5 pagina in het Dagblad van het Noorden vandaag! Wat een leuk geschreven stuk, en zoveel plaatjes! Ik bof… Interview door Marijke Brouwer. Dank Marijke!”


Eline Brontsema (bijschrift bij artikel, Facebook)
‘Euvelgunnerheem uit hout gesneden’, interview Eline Brontsema, Marijke Brouwer, Dagblad van het Noorden, 10 september 2020 (compilatie Het Groninger Landschap).

‘Euvelgunnerheem’ te zien bij galerie Bonnard in Nuenen

Galerie Bonnard vertegenwoordigt sinds 2021 kunstenares Eline Brontsema. Al ruim 33 jaar is ‘Bonnard‘ een begrip in de Nederlandse kunstwereld, een trouw publiek, druk bezochte exposities. Al jaren een adres waar kunst en kwaliteit hand in hand gaan. De galeriehouders René Renders en David van der Linden organiseren iedere maand een nieuwe expositie.

Van 24 april tot en met 22 mei 2022 maakt werk van Brontsema deel uit van de tentoon-stelling ‘Grafiek‘, waaraan ook gerenommeerde kunstenaars als – haar leermeester – Siemen Dijkstra (die ook sfeervolle houtsnedes maakt, vooral van landschappen die verloren dreigen te gaan), Charles Donker, Grietje Postma en Reinder Homan bijdragen. Mooi dat de galerie-bezoeker in Nuenen, waar Galerie Bonnard gevestigd is, een groot aantal Euvelgunnerheem-houtsnedes kan bewonderen.

Eline Brontsema bij Galerie Bonnard, Galerie Bonnard, 14 mei 2022.

Door het Museumtijdschrift (nummer 7, 2020) werd aan Henk Helmantel gevraagd welk jong talent ‘we’ in de gaten moeten houden. Helmantel: ,,Ik weet al wie ik voordraag; Eline Brontsema, de manier waarop Brontsema de houtsnede aanpakt is fris en abstraherend. Ze heeft uitstekend les gehad van dé grootheid op dit gebied, Siemen Dijkstra (1968).

Galerie Bonnard Expositie Grafiek, Galerie Bonnard, 11 mei 2022.

‘Parel aan de Hunze’ – straks het afvalputje van Groningen?

Als we niet oppassen dreigt de omgeving van Roodehaan het karakter te krijgen van het afvalputje van Groningen. Dat stelt Marco Glastra in een opiniebijdrage in de GIC, de Groninger Internet Courant, als reactie op plannen van de gemeente Groningen om er zes windmolens te plaatsen. Van de zes windmolens is er eentje gepland in de Hunzezone.

Roodehaan ligt aan de rand van het Hunzedal, een Natura2000-gebied waar zich het gehele jaar grote concentraties vogels bevinden, en waarvan Thies Dijkhuis zijn levenswerk – de Hunze binnen de stad Groningen zichtbaar te houden – had gemaakt. Het Groninger Landschap heeft dit stokje als erfgenaam van Thies overgenomen en spant zich uiteraard in om de gemeenteplannen een andere wending te geven.

,,Een enorme molen aan de oever van de oude Hunze lijkt ons geen goed idee en Thies was het daar ongetwijfeld mee eens geweest.”


Marco Glastra, directeur Het Groningen Landschap
Beeld: ©GIC

‘Parel aan de Hunze’ – straks het afvalputje van Groningen?
Marco Glastra, GIC, Groninger Internet Courant (Opinie), 19 april 2021

‘Beelden in Groningen – Cindy Sprokel’

Zoals dat zo vaak het geval is, is nergens op de sokkel te lezen wie het beeld heeft gemaakt. Het bordje op de achterkant van de sokkel vermeldt alleen de naam van Thies Dijkhuis en die van de schenker/opdrachtgever, zegt schrijver, schilder en journalist Eric Bos op zijn Facebookpagina. Om dat enigszins goed te maken, en als eerbetoon aan Thies en de maker van het beeld(je), Cindy Sprokel, neem ik zijn Facebook-tekst (en de bijbehorende foto natuurlijk) integraal op in deze Kunst en Landschap-special. We hebben het hier immers en nadrukkelijk over kunst én landschap.

Beeld: ©Eric Bos

Op het pad langs de oude bedding van de Hunze in een groen gebied dat Euvelgunne heet – pal naast het industrieterrein Eemspoort in Groningen – komen we een bronzen beeldje tegen van een boer op een hoge sokkel. De boer heet Thies Dijkhuis en was bewoner van de aanpalende, 350 jaar oude boerderij. Hij overleed in 2019 op 72-jarige leeftijd. Boer Dijkhuis was de laatste boer in dat gebied en heeft er, samen met zijn broer Teun en zijn zus Fré, lange tijd, met succes, alles aan gedaan om dat oude stukje land te beschermen tegen de oprukkende bedrijven en de verstening van het historische landschap. Van gemeentes hoef je dat niet te verwachten.

.

De beeldhouwer van dit goed gelijkende beeldje is Cindy Sprokel (Maastricht, 1961) die nog tijdens haar beeldhouwopleiding in Groningen de werkopdracht kreeg om een beeldje van boer Dijkhuis te maken. Teun Dijkhuis vond het mooi en wilde dat als verjaardagscadeau aan zijn broer Thies schenken. Toen deze echter overleed, besloot de Bedrijvenvereniging Zuidoost om een standbeeld van Thies Dijkhuis te plaatsen ter herinnering aan zijn inspanningen voor het natuurgebied Hunzezone, dat wordt beheerd door de Stichting Groninger Landschap aan wie Dijkhuis ook zijn boerderij had verkocht. Cindy Sprokel werd gevraagd om haar beeldje uit te vergroten tot de 80 centimeter hoogte die het nu heeft. Vlak voordat de coronapandemie roet in het eten gooide, kon het worden onthuld. Zoals dat zo vaak het geval is, is nergens op de sokkel te lezen wie het beeld heeft gemaakt. Het bordje op de achterkant van de sokkel vermeldt alleen de naam van Thies Dijkhuis en die van de schenker/opdrachtgever.

Het beeldhouwwerk van Cindy Sprokel wordt in het algemeen gekenmerkt door een combinatie van mens en vogel. Ze begint met een menselijke vorm waaraan ze vervolgens allerlei dierlijke elementen toevoegt. Ook werkt ze met geprepareerde vogeldelen, hoofdzakelijk schedels, vleugels en poten.

‘Beelden in Groningen – Cindy Sprokel’

Cindy Sprokel: ‘Thies Dijkhuis‘ (2019) brons (ca 80cm hoog). Sokkel van natuursteen: 120 cm hoog.
Tekst en foto via Facebookpagina Eric Bos: schrijver, schilder, journalist. Runt met Liesbeth Honders Onderneming Op Kunstgebied.

Wat doet die boerderij daar, tussen bedrijven, groothandels en allerlei wegen? En waarom valt ie bijna uit elkaar van ellende?

,,Kozijnen bladeren af, de achterste muur van de schuur staat gevaarlijk scheef, alle ramen zijn afgeschermd met luiken of dikke gordijnen om pottenkijkers het zicht te ontnemen en de sleutelgaten zijn afgeplakt met zwart tape. Hugo Dokter en Jan Harm Eppinga van Het Groninger Landschap proberen de deur te openen zodat we binnen een kijkje kunnen nemen. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot”, stelt journalist Carleen de Jong in zowel Sikkom als het Dagblad van het Noorden:

Beeld: ©Corné Sparidaens

Ga mee op reis terug in de tijd in Euvelgunnerheem, een van de laatste boerderijen van Stad
Carleen de Jong, Sikkom, 23 februari 2024

Ruimtereis maakt micro-podcast over Euvelgunnerheem

De Provincie‘ is een micro-podcast over kleine, alledaagse observaties in de provincie Groningen. In elke aflevering vertelt ‘Ruimtereis‘-maker Tom Tieman een kort verhaal over bijzondere, maar toch onopvallende gebeurtenissen. Uiteraard ook over de Euvelgunnerheem-perikelen en over ‘het veranderende imago van de stugge en dwarsliggende boer naar een gevierde held van de groene oase in het Oosten van de stad’.

,,Het fascineert ons hoe de mens zich verhoudt tot de veranderende leefomgeving. Zo gaan in elke ruimte kleine, ongeziene en onderbelichte verhalen schuil die grote maatschappelijke thema’s omvatten. Die verhalen verdienen het verteld en gehoord te worden.”

Ruimtereis

De Provincie S01E02 � Euvelgunne, Ruimtereis – audio op locatie, 5 oktober 2024.

‘Ouder dan gedacht’ – Casco-restauratie Euvelgunnerheem begin 2025 van start

De boerderij en het land eromheen zijn nagelaten aan Het Groninger Landschap. Bouw-historisch onderzoek heeft aangetoond dat boerderij Euvelgunnerheem meer dan 350 jaar oud is. Dat is veel ouder dan in de eerste instantie werd vermoed. Bewijs voor de leeftijd is gevonden in de gebinten die bestaan uit 17e eeuws grenenhout uit Scandinavië. Euvelgun-nerheem wordt in 2025 gerestaureerd en krijgt in de toekomst een nieuwe bestemming.

Facebookbericht (radio-interview), Het Groninger Landschap, 11 december 2024.

Restauratie Euvelgunnerheem begonnen: ‘Over drie jaar klaar, met kantoor’

Beeld: © Het Groninger Landschap

Broer en zus, Fré en Teun Dijkhuis, schenkers, provincie en restaurateurs zijn op 21 januari 2025 bij elkaar gekomen om met elkaar vooruit te kijken naar het aankomende restauratieproces van boerderij Euvelgunnerheem. Er is veel werk nodig om de boerderij weer in zijn kracht te zetten. Zo heeft het gebouw last van verzakkingen en is er restauratie nodig aan zowel het dak als de muur-constructies.

Het beeld van Thies werd uit voorzorg en als openingshandeling veilig opgeborgen. ‘Het is altijd heerlijk als we kunnen beginnen’, zegt directeur van Het Groninger Landschap Marco Glastra trots.

Het Groninger Landschap: ‘Wij zijn van de Hunze’

‘Het wordt een kantoor, dat past op deze plek aan de Hunze. En wij zijn van de Hunze, dus er is een kans dat wij hier zelf gaan zitten met ons kantoor. Maar dat gaan we de komende tijd verkennen.’ Niet het hele pand gaat op de schop, maakt Glastra duidelijk:

,,Het moet wel zijn uitstraling behouden, het moet echt de plek van Thies Dijkhuis blijven. Alsof hij de deur achter zich dicht heeft getrokken en de koeien er zo weer in kunnen.”

Marco Glastra, directeur Het Groninger Landschap

Beeld: © Berton van Balveren/RTV Noord

Restauratie Euvelgunnerheem begonnen: ‘Over drie jaar klaar, met kantoor’
RTV Noord, 22 januarI 2025





;

Beeld: © GIC

Restauratie boerderij van ‘laatste boer van Euvelgunne’ gestart
Groninger Internet Courant (GIC), 22 januari 2025

Kijkje achter de schermen

Facebookbericht Het Groninger Landschap. 5 februari 2025

Stuk historie van Stad in ere hersteld; herbestemming nog ongewis

In het voorjaar van 2026 moet de restauratie klaar zijn. „Dan is de buitenkant van de boerderij hersteld in zijn oude pracht en praal”, blikt Jan Harm Eppinga, projectleider erfgoed van Het Groninger Landschap vooruit in een gesprek met journalisten Wouter Hoving en Willem Groeneveld voor het Dagblad van het Noorden op 25 februari 2025. „Vervolgens gaan we bekijken welke invulling de boerderij krijgt.”

Dat kan nog alle kanten op. „Vermoedelijk wordt het een kantoorbestemming”, denkt Harm Jan hardop. „Maar hoe en wat precies, is onbekend. We denken ook na of Het Groninger Landschap hier een kantoor kan openen. De boerderij zou een geschikt startpunt zijn voor excursies in de Hunzezone. Maar dat moeten we overleggen met provincie Groningen.”

© Nienke Maat

Historische boerderij Euvelgunnerheem grondig gerestaureerd: ‘Een belangrijk verhaal’
Wouter Hoving en Willem Groeneveld, Dagblad van het Noorden, 25 februari 2025.

Ook Omroeporganisatie Groningen (Oog-TV) neemt een kijkje achter de schermen

‘Het is alsof de koeien er hier vanochtend zijn uitgehaald’, wordt de kop van een video-reportage van Oog-TV-verslaggever Johannes Rienks, die eind april 2025 samen met cameraman Lars Faber bij de restauratie-ontwikkelingen in en om boerderij Euvelgunner-heem poolshoogte komt nemen.

Ook zij worden door projectleider erfgoed bij Het Groninger Landschap Jan Harm Eppinga rondgeleid. ‘Vooral de hoofdschuur heeft de meeste aandacht nodig’, zegt Eppinga. ‘Een complete demontage van het dak is nodig, omdat de grootste horizontale draagbalk aan vervanging toe is. Die is heel erg slecht’.

Boerderij Euvelgunnerheem ondergaat grote restauratie. OOG Groningen, 29 april 2025.

Het Groninger Landschap verhuist naar ‘een oase in de stad’ – ‘een droom die uitkomt’

De vooruitziende blik van projectleider Jan Harm Eppinga wordt in de herfst van 2025 bewaarheid: Het Groninger Landschap laat haar vertrouwde villa in Haren achter en maakt via Omroep Oog melding van verhuizing naar de Euvelgunnerheem. Uiteraard wanneer de restauratiewerkzaamheden voltooid zijn, zo vertelt Petra van der Meer, die verwacht dat ze over zo’n twee à drie jaar aan de oever van de Hunze hun intrek kunnen nemen. ‘Een droom die uitkomt’, aldus Marco Glastra, directeur Het Groninger Landschap.

Het Groninger Landschap verkoopt villa de Vennen, Oog Groningen, 15 oktober 2025.

Het Groninger Landschap verlaat Villa de Vennen in Haren

Facebookbericht Het Groninger Landschap, 23 oktober 2025.

Drone-vlucht boven en door boerderij Euvelgunnerheem

Het Groninger Landschap heeft in 2019 de Euvelgunnerheem in slechte staat overgedragen gekregen. De fundering is verzakt, er zitten scheuren in de muren en het dak van de schuren is in slechte conditie. Het pand moet dus eerst casco-gerestaureerd worden. De werkzaamheden daartoe zijn inmiddels in volle gang. Ze geeft je – terwijl het stormseizoen zijn intrede heeft gedaan – met video’s van ‘De Vliegende Cameraman’ een in- en bovenkijkje in de voortgang ervan:

Boerderij Euvelgunnerheem in stad Groningen, Het Groninger Landschap, 22 oktober 2025.
Boerderij Euvelgunnerheem Flythrough HD, Het Groninger Landschap, 22 oktober 2025.
Restauratiewerkzaamheden Euvelgunnerheem (flythrough), Kunst en Landschap Noord Nederland, 14 maart 2026.
Restauratiewerkzaamheden Euvelgunnerheem (deel 2), Kunst en Landschap Noord Nederland, 14 maart 2026.

‘De Hunze zoek je er tevergeefs. Toch kan ik het iedereen aanraden’

Uitsnede Kaart van Huguenin (1819-1829), © Blog Zef Hemel, 16 oktober 2025.

In het najaar van 2025 kijkt ‘wandelprofessor’ Zef Hemel ‘naar de documentaire die Tom Tieman in 2017 van ‘de laatste boer van Euvelgunne’ maakte’. ‘Eindelijk begrijp ik het’, schrijft hij in zijn blog, 16 oktober dat jaar:

‘Tieman maakte het portret van Thies Dijkhuis nadat hij op de veehouder was gestuit tijdens interviews met omwonenden van de nieuwe ringweg. De man bleek wars van vernieuwing. Slim was hij wel. In de strijd tegen de oprukkende stad wist hij als enige dapper stand te houden’. Hemel besluit zijn blog: ‘Vanaf station Groningen Europapark kun je naar het behouden gebied wandelen. De Hunze zoek je er tevergeefs. Toch kan ik het iedereen aanraden’.

Hoe de Hunze het aflegde tegen een boerenerf

‘Op een enkele plek niet meer dan honderd meter breed, en nog geen vier kilometer lang, liggen nog enkele meanders van de rivier de Hunze’, schrijft Paul Noort in het tijdschrift Noorderbreedte op 6 januari 2026. ‘Wie een topografische kaart van deze Hunzezone goed bekijkt, ontdekt echter vlak achter boerderij Euvelgunnerheem een paar vreemde, vrijwel haakse bochten in de vroegere rivier. Dat kunnen geen natuurlijke meanders zijn…’

Beeld: © Kalle Wolters (Noorderbreedte)

Hoe de Hunze het aflegde tegen een boerenerf
Paul Noort, Noorderbreedte, 6 januari 2026

Boerderij laatste boer van Euvelgunne als nieuw na opknapbeurt: ‘Gezegend dat we dit mogen meemaken’

Beeld: Thies, zijn broer Teun en zus Fré, © Stichting Het Groninger Landschap

‘De restauratie van boerderij Euvelgunnerheem aan de rand van de stad is afgerond’, meldt RTV Noord, 8 mei 2026. “De basis van het karakteristieke gebouw is hersteld en gaat in de toekomst functioneren als nieuw kantoor voor stichting Het Groninger Landschap, die zich ook inzet voor het behoud van de Hunzezone waar de boerderij staat.” ‘Twintig jaar geleden hadden we dit totaal niet kunnen verwachten’, zegt Teun Dijkhuis, de broer van Thies, in een videoreportage van de omroep.

“Ik voel me gezegend dat m’n zus en ik dit mogen meemaken. Dat de boerderij niet plat is gegooid, maar een nieuwe bestemming krijgt.”

Teun Dijkhuis, RTV Noord, 8 mei 2026.

Casco-restauratie afgerond! Beeld Thies Dijkhuis opnieuw onthuld

De afronding van de casco-restauratie van de Euvelgunnerheem werd die dag (8 mei 2026) opgeluisterd met het opnieuw onthullen van het beeld van Thies door zijn broer Teun en zus Fré. ‘Een bijzonder moment’, volgens Stichting Het Groninger Landschap, die er nog dezelfde dag glunderend via Facebook melding van maakte:

Facebookbericht, Het Groninger Landschap, 8 mei 2026.

Speciale afspeellijst voor Euvelgunnerheem op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap Noord Nederland

Alle in deze ‘special’ opgenomen video’s over Thies Dijkhuis, de Euvelgunnerheem en de restauratiewerkzaamheden door Het Groninger Landschap, vind je terug in een speciale afspeellijst op het YouTube-kanaal (abonneren mag) van Kunst en Landschap Noord Nederland: ‘Thies Dijkhuis, de laatste boer van Euvelgunne (Euvelgunnerheem)’. Have fun.