’t WAD tot STAD – werken aan een integraal toekomstbestendig vergezicht voor het REITDIEPGEBIED en MIDDAG-HUMSTERLAND
Bewoners van het in de provincie Groningen gelegen Reitdiepgebied en Middag-Humsterland maken zich zorgen over het landschap. Nieuwe (380 kV-) hoogspannings-masten, het verdwijnen van kleine dijkjes en sloten, een intensiverende landbouw, achteruithollende natuur en biodiversiteitsverlies: de (leef)omgeving tussen de stad Groningen en het Lauwersmeer verandert (sluimerend) zienderogen. Tegelijk kentert het klimaat, zijn er vaker periodes van zware regen, maar in zomers kan het ook zomaar wekenlang droog zijn. De zeespiegel stijgt en het zoute water perst zich het land in tot ver achter de dijken.
Willen we de omgeving van het Reitdiep en Middag-Humsterland een fijne plek houden om te leven, te werken en te boeren, dan moeten er volgens de bewoners dingen veranderen. Maar wat precies? En hoe dan? Daar hopen ze de komende tijd – met ingang van het najaar 2024 – achter te komen. Ze worden hierbij geholpen door een team van experts van De Landschapswerkplaats en de landschapsarchitecten van Landscape Collected.
Wat is en doet De Landschapswerkplaats
Werken aan een klimaatrobuust cultuurlandschap: voor meer biodiversiteit, rendabele landbouw, water(berging) en toerisme
Het cultuurlandschap rondom het Reitdiep behoort tot het oudste van West-Europa en verbindt de mooiste plekken van Groningen. Dit willen de bewoners behouden én toekomstbestendig maken. Samen willen ze zoeken naar vernieuwende manieren om het landschap nog mooier te maken, met aandacht voor rendabele en duurzame vormen van landgebruik, behoud van erfgoed, biodiversiteit, toerisme, water en klimaat. Het gebied van ’t Wad tot Stad loopt langs de oude getijdenrivier het Reitdiep, die het Werelderfgoed de Waddenzee via Nationaal Park Lauwersmeer en Nationaal Landschap Middag-Humsterland met de stad Groningen verbindt.
Dit Groninger landschap van ’t Wad tot Stad is altijd mee veranderd door de invloeden van eb en vloed, overstromingen en aanleg van dijken en sluizen. In de recente geschiedenis heeft het gebied een ontwikkeling doorgemaakt die ten koste is gegaan van de ruimtelijke kwaliteit. Denk hierbij aan de gevolgen van schaal-vergroting en specialisatie in de landbouw, de energietransitie (380 kV-verbindingen in het TenneT-netwerk) en verlies van biodiversiteit.
Ook de inzichten over een goede waterbeheersing zijn veranderd: waar we voorheen zo snel mogelijk al het water naar zee lieten stromen, willen we nu juist het water vasthouden om het in te zetten tegen verdroging en voor verbetering van de waterkwaliteit en ecologische waarden. Ook de huidige klimaat-verandering leidt tot veranderingen in het landschap. ,,Laten we deze veranderingen op een cultuurhistorisch, ecologisch en economisch verantwoorde manier aanpakken”, valt te lezen in een door Strootman Landschaps-architecten opgesteld ‘ambitiedocument‘ in de zomer van 2023 in opdracht van het Nationaal Programma Groningen (NPG).
Op basis van dit ambitiedocument wil De Landschapswerkplaats samen met boeren, bewoners, studenten, natuurbeheerders en (regionale) overheden werken aan een plan voor het gebied – resulterend in een ‘Landschapsvisie‘ – waar landschapsverbetering, toegankelijkheid, beleving en bedrijvigheid in terugkomen. Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan:
- natuurlijke oevers zodat er een bredere en meer gevarieerde begroeiing en biodiversiteit ontstaat;
- waterberging door de oude waterlopen te herstellen;
- de contouren van de voormalige eilanden van het Middag-Humsterland weer zichtbaar maken;
- natuurinclusieve landbouw stimuleren en innovatieve landbouwmethoden ontwikkelen die geschikt zijn voor dit cultuurlandschap;
- toegankelijkheid verbeteren door de aanleg van wandel- en fietspaden naar en langs het Reitdiep, met aandacht voor de verhalen over het gebied;
- kleinschalige bedrijvigheid creëren, zoals bed & breakfasts, streekproducten en gidsen, ter bevordering van duurzaam toerisme.
’t Wad tot Stad: op zoek naar een nieuw evenwicht tussen mens en omgeving en tussen boer en landschap
Aan ‘’t Wad tot Stad’ ligt een heuse wetenschappelijke, rijk geïllustreerde en toegankelijk geschreven ‘landschapsbiografie‘ ten grondslag. ,,De opgave is helder maar uitdagend: Welke stappen kunnen we in de komende jaren zetten om in het Reitdiepgebied ruimte te bieden voor zowel innovatieve duurzame landbouw, biodiversiteit, cultuurhistorie, recreatie en klimaat-adaptatie”, stellen masterstudent Landschaps-geschiedenis Gerard Westerhuis, landschapshistoricus Theo Spek (Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen) en ‘Herontdekkingsreiziger‘ Jeroen Wiersma zichzelf de vraag in de inleiding van hun ‘Landschapsbiografie van het Reitdiepgebied‘ (januari 2023).
,,Binnen deze opgave”, zo vervolgt het drietal, ”zal gezocht moeten worden naar een nieuw evenwicht tussen mens en omgeving en tussen boer en landschap. Het historisch gevormde landschap en het gebiedseigen karakter van de streek vormt daarbij een belangrijke inspiratiebron.”
‘Boeiende verhalen voor het oprapen’
,,In het glooiende landschap langs het Reitdiep liggen tal van boeiende verhalen voor het oprapen. Het landschap ligt er op het eerste gezicht zwijgend bij, maar voor wie met de juiste landschappelijke blik kijkt zal merken dat de rivier en het omliggende landschap een stem heeft die gehoord wil worden.”
(Tekst uit: Inleiding landschapsbiografie van het Reitdiepgebied)
Het glooiende landschap langs het Reitdiep vertelt volgens de biografen ,,over het prille begin, toen ze als getijdenrivier dwars door een uitgestrekt kwelderlandschap sneed. Ze zag hoe de eerste mensen zo’n 2500 jaar terug wierden opwierpen bovenop haar natuurlijke oevers. Na de wierden volgden de dijken, de kerken en de kloosters. Ook zag ze hoe haar bewoners het land bewerkten en hun handelswaar over haar zoute water vervoerden naar de stad Groningen.
Haar sierlijke meanders werden afgesneden, en het buitendijkse kwelderland veranderde polder na polder in een vruchtbaar walhalla voor pionierende akkerbouwers. Uiteindelijk werd haar zoute water zoet, toen de mensen bij Zoutkamp in het jaar 1877 een dijk trokken door de kwelders met daarin een gemaal, zodat ze werd gescheiden van de Lauwerszee. Door de reeks van inpolderingen kwam de stad Groningen steeds verder van het wad af te liggen. Ondanks de afsluiting bij Zoutkamp voelt het Reitdiep nog altijd als een poort naar de wadden; een zachte overgang van stadse drukte naar weidse rust.”
De Landschapswerkplaats trapt ’t Wad tot Stad af met vier kennisavonden
Op 4 november 2024 trapte De Landschapswerkplaats af met de eerste kennisavond over ‘’t Wad tot Stad.’ Bewoners (Tini Smale, Jens Enemark, Jori Wolf en Dik Breunis) hebben via het Nationaal Programma Groningen-project Toukomst om een landschapsvisie voor dit gebied gevraagd om dit waardevolle cultuurlandschap toekomstbestendig te maken en te weren tegen grootschalige ontwikkelingen waar het gebied volgens hen mee te maken heeft: voor behoud van het cultuurlandschap en tegelijkertijd om met de tijd mee te gaan.
„Deze landschapsvisie gaat niet in een la verdwijnen. Wij hebben een goed idee, enthousiaste mensen en via Toukomst het benodigde geld.”
Jens Enemark
“Het viertal is bij elkaar gezet om één goed plan te maken”, stelt Wouter Hoving op 14 oktober 2024 in een uitgebreide reportage in Dagblad van het Noorden. “Want je kunt – zoals Jori Wolf het stelt – de centen van Toukomst als strooigoed gebruiken. Een bankje hier, een bruggetje daar. „Maar met kleine dingetjes, boek je goedkope succesjes. Wij denken dat het Reitdiepdal en Middag-Humsterland zulke uitzonderlijke kwaliteiten hebben dat ze ook meer aandacht verdienen.””
Kennisavonden om liefde voor gebied te krijgen
De initiatiefnemers vinden het van belang dat bewoners en bezoekers het gebied beter leren kennen en waarderen. „Dit gebied heeft internationale betekenis. Dit cultuurlandschap met wierdedorpen heb je nergens op de wereld. Het vertelt een 3000 jaar oud verhaal”, stelt Jens Enemark.
Vier bezorgde Groningers willen de toekomst van het Reitdiepdal veiligstellen. ‘Hoeveel kan een landschap aan?’
Wouter Hoving, Dagblad van het Noorden, 14 oktober 2024
’t Wad tot Stad – vier thema-kennisavonden: ‘Wat er speelt in het gebied’
Landschapsarchitect Lieke Jildou de Jong (Landscape Collected) opende die dag de eerste (uit een serie van vier) publieke kennisavond voor een uitverkocht huis in de Kerk Klein Wetsinge. Doel: om met een gelijke kennisbasis over het gebied te beginnen en om samen uitgangspunten te formuleren voor deze landschaps-visie. Uiteraard was ik er als bewoner van het gebied (Groot Wetsinge), maar zeker ook als initiatiefnemer van Kunst en Landschap Noord Nederland, die avond bij.
Kunst en Landschap Noord Nederland maakt uitgebreide special over ’t Wad tot Stad
Sterker, voor het multimediale transitieplatform in oprichting volgde ik ze in november alle vier om daarna met een uitgebreide special – daar lees je nu in! – over ‘’t Wad tot Stad‘ te komen. De komende tijd gaat Kunst en Landschap jou en medebewoners van het Reitdiep-gebied en Middag-Humsterland dus via dit platform en al haar (social media-) kanalen breedvoerig informeren, zodat jij en zoveel mogelijk andere belanghebbenden kennis kunnen nemen van – en actief deelnemers kunnen worden binnen – dit prachtige project.
Integrale videoregistraties van de kennisavonden
Benieuwd naar hoe de kennisavonden eruitzagen en wat er gedeeld en besproken is? Je kunt ze alle vier terugkijken – er zijn integrale videoregistraties gemaakt – en een samenvatting van de avond lezen in creatieve gecomprimeerde ‘pamfletten’ van de hand van schrijver-filosoof (en Landscape Collected-‘expert‘) Tjesse Riemersma. Klik hier, of op de illustratie hieronder om je aan de hand van een viertal thema’s helemaal bij te laten praten.
Thema’s kennisavonden
- Bodem en Water (4 november 2024)
- Erfgoed en Verandering (11 november 2024)
- Mens en Natuur (21 november 2024)
- Wonen en Recreatie (28 november 2024)
‘Wad tot Stad-afspeellijst op YouTube-kanaal Kunst en Landschap Noord Nederland
Deze (en vele andere) video’s later (nog eens) terugkijken? Dat Kan! Je vindt ze in een speciaal aangemaakte afspeellijst-‘’t Wad tot Stad’ op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap Noord Nederland (abonneren mag).
In- en output kennisavonden wordt gebundeld tijdens ‘conclusie-avond’
De in- en output die de Landschapswerkplaats tijdens de avonden verzamelt vormt het begin van de zogenoemde landschapsvisie. Om van alle opgehaalde en gedeelde kennis gemeenschappelijke uitgangspunten voor deze landschapsvisie te formuleren organiseert de Landschapswerkplaats een zogeheten conclusie-avond.
Ze nodigt je hiervoor nu al graag uit: op woensdagavond 26 februari 2025 (aanmelden voor 19 februari 2025) van 18:00 uur tot 22:30 uur op de eeuwenoude wierde in de onlangs gerestaureerde en herbestemde monumentale boerderij Enne Jans Heerd, bij Mayke en Gijs in Op Maarhuizen (Maarhuizen 3, 9951 TB Winsum).
Op deze conclusie-avond wil de organisator ,,met zoveel mogelijk bewoners, ondernemers en overheden gezamenlijk de uitgangspunten voor de landschapsvisie opstellen”. Coördinator Landscape Collected stelt op het moment van schrijven het definitieve programma voor de avond samen. Kunst en Landschap Noord Nederland bericht je hierover (via haar socials) zodra het (volledige) programma gereed is.
Spread the word!
Kunst en Landschap Noord Nederland gaat de komende maanden stug door met het verzamelen van verdiepende achtergrondinformatie voor een gedegen landschapsvisie, zodat je je goed (ook op deze conclusieavond) kunt voorbereiden. Houd deze pagina (bookmarken mag) en onze social media-kanalen goed in de gaten, en spread the word (ook onder mede-bewoners van het Reitdiepgebied en Middag-Humsterland)!
Social Media-kanalen Kunst en Landschap Noord Nederland
Dagelijks zijn we te vinden op onze socials. Abonneer je, ‘vind ons leuk’, of volg ons op een van onze kanalen. Tot snel.
- YouTube: https://www.youtube.com/@kunstenlandschap
- Facebook: https://www.facebook.com/kunstlandschap
- X (Twitter): https://twitter.com/kunst_landschap
- Instagram: https://www.instagram.com/kunstlandschap/
- Threads: https://www.threads.net/@kunstlandschap
- Mastodon: https://mastodon.nl/@kunst_landschap
- BlueSky: https://bsky.app/profile/kunstenlandschap.bsky.social
De conclusie-avond van ’t Wad tot Stad – ‘Wat hebben we tot nu toe bereikt en wat zijn de vervolgstappen?’
Op 26 februari 2025 was het zover: de Landschaps-werkplaats organiseerde samen met landschaps-architectenbureau Landscape Collected de conclusie-avond voor het initiatief ’t Wad tot Stad. De ruim tachtig aanwezigen, en tevens bewoners, konden die avond meepraten over de ‘opgaven/waarden‘ en ‘opdrachten‘ voor het gebied. Dit is een belangrijk onderdeel in het volledige proces; zo stellen de organisatoren: ‘deze opdrachten dienen namelijk als basis voor de landschapsvisie‘.
.
Ze blikken in dit artikel terug op wat ze tot dan toe hebben gedaan, gaan in op de inhoud van de conclusie-avond én je leest meer over de nog te nemen vervolgstappen.
Beeld: © Landschapswerkplaats
Landscape Collected gaat, met alle ‘conclusies’ op zak, hard aan de slag met het verder schrijven aan de landschapsvisie en hoopt voor de zomervakantie in enigerlei vorm bij de bewoners terug te komen. De complete landschapsvisie wordt naar verwachting eind 2025 opgeleverd.
Heb je de conclusie-avond niet bij kunnen wonen? Geen nood, kijk hieronder naar een (bewerkte, integrale) registratie van de avond:
‘Van Stad tot Wad, van Groningen naar Schiermonnikoog’
,,90 paardenkrachten Kromhout moteren ons in een regelmatig tempo door de stad richting Reitdiep”, blogt schrijver verhalende non-fictie Henk Tameling op 6 augustus 2025 op de Facebookpagina van Kunst en Landschap Noord Nederland.
,,De rivier meandert traag door het Groninger landschap langs de zijlen oftewel sluizen van Aduarderzijl, Garnwerd, Schouwerzijl en Electra. In de verte zien we de wierden, de oeverwallen en de binnendijken als slapers of dromers en de stoere kop-hals-romp boerderijen en de typisch Groninger borgen. Molens markeren de einder. Voor mijn gevoel hebben we er een dag opzitten als we de contouren van de haven- en vissersplaats Zoutkamp ontwaren. Wij hoeven gelukkig niet in de rij te staan om bootkaarten voor de Brakzand te bemachtigen, wij varen gewoon gestaag door met een beurtschipper op de eeuwen oude Lauwerszee.”
Landschapswerkplaats-team Landscape Collected versterkt de volgende fase in
Na een verhuizing en personele wisselingen bij ’t Wad tot Stad-coördinator Landscape Collected, is het Landschapswerkplaats-team na de zomer van 2025 versterkt met een drietal landschapsspecialisten: Leo Dijkstra (directeur DTPL Landschapspecialisten), landschapsarchitect Donald Marskamp (Studio Mars) en ontwerper, schrijver, curator en onderzoeker Lenneke Slangen (Landscape Collected / Archined). Met de nieuwe specialisten aan boord lonkt in de volgende fase van ’t Wad tot Stad een nog mooier toekomstperspectief voor het Reitdieplandschap. Maar wel: ‘het liefst samen. Kleine stappen, van groot naar klein, gestaag en met aandacht. Zoals het landschap zelf ook is ontstaan: door tijd, toewijding en mensenhanden’.
‘Streven naar een nieuwe horizon’
Film over Reitdiepgebied: ‘De Stem van het Landschap’
Landscape Collected sprak in de zomermaanden met veel mensen uit het gebied om antwoorden te vinden op de vergaarde opdrachten van de conclusie-avond en om te zorgen dat verschillende perspectieven goed terugkomen in de landschapsvisie. Maar naast het werk aan de visie werden er ook voorbereidingen getroffen voor het maken van een heuse film over het Reitdiepgebied. De film laat zien ‘wat het landschap in en rond het Reitdiep zo bijzonder maakt en hoe mensen hier wonen, werken en betrokken zijn bij de toekomst ervan. Geen droge documentaire maar een film over wat er in het gebied allemaal wél kan. Over kansen voor natuur, landbouw en erfgoed. En over het landschap dat we willen doorgeven aan de volgende generaties’.
Regisseur Pascalle Bonnier volgt in de film onder andere boerin Jantina in Fransum, die het oude reliëf van haar land koestert, ook al vraagt dat offers. Je vaart mee met garnalenvisser Johan uit Zoutkamp, die nadenkt over wat de visserij vraagt van bodem en toekomst. En je kijkt mee met NRC-journalist en recreant Bas van Putten, die in de stilte van het noorden leert vertragen. Tussen de scènes door krijgt het landschap zelf een stem: een poëtische voice-over die met begrip vertelt over de mensen en hun band met het land. Bekijk hier alvast wat sfeerbeelden:
Beeld: © Landschapswerkplaats
Première De Stem van het Landschap tijdens Let’s Gro in Forum Groningen
‘Ontdek de verborgen cultuurhistorie van het Middag-Humsterland en Reitdiepgebied’, zo prijst het jaarlijkse festival over de toekomst van Groningen Let’s Gro de première van De Stem van het Landschap aan. En jij kunt die meemaken: op 9 november 2025 van 14:00 tot 15:30 uur in Camera 5 van Forum Groningen.
Regisseur Pascalle Bonnier en enkele van de hoofdpersonen zijn bij deze première aanwezig. De toegang is gratis, maar kom op tijd, want vol is vol (175 plaatsen).
.
,,Door de ogen van de boer, de visser, de recreant, de ondernemer en de kunstenaar in het Middag-Humsterland en het Reitdiep-gebied zien we in de documentaire De Stem van het Landschap een landschap dat rijk is aan verborgen cultuurhistorie. Welke uitdagingen liggen er voor het gebied, wat schenkt het land ons, en wat vraagt het van ons terug? Hoe dromen we samen de toekomst, en hoe werken we samen aan die toekomst?”
Tekst: © Let’s Gro / Forum Groningen
Terugblik: Filmpremière De Stem van het Landschap
En vol was het. Afgeladen vol. Een mooi bewijs dat er onder bewoners, ondernemers en boeren veel belangstelling bestaat voor het oudste cultuurlandschap van Groningen. Dat ze het waarderen en de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten ervan in stand willen houden, voor nu én in de toekomst.
‘De film zorgde voor veel herkenning, mooie gesprekken en nieuwe verbindingen’, zo laat de Landschapswerkplaats de volgende dag weten.
,,Echt prachtig gedaan, ontroerend. De tranen stonden in mijn ogen.”
Bezoeker na afloop
Kon je er niet bij zijn? Niet getreurd. De film gaat met ingang van het nieuwe jaar op meerdere momenten en op verschillende plekken in reprise. Je hebt dus nog tal van kansen om De Stem van het Landschap te bekijken. Spoiler: mis hem niet, het is een waar document!
Beeld: © Landschapswerkplaats
Trailer De Stem van het Landschap
Het startschot voor de filmvertoning van De Stem van het Landschap wordt op 9 april 2026 gegeven. Bekijk hier de trailer:
Ik was er altijd al, lang voordat jij me zag. Lang voordat je vergat dat ik bestond.
Ik ademde eb en vloed en slibte jaar na jaar mijn eigen huid aan.
Ik was zee, ik werd land.
Ik droeg boeren op mijn rug. Al bijna 7000 jaar zet jij mijn land naar jouw hand.
Je bouwde wierden van mijn vlees waar je kinderen veilig sliepen.
Je kende mijn aderen, mijn heupen, mijn adem.
We werkten samen, maar jij wilde meer, verder, sneller en efficiënter. Je legt de rechte lijn over mijn kromme botten.
Wat je vroeg gaf ik, maar hoe lang kan ik nog geven?
Eerste schetsen landschapsvisie aangescherpt, aangevuld en omgedoopt tot landschapsgids
De gehoopte deadline om bewoners en initiatiefnemers nog voor de zomervakantie bijeen te roepen werd (ongetwijfeld mede door de verhuizing en zomerhectiek) niet gehaald. Wel kwamen de begeleidingsgroep, samen met de initiatiefnemers en experts van Landscape Collected, op 8 juli 2025 bij elkaar om de eerste schetsen van de landschapsvisie te bespreken. Daarbij werden de werkdocumenten aangescherpt en aangevuld. Daarnaast besloot men de landschapsvisie om te dopen tot landschapsgids.
Met de landschapsgids begeleidt het team van de Landschapswerkplaats bewoners, ondernemers en overheden richting de toekomst: in een gezamenlijke verkenningstocht naar ‘hoe het landschap de komende dertig jaar kan meegroeien met klimaatverandering, ruimte kan bieden aan landbouw en natuur, aantrekkelijk blijft om in te wonen en te recreëren en waarbij het erfgoed zichtbaar en beleefbaar blijft’.
Uitnodiging: ‘Neem een inkijkje in de landschapsgids’ en denk mee!
Op dinsdag 9 december 2025 (19:00-21:30 uur) wordt de eerste versie van de landschapsgids gepresenteerd bij Op Maarhuizen in Winsum. De Landschapswerkplaats nodigt je van harte uit voor een inkijkje. In de gids zie je per thema (er zijn er zes; je krijgt voor elk thema een korte toelichting) wat het Reitdiepgebied sterk maakt, welke kansen er zijn om dat te behouden en hoe toekomstige ontwikkelingen goed kunnen worden ingepast.
Uiteraard is men ook benieuwd naar jouw ideeën. Ook jouw inbreng helpt de gids aan te scherpen richting een definitieve versie. ‘Neem gerust een nieuwsgierige buur, kennis of collega mee’. Je vindt hier het programma (plus een aanmeldingsformulier) voor deze landschapsgids-‘inkijkavond’.
‘Rijk verleden, Rijke toekomst – Ons Perspectief voor het Reitdieplandschap’
‘Het Reitdieplandschap zit vol erfgoed. Niet al het erfgoed is even goed zichtbaar of beschermd’, lees je in de uitgebreide folder, waarvan door een massale opkomst – er waren op 9 december 2025 maar liefst 140 inwoners en belangstellenden naar Op Maarhuizen getogen – niet iedereen een gedrukt exemplaar meegegeven kon worden. ‘Tegenwoordig wordt dit erfgoed vaak minder gebruikt en zijn de onderhouds-kosten bovendien hoog’, vervolgt de tekst. ‘Daardoor verdwijnen deze eeuwenoude structuren langzaam uit het landschap. Door het erfgoed weer een functie te geven binnen hedendaagse opgaven, kunnen we het landschap herstellen en tegelijkertijd toekomst-bestendig maken’.
‘Ik gaf wat je vroeg, maar hoe lang kan ik nog geven?’
Kunnen we dat? Wat maakt het ‘Rijke verleden’ van het Reitdieplandschap zo sterk, dat we dat ‘mooi, leefbaar en toekomstbestendig’ kunnen houden en welke ideeën en keuzes zijn nodig voor een ‘Rijke toekomst’? Die vragen stonden op 9 december centraal tijdens de presentatie van ‘Rijk verleden, Rijke toekomst – Ons Perspectief voor het Reitdieplandschap‘, waarbij duidelijk wordt dat de termen ‘landschapsvisie‘ en ‘landschapsgids‘ zijn ingewisseld voor ‘perspectief op en voor het (Reitdiep)landschap‘.
“Ik gaf wat je vroeg, maar hoe lang kan ik nog geven?”, de hoofdvraag uit de hierboven beschreven film De Stem van het Landschap, waarin de hoofdrolspelers naar de toekomst van het Reitdieplandschap kijken, is volgens ’t Wad tot Stad-coördinator Lieke Jildou de Jong precies de reden waarom we nu samen een perspectief maken. Uiteraard werd de avond geopend met het bekijken van de trailer van de film. Zo gauw hij online komt, nemen we die in deze special (en in de ’t Wad tot Stad-afspeellijst op het Kunst en Landschap Noord-Nederland-YouTube-kanaal; abonneren mag) op. In 2026 vertoont de Landschapswerkplaats de volledige film op verschillende plekken in het Reitdieplandschap. Meer informatie daarover volgt in het nieuwe jaar. We houden je op de hoogte.
Beeld: © Landschapswerkplaats (Hanneke Langeslag)
Beeld: © K&L/RR
‘Waardevolle input en signalen waarmee we het perspectief kunnen aanscherpen’
Gemeente Het Hogeland laat Reitdiepgebied en Waddenkust bloeien
Er liggen ‘schitterende plannen’ klaar voor het Reitdiepgebied en de Waddenkust, meldt De Ommelander-journalist Hielko Merkus op 20 november 2025. ‘Een gebied waar landbouw, visserij en toerisme samenkomen én waar het mede door de rust en ruimte prettig wonen is. De gemeente Het Hogeland zet in op een gebied met toekomst, trots en perspectief en poetst deze parel verder op’, waarmee hij verwijst naar het Nij Begun-Ambitiedocument van de gemeente: ‘Eén ketting, vele parels, één verhaal‘, dat 10 dagen eerder het licht zag. ’t Wad tot Stad-project beschouwen de wethouders Arjen Nolles en Stefan van Keijzerswaard als één van die parels. Ze vertellen er enthousiast over:
Het Hogeland laat Waddenkust & Reitdiep bloeien
De Ommelander, Hielko Merkus, 20 november 2025
Het Verhaal van Het Hogeland – Van parels naar een snoer van kansen
‘De Waddenkust en het Reitdiepgebied zijn niet alleen prachtig om te zien – ze vormen de ziel van Het Hogeland’, zo beschrijft de gemeente haar ’t Wad tot Stad-parel. ‘Hier komen natuur, cultuur en economie samen. Hier voelen we wat ons Hogeland maakt: eigen, herkenbaar en vol karakter. Wij geloven in een Hogeland waar jongeren toekomst zien, waar dorpen bruisen en waar de natuur niet tegenover de mens staat, maar met haar meegroeit’. Ronkende teksten, maar het is een ‘ambitiedocument’, dus dan mag het.
De gemeente wil gaan ‘bouwen aan een regio die haar verleden koestert, maar met beide voeten in de toekomst staat’. “We bouwen aan een landschap dat werkt én leeft. Aan dorpen met toekomst, aan natuur die floreert, aan een cultuur van samen doen. Niet vanachter het bureau, maar met de voeten in de klei, samen met inwoners, ondernemers en partners. Want alleen zo kunnen we groeien – duurzaam, gedragen en in verbinding.” Ook deze wervende tekst kent inmiddels zijn uitwerking, want op 18 december 2025 meldt de gemeente Het Hogeland: ‘Het is officieel, vanaf 1 januari 2026 gaan we ‘vol energie aan de slag met het programma Waddenkust & Reitdiep!‘
Groen licht voor plannen Waddenkust en Reitdiepgebied
‘Waan je in de Middeleeuwen en zet schreden over de flanken van Nationaal Landschap Middag-Humsterland’
Na tal van zomeractiviteiten bestond het ‘grote genieten’ bij jubilaris ‘Visit Wadden‘ (campagneslogan van het UNESCO Werelderfgoed Waddenzee in de herfst van 2019!) uit het beleven van een wandeltocht langs de boorden van het Reitdiep en zijn voormalige, nog in het landschap zichtbare meanders.
,,Waan je in de Middeleeuwen en zet schreden over de flanken van Nationaal Landschap Middag-Humsterland“, viel te lezen in een van de eerste specials (11 oktober 2019) van Kunst en Landschap Noord Nederland, met daarin uiteraard aandacht voor wandelen in en door het Reitdiepgebied en Middag-Humsterland, maar ook aan de ‘spreekwoordelijk wandelende encyclopedie’ van het gebied: Ben Westerink. En aan zijn (prijswinnende) boek ‘Wierdenlandschap‘, dat op 12 oktober 2022 verscheen bij uitgeverij Noordboek. Klik op de illustratie hieronder om daar van alles over te weten te komen:
