THE CL!MATE MILES: Kunst en Landschap loopt virtueel mee! Van GRONINGEN naar GLASGOW (COP26) 6 t/m 29 oktober. Loop en help je mee?

The Cl!mate Miles, Kunst en Landschap ‘loopt’ virtueel mee. En jij kunt ons helpen!

Op 6 oktober gaat ie van start: ‘The Cl!mate Miles‘-wandeltocht van Groningen naar Glasgow, waar de internationale klimaat-conferentie ‘COP26‘ van de Verenigde Naties (31 oktober t/m 12 november 2021) plaatsvindt. Vanuit de Eemshaven in Groningen wandelt Marjan Minnesma, directeur van de duurzaamheids-organisatie Urgenda, in 25 dagen via Rotterdam naar Glasgow langs duurzame initiatieven.

Doel van The Cl!mate Miles: wereldleiders aanzetten tot aanscherping van acties om de klimaatdoelen van ‘Parijs’ uit 2015 te halen. ‘Let’s accelerate!’, we hebben meer actie nodig en geen dag te verspillen’, zegt Minnesma. Noorderlingen kunnen in de eerste week op verschillende plekken in de regio aanhaken. Meld je (hier rechtsboven) wel even aan!

The Climate Miles | Let’s Accelerate!, Urgenda, 9 september 2021.

The Climate Miles podcast

Beeld: ©Urgenda

Onderweg neemt Marjan Minnesma The Climate Miles-podcast op, waarin zij in gesprek gaat met koplopers in duurzaamheid. Zo lopen er wetenschappers met haar mee, directeuren van bouw- en netwerk-bedrijven, maar ook gaat ze in gesprek met jongeren die zich inzetten voor het klimaat. Beluister hieronder de Spotify-podcast-trailer. De dagelijkse podcast-afleveringen staan vanaf twee uur ’s middags hier voor je klaar. Abonneer je op dezelfde pagina via je favoriete podcast-app.

Nieuw rapport Urgenda: ‘Nederland 100% duurzame energie in 2030 – Het kan als je wilt’

Nederland kan een volledig duurzame energievoorziening realiseren in 2030. Dat zegt Urgenda, de landelijke organisatie voor innovatie en duurzaamheid die Nederland samen sneller duurzaam wil maken. In het herziene rapport ‘Nederland 100% duurzame energie in 2030. Het kan als je het wilt‘, zet Urgenda uiteen hoe het ‘5 keer anders’ kan op het gebied van wonen, vervoer, voedsel, produceren en energie opwekken.

Vooral op het gebied van industriële productie zijn volgens de organisatie grote stappen gezet en met industriële symbiose kan heel veel CO2-uitstoot worden vermeden.

,,Een scenario voor Nederland met 100% duurzame energie blijkt goedkoper en schoner dan doorgaan op de oude voet, schept 150.000 nieuwe banen, biedt energiezekerheid en is een motor voor innovatie.”


Urgenda

Het uitgangspunt van en de visie voor dit rapport is het streven naar een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem in 2030, zonder gebruik te maken van olie, kolen en gas en dus zonder CO2-uitstoot.

,,Het kan, er zijn geen technische belemmeringen, maar nu moeten we het ook willen.”


Marjan Minnesma. directeur Urgenda
Over Urgenda: Samen sneller duurzaam, Urgenda, 17 juni 2020.

Innovatieve projecten & verdieping in thema’s

Al wandelend van Groningen naar Rotterdam besteedt Minnesma aandacht aan duurzame projecten die zij en haar gevolg onderweg passeert. Zonnedijken, drijvende zonneparken, toekomstbestendige woningen, deelvervoer, energiecoöperaties, kruidenrijke graslanden, strokenteelt, groene bedrijventerreinen, herenboerderijen, green boarding, smart solar charging, houten windmolentjes en nog veel meer.

Daarnaast duikt ze iedere dag wat dieper in verschillende thema’s gerelateerd aan de klimaatcrisis. Hierbij kun je denken aan biodiversiteit, kringlooplandbouw, duurzaam ondernemerschap, circulair bouwen, verduurzaming en vergroening van de grote industrietakken, enzovoort.

Wat te denken bijvoorbeeld van de immense opgave de infrastructuur om te schakelen van gas op groene waterstof, waarvoor de Gasunie (en elektriciteitsleverancier TenneT) zich ‘gesteld zien’? Tijdens de proloog van The Climate Miles duikt Minnesma meteen het diepe in: in de eerste podcast spreekt ze over deze mega-innovatieklus met Hans Coenen, Vice President Corporate Strategy and Business Development bij de Gasunie.

Wordt groene waterstof, naast groene stroom, het nieuwe energie-systeem van de toekomst?

Voordat je deze podcast (hieronder) beluistert kun je kijken naar twee korte video’s, om je een beetje een beeld te geven van de ambities van Hans Coenen en zijn kompanen bij de grote energieopgave waar we met zijn allen de komende decennia voor staan. Wordt het gezamenlijke project van de Gasunie, Groningen Seaports, Shell, RWE en Equinor het grootste groene waterstofproject van Europa?

NortH2 (Nederlands), Gasunie Tube, 11 december 2020.

Gasunie hoopt landelijke infrastructuur in 2030 gereed te hebben voor gebruik waterstof als vervanger van fossiele brandstoffen

De Gasunie hoopt de landelijke infrastructuur ergens tussen 2027 en 2030 gereed te hebben voor het gebruik van waterstof als vervanger van fossiele brandstoffen. Dit betekent dat het bedrijf een enorme sprong voorwaarts kan maken door zijn infrastructuur te gebruiken om de waterstofmarkt te ontwikkelen en waterstof een betaalbaar en duurzaam gas te maken.

Gas- en elektriciteitsinfrastructuren zullen op elkaar moeten worden afgestemd om fluctuerende energiebronnen in het toekomstige energiesysteem te compenseren. Omdat een naadloos op elkaar afgestemd, verweven gas- en elektriciteitsnet de flexibiliteit moet geven die het energiesysteem nodig heeft, hebben Gasunie en TenneT begin 2019 de Infrastructuurverkenning 2050 gepubliceerd.

Dit rapport is het resultaat van een gezamenlijk onderzoek naar de ontwikkeling van een geïntegreerde energie-infrastructuur in Nederland en Duitsland. Uitgangspunt is de doelstelling van het Akkoord van Parijs (COP21), om in 2050 95 procent CO2-emissie-reductie te realiseren. (Uit: Hoe Gasunie haar doel inzet om de energietransitie te versnellen, Accenture, 28 augustus 2019.)

Gasunie werkt momenteel met Netbeheer Nederland en TenneT aan de Integrale Infrastructuurverkenning 2030 – 2050, ofwel II3050.

TenneT & Gasunie Infrastructure Outlook 2050 Animatie NL, TenneT, 27 juni 2019.

The Climate Miles podcast | Dag 1: Nieuwe waterstof-infrastructuur en vergroenen van de industrie, met Hans Coenen (Gasunie)

Best ingewikkelde materie, maar je bent nu goed voorbereid om de eerste Climate Miles-podcast met wat voorkennis te beluisteren. Zoals gezegd: de volgende (dagelijkse) podcasts vind je hier.

Freonen van Fossylfrij Fryslân zwaaien Climate Miles-gangers uit vanaf vertrekhal AG EMS in Eemshaven

Beeld: ©Fossylfrij Fryslân

Op 6 oktober zijn het de freonen (‘vrienden’ in het Fries) van Fossylfrij Fryslân die zich al vroeg bij het Urgenda-team voegen om de hal van de AG EMS-veerdienst in de Eemshaven om te bouwen tot vertrekhal voor The Climate Miles-gangers en ze uit te zwaaien. Om tien uur heet Marjan Minnesma iedereen welkom en vertelt waarom het urgenter is dan ooit, om stappen te zetten voor het klimaat. Mooi initiatief van onze Friese vrienden.

Nynke Laverman: ,,We kijken toe bij onze ondergang“

Beeld: ©Kees van de Veen

Aansluitend op Minnesma’s welkomstwoorden treedt Nynke Laverman in de vertrekhal op met het indrukwekkende ‘Your Ancestor‘ van haar nieuwste album en theatertour ‘Plant‘. Met Plant introduceert Laverman een ‘Slow Album Release’. Over de periode van een jaar laat ze haar nieuwe album groeien en brengt ze het nummer voor nummer uit – steeds samen met een podcast die het thema van die specifieke song behandelt. Voor deze podcasts interviewt Nynke samen met radio- en podcastmaker Lex Bohlmeijer wetenschappers, filosofen en podiumkunstenaars die haar inspireren.

Your Ancestor – Nynke Laverman (Official Music Video), Nynke Laverman, 25 september 2020.

Voor Nynke Laverman is Marjan Minnesma een heldin

Een van die inspiratiebronnen is ‘activiste’ Marjan Minnesma, die volgens haar in staat is nieuwe kennis direct om te zetten in daden. Ook als de wereld daar nog niet helemaal klaar voor is. Nynke interviewt Marjan voor haar podcast in de nazomer van 2021. Ze beschrijft Marjan daarin als volgt:

,,Ze importeerde met haar stichting Urgenda de eerste elektrische auto’s in 2009, regelde 50.000 zonnepanelen in 2010 en realiseerde vanaf 2014 honderden energieneutrale huizen. Een jaar later startte ze de Klimaatzaak tegen de Nederlandse Staat; een voorbeeld dat in vele landen navolging kreeg.“


Nynke Laverman

Voor Nynke is Marjan Minnesma een heldin. Samen met Lex Bohlmeijer bevraagt ze haar in onderstaande podcast over de status van de klimaattransitie anno nu. Ook vraagt ze zich af waar Marjan haar eindeloze optimisme vandaan haalt, zelfs als je op en in het ’nieuwe land’ woont – De Beemster, zes meter onder NAP.

‘We kijken toe bij onze ondergang’

Plant is een album over mens en natuur en in het bijzonder de klimaatcrisis, schrijft Leendert van der Valk, op de eerste Climate Miles-dag, op 6 oktober 2021 in NRC. ‘Op de elf liedjes klinkt ze dichterbij dan ooit, soms ís ze de plant. Dan ritselt ze, terwijl de beats van Sytze Pruiksma (haar man) versnellen en remmen. Centraal bij Plant staat het menselijk onvermogen om het eigen gedrag te veranderen. Door de onderzoekende toon is Laverman nergens doemdenkerig, maar optimistisch is ze ook niet. „We kijken toe bij onze ondergang.”’

Beeld: ©Kees van de Veen

‘We kijken toe bij onze ondergang’
Leendert van der Valk, NRC, 6 oktober 2021

Dag 1: woensdag 6 oktober 2021 – Eemshaven – Loppersum

De tocht naar Glasgow begint in een van de noordelijkste puntjes van Nederland: Eemshaven. Na een wandeling van 24 kilometer door het platteland van Groningen arriveren de miles-vreters in het door aardbevingen meest geteisterde dorp van de gemeente Eemsdelta: Loppersum. Onderweg heeft men uitzicht op windparken op zee, lopen ze langs ‘s werelds eerste grootschalige zonnedijk en vlak voordat ze tegen zessen bij de finish aankomen bij station Loppersum, bekijkt de groep klimaatversnellers de elektrische deelauto’s van ‘DeelSlee‘, een initiatief ontstaan vanuit energiecoöperatie Lopec maar dat gedragen wordt door 22 energiecoöperaties, zorgcoöperaties, dorpsverenigingen en de gemeente Loppersum.

Foto’s, filmpjes, de podcast, interessante artikelen: abonneer je op het ‘Dagverslag’ van The Climate Miles!

Beeld: screenshot Dagverslag 1: Eemshaven-Loppersum, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Hieronder kun je kijken naar een video uit het eerste Dagverslag van de wandeling Eemshaven-Loppersum. Terwijl Marjan Minnesma onderweg is, werken er achter de schermen vele Urgenda-medewerkers die van moment tot moment een live-verslag bijhouden. Foto’s, filmpjes, de podcastserie, de socials, interessante artikelen…en wat verder ten burele komt. Wil je elke dag een overzicht van The Climate Miles-activiteiten ’s avonds in je mail? Abonneer je dan op het Dagverslag! Nu snel door naar presentator Marga Witteman. Let’s accelerate!

Video-Dagverslag 1: Eemshaven – Loppersum

Dagverslag – Dag 1: Eemshaven – Loppersum, Urgenda, 7 oktober 2021.

Impressie dag 1: Eemshaven – Loppersum (6 oktober 2021)

Speciale afspeellijst voor The Climate Miles-2021 op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap

Loop en help je mee? Die vraag prijkt op de cover van deze blogbijdrage. Of je nu wel of niet meeloopt, een stuk van de route doet, een dag, een aantal dagen of zelfs de hele maand (er zijn er die dat doen!) meewandelt, van achter mijn bureau vraag ik om je hulp.

Om deze blogbijdrage een nog meer documentalistisch karakter te geven, mooier of informatiever te maken, klimaatactivistischer, meer aansporend te laten zijn, of omdat ik simpelweg dingen vergeten ben, verzoek ik je om me het volgende op te sturen: foto’s, filmpjes, videosuggesties, leuke, nare, belangrijke niet te missen of bespottelijke wederwaardigheden, bloopers, blaren, enzovoorts; je snapt wat ik bedoel. Mail me op: info@rosendalprodukties.nl en je hoort van me.

Voor wat betreft de videosuggesties: er is inmiddels op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap een speciale afspeellijst aangemaakt: The Climate Miles-2021: ‘Let’s Accelerate’. Bij aanvaarding (en besproken op deze website) zullen de video’s daarin opgenomen worden.

Voor alle duidelijkheid: het betreft de route van de eerste week van The Climate Miles door Noord Nederland: van dag 1 (woensdag 6 oktober: Eemshaven-Loppersum) tot en met dag 7 (dinsdag 12 oktober: Meppel-Zwolle). Na de rustdag (13 oktober) volgt Kunst en Landschap de Climate Miles-wandeltocht vanuit het bredere perspectief van klimaatverandering, zeespiegelstijging en de aanstaande klimaatconferentie in Glasgow.

Er wordt momenteel hard gewerkt aan de special ‘Van IPCC-zomerrapport tot COP26 Glasgow-2021‘ (werktitel). De eerste krabbels daartoe lees je hieronder naar aanleiding van het bezoek van klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, Marjan’s podcastgast op dag 5 van The Climate Miles, zondag 10 oktober. De Coninck was een van de hoofdauteurs van het Special Report on Global Warming of 1.5 °C van het internationale klimaatpanel IPCC (VN), dat in 2018 werd gepubliceerd.

Alvast dank.

Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland.

Dag 2: donderdag 7 oktober 2021 – Loppersum – Groningen

Beeld: screenshot Dagverslag 2: Loppersum-Groningen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Die handige Dagverslagen schelen mij natuurlijk een hoop werk, hoewel…? Zoals je hierboven naar aanleiding van de eerste dag hebt kunnen zien, zoek ikzelf ook de verdieping op. Niet in de laatste plaats om daaruit nieuwe inzichten en ervaringen op te doen, die op hun beurt weer kunnen leiden tot een bespreking in deze of een van de andere specials van het multimediale platform in oprichting: Kunst en Landschap Noord Nederland.
(Klik voor de specials op het categorieën-icoontje rechts bovenaan de pagina.)

OOG TV, Omroeporganisatie Groningen, interterviewt drie deelnemers van The Climate Miles-tocht Loppersum-Groningen

Kunst en Landschap Noord Nederland gaat met ingang van volgend jaar de grote veranderopgaven (transities) op een journalistiek vernieuwende manier in beeld brengen. Uiteraard staat het Noorden daarbij centraal. Maar – meer dan dat – wijst het platform de (noordelijke) burger, de mensen die er wonen, werken en recreëren, de gebruikers van het (toekomstig) landschap en hun omgeving een centrale positie en rol toe. Zij zijn het immers die de lasten en lusten van de (grote) veranderingen ondervinden. Kunst en Landschap zal in haar berichtgeving scherp focussen op een eerlijke verdeling daarvan.

Climate Miles gestart in Eemshaven: in 23 dagen naar Glasgow lopen

In onderstaande OOG TV-reportage, onderweg van Loppersum naar Groningen, komt uiteraard Marjan Minnesma aan het woord, maar ook twee deelnemers. Ook zij vinden dat politiek en bedrijfsleven de burger meer serieus moeten nemen, dat ze in moeten zien dat veel mensen zich zorgen maken over klimaatverandering. Dat is overigens niet de enige reden:

,,Ik vind het heel belangrijk om andere mensen te ontmoeten die ook over dit onderwerp praten en het belangrijk vinden. Daarnaast loop ik een estafette met mijn familie: gisteren liep ik een stuk met mijn tante en mijn moeder en oom lopen ook een deel mee. Op die manier doen we samen een deel van de route.”


Vera Santing (deelnemer The Climate Miles Loppersum-Groningen)
Beeld: ©Rieks Oijnhausen

Climate Miles gestart in Eemshaven: in 23 dagen naar Glasgow lopen
Sebastiaan Scheffer, OOG TV, 6 oktober 2021

“Politiek en bedrijven moeten zien dat veel mensen zich zorgen maken”, OOG Groningen, 7 oktober 2021.

Muntendammers lopen wandeletappe mee van The Climate Miles

,,We lopen mee om aandacht te vragen voor het klimaat. We lopen twee dagen. Zondag lopen we van Beilen naar Hoogeveen. Gisteren heeft onze buurvrouw Eline Ringelberg ook mee-gelopen.”


Peter de Wekker
Beeld: ©Menterwolde.Info

Muntendammers lopen wandeletappe mee van The Climate Miles
Menterwolde.Info, 7 oktober 2021






.

Video-Dagverslag 2: Loppersum – Groningen

Zo, de twee trips in de provincie Groningen zitten erop. Kijk hieronder naar de video van de tweede dag, de wandeltocht van Loppersum naar het letterlijke eindstation Groningen. Lulu Linders vertelt je er alles over.

Dagverslag – Dag 2: Loppersum – Groningen, Urgenda, 8 oktober 2021.

Impressie dag 2: Loppersum – Groningen (7 oktober 2021)

Dag 3: vrijdag 8 oktober 2021 – Groningen – Assen

Beeld: screenshot Dagverslag 3: Groningen-Assen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Op dag 3, de langste etappe van The Climate Miles (zo’n 30 kilometer) wordt er gewandeld over het Groningse en Drentse platteland. Podcast-gast is schrijver Babette Porcelijn van ‘Het happy 2050 scenario‘. Er staan verder weer prachtige ontmoetingen in het Dagverslag (3). De wandelaars lopen vanaf het station Groningen langs het Noord Willems-kanaal de stad uit richting het Paterswoldsemeer. Via Yde en Vries belanden de Climate Milers in het Drentse Assen.

Ik stuitte onlangs op een bericht van de Drentse Klimaatcrisis Coalitie dat ik je niet wil onthouden. Uiteraard lopen ze (in groten getale) mee. De landelijke pendant gaat overigens tijdens de COP26 in Glasgow ook de straat op. Daarover lees je hieronder meer.

Drentse Klimaatcrisis Coalitie doet oproep aan FNV-leden om slaapplaatsen beschikbaar te stellen

Beeld: ©Drentse Klimaatcrisis Coalitie

The Climate Miles komen door Drenthe
Oproep aan FNV-leden om slaapplaatsen beschikbaar te stellen
Redactie Drentse Klimaatcrisis Coalitie, 29 september 2021



.

,,De (Drentse Klimaat-, red.) coalitie wil er voor zorgen dat de deelnemers zich in Drenthe welkom voelen, kunnen zien welk belang Drenthe hecht aan groene, eerlijke en snelle maatregelen om ons klimaat te redden:”


Drentse Klimaatcrisis Coalitie

De Klimaatcrisis Coalitie: ‘Op straat voor een leefbaar klimaat!’

Beeld: ©Teresa-Borasino (Fossielvrij-NL)

De Klimaatcrisis Coalitie is een samenwerkings-verband van de nationale organisaties Oxfam Novib, Fridays For Future, Greenpeace, Extinction Rebellion, FNV, Fossielvrij NL, Milieudefensie, Grootouders voor het Klimaat en Code Rood en wordt gesteund door tientallen andere (regionale en lokale) organisaties. De Klimaatcrisis Coalitie ‘roept het kabinet op om ambitieuze, eerlijke klimaatplannen te maken voor een weerbaar heden en een leefbare toekomst’.

,,De klimaatcrisis is nu. Steeds meer mensen worden getroffen door bosbranden, overstromingen en hongersnoden. Toch doet het Nederlands kabinet al jaren te weinig om mensen in binnen- en buitenland te beschermen. Daarom gaan we zaterdag 6 november de straat op in Amsterdam.“


Klimaatcrisis Coalitie
De Klimaatcoalitie, De Klimaatcoalitie, 19 januari 2021.

De Klimaatcrisis Coalitie organiseert op zaterdag 6 november 2021 de grootste klimaatdemonstratie ooit in Nederland gehouden: de Klimaatmars in Amsterdam (aanvang 13:00 uur). Mensen uit alle hoeken van de wereld gaan die dag de straat op voor een leefbaar klimaat. Dat moet volgens de Coalitie ook in Nederland gaan gebeuren:

,,Ook in Nederland laten we massaal van ons horen, en jouw stem is hierbij onmisbaar. Dit is hét moment voor actie. Dus kom naar Amsterdam en doe mee.“


Klimaatcrisis Coalitie

Video-Dagverslag 3: Groningen – Assen

Manon Hoijtink neemt je mee langs een groot aantal duurzame initiatieven tussen Groningen en Assen. De deelnemers worden bij de start aangemoedigd door de Groninger wethouder Philip Broeksma. Ze ontmoeten de Dakspotters van Zon Op Alle Daken, in Yde bij Openbare Basisschool De Duinstee staat de Snackbar van de Toekomst opnieuw klaar met een foodtruck voor de door de provincie Groningen gesponsorde lunch. In Drenthe breekt een schooldakrevolutie uit – Cilian Terwindt vertelt je er alles over.

Dagverslag – Dag 3: Groningen – Assen, Urgenda, 9 otober 2021.

Impressie dag 3: Groningen – Assen (8 oktober 2021)

Dag 4: zaterdag 9 oktober 2021 – Assen – Beilen

Beeld: screenshot Dagverslag 4: Assen-Beilen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Op dag 4 hebben Anne-Maartje Ordelman (directeur Retail NS stations) en Reinout Wissenburg (manager Strategische Duurzaamheid) de wandelschoenen aangetrokken voor een gesprek tijdens de route (ieder zijn (en haar) eigen podcast) met Marjan Minnesma over afvalvrije stations en duurzaam bermbeheer langs sporen. In hun kielzog: een groep NS-medewerkers – bestuurders en directeuren (ander personeel: ‘spoorloos’?). Urgentie van de dag: afname van biodiversiteit!

Land van Ons, een succesformule?

Biodiversiteit? Dit verhaal begint in de zomer van 2019. Van corona is nog helemaal geen sprake, schrijft Emiel Hakkenes in Trouw op 23 april van 2020. Franke Remerie, ooit bedenker van de treintaxi en later bestuurslid van scholen en interimmanager bij bedrijven, zit in zijn tuin in Warnsveld, bij Zutphen. Hij woont aan een zandweg. Het is er stil, de tuin is weelderig, om niet zeggen: wild. Een handvol honden scharrelt rond. Een vlinder dwarrelt om de tuintafel, aangetrokken door de geur van de wespenvanger. Al twintig jaar, zegt Remerie, is hij ‘professioneel probleemoplosser’. “Maar af en toe wil ik daar uit stappen. Dan wil ik iets belangrijks doen, maar wel met mijn hoofd bezig blijven.”

In biodiversiteit en biologische landbouw scoort Nederland slecht, zegt Pieter Hotse Smit twee maanden later in een artikel voor de Volkskrant. Een coöperatie die daar iets aan wil doen – hij doelt op het burgerinitiatief Land van Ons dat dit jaar (2021) doordrong tot de top-tien van Trouw-de Duurzame 100 – vraagt burgers hun spaargeld te steken in landbouwgrond. De gekochte hectaren worden dan verpacht aan duurzame boeren. Bedenker van deze constructie is Franke Remerie het brein achter de biologische landbouwcoöperatie. In de zomer van 2020 telde Land van Ons 5.500 leden leden, herfst 2021: zo’n 10.000 meer. Een succesformule?

‘Land van Ons’, Land van Ons, 21 februari 2020.
Beeld: ©Hanne van der Woude

Franke Remerie geeft boerengrond een tweede leven, en u kunt daarbij helpen
Emiel Hakkenes, Trouw, 23 april 2020






.

‘Biodiversiteit als rendement’: samen grond kopen om het landschap te herstellen
Pieter Hotse Smit, de Volkskrant, 10 juni 2020

Video-Dagverslag 4: Assen – Beilen

Dagverslag dag 4: Assen – Beilen, Urgenda, 9 oktober 2021.

Impressie dag 4: Assen – Beilen (9 oktober 2021)

Dag 5: zondag 10 oktober 2021 – Beilen – Hoogeveen

Beeld: screenshot Dagverslag 5: Beilen-Hoogeveen, bewerking: RR/K&L. (Klik om te openen!)

Op zondag 10 oktober vertrekt de groep klimaat-lopers vanaf station Beilen om via het Nationaal Park Dwingelderveld, de stilste (en donkerste) plek in Nederland en het grootste (natte) heidegebied van West-Europa, in Hoogeveen te geraken. Een aantal prominenten loopt mee, onder wie Maarten van Poelgeest, voorzitter van de ‘Tafel Gebouwde Omgeving‘ (Klimaatakkoord), en Kathalijne Buitenweg, van GroenLinks. Ook worden ze vergezeld door de initiatiefnemers van het Instagramaccount 52wekenduurzaam, die het hele jaar door elke week weer een nieuwe duurzame uitdaging bedenken.

Podcastgast van de dag: klimaatwetenschapper Heleen de Coninck

Beeld: klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, ©Urgenda.

Deze dag is klimaatwetenschapper Heleen de Coninck Marjan’s podcastgast. De Coninck was een van de hoofdauteurs van het Special Report on Global Warming of 1.5 °C van het internationale klimaatpanel (van de Verenigde Naties) IPCC, dat in 2018 werd gepubliceerd. In dit rapport besteedt het panel uitgebreid aandacht aan het verschil tussen 1,5 graad en 2 graden opwarming wat betreft de impact op de aardse ecosystemen. Het thema van de podcast staat dan ook in het teken van de wereldwijde klimaatwetenschap en de toenemende urgentie van opwarming van de aarde.

The Climate Miles: vervolg special Kunst en Landschap

Beeld: ©RR/K&L

JOHAN VAN VEEN, ‘Vader van het DELTAPLAN’, EUROPOORT en de EEMSHAVEN, komt tot leven in muziektheatervoorstelling ‘HAIM’

Briljante maar vergeten pionier Johan van Veen krijgt tweede leven in de Eemshaven in muziektheatervoorstelling HAIM

In het hart van de zeehaven, met zeecontainers, havenkranen en windmolens als decor, speelt PEERD Theater van 8 tot en met 19 september ‘HAIM’: muziektheater in en over de Eemshaven, een gebied waar gedurende één mensenleven alles veranderde. De bedenker van de grootscheepse anker-plaats was Johan van Veen: vader van het Deltaplan, de Europoort en: de Eemshaven.

Aan de hand van interviews, videoprojecties, live-muziek en in de tijd gestapelde scènes, neemt de theatergroep je – samen met een 16-koppig koor-ensemble – mee langs het turbulente verhaal van en over het Eemshavengebied. Een verhaal over thuisgevoel – ’haim’ is Gronings voor ’erf’, ’laand’, wie hoort de grond toe?, maar laat zich ook vertalen als ‘je thuis voelen’ – verandering, acceptatie, desillusie, maar ook over hoop. 

HAIM: muziektheater in en over de Eemshaven, Peerd Theater, 17 juni 2021.

De tiende van PEERD Theater, dus dat mocht groot worden

HAIM komt uit de koker van artistiek leider Theo de Groot, die met de megavoorstelling in 2021 (eigenlijk 2020, maar ja, Corona) stevig wil uitpakken. Het is immers de tiende productie van ’zijn’ PEERD Theater in twaalf jaar, met Groningen als kader en titels als Groot HunzelandHerstel van de ToekomstTimber Town Follies en Hoes en Heerd.

HAIM moest groot(s) worden. Samen met scenarioschrijver Jan Veldman (Boven Wotter, Uut de Hoogte, Aardappelwestern Hände Hoch), die is aangetrokken als co-auteur en Groningen als zijn broekzak kent, moest dat gaan lukken.

Dagblad van het Noorden blikt vooruit op HAIM

Ruig, industrieel. Vormgever Harm Naaijer hoefde geen seconde na te denken toen De Groot hem benaderde voor een speel- en publiekslocatie op deze plek, schrijft cultuurjournalist Eric Nederkoorn op 31 augustus in een paginagroot artikel over HAIM in Dagblad van het Noorden. Containers. Die gingen het basisframe van HAIM bepalen. De fraaie (vooraankondigings-) reportage van Nederkoorn heb ik hieronder (ook voor niet-abonnees op de krant) integraal opgenomen.

,,Ik wist ‘t direct. Ik heb vaker met containers gewerkt. Ik vind dat fantastisch.”


Harm Naaijer, (decor)ontwerper

De zeecontainers fungeren tegelijkertijd als windschermen voor de spelers en het publiek op de tribune. Naaijer, die blijkens zijn website iets heeft met ’mobile architecture’, gaat in het ontwerp ook in de slag met grote aardappelkisten. De relatie met (verloren gegane) landbouwgrond is daarmee gelegd, ze komen zogezegd niet uit de lucht vallen!

HAIM 🟠 Theater in opbouw, PEERD Theater, 23 augustus 2021.

’Je moet hier echt een keer geweest zijn om te voelen wat het is. Alleen de reis hier naartoe is al prachtig.’

Eerder ontwierp Harm Naaijer het decor voor meerdere producties van het NNT, voor staatstheaters o.a. in Oldenburg, Marburg en Potsdam en voor De Stormruiter, een van de grootste theaterproducties ooit in Friesland. Dit is toch wel een bijzonder project voor hem, zo meldt de Eemskrant op 27 augustus. Naaijer: ,,De Eemshaven is een gekke locatie voor een theater. Dat vind ik mooi. Normaal gesproken kom je hier niet. Je mag hier niet eens komen.”

,,Je moet hier echt een keer geweest zijn om te voelen wat het is. Alleen de reis hier naartoe is al prachtig. Vanuit de stad wordt het steeds leger. We zijn omringd door windmolens, en sleepboten. Het theater smelt samen met de haven.’’ 


Harm Naaijer

,,Het is een geweldige vondst om niet via opgesmukt groen en coniferen te concurreren met andere openluchtspelen. De locatie is rauw en open…’’


Jacques d’Ancona, journalist
HAIM 🟠 Bekijk het theater, PEERD Theater, 24 augustus 2021.

PEERD Theater en ‘De Verhalen van Groningen’ halen verhalen op met twee ‘Verhalencafé’s’

Al in het najaar van 2019 gaan de theatermakers van PEERD op pad om verhalen te verzamelen van en over de mensen die in het Eemshavengebied wonen en werken. Samen met De Verhalen van Groningen wordt een tweetal Verhalencafés georganiseerd, elk met een geheel eigen insteek. Eén in restaurant Eemshaven op 31 oktober in Losdorp, een tweede op 7 november in Molen De Goliath, in Eemshaven.

Eemshaven van lelijk eendje tot Icarus?

Beeld: De Eemshaven, ©WMC (De Verhalen van Groningen)

De Eemshaven was een lelijk eendje dat na veel opstartproblemen uitgroeide tot een mooie zwaan. Maar begint de mooie zwaan inmiddels niet te veranderen in een Icarus, de hoogvlieger die genadeloos ten val kwam? Die vraag stelt Els Zwerver zich naar aanleiding van de bijeenkomst in restaurant Eemshaven. Ze tekent de verhalen op van zo’n dertig geïnteresseerden die aanwezig zijn bij het eerste Verhalencafé over de haven aan de noord-oostelijke rand van Nederland in: ‘Eemshaven van lelijk eendje tot Icarus?‘. Resultaat: een prachtige bundeling van verhalen met diverse links naar artikelen over de Eemshaven en zijn grondlegger, Johan van Veen.

,,Er is veel platgewalst voor industrie, denk aan de dorpen bij Delfzijl. In discussies kwam steeds weer naar voren dat we dit moesten doen om de teloorgang van de landbouw op te vangen. Er verschenen dikke nota’s: de Eemshavennota, de Beleidsnota Ruimtelijke Ordening Groningen, enzovoort. Die gingen allemaal uit van uitbreiding.”


Jan Köller (1946), jarenlang raadslid (PvdA) en betrokken bij het waterschap
Beeld: Verhalencafé restaurant Eemshaven. ©Duncan Wijting, De Verhalen van Groningen.

’Dit was dé kans om een theater te bouwen, hier op deze plek, er zit hier zoveel emotie’

Zoals veel meer producties kende HAIM door Corona een lange, lastige aanloop. ,,De helft van de tijd ging zitten in de locatiekeuze”, zegt De Groot. ,,We zouden eerst in en om de vertrekterminal van de Borkumlijn spelen, een prachtplek, maar dat lukte niet door allerlei veiligheidsvoorwaarden.” Later gaat het aanvankelijke idee: spelen in een spiegeltent, ook overboord.

Algehele malaise: spelers krijgen vanwege al het uitstel andere verplichtingen, ook potentiële regisseurs haken af. Maar, uiteindelijk kwam het goed. In juli (2021, red.) werd alsnog via de voorzitter van PEERD Theater (Ids Postma) een regisseur gevonden: Kees Scholten van het Amsterdamse Volksoperahuis. Hij gaat vol enthousiasme en op alle fronten meedenken, over vorm, inhoud en – Scholten is ook muziektheaterman – met de componist.

Verandering doet pijn, maar biedt ook kansen, zou je kunnen zeggen. De Groot: ,,Ik kende hem niet. Hij zei ja, en het klikte fantastisch. Zo’n voorstelling dichtbij de mensen, daar is deze regisseur geknipt voor.

Het accent van de voorstelling lijkt door Scholten’s komst te verschuiven van het Eemshavengebied naar de geestelijk vader ervan.
In de trein op weg naar een vergadering over de Eemshaven (!) overlijdt Johan van Veen, in 1959. Twee engelen begeleiden hem naar de ‘andere kant’, laten hem de toekomst zien, een toekomst die hijzelf nooit heeft meegemaakt. Alles trekt aan zijn geestesoog voorbij, zodat hij met rust… kan gaan.

Beeld: De Telegraaf, 10 december 1959. (Bron: Hans Middendorp, Historiek, 13 oktober 2020).

Making off “Haim”, muziektheatervoorstelling, Kroon Videowerk, 16 juli 2021.

Kees Scholten in gesprek met Astrid de Jong over HAIM in Volgspot-podcast (Radio 5)

Kees Scholten was op 31 augustus (op afstand) ‘te gast‘ in een Radio 5-podcast van Volgspot. Presentator Astrid de Jong schakelde vanuit Hilversum voor een rechtstreekse verbinding met Scholten, die, net na een doorloop met de spelers, onderuit hangt in een bouwkeet, midden op het Eemshaventerrein tussen de Emma– en Julianahaven.

Kees Scholten over Haim, theater in de Eemshaven, Volgspot (podcast Radio 5), 31 augustus 2021.

Eric Nederkoorn: ’Briljante pionier krijgt tweede leven’

Beeld: screenprint artikel Eric Nederkoorn, ©Dagblad van het Noorden, 31 augustus 2021.

De Eemshaven, wat was het, wat is het, wat moet het worden?

Beeld: ©OHH/DS

Verslaggevers Petra Agricola, Dick Stoppels en cameraman Willem Kroon trokken er voor Omroep Het Hogeland een paar keer op uit om alle voorbereidingen van HAIM op de voet te volgen en vast te leggen. Ze presenteren: Johan van Veen en HAIM – Wat was het, wat is het, wat moet het worden?
.

Uiteraard komen de drie hoofdrolspelers aan het woord: Max Sietsema, die het een eer vindt om Johan van Veen te spelen, Janneke Jager, die voor het eerst in het Gronings zingt (haar moeder zal trots zijn) en Roger Goudsmit, die door HAIM regelmatig overmand wordt door saudade-gevoelens. De zee, de haven… schippersmensen, dat is een gevoel, dat kan ik niet uitleggen, zegt productie-assistente Andrea Nieboer.

Making off “Haim” , muziektheatervoorstelling Eemshaven, Kroon Videowerk, 1 september 2021.

HAIM-afspeellijst op YouTube-kanaal Kunst en Landschap: ’HAIM: muziektheater in en over de Eemshaven’

Om alle video’s van en over HAIM goed te kunnen volgen is er een speciale afspeellijst aangemaakt op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap: ’HAIM: muziektheater in en over de Eemshaven’. Ik probeer hem zo up to date mogelijk te houden. Voor videosuggesties voor opname in de lijst hou ik me uiteraard aanbevolen.

Verleden, heden en toekomst van de Eemshaven muzikaal vervlochten

Beeld: ©PEERD Theater

Hier past een koor, concludeerde regisseur Kees Scholten toen hij de sfeer proefde voor een theater opgebouwd uit zeecontainers aan de kade van een grote haven, tussen windmolens en (zware) industrie. Hij kan beschikken over een 16-koppig koor-ensemble, een batterij aan getalenteerde muzikanten en een sterk zingende hoofdrolspeelster, Janneke Jager.

Aan de gerenommeerde muzikaal leider Lubertus Leutscher de opdracht om een ander aaneen te smeden, op elkaar af te stemmen. Daarin wordt hij gesteund door arrangeur Boudewijn Ruigrok en repetitor Cas Straatman. Plus een volgens Leutscher ‘mooie compositie, neigend naar lichte muziek, soms met een vleugje Debussy. De mooie en effectieve muziek is gecomponeerd door (zoon van Max) Remco Sietsema, die ook verantwoordelijk is voor de HAIMtitelsong – rijp voor de (noordelijke) hitlijsten. Die kun je hieronder (ook) beluisteren.

HAIM 🟠 Ontmoet muzikaal leider Lubertus Leutscher, PEERD Theater, 11 september 2021.

HAIM-titelsong door Remco Sietsema

HAIM titelsong, PEERD Theater, 2 juli 2021.

Theo de Groot op bezoek bij Anja Poelma in omroepstudio Het Hogeland voor ’Het Cultuurtje’

Op 2 september 2021 is de artistiek leider van PEERD Theater (en docent Groninger taal- en letterkunde), Theo de Groot, te gast bij presentator Anja Poelma in ’Het Cultuurtje’, een wekelijks kunst- en cultuurprogramma van Omroep Het Hogeland. Zoals de naam van het programma doet vermoeden, kun je nu koffie of thee gaan zetten of halen om er eens lekker voor te gaan zitten, maar ik kan je geruststellen: de uitzending is ingekort in verband met omroeprechten. De ’liedjes’ zijn eruit geknipt. Luister naar een 36 minuten durende leuke en onderhoudende conversatie. Koffie of thee erbij mag natuurlijk.

Het Cultuurtje met Theo de Groot, artistiek leider Peerd theater, docent Groninger taal-letterkunde, Het Cultuurtje, 2 september 2021.

10 september 2021: première en aftermovie muziektheatervoorstelling HAIM

Of de ’ommezwaai’ in het concept van HAIM goed uitpakt, moet je zelf beoordelen. Hieronder een korte impressie van de première-voorstelling van 10 september plus een aftermovie met korte reacties, waaronder die van van Jacques d’Ancona. Het is te hopen dat je beter weer treft dan ik, de première werd vanwege het slechte weer een half uur uitgesteld. Gelukkig had ik een pluutje mee, al was die tijdens de voorstelling (na de plensbuien) niet meer nodig, Mocht natuurlijk ook niet. Uitgedeelde poncho’s moesten soelaas bieden.

Premiere Muziektheatervoorstelling HAIM, Kroon Videowerk, 11 september 2021.
HAIM 🟠 De première-aftermovie!, PEERD Theater, 12 september 2021.

De voorstelling aan de Borkumweg 2 is tot en met 19 september te zien. HAIM is alleen met de auto of eventueel per fiets te bereiken. De eindtijd van de voorstelling is te laat om met het openbaar vervoer terug te reizen. Als je een kaartje hebt weten te bemachtigen: heel veel plezier bij HAIM!

HAIM en Kunst en Landschap Noord Nederland

PEERD Theater wil met de voorstelling HAIM de verborgen schoonheid van de haven naar de oppervlakte brengen en de spanningsvelden tussen natuur en industrie, oud en nieuw, oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers laten zien, zo valt te lezen in een bericht van het Waddenfonds, een van de subsidiegevers van HAIM. ,,Want de Eemshaven heeft veel van de oorspronkelijke pracht en praal van de natuur vernietigd, maar heeft ook nieuwe mensen, bedrijven en werkgelegenheid gebracht naar een gebied dat werd geteisterd door werkloosheid’’, aldus Stichting Peerd.

In dat spanningsveld van tegengestelde belangen vond HAIM zijn oorsprong. Daar moeten wij als PEERD Theater als het ware een beetje tussendoor balanceren, zegt Theo de Groot.

,,Wij willen het niet opnemen voor een van beide ’partijen’. HAIM is geen activistische voorstelling. We proberen er een gulden middenweg in te vinden.“


Theo de Groot, artistiek leider PEERD Theater
Making off `Haim`, muziektheatervoorstelling, Kroon Videowerk, 3 juli 2021.

De Groot wil met HAIM nadrukkelijk voor dialoog pleiten. Of hij die met deze ‘verhalende’ voorstelling entameert, kracht bijzet, laat ik, zoals gezegd, aan je eigen beoordeling over. In ieder geval raken zijn drijfveren, bezieling en enthousiasme aan een van de hoofdpijlers van Kunst en Landschap:

,,In de zoektocht naar oplossingen voor de transities die op ons afkomen kunnen kunst en cultuur de motor voor verandering(sgezindheid) zijn, als spiegels van en voor ‘verbeelding’ van een hoopvolle toekomst.”


Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap
Beeld: (voorlopig) beeldmerk/blikvanger Kunst en Landschap Noord Nederland, ©RR/K&L.

Oostpolder moet plaatsmaken voor uitbreiding Eemshaven

Kunst en Landschap volgt de ontwikkelingen in het Eemshaven- en Waddengebied op de voet. Er staat nogal wat te gebeuren de komende jaren als het aan de (master)plannen van de provincie Groningen, de gemeente Het Hogeland en Groningen Seaports ligt.

Veel van die plannen schreeuwen om een (bottom-up), gebiedsgerichte en integrale oplossingsstrategie, waar tot op heden weinig goeds van te merken is. Helemaal niet voor de bewoners grenzend aan of in de nabijheid van de Oostpolder, waar plannen zijn voor uitbreiding van een (600 hectare) ‘groen‘ industrieel bedrijventerrein (met o.a. datacenters en windmolens). Ze voelen zich niet, op zijn minst te laat, gehoord.

Oostpolder moet plaatsmaken voor uitbreiding Eemshaven, Kunst en Landschap (Bron: EenVandaag), 23 april 2021.

Multimediaal platform Kunst en Landschap Noord Nederland brengt de transities in beeld

Beeld: ©Hans Middendorp / familiearchief Van Veen

Terug naar Johan van Veen, geen onbekende voor Kunst en Landschap. Sterker, het multimediale platform in oprichting maakt(e) een special, waarin hij pontificaal bovenaan prijkt en uitgebreid beschreven wordt: ‘HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING‘.

Deze blog – ik heb hem inmiddels ‘blogboek’ gedoopt – start met de crossmediale campagne ‘Het water komt’ van Correspondent-journalist Rutger Bregman en reacties daarop. Hij vervolgt met een uitgebreide beschrijving van de Vader van het Deltaplan, bedenker van Europoort en de Eemshaven.

Johan van Veen bij het afscheid van Rijks-waterstaat in 1958

,,Als er nu één verhaal verteld moet worden, dan is dat het verhaal van Johan van Veen. Een van de grootste Nederlanders aller tijden. Hij was de vader van de Deltawerken, en zijn verhaal laat zien: we kunnen de strijd tegen het water opnieuw winnen.”


Rutger Bregman

De special zit inmiddels boordevol informatie en – in breed perspectief besproken – opiniestukken op het gebied van klimaatverandering, zeespiegelstijging en waterbeheersing

Rutger Bregman: Het water komt, De Correspondent, 29 januari 2020.

Special Kunst en Landschap: ‘Het water komt, zorgen om de stijging van de zeespiegel en klimaatverandering‘

Beeld: ©RR/K&L

HET WATER KOMT, zorgen om de stijging van de ZEESPIEGEL en KLIMAATVERANDERING
Robert Rosendal voor Kunst en Landschap Noord Nederland, v.a. 1 februari 2020

Special Kunst en Landschap: ‘Stappen naar een natuur- en landschapsinclusieve kringlooplandbouw, hoe daartoe te komen?‘

De strijd om de ruimte is in alle hevigheid losgebarsten. In de noordelijke kleigebieden in Groningen vormt de teelt van pootaardappelen de spil van het akkerbouwsysteem. Het inruilen van (uiterst vruchtbare) landbouwgrond ten behoeve van bijvoorbeeld een bedrijventerrein in de Oostpolder levert natuurlijk spanningen op. Daarnaast vraagt de maatschappij steeds meer van de boer, met name op het gebied van verduurzaming en circulariteit. Toverwoord daarbij is: kringlooplandbouw.

De sector staat onder grote druk: regelgeving vanuit de overheid, klimaatverandering (in het geval van de kleiboeren: het grondwater wordt zouter door de stijgende zeespiegel en een tekort aan zoet regenwater) een uitgeputte bodem (kunstmest, gewasbeschermings-middelen), verzilting (door verzilting neemt het chloridegehalte in de bodem toe wat er voor zorgt dat veel gewassen niet meer goed kunnen groeien), dierenwelzijn en te lage prijzen.

Kunst en Landschap brengt met de special ‘STAPPEN NAAR een natuur- en landschaps-inclusieve KRINGLOOPLANDBOUW, hoe daartoe te komen?‘ de transitie van het noordelijke landbouw- en voedselsysteem in beeld.

,,Biologisch, natuurinclusief, kringlooplandbouw, circulair, agro-ecologie – welk label er ook aangehangen wordt, een integrale, gebiedsgebonden landschapsinclusieve aanpak is nodig om de omslag in de (Noord) Nederlandse landbouw te kunnen realiseren.”


Robert Rosendal, initiatiefnemer Kunst en Landschap
Beeld: ©RR/K&L

STAPPEN NAAR een natuur- en landschapsinclusieve KRINGLOOPLANDBOUW, hoe daartoe te komen?
Robert Rosendal voor Kunst en Landschap Noord Nederland, v.a. 13 januari 2020

20 afleveringen documentaire tv over de Eemshaven! YouTube-kanaal Kunst en Landschap: ‘Mensen maken de Eemshaven’

De Eemshaven is volop in ontwikkeling, meldt (de noordelijk) mediaspecialist Pro-Time (onderdeel NDC Mediagroep) op haar website ter promotie van een van haar bijzondere producties: de tv-serie ‘Mensen maken de Eemshaven’. In de serie, die in 5 afleveringen werd uitgezonden op RTV Noord en RTL-Z in 2012 (!), laten mensen uit de omgeving van de haven zien wat dit betekent voor de economie, de werkgelegenheid en de natuur‘.

Mensen Maken de Eemshaven, promo RTL Z, Pro-Time Broadcast BV, 3 september 2012.

Een serie van 15 afleveringen met dezelfde titel, ‘Mensen maken de Eemshaven’ (dus zónder de toevoeging ‘RTLZ‘) werd een jaar eerder door RTV Drenthe uitgezonden. Je kunt beide series via de afspeellijst ‘Mensen maken de Eemshaven (docu-TV-serie)‘ op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap bekijken. Abonneren mag.

Promo Mensen Maken de Eemshaven, eemshavenserie, 15 september 2011.

Artikelen en recensies HAIM uitgelicht:

Beeld: ©Reyer Boxum

Beschaafde feitelijke voorstelling over de Eemshaven
Luuk Verpaalen, Theaterkrant, 12 september 2021





.

Beeld: ©Reyer Boxum

Haim: muziektheater in Eemshaven over bijna vergeten invloedrijke Groninger
GIC, Groninger Internet Courant, 12 september 2021



.

Beeld: ©Reyer Boxum

Janneke Jager is de stralende ster in hoofdrol van HAIM
Jacques d ‘Ancona, Dagblad van het Noorden, 11 september 2021



.

Beeld: ©Jan Zeeman

Ingenieur Johan van Veen, bedenker van de Eemshaven, komt tot leven in theatervoorstelling HAIM
Noorderkrant, 6 september 2021


.

Beeld: ©Jan Zeeman

HAIM van start in de Eemshaven
De Ommelander, 4 september 2021




.

Beeld: ©Jan Zeeman

Briljante maar vergeten pionier Johan van Veen krijgt in de Eemshaven een tweede leven in de muziektheatervoorstelling HAIM
Eric Nederkoorn, Dagblad van het Noorden, 31 augustus 2021

Extraatje: Opening Eemshaven (1973)

Must-see: Opening Eemshaven, 1973, Oud Delfzijl, 21 december 2013.