BARBIZON VAN HET NOORDEN – De ontdekking van het Drentse landschap 1850-1950

Israëls, Mesdag en Van Gogh tonen unieke eigenschappen van het Drentse landschap

In de tentoonstelling ‘Barbizon van het Noorden – De ontdekking van het Drentse landschap 1850-1950‘ presenteert het Drents Museum het werk van grote kunstenaars die de unieke eigenschappen van Drenthe op doek hebben vastgelegd. Kunstwerken van onder meer Israëls, Mesdag en Van Gogh laten de bezoeker prachtige landschappen met heidevelden, hunebedden, akkers en bijzondere dorpen van Drenthe zien. Voor deze expositie wordt samengewerkt met Stichting Het Drentse Landschap. Op 24 november openen ze in Assen de deuren.

Barbizon van het Noorden: 24 november t/m 22 maart 2020

Barbizon, toevluchts- en verblijfsoord groot aantal schilders met liefde voor natuur

Om de titel van deze expositie wat te verduidelijken vertel ik even iets over Barbizon, een dorpje weggestopt in de bossen op de westelijke rand van het bekende Fôret de Fontainebleau, net ten zuiden van Parijs. Het was tussen 1830 en 1850 toevluchts- en verblijfsoord van een groot aantal Franse schilders, die er hun liefde voor de natuur wilden beleven. Zij lieten zich onder meer inspireren door 17e-eeuwse Hollandse landschapsschilders en waren geïmponeerd door Engelse aquarellisten. Aan deze groep kunstenaars dankt Barbizon zijn bekendheid en wordt het sinds die tijd – en nog steeds – door kunst- en natuurminnende toeristen bezocht.

Revolutionaire benadering van het landschap

De groep kunstschilders van de School van Barbizon is ontstaan toen Théodore Rousseau en Jean-François Millet zich halverwege de negentiende eeuw in het dorp vestigden.

Rousseau en Millet schilderden in de vrije natuur en al spoedig sloten andere kunstenaars zich bij hen aan, zoals Jean-Baptiste Camille CorotCharles-François DaubignyNarcisse Virgillio DíazJules DupréJohan Barthold Jongkind en Constant Troyon. De stroming ontstaat in de periode van de romantiek, waarin het landschap veelvuldig werd toegepast als achtergrond, in een geïdealiseerde compositie. De kunstenaars van de School van Barbizon kozen de natuur echter als hoofdonderwerp, zonder het op een voetstuk te plaatsen. Dit was een revolutionaire benadering van het landschap, dat onder andere geïnspireerd was op het werk van de Engelse landschapsschilder John Constable.

Barbizon – aan de wieg van het impressionisme

De School van Barbizon vond aansluiting bij het opkomende realisme. Ook de kunstenaars van het realisme zetten zich af tegen de academische benadering van kunst, waarbij natuur werd geëxposeerd op een wijze zoals ‘gedicteerd’ door de officiële Salons in Parijs. Ze heeft haar wortels tevens in de romantische Hollandse traditie.

The Barbizon Painters (rough edit), Galerie Michael, Beverly Hills, California.

De schilders van Barbizon schilderden met een losse penseelstreek en gebruikten lichte kleuren. Ze schilderden de natuur, zoals deze op hen over kwam. Ze beschouwden de natuur als een volwaardig onderwerp voor een schilderij. Het werd hen daarbij nog makkelijker gemaakt om er met de ezel op de rug op uit te trekken en om buiten te schilderen toen rond 1840 de verftube werd uitgevonden. De School van Barbizon wordt vaak beschouwd als de voorloper van het impressionisme.

Barbizon: The Cradle of Impressionism, Jean Audigier, Steve Kurzveld, Scott Saraceno Media Productions.

Barbizon in relatie tot Drentse kunstenaarsdorpen

Met de dorpen Zweeloo, Rolde en Vries als verzamelplekken voor kunstenaars legt het Drents Museum de link met Barbizon. De provincie Drenthe staat daarnaast bekend om zijn prachtige natuur en gemoedelijke bevolking. Veel toeristen bezoeken Drenthe elk jaar weer precies om die typische kenmerken. Dit beeld is min of meer in de 19e-eeuw ontstaan, toen de eerste kunstenaars het woeste maar bovenal wonderschone Drentse landschap ontdekten.

Een soort marketing van Drenthe voordat dat fenomeen bestond? Die vraag legde RTV-Drenthe-redacteur Sophie Timmer voor aan Annemiek Rens, hoofdconservator en samensteller van de tentoonstelling van het Drents Museum, die met ‘Barbizon’ een langgekoesterde wens in vervulling zag gaan:

”Eigenlijk wel. De kunstenaars zijn de eersten die een visueel beeld van Drenthe neerzetten en verspreiden. Een beeld zoals dat graag gezien werd. In Nederland, maar ook daarbuiten. De werken werden gekocht tot in Amerika.”

Bron: ‘Droomtentoonstelling Drents Museum: Barbizon van het Noorden’, RTV-Drenthe, Sophie Timmer, 19 november 2019.

Schilderachtige zanddorpen en troosteloze veenafgravingen langs kaarsrechte kanalen

Veel schilders trokken naar Drenthe voor de idyllische zanddorpen. Behalve Van Gogh, die ging naar het onbarmhartige veen.

,,Met zijn hoge luchten boven zandverstuivingen, zijn schaapskuddes op de heide, in de dorpen rietgedekte boerderijtjes, verschilde dat schilderachtige heuvellandschap totaal van dat van de veenafgravingen. Dáár, in het Drentse veengebied, had je de plaggenhutten en de turfstekers. De armsten van de armsten woonden er, in een donker, troosteloos landschap met lange, kaarsrechte kanalen om het veen af te voeren”, schrijft Gretha Pama, kunstverslaggever voor NRC, in een excellent artikel, ‘Hoe grote schilders Drenthe ontdekten‘, op 12 december 2019, dat verwevenheid van kunst en landschap prachtig illustreert.

Wandelen in het voetspoor van 19e-eeuwse schilders

Annemiek Rens bij vertrekpunt de Brink in Assen. Foto: Marcel van Kammen.

,,De subtitel van de tentoonstelling – de ontdekking van het Drentse Landschap 1850-1950 – is deze wandelrubriek op het lijf geschreven”, zo meldt een verslaggever van het Dagblad van het Noorden een week na de opening van de expositie Barbizon. Samen met Annemiek Rens trok hij (of zij, zijn of haar naam staat niet in het artikel vermeld) in het voetspoor van de schilders die eind 19de eeuw door Drenthe trokken. Lees en bekijk hier de fotoreportage van de tocht die zij samen maakten vanuit Assen naar Rolde en weer terug. Het verhaal zoomt in op de schilders die de omgeving aandeden.

Samenwerking Drents Museum en Stichting Het Drentse Landschap

Barbizon van het Noorden is een bijzondere samenwerking tussen het Drents Museum en de stichting Het Drentse Landschap. Sinds de tijd van Van Gogh is het landschap in Drenthe voortdurend aan veranderingen onderhevig.

Met mankracht aanbrengen onderbouw stuw in de Wold Aa. A2 werken voor het waterschap de Wold Aa t.b.v. verbetering stroomgebied de Wold Aa. Foto: Drents Archief.

In ruim honderd jaar tijd zijn de woeste heide- en veengronden van Drenthe door turfwinning en chemie (kunstmest), maar vooral door ruilverkavelingen, omgezet naar productief agrarisch cultuurlandschap. Zeventig procent van de provincie is daarbij volledig op de schop gegaan. Als je het leuk vind om in de geschiedenis van het Drentse landschap te duiken, raad ik je aan om mijn blogbijdrage 100 jaar ruilverkaveling Drenthe in beeld; over de maakbaarheid van een landschap‘ te lezen.

Het schilderachtige Anreperdiepje zestig jaar later


Zo maar een voorbeeld. Schilder Hein Kray legde 60 jaar geleden het Anreperdiepje vast. Hoe ziet dat typische Drentse landschap er nu uit? Uko Vegter, hoofd sector Natuur en Landschap bij Het Drentse Landschap laat je hieronder de verschillen zien in een beeldreportage van RTV Drenthe.

Het belang van de ‘Barbizon’-samenwerking tussen het Drents Museum en Het Drentse Landschap wordt door RTV-Drenthe nog een keertje onderstreept – en opnieuw ondersteunt met videobeelden – met hun bijdrage ‘Barbizon van het Noorden gaat ook over landschapsbehoud‘.

Drents Museum en Van Gogh Museum kopen samen schilderij Van Gogh aan

Terug naar de kunst. Het Drents Museum heeft onlangs samen met het Van Gogh Museum een vroeg schilderij van Vincent van Gogh gekocht: ‘Onkruid verbrandende boer‘ uit 1883. Het kleine maar krachtige werk toont een eenzame figuur op een verlaten vlakte bij avondschemering, verlicht door een vuurtje. Van Gogh schilderde het in Drenthe, waar hij in het najaar van 1883 verbleef en het landschap vastlegde in schilderijen en tekeningen. Dit is een van de weinige schilderijen uit deze periode dat bewaard is gebleven. Het schilderij zal afwisselend in beide musea te zien zijn, Assen krijgt de primeur. Je leest er hier alles over.

Vincent van Gogh, Man onkruid verbrandend. Olieverf op doek, 1883, Foto Van Gogh Museum (klein zonder lijst)

‘Onkruid verbrandende boer’ komt naast ‘De Turfschuit’ te hangen!

Wanneer ‘Onkruid verbrandende boer‘ geëxposeerd wordt kan Harry Tupan, directeur van het Assense museum, nog niet precies zeggen, wel heeft hij er een plek voor in gedachten: naast ‘De Turfschuit‘, het werk dat hij in 1997 aankocht en dat eveneens uit 1883 stamt. Nog even geduld dus, of een reden om de expositie in zijn ‘totaliteit’ een tweede keer nog eens te bezichtigen. Hoe dan ook, zegt Tupan: Voor de feestdagen is-ie zeker in Assen.

Het werk is nu nog in New York en wordt een dezer dagen per vliegtuig naar Amsterdam vervoerd, in het Van Gogh Museum gecontroleerd en achter glas gezet, zo bericht kunst- en cultuurjournalist Joep van Ruiten in zijn artikel ‘Drents Museum heeft een mooi plekkie voor Van Gogh gevonden‘. Dat, en de geschiedenis achter deze aankoop lees je hier.

En, als je echt goed voorbereid ‘Barbizon‘ wilt gaan bekijken, lees dan vooral de prachtige recensie van diezelfde Joep van Ruiten in het Dagblad van het Noorden van 22 november jl.: ‘Barbizon van het Noorden: de herontdekking van het landschap in het Drents Museum‘.

‘Barbizon van het Noorden’ in de landelijke pers

Het duurt altijd even voordat de landelijke pers op gang komt in hun berichtgeving over tentoonstellingen van musea en expositieruimtes in de drie noordelijke provincies, maar nog voor Van Goghs ‘Onkruid verbrandende boer‘ in Assen arriveerde besteedde De Telegraaf aandacht aan ‘Barbizon‘. Kunsthistorica en cultuurjournalist Paola van de Velde liet zich door de eerder genoemde Annemiek Rens rondleiden en kwam op 25 november met een ruim uitgemeten beeldverslag.

Harry Tupan toont plek en afmetingen voor ‘Onkruid verbrandende boer’ – Foto: DvhN, Marcel Jurian de Jong.

Julius van de Sande Bakhuyzen, Willem Roelofs, Jozef Israëls en Max Liebermann

Op 21 november kon de pers zich alvast vergapen aan de Drentse landschapsmeesterwerken. Hierbij alvast een greep uit de museumcollectie om ook jou te teasen. Wij waren erbij! Sterk staaltje Kunst en Landschap!

(Van links naar rechts en van boven naar beneden)

  • Julius van de Sande Bakhuyzen (1835-1925), Rustende koeienhoeder aan oever van door bomen omzoomde waterkant, ongedateerd, olieverf op doek, 54 x 95 cm, Drents Museum, schenking Stichting Vrienden van het Drents Museum
  • Willem Roelofs (1822-1897), Het Hunebed van Tynaarlo, 1861, olieverf op doek, 92 x 37 cm, Drents Museum, langdurig bruikleen van Kunstmuseum Den Haag
  • Jozef Israëls (1824-1911), De Drentse Madonna, 1893, olieverf op doek, 142 x 109 cm, Drents Museum, schenking Stichting Vrienden van het Drents Museum
  • Max Liebermann (1847-1935), Voorstudie voor Bleek te Zweeloo, 1882, Olieverf op papier op paneel, 17 x 35 cm, Drents Museum, Schenking van de Stichting Vrienden van het Drents Museum en de Vereniging Rembrandt

.

Activiteiten en boek bij tentoonstelling Barbizon van het Noorden

Rondom deze tentoonstelling is er een verrassend randprogramma opgezet waarbij kunst, cultuur en natuur op een bijzondere manier samengaan. Zo vinden er iedere donderdag- en zondagmiddag gratis lezingen plaats in het museum. Komen er diverse gastsprekers naar Assen die vanuit hun expertise vertellen over het Drentse landschap en zijn er speciale fiets- en wandelroutes door Drenthe opgezet. Het gehele overzicht met activiteiten is hier te vinden.


Het boek Barbizon van het Noorden, een uitgave van WBOOKS (Zwolle), kost € 22,95 en is uiteraard ook verkrijgbaar in de Museumshop.

.

Tickets nu alvast bestellen?

Wil je alvast online reserveren voor een bezoek aan ‘Barbizon van het Noorden‘? Dat kan! Klik hier voor je tickets.

NB. Met dank aan Art Salon Holland, Museumgids & Encyclopedie West-Europese kunst.

NOS-verslaggever Winfried Baijens start nieuwe YouTube-serie: ‘Achter de Headlines’

Het ruikt naar mest hier…, dus stikstof is er ook waarschijnlijk – we zijn op de goede plek.” Met het (,,…kost niks“) statief op zijn rug betreedt NOS-verslaggever en Journaal-presentator Winfried Baijens het erf van boer Jaring Brunia voor zijn eerste reportage van ‘Achter de Headlines‘.

Still eerste aflevering NOS-YouTube-serie ‘Achter de Headlines’. Beeld: Robert Rosendal.

Baijens vraagt zich in deze eerste aflevering van Achter de Headlines af of de alternatieve manier van boeren van Boer Brunia realistisch is en of zijn werkwijze op grote schaal toepasbaar is.

‘Het is bijna te mooi om waar te zijn’

Brunia investeert niet in een hypermoderne stal of maatregelen om zijn stikstofuitstoot te beperken. Hij steekt zijn geld liever in de aanschaf van grasland.

,,De essentie van mijn bedrijf is dat ik niet de koe centraal stel, maar eigenlijk het grasland. Dat leidt tot vijftig procent minder uitstoot van stikstof, zo schat ik in.”

Mestinspectie, still eerste aflevering NOS-YouTube-serie ‘Achter de Headlines’. Beeld: Robert Rosendal.

Brunia boert in Raerd, Friesland. Zijn koeien lopen zo’n 4200 uur per jaar buiten, ver boven het landelijke gemiddelde van 1500 uur. Gevolg: er komt minder ammoniak vrij. Dat ontstaat wanneer mest en urine bij elkaar komen. Op het land gebeurt dat minder snel dan in de stal.

,,Ik doe het zo anders dat het bijna niet te begrijpen is. Het is bijna te mooi om waar te zijn.”

Eerste aflevering ‘Achter de Headlines’

Brunia was niet bij de grote boerenprotesten op het Malieveld. ,,Actievoeren is een hele hoop negatieve energie. Ik geloof veel meer in laten zien dat het anders kan. Bezig zijn met je bedrijf en die verandering.” En dat is ie. Hij timmert behoorlijk aan de weg.

Boer Brunia te zien in twee filmprojecten: ‘Grutsk’ en ‘Bodemprijs’

Onlangs was hij te zien en te horen bij de première van ‘Grutsk‘, een educatief filmproject van Rob Busquet, op het Noordelijk Filmfestival, dat plaatsvond van 6 tot en met 10 november op acht verschillende locaties in Leeuwarden. Ook daarin toont hij zich een gepassioneerd boer die, naast een uitgesproken visie op het boerenbedrijf, een ontegenzeggelijke voorkeur aan de dag legt voor ecologisch en natuurlijk boeren.

In een vorige blogbijdrage van Kunst en Landschap lees je er alles over. Je treft er tevens een link aan naar het filmproject ‘Bodemprijs‘ dat Jasper Spanjaart in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds maakte, en waarin Jaring Brunia geportretteerd wordt. Daarvoor klik je ook hier!

NB. Ik heb voor dit blogbericht o.a. gebruik gemaakt van een persbericht van de NOS van 14 november jl.: ,,Boer Brunia voert geen actie: ‘Ik wil laten zien dat het anders kan.”.

‘Grutsk’ op het Noordelijk Filmfestival in première; over Het ‘Nieuwe Boeren’

Op 7 november ging ‘Grutsk‘, een educatief filmproject van Rob Busquet, in première op het Noordelijk Filmfestival, dat plaatsvond van 6 tot en met 10 november op acht verschillende locaties in Leeuwarden. De film portretteert zes melkveehouders met een uiteenlopende bedrijfsvoering. Zij vertellen over wat het voor hen betekent om boer te zijn, hoe ze omgaan met veranderingen in de bedrijfstak en welke consequenties dat heeft voor hun boerenbestaan.

Welmoed Deinum uit Sondel is een van de geïnterviewden in Grutsk. Ze boert biologisch-dynamisch.

De film concludeert niet, maar registreert slechts

Doel van de film is om boeren en burgers alternatieven te tonen voor de traditionele melkveehouderij. Wat houdt de melkveehouder van vandaag de dag echt bezig; wat zijn de dagelijkse beslommeringen, en hoe wordt er gedacht over en geworsteld met de veelbesproken transitie waar de melkveehouderij aan zou moeten voldoen?

De eerste transitie was tussen 1880 en 1914, een periode waarin een industrieel systeem ontstond en de handmatige verwerking plaats maakte voor een fabrieksmatige. De tweede omschakeling vond plaats in de periode van schaalvergroting en specialisatie tussen 1955 en 1980 op zowel boerderij als melkfabriek – een periode veelal gekenschetst als het tijdperk Mansholt.

Carola Schouten, Beeld VK, Oof Verschuren.

De huidige Minister, Carola Schouten, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, schrijft in haar Realisatieplan van haar Visie op een duurzame en sterke landbouw in 2030:

“Niet langer zoveel mogelijk goedkoop produceren, maar produceren met zo min mogelijk grondstoffen, en een zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur. Dat is de kern van kringlooplandbouw waar we met elkaar aan werken.”


Deze visie van de Minister is duidelijk, maar hoe vertaal je dat in de praktijk? Bekijk hier (even snel) de trailer van Grutsk:

Sjoerd Hofstee van ‘Persbureau Langs de Melkweg‘, een journalistiek bureau gespecialiseerd in de agrarische sector, komt na het zien van Grutsk tot de conclusie dat Busquet geenszins aanstuurt op een eenduidig antwoord op de vragen die de filmmaker zich bij aanvang stelt, dat de film een sterk registratief karakter heeft – iets dat hij juist prijzenswaardig vindt omdat de boeren op deze wijze goed ‘zichtbaar’ worden voor het grote publiek. Hofstee schreef zijn recensie voor het agrarisch nieuwsmedium Nieuwe Oogst, waarin hij tevens de filmmaker Busquet interviewde en portretteerde:

“Busquet heeft geen Friese roots en geen achtergrond in de agrarische sector, maar is vooral nieuwsgierig naar verhalen van inspirerende mensen.”

‘Grutsk’, de film; 1 uur en 20 minuten trotse boeren

Boer Brunia, natuur in bedrijf

Een van de boeren die in Grutsk aan het woord komt is Jaring Brunia. Zonder oordeel des persoons licht ik hem er – uit het gezelschap van geïnterviewden in de film – even uit. Niet zonder reden. Brunia is een gepassioneerd boer die, naast een uitgesproken visie op het boerenbedrijf, een ontegenzeggelijke voorkeur aan de dag legt voor ecologisch en natuurlijk boeren – letterlijk en figuurlijk, hij treedt ook veelvuldig op als keynote spreker om andere boeren te inspireren met zijn gedachtegoed.

Netwerk Duurzame Dorpen

Bijvoorbeeld op de meetings georganiseerd door het Netwerk Duurzame Dorpen, een landelijk netwerk van, voor en door dorpen die (samen)werken aan een duurzame toekomst. Om je daar een indruk van te geven kun je hieronder kijken naar een videoreportage, gemaakt door Peter van der Leij van Well Produced Media, waarin Jaring zijn visie duidelijk uiteenzet. In het Frysk!

Boer Brunia wilde en wil het dus anders doen! Ook al zeiden mensen dat het niet kon: geld verdienen met zijn boerenbedrijf, maar wel met de natuur als bondgenoot. Bekijk hieronder de eerste aflevering van de mini docu-serieBodemprijs’.

In deze serie zien we persoonlijke verhalen van boeren en onderzoekers. Het gaat over de kansen die zij zien voor boer én natuur om samen te werken. Maar ook over hoe moeilijk het is om dit in het huidige systeem voor elkaar te krijgen. Bekijk zijn verhaal!

De serie Bodemprijs is gemaakt door Jasper Spanjaart, in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds. Nu je ongetwijfeld geïnteresseerd bent geraakt in het ‘nieuwe boeren‘, bekijk je de delen 2 en 3 van deze miniserie ook nog even. Daarvoor klik je nu op YouTube-kanaal Kunst en Landschap Noord Nederland. Abonneren mag!

100 jaar ruilverkaveling Drenthe in beeld; over de maakbaarheid van een landschap

In ruim honderd jaar tijd zijn de woeste heide- en veengronden van Drenthe door turfwinning en chemie, maar vooral door ruilverkavelingen, omgezet naar productief agrarisch cultuurlandschap. Zeventig procent van de provincie is daarbij volledig op de schop gegaan. Tijden veranderen. De energietransitie, het natuurbeleid en de klimaatverandering hebben de komende decennia veel gevolgen – ook voor het Drentse landschap. Hoe gaan ze deze uitdagingen aan, en hoe nemen ze tegelijkertijd het unieke karakter van het Drentse landschap mee in het toekomstige ontwerp? Daarvoor moeten we eerst meer weten van het ontstaan ervan.

Korte geschiedenis van de ruilverkaveling in Nederland

Met mankracht aanbrengen onderbouw stuw in de Wold Aa. A2 werken voor het waterschap de Wold Aa t.b.v. verbetering stroomgebied de Wold Aa. Foto: Drents Archief.

Het idee van herverkaveling is afkomstig uit de Verenigde Staten en verspreidde zich daar in het begin van de twintigste eeuw. De eerste keer dat kavelruil ook in Nederland werd ingevoerd was in 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, op Ameland. In de Ballumer Mieden op dat eiland verkleinden 119 eigenaren – die in 1913 het besluit hadden genomen tot actie – het aantal percelen van 3.659 naar 500 stuks. Een poging tot herverkaveling in de Oostpolder te Noordlaren in de provincie Groningen (1919) mislukte omdat niet alle grondeigenaren hun medewerking wilden verlenen. In oktober 1925 volgde Nieuwleusen (Salland, Overijssel) als tweede regio waar de ruilverkaveling op gang kwam. En in 1926 nam ook de verkaveling in Drenthe een aanvang.

Ruilverkaveling, het idee

In Nederland zijn meermalen wetten uitgevaardigd om de herverkaveling in goede banen te leiden. Drie bekende voorbeelden zijn de ‘Wet op de Ruilverkaveling‘ in 1924 – die boeren voor het eerst kon dwingen mee te werken – en de Ruilverkavelingswetten van respectievelijk 1938 en 1954. In die laatste werd ook rekening gehouden met de belangen van de natuur en het landschap. In 1958 kwam het ‘Meerjarenplan voor de ruilverkaveling’ tot stand, die de verkaveling urgent verklaarde en de vaart erin zette. De wet uit 1954 werd in 1985 vervangen door de zogeheten Landinrichtingswet. Op de site ‘Geheugen van Drenthe‘ lees je alles over deze nieuwe wet.

Ruilverkaveling Grolloo-Schoonloo. Bezoek aan de eerste zandput in 1961. Foto: Website Oldgrol.nl

Ruilverkaveling had en heeft vaak ten doel om grotere landbouwkavels te creëren. Door de grote oppervlakten kunnen de kavels beter en makkelijker bewerkt worden met (steeds grotere en veelzijdiger) landbouwmachines. Door deze rationalisering kunnen boeren sneller en meer voedsel produceren. Een veelbesproken politicus in relatie tot ruilverkaveling verantwoordelijk voor het naoorlogse (WO II) landbouwbeleid van Nederland is natuurlijk Sicco Mansholt. Ik volsta hier met een linkje naar Wikipedia.

Landbouw, maar ook versterking natuurlijk en landschappelijke waarden

Naast het bovengenoemde Geheugen van Drenthe heb ik gebruik gemaakt van een proefschrift uit 2004 van Simon van den Bergh: ‘Verdeeld land‘, de geschiedenis van de ruilverkaveling In Nederland vanuit een lokaal perspectief, 1890-1985′. Ik neem daaruit een tweetal citaten op waaruit blijkt dat er gaandeweg steeds meer aandacht ontstond voor landschappelijke waarden:

“De nieuwe wet had niet alleen een optimale inrichting van het landelijk gebied ten behoeve van de landbouw tot doel, maar diende ook een versterking van natuurlijk en landschappelijke waarden mogelijk te maken, van zowel infrastructuur, de openluchtrecreatie als de cultuurhistorie.”

“Ruilverkaveling is veel toegepast. Ongeveer 70% van het landelijk gebied van Nederland is in de loop van de tijd ‘op de schop’ geweest, sommige gebieden zelfs meer dan eens. Het is niet overdreven om te stellen dat ruilverkaveling gedurende de twintigste eeuw één van de voornaamste instrumenten is geweest om veranderingen, landschappelijk, economisch en zelfs sociaal, in de agrarische samenleving te bewerkstelligen.” 

,,De ruilverkaveling is als een soort mammoettanker over ons land heengevaren.”

Terug naar Drenthe, naar de eenentwintigste eeuw. Op 16 mei jl. vond een druk bezocht symposium plaats over ‘Een eeuw Ruilverkavelen in Drenthe‘, georganiseerd door het Drents Archief.

De afgelopen decennia is in Drenthe door een flink aantal ruilverkavelingen, kavelruilprojecten en herinrichtingen het ‘olde landschap’ flink op de kop gezet. Gestimuleerd door maatschappelijke, economische en politieke veranderingen veranderden de visies op het gebruik en inrichting van het platteland continu. Dat proces is in beeld gebracht! Op tweeërlei wijze:

– een korte documentaire 100 Jaar Ruilverkaveling in Drenthe, de maakbaarheid van een landschap‘, gemaakt door Saar Visser

– een webpagina met duizenden bewaard gebleven foto’s.

Bekijk de 20 minuten durende documentaire hieronder, hij is zeer de moeite waard. Met het online bekijken van de foto’s zul je net even wat meer tijd moeten uittrekken, vermoed ik.

Documentaire ‘100 Jaar Ruilverkaveling in Drenthe

Duizenden Drentse ruilverkavelingsfoto’s online

Gedeputeerde bij de Provincie Drenthe Henk Jumelet en Evelien van Everdingen, directeur van Prolander, hebben die 16e mei de fotocollectie van de voormalige Dienst Landelijk Gebied (DLG) officieel online gezet. Zo’n zes jaar geleden startte, op initiatief van oud-medewerker van deze Dienst, Fré Strating, een project om de waardevolle foto’s van de Drentse ruilverkavelingen te bewaren. Na jaren van selecteren, scannen en beschrijven, is er nu dus een collectie van ruim 4.000 foto’s beschikbaar: beelden van meer dan 75 uitgevoerde ruilverkavelingen en landinrichtingsprojecten in de provincie Drenthe van de afgelopen 100 jaar. Drenthe is hiermee de eerste én enige provincie in Nederland waarvan de collectie van de inrichting van het landelijk gebied is gedigitaliseerd, beschreven en ontsloten.

De documentaire ging tijdens het symposium in première en werd op zaterdag 8 juni uitgezonden door RTV Drenthe. De film was daarna de hele maand september te zien in het Drents Archief.
Ter ere van de fotocollectie is er een speciale editie van het kwartaalblad Waardeel, van de Drentse Historische Vereniging, uitgebracht. Deze is volledig geweid aan de Drentse ruilverkavelingen in woord en beeld.

Het project kwam tot stand met financiële steun van Provincie Drenthe, Arcadis Nederland B.V, Avitec Infra & Milieu, Brands Bouw, Drents Archief, Kadaster, Prolander, Sweco Nederland B.V en Drentse Historische Vereniging.

‘Na ons de zondvloed’, vierdelige documentaireserie van Kadir van Lohhuizen

Heeft Nederland over een eeuw nog wel dezelfde kustlijn als nu? Waarom verzetten lokale vissers in Jakarta zich tegen de aanleg van de zeedijk die de metropool moet beschermen? Wat gebeurt er met de bevolking als een land zoals Kiribati volledig dreigt te verdwijnen? Hoe lossen ze het in Miami op, nu met hoogtij het zilte zeewater al door de straten stroomt? En hoe gaan we de komende decennia om met de miljoenen klimaatvluchtelingen?

Stijgende zeespiegel dagelijkse realiteit

Terschelling uit de serie Rising Tide, Kadir van Lohuizen, 2019.

In de nieuwe vierdelige documentaireserieNa ons de zondvloed‘ bezoekt gerenommeerd fotojournalist Kadir van Lohuizen laaggelegen gebieden waar het wassende water een urgent probleem is. Van Bangladesh tot New York. Van Jakarta tot Terschelling en van de Marshall Eilanden tot Miami. Steden en streken waar de stijgende zeespiegel een dagelijkse realiteit is.

De afspraken van ‘Parijs’ om de opwarming van de aarde te remmen moeten wél gehaald worden!

Kadir ontmoet mensen die soms het lot in eigen handen nemen vanwege een overheid die het laat afweten. Wat zijn hun angsten, wat hun vooruitzichten? Hij sprak ook met Deltacommissaris Peter Glas, die inging op vragen over het Deltaprogramma 2020 dat ons land in de toekomst tegen ‘wateroverlast’ moet beschermen:

“Kadir heeft mij geïnterviewd bij de Zandmotor op het strand bij Ter Heijde en de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg. Over het Deltaprogramma in Nederland en wat we doen om ons voor te bereiden op mogelijke zeespiegelstijging voor 2050, voor 2100 en daarna […] De uitgangspositie voor ons land is gunstiger dan voor andere delta’s in de wereld. We hebben de veiligste delta, en we hebben tijd om ons adaptief voor te bereiden op de veranderende omstandigheden. De afspraken van ‘Parijs’ om de opwarming van de aarde te remmen moeten wél gehaald worden!”

Derde film Deltaprogramma, over hoe we in Nederland werken aan een duurzame en veilige delta.

Het resultaat is een vierdelige serie waarin op een toegankelijke en prikkelende manier een confronterend beeld wordt geschetst van een nabije toekomst.

(Regie: Martijn Blekendaal, producent: Witfilm, eindredactie NTR.)

Drijfveren en ambities van Kadir van Lohuizen, interview

Voor wie zich meer wil verdiepen in de drijfveren en ambities van Kadir van Lohuizen, hieronder kun je kijken naar een interview met hem tijdens het Logan Symposium ‘Building an Alliance against Surveillance, Secrecy and Censorship‘, waarin onderzoeks- en fotojournalistiek centraal stond, en dat in 2014 plaatvond in Londen. Hij zat op de bank bij Connor Naylor.


Twee tentoonstellingen in Nationaal Scheepvaartmuseum

Trailer | Strijd om het IJs en Rijzend Water

De wereldwijde impact van smeltend ijs en de stijgende zeespiegel staan centraal in een tweetal tentoonstellingen van het Nationaal Scheepvaartmuseum in Amsterdam: ‘Strijd om het IJs’ en ‘Rijzend Water’. Ze zijn te bezoeken t/m 10 mei 2020.

Opening tentoonstellingen Strijd om het IJs en Rijzend Water, Scheepvaartmuseum, Amsterdam. 4 oktober 2019.

Waar de tentoonstellingen ophouden, gaan ze bij het Scheepvaartmuseum online en én offline verder: je kunt de podcast IJscast beluisteren, je inlezen met verdiepende artikelen en ze roepen je zelfs op om in actie te komen: “Wat is jouw impact op het milieu en staat het water jou straks letterlijk aan de lippen?” Bezoekje waard!

Kunstvloed wint eerste editie ‘Culturele Stimuleringsprijs gemeente Het Hogeland’

Cultuurwethouder gemeente Het Hogeland Eltjo Dijkhuis reikt prijzen uit tijdens manifestatie ‘Gronings Vuur’ op de Enne Jans Heerd in Maarhuizen, Groningen, 11 oktober 2019. Foto: gemeente Het Hogeland.

Vanaf 2019 reikt de kersverse gemeente Het Hogeland jaarlijks de ‘Culturele Stimuleringsprijs gemeente Het Hogeland’ uit. Kunstvloed wint hem!

Op 11 oktober 2019 nam Kunstvloed-bestuurslid Els Wessels een duizend-euro-cheque in ontvangst van cultuurwethouder van de gemeente Het Hogeland Eltjo Dijkhuis aan het eind van de manifestatie Gronings Vuur, ‘Van Lauwersoog tot Eemshoaven tou’, een project dat van september 2019 tot en met december 2020 door de provincie Groningen reist met een uitgebreid cultureel programma, op de Enne Jans Heerd in Maarhuizen.

Drie nieuwkomers in een klap verbonden

Met de herindeling van de gemeenten Bedum, De Marne, Eemsmond en Winsum op 1 januari 2019 ontstond de gemeente Het Hogeland. Deze nieuwe gemeente besloot de Culturele Prijs Eemsmond te incorporeren en vulde de voormalige commissieleden daarvan aan met de nieuwe wethouder Cultuur en een beleids- en communicatiemedewerker. De eerste editie van de ‘Culturele Stimuleringsprijs gemeente Het Hogeland’ was daarmee een feit, de versbakken commissieleden konden zich buigen over de nominaties. De manifestatie Kunstvloed die in 2018 voor het eerst plaatsvond completeert zo het rijtje nieuwkomers.

Commissieleden, genomineerden en een beschrijving van de projecten die in aanmerking kwamen voor deze prestigieuze prijs kun je lezen in een bijdrage van Winsum NieuwsBerto Merx was er als de kippen bij om het heuglijke Kunstvloed-nieuws te verspreiden.

Juryrapport: ‘inwoners meer verbonden met landschap en woonomgeving’

“In 2018 organiseerde de Stichting Kunstvloed de eerste editie van de kunstmanifestatie Kunstvloed in het gebied rondom de dorpen Sauwerd, Klein en Groot Wetsinge. Het stimuleren van participatie en actieve deelname aan culturele activiteiten maakt dat inwoners zich meer verbonden voelen met het landschap en de woonomgeving. Juist de combinatie van één van de oudste cultuurlandschappen van Europa, en hedendaagse kunst, maakt dit project uniek. Kunstvloed, een tiendaagse kunstmanifestatie, met een programma van uiteenlopende presentaties, exposities en voorstellingen van diverse kunstvormen, geeft de kunst in de buitenruimte een speciale plek. De kunstmanifestatie laat zien wat kunst doet met het beleven van het landschap.”

Winnaar Culturele Stimuleringsprijs-2019 in minidocumentaire gemeente Hogeland

Jaap Wolters over ‘Kunstvloed’, genomineerde en winnaar van de Culturele Stimuleringsprijs-2019 van de gemeente Het Hogeland, Groningen, 4 december 2019.

Wandelen door 26 eeuwen bewoningsgeschiedenis

‘Visit Wadden’, zo luidt de campagneslogan (en het webadres plus .nl) van het UNESCO Werelderfgoed Waddenzee, nodigt je (ditmaal) uit de wandelschoenen aan te trekken. Na tal van zomeractiviteiten bestaat het ‘grote genieten’ bij de jubilaris deze herfst uit het beleven van een wandeltocht langs de boorden van het Reitdiep en zijn voormalige, nog in het landschap zichtbare meanders. Waan je in de Middeleeuwen en zet schreden over de flanken van Nationaal Landschap Middag-Humsterland.

Eén van de oudste cultuurlandschappen van ons land

Promotievideo Reitdiep, Marketing Groningen, campagne ‘Er gaat niets boven Groningen’

“Middag-Humsterland en het Reitdiepgebied zijn onderdeel van het wierdenlandschap. Dit landschap heeft zijn oorsprong in de spontaan opslibbende kwelders die omstreeks 600 v Chr. bewoonbaar werden. Vanaf de oorsprong was het een agrarisch landschap waarbij de nadruk op veeteelt lag. In de huidige tijd is dat nog altijd het geval. Het gebied vertegenwoordigt derhalve één van de oudste in tact gebleven cultuurlandschappen van ons land. In Middag-Humsterland en het Reitdiepgebied zijn bovendien veel karakteristieke elementen bewaard gebleven. Het landschap is een collage van stokoude wierden, waterlopen, kavelpatronen, wegen, dijken en dijktracés. Het is zeer rijk aan archeologische waarden die terug gaan tot de Midden IJzertijd (ca. 600 v Chr.).”

(Uit: ‘Landschappen van Noord-Nederland’, website van het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen.


Volledige tekst: ‘Middag-Humsterland en Reitdiepgebied’, Ben Westerink.)

Ben Westerink, de spreekwoordelijk wandelende encyclopedie

Ben Westerink is een van de drijvende krachten achter de in 1996 opgerichte Historische Kring Ubbega die zich voornamelijk richt op het in kaart brengen van de geschiedenis van het grondgebied van de dorpen Adorp, Sauwerd en Wetsinge – en die dit op een toegankelijke manier onder de aandacht wil brengen. Als je mazzel hebt kom je hem onderweg tegen. Mocht dit het geval zijn dan zal de door Visit Wadden aangegeven wandelduur wel iets oplopen – Westerink kan uitermate boeiend vertellen over de landschapsgeschiedenis van het Reitdiep en Middag-Humsterland. De spreekwoordelijk wandelende encyclopedie, zeg maar.

Henny Groenendijk: ‘Beperk je niet tot potten en pannen!’

Om je alvast een beetje voor te bereiden op je tocht en om je een indruk te geven van wat je bij Middag-Humsterland kunt verwachten kun je hieronder kijken naar een NCRV- documentaire uit 2008 – enigszins gedateerd, belabberde kwaliteit, maar boeiend relaas. Daarin komt (o.a.) Henny Groenendijk, gewezen provinciaal archeoloog en bijzonder hoogleraar archeologie en maatschappij aan de Rijksuniversiteit Groningen, aan het woord. Je kunt je overigens abonneren op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap, dat groeit met de dag.

Een – wel recent – interview, ‘Archeoloog Henny Groenendijk spoort collega’s aan groot te denken: ‘Beperk je niet tot potten en pannen, over de rol van archeologie in de samenleving, wil ik je niet onthouden.(Joke Geelhoed-Oosterhuis, Trouw, 31 augustus 2019)

Nationale landschappen – Middag-Humsterland, NCRV, 2008. (Geripped, YouTube-kanaal NederlandNatuur)

Groot Wetsinge, onderdeel van ‘Visit Wadden’- wandeltocht

Omdat je tijdens je Visit-Wadden-wandeling ook Groot Wetsinge aan zult doen – ik woon en werk er met veel plezier meer dan achttien jaar – breng ik graag een tweetal ‘kunst- en landschap‘ gerelateerde items bij je onder de aandacht: ‘Kunstvloed‘ en ‘Kunst en Landschap‘. Bekijk ze beide even en laat je inspireren. Veel plezier met de Visit-Wadden-wandeltocht in het waddenkustgebied van Groningen!

‘Kunstvloed’ overspoelt Sauwerd en Wetsinge letterlijk met kunst

Onthulling ‘Mij Dorst’ van Gert Sennema door Mariëtte de Visser, Groot Wetsinge, 27 september 2019. Jaap Wolters, coördinator-Kunstvloed, neemt waar. Foto: Robert Rosendal.

‘Kunst en Landschap’, multimediaal Platform voor Noord Nederland

‘Dwaalfilm Wadden’, een onverwacht andere waddenfilm

Eerste release ‘Dwaalfilm Wadden’ online!

Sinds september 2019 staan de eerste ‘dwaalfilmpjes‘ over de Wadden online. Ze zijn korte observaties die je meenemen in het steeds veranderende landschap van het Wad. Al scrollend door landschapspanorama’s vind je meer dan 60 filmpjes – mini-documentaires over het leven in en op het wad. Het zijn er nu al 60, maar de komende jaren zal Dwaalfilm Wadden doorgroeien tot een grote online Waddenfilm met 160 mini-documentaires in 40 verschillende landschappen.

Landschapspanorama’s en infoteksten met achtergrondverhalen wijzen je de weg.

Dwalen over en door het veranderlijke wad

Je kunt ‘Dwaalfilm Wadden‘ op verschillende manieren ervaren, beleven. Om het geografische overzicht te behouden kun je via kaarten het hele waddengebied verkennen. Je ziet zo precies waar de filmpjes en panorama’s zijn gemaakt. Je ontdekt op deze manier nieuwe gebieden en plekken die je anders misschien nooit gevonden zou hebben.

Via kaarten (nieuwe) gebieden van het waddengebied verkennen.

Als je wat gerichter wilt zoeken gebruik dan de onderwerpenlijst. Vind de filmpjes die je het meest interesseren zoals dieren, planten, landschappen of seizoenen. Je kunt je natuurlijk ook laten verrassen met notities van een wadvaarder eind 1800 of een bijzondere gebeurtenis in de winter van 1795. Je maakt via de onderwerpenlijst je eigen reis door het Waddengebied.

Handig zoeken met een uitgebreide onderwerpenlijst.

Het team achter ‘Dwaalfilm Wadden’

Het project ‘Dwaalfilm Wadden‘ dat al in 2016 startte, is een initiatief van Willem Overmars en Monique Moors, beide werkzaam voor Rombus Natuurfilms. Overmars is verantwoordelijk voor de inhoud en productie, Moors voor camera, script, montage en eindredactie. Ze kregen en krijgen inhoudelijke, technische- en productionele ondersteuning van een groot aantal deskundigen. Naast deze makers hebben veel organisaties en andere ter zake kundigen geholpen om Dwaalfilm Wadden tot stand te brengen. Dat zijn er er een heleboel. Klik maar even op ‘colofon‘ op hun website (rechtsboven op de pagina).

Kennisoverdracht, beleefbaarheid, waddenpromotie, stimulering recreatie/toerisme

Een belangrijke ondersteuner van het project is het Waddenfonds, dat aan (een groot aantal) verschillende projecten in het Waddengebied subsidie verstrekt. Dwaalfilm Wadden werd gehonoreerd omdat het aan een van de belangrijkste doelen van het fonds voldeed:

“Het versterken van de kennis over de uniciteit en de internationale betekenis van de natuur- en landschapswaarden van het waddengebied en het versterken van de beleefbaarheid daarvan. De Dwaalfilm wordt openbaar toegankelijk op een website en beoogt recreatie te stimuleren. Daarnaast zal de film gebruikt worden in bezoekerscentra, het onderwijs en in musea zodat veel mensen bereikt kunnen worden.” (bron: website Waddenfonds)

Dwaalfilm werd daarnaast gefinancierd door de Provincie Noord-Holland, Vogelbescherming Nederland, Natuurmonumenten en Het Groninger Landschap.

Provinciale samenwerking bij promotie Waddengebied

Dwaalfilm Wadden gaat ongetwijfeld ‘meedraaien’ in de multimediale campagne ‘Visit Wadden’, die in april van dit jaar van start ging in de Harmonie in Leeuwarden, en die het Waddenzee Werelderfgoed goed op de kaart moet zetten.

‘Dwaalfilm Wadden’: sterk staaltje ‘Kunst en Landschap Noord Nederland’!

In een eerdere blogbijdrage (‘Provinciale samenwerking bij promotie Waddengebied‘) prees ik de samenwerking tussen de drie noordelijke provincies en het Waddenfonds. Ik lichtte daarin tevens een tipje van de sluier op van mijn plannen voor het multimediale Platform ‘Kunst en Landschap Noord Nederland’, dat ik in 2021 – het door NBTC-Holland Marketing gekozen themajaar ‘Ode aan het Nederlands landschap‘ – hoop te lanceren.

De blogbijdrage vind je hier.

Initiatief ‘Kunst en Landschap’ kracht bijzetten?

Je kunt – om dit initiatief kracht bij te zetten – de Facebookpagina Kunst en Landschap liken. Je blijft dan tegelijkertijd goed op de hoogte van actuele wetenswaardigheden op het gebied van kunstcultuurerfgoed en landschap in Noord Nederland. Velen – niet de eerste de beste – gingen je in korte tijd voor. Alvast dank.

‘Mij Dorst’ van Gert Sennema krijgt duurzame permanente plek

Marriëtte de Visser, Wethouder van de gemeente Het Hogeland, onthulde op 27 september het beeld ‘Mij Dorst‘ van beeldend kunstenaar/muzikant Gert Sennema (Grijpskerk, 1962) in Groot Wetsinge. Het kreeg daarmee een permanente plek op de begraafplaats van het wierdendorp gelegen aan het Reitdiep in de provincie Groningen.

Onthulling ‘Mij Dorst’ van Gert Sennema door Mariëtte de Visser, Groot Wetsinge, 27 september 2019. Jaap Wolters, coördinator- Kunstvloed, neemt waar. Foto: Robert Rosendal.

‘Mij Dorst’ winnaar eerste editie Kunstvloed

Precies een jaar geleden, september 2018, werd Sennema’s ‘Mij Dorst‘ verkozen tot winnaar van de eerste editie van Kunstvloed, een kunstmanifestatie met binnen- en buitenkunst die tweejaarlijks in de dorpen Sauwerd en Wetsinge plaatsvindt. Doel: middels kunst aandacht vragen voor en onderstrepen van de landschappelijke schoonheid van het Reitdiepdal, gelegen in één van de oudste cultuurlandschappen van Europa. Tweede oogmerk is het creëren van een ‘Ommetje‘ door dit gebied, waarbij de bezoeker op markante plekken verrast wordt door kunst.

Ik was in het aanvangsjaar (2018) van dit evenement coördinator PR/Publiciteit en heb met veel plezier aan de organisatie van (dit onderdeel van) de manifestatie mijn medewerking verleend. Tot aan de zomer van 2019, toen ik me volledig ben gaan richten op mijn theateractiviteiten voor het muziektheaterspektakel ‘Mammoet‘ van stichting Het Pauperparadijs. Als je daarin geïnteresseerd bent kun je een kijkje nemen in de categorie Mammoet/Pauperparadijs.

‘Mij Dorst’, Gert Sennema. Foto: Kunstvloed.

Terug naar het beeld van Sennema. Mij Dorst was een van de vijf kunstwerken die de bezoekers van Kunstvloed-2018 op de beeldenroute – SauwerdWetsinge in de publieke ruimte tegenkwamen. Bedoeling was om het eerste deel van het te realiseren ‘Ommetje’-‘Sauwerd/Wetsinge/Reitdiep’ (werktitel) te accentueren door er een kunstwerk achter te laten, lees het een permanente plek te geven. Deze procedure herhaalt zich iedere twee jaar totdat in 2026 het vijfde, het laatste kunstwerk geplaatst kan worden, en het cirkeltje, of zal ik zeggen Ommetje, rond is.

Mij Dorst heeft tot het najaar van 2018 stand(beeld)vast op zijn plek gestaan – daar waar het nu ook weer staat – en had gedurende die periode veel bekijks. Totdat seizoensinvloeden, weersomstandigheden, eigendomsrechtperikelen, en vergunningen- en verzekeringsaangelegenheden de kop opstaken.


Hete zomer, natte winter: verduurzamen noodzakelijk

Inwoners Sauwerd, Wetsinge, Adorp en belangstellenden tijdens onthulling ‘Mij Dorst’ van Gert Sennema, begraafplaats Groot Wetsinge. Foto: Robert Rosendal.

Dit gaf aanleiding om, in goed overleg met Sennema en verschillende instanties, tijd te nemen om een en ander af te stemmen en het kunstwerk daarnaast grondig te verduurzamen. Dat (tijdrovende) proces is nu achter de rug. Dat moest gevierd worden.
Kunstvloed zocht – na opnieuw een hete zomer – naar een toepasselijke datum voor herplaatsing van Sennema’s werk en besloot dit feestelijke moment met de inwoners van Sauwerd, Wetsinge en aangrenzende dorpen en belangstellenden – en pers natuurlijk – te delen. Dit vond plaats op de vrijdagavond van 27 september 2019 aan de Karspelweg 2 in Groot Wetsinge.

Hogeland Nieuws was uiteraard ter plekke. Foto: Robert Rosendal.

Na onthulling ‘Mij Dorst’ gratis concert Westkantstad

Na de officiële onthulling van Mij Dorst toog het hele gezelschap van Groot Wetsinge – via het twee-steens-brede valgepad, de Valgeweg – naar het kerkje van Klein Wetsinge, waar Sennema met zijn band Westkantstad – hij is immers ook muzikant – een gratis concert gaf.

Gert Sennema en bandleden Westkantstad. Gratis concert t.g.v. permanente plek ‘Mij Dorst’, kerkje van Klein Wetsinge, 27 september 2019. Foto: via Mariëtte de Visser.

Op naar 2020, de tweede editie van Kunstvloed

Op de dag dat wereldwijd klimaatmarsen gelopen werden gaat ‘Mij Dorst‘ onverdroten, duurzaam geharnast, de strijd met de elementen aan. Op naar Kunstvloed 2020! Meer foto’s van deze heugelijke dag vind je op de Kunstvloed-Insta. Volgen mag!

Toast op permanente plek ‘Mij Dorst’. V.l.n.r.: Mariëtte de Visser, Gert Sennema, ‘Mij Dorst’ en Jaap Wolters. Foto: Robert Rosendal.

Kunstvloed: sterk staaltje ‘Kunst en Landschap Noord Nederland’

Dit blogbericht is tevens opgenomen in de categorie Kunst en Landschap, dat (actuele) berichten weergeeft op het gebied van kunst, cultuur, erfgoed en landschap in Noord Nederland. Ze maken deel uit van het nieuwe multimediale Platform Kunst en Landschap Noord Nederland (in oprichting, werktitel) dat vanaf 2021 – in het door NBTC-Holland Marketing gekozen themajaar ‘Ode aan het Nederlands landschap‘ – online gaat.

Initiatief ‘Kunst en Landschap’ kracht bijzetten?

Je kunt – om dit initiatief kracht bij te zetten – de Facebookpagina Kunst en Landschap liken. Je blijft dan tegelijkertijd goed op de hoogte van actuele wetenswaardigheden op het gebied van kunst, cultuur, erfgoed en landschap in Noord Nederland. Velen – niet de eerste de beste – gingen je in korte tijd voor. Alvast dank.

‘Wachten op Hoog Water’, een volle en een dunne dame, zinnebeeld van ‘Holwerd aan Zee’

Installatie ‘De Dunne Dame’ op de dijk bij Holwerd, 16 september 2019. Foto: Willem van der Velde.

Maandagmiddag 16 september toog ik naar Friesland om getuige te zijn van de installatie van ‘De Dunne Dame’, beeld van de Drachtster kunstenaar Jan Ketelaar, op de dijk van het krimpdorp Holwerd in de gemeente Noardeast-Fryslân.

Innig verstrengelde culturele landschapsontwikkelingspartners

Wanneer je Jan Ketelaar zegt, zeg je Joop Mulder. Zeg je Joop Mulder, dan zeg je Oerol – hij was immers bedenker. oprichter en gangmaker van het Terschellinger festival. Na een aantal experimenten op en tijdens (zijn laatste periode van) dit festival – waar hij zo’n 35 jaar de scepter zwaaide – besloot Mulder nieuwe wegen in te slaan – Sense of Place was geboren! ‘Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar werd het eerste project van deze nieuwbakken organisatie.

Joop Mulder vertelt in vogelvlucht over de projecten van Sense of Place.

‘Holwerd aan Zee’ en ‘Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018’

Dat ‘Wachten op Hoog Water’ gerealiseerd is in Holwerd is geen toeval. De innige verstrengeling van Ketelaar en Mulder reikt verder dan die met Sense of Place. Holwerd aan Zee en Leeuwarden-Friesland Culturele Hoofdstad van Europa 2018 zijn nauw in de plannen van beide heren betrokken. Ik geef hieronder een korte impressie van beide projecten om je een indruk te geven van deze Friese organisaties die op hun beurt ook weer nauw met elkaar verbonden zijn.
In een later stadium – dat zal niet lang op zich laten wachten, zo schat ik in – bericht ik je er afzonderlijk over. Voor Holwerd aan Zee bestaat grote (internationale) belangstelling en LF2018 heeft zijn pijlen inmiddels gericht op 2028. We gaan er zeker de komende jaren meer van horen.

Holwerd aan Zee, nieuwe plek voor vogels, vissen en…mensen.
In 2018 was Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa.

Voorbereidingen en crowdfundingactie ‘Wachten op Hoog Water’

Gesprek met Jan Ketelaar t.b.v. crowdfundingactie voor ‘Wachten op Hoog Water’.
Documentaire voorbereidingen’Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar, GPTV, 2015.
Documentaire voorbereidingen’Wachten op Hoog Water’ van Jan Ketelaar, GPTV, 2016.

December 2018: eerste beeld op dijk Holwerd geïnstalleerd

In de laatste maand – net op tijd dus – van het Friese succesjaar 2018 werd in het kader van – in de eerste plaats Sense of Place, maar natuurlijk ook Holwerd aan Zee en LF2018 – het eerste beeld, De Volle Dame, van ‘Wachten op Hoog Water’ door het vakkundige Mannen van Staal geplaatst. Knap staaltje werk, zeg maar.

Omrop Fryslân was er bij die dag, 6 december 2018 – Simone Scheffer deed verslag in beeld en geluid. Voor een tweetal videoreportages en drie radiofragmenten met interviews met betrokkenen klik je hier.

Ook foto- en videograaf Maurice Hamming, die Ketelaar voor het eerst in 2011 ontmoette, was ter plekke. Zijn reportage(s) kun je hieronder bekijken.

‘De Volle Dame’, onderdeel ‘Wachten op Hoog Water’, van Jan Ketelaar geplaatst op de dijk bij Holwerd, 6 december 2018. Video: Maurice Hamming Foto-Video.

Documentaire potzenmaker Jan Ketelaar (2011)

2018 was ook het jaar dat Hamming zijn studie BA-Communicatie aan de Hanzehogeschool in Groningen afrondde. Hij maakte voor een stageproject in 2011 – ik memoreerde dat zo-even, zeven jaar eerder dus – een documentaire over Ketelaar’s ‘Wachten op Hoog Water’. Neem er even de tijd voor, pak een kopje koffie, en geniet van bijna een half uur Ketelaar.

Documentaire over Jan Ketelaar’s ‘Wachten op Hoog Water’, stageproject Maurice Hamming, 2011.

In deze documentaire legt Ketelaar o.a. uit waarom hij zichzelf ‘potzenmaker‘ noemt. Dat doet hij ook op zijn website: Potzenmakerij Ketelaar!

‘Wachten op Hoog Water’, ‘vrijheidsbeeld van Holwerd’ compleet!

‘Wachten op Hoog Water’ is na zo’n tien jaar ‘prutsen’, bedelen en lobbyen een feit, ze staan! Nee, het staat!

Gert Kracht postte in zijn serie ‘Above’ drone-videobeelden van ‘Wachten op Hoog Water’ op Facebook en YouTube. Vooraf vroeg hij Ketelaar om toestemming en of hij een gedicht voor de dames had. Het antwoord laat zich raden – Kracht monteerde het in.

Hoog bezoek en een gedicht voor de Dames

Drone-videobeelden van ‘Wachten op Hoog Water’van Jan Ketelaar. Video: Gert Kracht, 20 september 2019.

Reportage Leeuwarder Courant

Klik op de onderstaande foto van een triomferende Ketelaar voor een uitgebreide video-reportage van Asing Walthaus (Leeuwarder Courant) over de dag van installatie van ‘De Dunne Dame’.

Jan Ketelaar bevestigt de juiste plek voor ‘De Dunne Dame’: naast ‘De Volle Dame’ op de dijk bij Holwerd. Foto: Willem van der Velde.

Toekomstplannen Jan Ketelaar

Interview met Jan Ketelaar tijdens installatie ‘De Dunne Dame’ op de dijk bij Holwerd, 16 september 2019. Ketelaar onthult plannen voor de toekomst. Video: Aktief Plus.

Vrolijke aftermovie Sense of Place

Een paar dagen nadat ‘De Dunne Dame’ naast haar volle vriendin werd geïnstalleerd kwam Sense of Place met een opgetogen aftermovie waar de vrolijkheid van afspatte. Uiteraard met glansrollen voor kunstenaar Jan Ketelaar en Sense of Place-oprichter Joop Mulder, de mannen die jarenlang onverstoorbaar hebben gewerkt aan het megaproject ‘Wachten op Hoog Water’. Ze zijn zichtbaar trots op het eindresultaat.
Advies van de maker van video, Jonathan Doornenbal: “Geluid aan voor instant vrolijkheid!”

Aftermovie Sense of Place. Voltooiing ‘Wachten op Hoog Water’ van kunstenaar Jan Ketelaar. 16 september 2019. Video: Jonathan Doornenbal.

Nawoord Sense of Place

“De voltooiing van ‘Wachten op Hoog Water’ geeft Sense of Place veel energie en frisse moed voor de landschapsprojecten die nog op stapel staan. De komende tijd ligt de focus op het vervolg van ‘Bildtstars en Eigenheimers‘, de uitkijktoren ‘Camera Batavia‘ van Arjen Boerstra en het getijdenobject ‘De Streken‘ van Marc van Vliet.”

Na Friesland oefent nu ook Drenthe met de toekomst. Slaapt Groningen?

Op 6 december 2018 lanceerde het College van Rijksadviseurs ‘Panorama Nederland’. Friesland was er in mei 2019 als de kippen bij, Drenthe oefent vanaf 24 september met de toekomst, maar wat doet Groningen?

De verbeelding aan zet, het verlangen als motor

Nederland staat op dit moment voor een aantal complexe vraagstukken. De klimaatverandering, de vergrijzende samenleving, de overstap naar hernieuwbare energie, het nijpende tekort aan woningen, de stikstofproblematiek en de harde grenzen in de landbouw waar we tegen aanlopen. Stuk voor stuk opgaven waarvan we allemaal de gevolgen zullen ervaren, in ons landschap en in onze levensstijl.

Panorama Drenthe, oefenen met de toekomst

Van donderdag 26 t/m vrijdag 27 september en van donderdag 10 t/m dinsdag 15 oktober komt Panorama Nederland naar respectievelijk Emmen en Assen. Onder de titel ‘Panorama Drenthe: oefenen met de toekomst’ wordt rondom het Panorama Nederland een programma georganiseerd met excursies en gesprekken over de verschillende opgaven voor Drenthe.

Netwerkcafé Panorama Drenthe

Op 24 september vond de aftrap van Panorama Drenthe plaats in het Provinciehuis aan de Westerbrink 1 in Assen. Gedurende anderhalf uur werd aan de hand van vier thema’s de toekomst van Nederland besproken:

Panorama-thema’s

  • Water verbindt ons
  • Nieuwe Energie
  • Een Rijk Boerenland
  • Meer tijd voor elkaar

Ik was die middag helaas verhinderd en kon afspraken niet verzetten. Gelukkig was Serge Vinkenvleugel, reporter van RTV-Drenthe, wel ter plekke. Hij maakte een uitgebreide reportage van het openingsprogramma van Panorama Drenthe dat om 15.30 uur met Rijksbouwmeester Floris Alkemade van start ging.
De bijdrage (met een tweetal video’s) geeft je een prachtige indruk van wat je tijdens dit evenement kunt verwachten, inclusief een rondblik door het hele Panorama Nederland 2050. Je vindt het artikel onder de welluidende kop ‘Ga nadenken om onze leef- en milieuproblemen op te lossen zonder het landschap verder aan te tastenhier.

Let op het landschap!

Alkemade had aan het eind van de middag in het Provinciehuis in Assen één eis bij het vinden van oplossingen voor alle aan de orde gestelde problemen:

Doe het zo dat je het landschap niet verder verpest maar dat het juist aan kwaliteit wint!

Natuur en Milieufederatie Drenthe nauw betrokken

Remco Mur van de Natuur en Milieufederatie is nauw betrokken bij de organisatie van Panorama Drenthe:

“De landelijke aanpak van de Rijksbouwmeesters met Panorama Nederland spreekt ons aan. De thema’s daarvan zijn ook voor onze provincie actueel en relevant. Bovendien staat niet alleen de efficiëntie van het gebruik van ruimte, maar ook de kwaliteit ervan voor inwoners centraal. Daar willen we mee verder, samen met inwoners, diverse organisaties en overheden. Daarom organiseren wij ook een aantal bijeenkomsten.”

Met het (schilderij) ‘Panorama Mesdag’ als inspiratiebron, wordt in het Panorama Drenthe een toekomstig beeld van Nederland geschetst. Ben je benieuwd hoe Nederland – Drenthe in het bijzonder – eruit zou kunnen zien in de toekomst? Luister en praat dan mee op een van bovengenoemde data met een medewerker van het College van Rijksadviseurs, Tertius Hanekamp.

Wat doet Groningen?

Geen idee! Op de website van het College van Rijksadviseurs wordt vanaf het begin van dit jaar nauwkeurig bijgehouden welke plaatsen of evenementen zich bij hen voor het rondreizende project aangemeld hebben. Tot nu toe heb ik daar ‘Groningen’, in welke hoedanigheid dan ook, niet voorbij zien komen.

Uitgelezen kans voor Forum Groningen!

Forum Groningen opent 29 november haar deuren. Foto: Rick van der Velde.

Het Groninger Forum, dat zich onlangs omdoopte tot ‘Forum Groningen’, krijgt hiermee een uitgelezen kans om daar – het zou mooi zijn als ze daar dit jaar nog in slagen – verandering in aan te brengen. Bij deze roep ik hen daartoe op. Het zou fantastisch zijn wanneer dit voor 29 november, de dag dat Forum Groningen geopend wordt, gerealiseerd wordt.

1969-2019, vijftig jaar Lauwersmeer twee keer in beeld

23 mei 2019 was de officiële herdenking van 50 jaar Lauwersmeer.

Op 23 mei 1969 werd de Lauwerszee afgesloten en ontstond het Lauwersmeer. Inwoners van het dorp Zoutkamp ervoeren dit als een regelrechte ramp. Met de afsluiting verdwenen niet alleen het eb en het vloed, maar ook de vissersschepen en de bedrijvigheid uit het dorpsbeeld.

Precies 50 jaar na dato vertelt De Verhalen van Groningen met een film het verhaal van de afsluiting van de Lauwerszee. De film is een coproductie van De Verhalen van Groningen, SPOT Groningen, een nieuw online tv-kanaal voor jong en studerend Groningen, en Marketing Groningen in het kader van 50 jaar Lauwersmeer. Hij kwam tot stand met medewerking van het Visserijmuseum Zoutkamp, Ruben Smit Productions, Nationaal Park Lauwersmeer, de Groninger Archieven, Tresoar en Wim Mollema.

Je kunt hem hier bekijken, of later op het YouTube-kanaal van Kunst en Landschap Noord Nederland, waar je honderden videoberichten verdeeld over zo’n dertig verschillende afspeellijsten zult aantreffen. Abonneren mag!

50 jaar afsluiting Lauwerszee, De Verhalen van Groningen.

Jubilerend Lauwersmeer twee keer in beeld

Regisseur Thom Verheul maakte ter gelegenheid van dit jubileum voor Fryslân DOK een documentaire in twee delen over het gebied en de toekomst ervan.

De toekomst van het Lauwersmeer is belangrijk, want het gebied verandert door klimaatverandering, ecologische- en socio-economische factoren. De regio zelf heeft een plan bedacht voor een breed gedragen en duurzame toekomst van het gebied: het Manifest Lauwerskust. Met steun van Waddenvereniging en Programma naar een Rijke Waddenzee.

Toekomstvisie op de Lauwerskust voor 2050 en verder: het Manifest Lauwerskust.

In het eerste deel van de documentaire gaat het met name over de landbouw. Na de afsluiting van de Lauwerszee kwam de landbouw tot bloei in het Lauwersmeergebied. De pootaardappelen uit deze regio zijn wereldberoemd. Eén van de gevolgen van de klimaatverandering is een toename van de verzilting van het kustgebied. Daarom wordt in de toekomstvisie vanuit de regio ervoor gepleit om nu al te experimenteren met zilte en zouttolerante gewassen. Zo kan de regio haar positie als voorloper op het gebied van de landbouwproductie versterken.

Boer Marc van Rijsselberghe experimenteert op Texel al jaren met zouttolerante aardappelen

Op meer terreinen heeft klimaatverandering gevolgen voor het leven, wonen en werken in het Lauwerskustgebied. Ook dat komt aan bod in de documentaire. Vooral het tweede deel gaat over de overgang naar de waterstofeconomie en duurzaam toerisme. Maar er is een bedreiging: door het afsluiten van de Lauwerszee slibben de vaarwegen naar Lauwersoog en Schiermonnikoog dicht. Wat zal dat betekenen voor de economie en de manier van leven op het eiland?

In het gebied is al eeuwenlang sprake van een pioniersmentaliteit. De opstellers van de toekomstvisie geloven dan ook dat de vormgeving van de toekomst voor het gebied door en voor mensen uit het gebied moet gebeuren.

Documentaire ‘Een beeld van de tijd’ op NPO2 en Omrop Fryslân

Het eerste deel van de documentaire, Een beeld van de tijd, was vlak na de jubileumdag te zien op NPO2 en werd herhaald bij Omrop Fryslân (Dok). Het tweede deelVooruitgang & bedreiging – was te zien op NPO2 op zaterdag 1 juni om 15.30 uur en werd op de zondag erna herhaald op Omrop Fryslân (Dok).
Beide delen vind je hieronder. Natuurlijk zijn ze ook opgenomen in het ‘Kunst en Landschap’-YouTube-kanaal. Je kunt ze daar – op het moment dat het jou uitkomt – terugzien in een van de vele afspeellijsten die het kanaal rijk is. Wel zo makkelijk. Zoals gezegd, abonneren mag.

Een beeld van de tijd, deel 1 documentaire Thom Verheul.
Vooruitgang & bedreiging, deel 2 documentaire Thom Verheul.

Provinciale samenwerking bij promotie Waddengebied

Visit Wadden

Een verademing om te zien hoe drie noordelijke provincies en het Waddenfonds de handen ineen geslagen hebben om Waddenzee Werelderfgoed op de kaart te zetten. Op 4 april – mijn verjaardag – werd het startsein gegeven voor een multimediale, wellicht crossmediale campagne, met de lancering van de website ‘Visit Wadden’.

.

Aftrap campagne ‘Visit Wadden’, Harmonie, Leeuwarden, 4 april 2019 – Foto: Noorderkrant

Lutz Jacobi, directeur van de Waddenvereniging, droeg het spreekwoordelijke stokje van de campagne ‘Mooiste Natuurgebied van Nederland’ over aan de marketingorganisaties Holland Boven Amsterdam, Merk Fryslân en Marketing Groningen. Deze campagne duurt zes jaar – tot en met 2024. De Noorderkrant deed op 5 april jongstleden uitvoerig verslag in ‘Gezamenlijke lancering campagne VISIT WADDEN’.


Profilering Facebook

Op de Facebook-pagina van Waddenzee Werelderfgoed, zoek op @visitwadden, ging mijn hart sneller kloppen, na de omschrijving van de pagina te hebben gelezen!

De Wadden is Waddenzee Werelderfgoed. Een dynamisch gebied dat met elk tij verandert. Waarin de eilanden wandelen en de nacht nog donker is. Een Werelderfgoed waarin al eeuwenlang mensen leven. Met en van de zee. De geboortegrond van het Nederlandse waterbeheer, met een uniek stelsel van terpen, dijken, watergangen, polders en gemalen. Waar creativiteit voor droge voeten zorgt, maar ook voor verrassende landart, duurzame festivals en nieuwe zilte smaken. Een gebied om te ontdekken!

Kijken, zien, beleven!

Het ging sneller kloppen, omdat het mij enorm sterkt in de gedachte het – nu in conceptfase verkerende – Platform ‘Kunst en Landschap’ in 2021 het licht te doen zien. Ik hoop tegen die tijd een multimediaal platform en een vier keer per jaar verschijnend magazine te introduceren, waarbij tal van betrokken (media)organisaties in gezamenlijk- en saamhorigheid optrekken om het prachtige landschap van Noord Nederland – met inbegrip van Drenthe – in al haar facetten onder de aandacht te brengen bij een groot (inter)nationaal publiek. Op een wijze die ook een toekomstige generatie aan zal spreken.

Zie je het voor je? Bij elke seizoenswisseling verschijnt een prachtig vormgegeven magazine dat, met actuele informatie en diepgravende populair wetenschappelijke achtergrondartikelen, het Noorden in het zonnetje zet. Dat een groot publiek – incluis binnen- en buitenlandse toeristen – informeert over het noordelijk landschap, bezienswaardigheden en actuele culturele activiteiten. Aan bondige samenvattingen in het Duits en Engels wordt natuurlijk gedacht.
Dat moet zo langzamerhand als we de cijfers van het Nederlandse Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) moeten geloven. Sterker, daar liggen prachtige kansen om vanuit een doelgericht en weloverwogen perspectief (geen massatoerisme) kunst, cultuur, erfgoed en het noordelijk landschap te promoten.

Blik op het Noorden vanuit het Groninger Forum – Artist Impression

Stimulering kunst- en landschapsbeleving

Stimulering van kunst- en landschapsbeleving onder de paraplu van het platform, gevoed door de deelnemende organisaties, en ondersteund met een gelikte website, apps, videokanalen, podcasts, onderwijsprogramma’s, gerichte (regionale- en themagewijze) dagbladjournalistiek, radio- en tv-programma’s en reportages. En met jaarlijks over de provincies roulerende kunst- en landschapsevenementen, manifestaties, lezingen, kenniscafé’s en festivals op ‘toepasselijke’ locaties, en met symposia in de cultuurtempels van Groningen, Friesland en Drenthe. Waarbij kunstenaars, IT-technici, musea, ERL-beleids- en kwartiermakers, wetenschap, onderwijs, politici, media, marketeers, ondernemers en burgers – van jong tot oud – gezamenlijk de kar gaan trekken.

Sense of Place

Ik zie het voor me! Ondanks een tijdsgewricht met hevige polarisatie zie ik ook een nadrukkelijke wens tot verbondenheid. En saamhorigheid, die van het op een positieve en innovatieve wijze er ‘samen de schouders onder willen zetten’ ter verbetering van hun directe leefomgeving. Zeker in het geplaagde Noorden.
Met het platform ‘Kunst en Landschap’ krijgen we een interactief medium om – via kunst- en cultuuruitingen – het noordelijk landschap en culturele erfgoed op de kaart te zetten en het te kunnen koesteren. Een uitgestoken hand! Sense of Place!

Ik begon dit bericht met de overkoepelende en op samenwerking gebaseerde promotietrein die in gang is gezet om de Wadden goed (en verantwoord) bij het publiek in beeld te krijgen. Ik sluit deze bijdrage af door je nu al te wijzen op ‘Waddenverbeelder’ Ruben Smit, die komende zomer iets voor je in petto heeft. Daarna bericht ik over een trilaterale fietstocht, hét evenement van het verjaardagsprogramma van Waddenzee Werelderfgoed, dat ook deze zomer plaatsvindt en internationaal onder de aandacht wordt gebracht.

WAD-film gaat live!

Trailer – WAD, overleven op de grens van water en land

Voor wie hem gemist heeft: ‘WAD, overleven op de grens van water en land’, gaat in de zomer van 2019 op tour langs twintig theaters in een speciale muzikale hommage onder begeleiding van het Noordpool Orkest.
WAD live gaat in premiere op Noorderzon Festival in Groningen en speelt daarna door heel Nederland, van Carré tot Tivoli Vredenburg en De Meenthe. Ruben Smit, regisseur van WAD, begeleidt deze theatertour-WAD live als verteller.

Muziek, geluid en titelsong

Muziek en geluid in WADfilm zijn essentieel. Ze komen samen en nemen je letterlijk mee onder het ijs, in het zand en op het wad. Je hoort het geluid van het gras zoals het bergeendje dat ook hoort.

Titelsong van WAD-film; overleven op de grens van water en land. De film is een ode aan het waddengebied.

De muziek is speciaal – tijdens de montage – gecomponeerd voor de film door Martin Fondse. Daarbij is nauw samengewerkt met Nynke Laverman, Lavinia Meijer en Sytze Pruiksma. Meestal wordt de muziek gecomponeerd als de film al helemaal afgemonteerd is. Dat maakt het voor componisten soms best lastig omdat timing, de opbouw en de gewenste emotie hand in hand gaan met de edit van de filmscenes. Met deze co-creatie van muziek en film duikt de kijker nog meer de essentie van de film in.

Officiële trailer van WAD-Live

Op 24 april 2019 lanceerde Wad-Live haar officiële trailer voor de tour langs 20 theaters met het 42-koppige Noordpool Orkest en regisseur Ruben Smit als verteller.

Natuurjournalist en WADlive-verteller Rob Buiter deelt zijn ervaringen met deze unieke show.
‘WADlive’ is een spannende en avontuurlijke combinatie van de film WAD met orkestrale jazz van het Noordpoolorkes.

One Wadden Sea. Two wheels. Three countries.’

De door mij geprezen drie noordelijke provincies werken deze zomer niet alleen samen binnen de eigen landsgrenzen, ook Duitsland en Denemarken zijn betrokken bij de promotie van het waddengebied. Joop Mulders Sense of Place-gedachtegoed lijkt ook tot de ideeënwereld van de provinciale burelen doorgedrongen te zijn. Samen met Waddenzee Werelderfgoed organiseren ze van 19 tot en met 30 juni een trilaterale fietstocht, hét evenement van het verjaardagsprogramma van Waddenzee Werelderfgoed. Motto: ‘One Wadden Sea. Two wheels. Three countries’.

Fietstocht ‘One Wadden Sea. Two wheels. Three countries’, 19 t/m 30 juni 2019.

Een groep fietsers start in het Deense waddengebied, een andere groep in Nederland, op Vlieland. Beide eindigen in Willemshaven, Duitsland.

Iedereen kan aanhaken!

Tijdens de route zijn er diverse stops met lokale evenementen die allemaal in het teken staan van ’10 jaar Werelderfgoed’. Vanaf 19 juni kunnen fietsers, bezoekers en bedrijfsteams elke dag bij de fietsgroep aanhaken. Meedoen? Lees er alles over op ‘Visit Wadden!’.

Zingen voor de jarige Waddenzee

Speciaal voor haar verjaardag wordt er op zaterdag 29 juni gezongen voor de Waddenzee! Tijdens de Dag van het Wad zingt men de zee toe om het Waddenzee Werelderfgoed een stukje mooier én schoner te maken. De burgemeesters van het Waddengebied doen op deze dag een belofte aan de Waddenzee. Ook hier geldt: je leest er alles over op ‘Visit Wadden!’.

Volledige programma Dag van het Wad

Er wordt niet alleen gezongen. Het hele weekend van 29 en 30 juni staat bol van activiteiten. Door middel van uiteenlopende evenementen laat Waddenzee Werelderfgoed je kennis maken met de Waddenzee. Je kunt wadlopen op Terschelling, kano-varen richting Vlieland óf een bijzondere rondvaart langs de zeehonden bij Ameland maken. Er valt genoeg te beleven! Het volledige programma voor de Dag van het Wad 2019 vind je hier.

Visit Wadden onderdeel van internationale campagne

Medio mei 2019 ging – opnieuw in gezamenlijkheid – een internationale campagne van start onder de vlag van ‘Holland National Parks‘. Samen met Nationaal Park NLDelta en Nationaal Park Hollandse Duinen wordt UNESCO Waddenzee Werelderfgoed internationaal onder de aandacht gebracht! Deze campagne is een samenwerking (!) tussen het Nationale Parkenbureau en NBTC Holland Marketing. Klik op de foto hieronder voor meer info!

Drie natuurgebieden met internationale potentie, waaronder Waddenzee Werelderfgoed, worden in het buitenland onder de aandacht gebracht.

Symposium Waddenacademie ’50 jaar Lauwersmeer’

Op 23 mei 2019 is het precies 50 jaar geleden dat de Lauwerszee, in aanwezigheid van Koningin Juliana, werd afgesloten. De Lauwerszee werd Lauwersmeer, zout werd zoet. De visserij verplaatste zich naar Lauwersoog en de Lauwerszee veranderde in een ca 6000 ha groot zoetwater natuurgebied.

Het Lauwersmeer is sinds 2003 een Nationaal Park en heeft de Europese status van Natura2000. In 2016 heeft het Nationaal Park het internationale predicaat Dark Sky Park verkregen. Naast het Nationaal Park, de bedrijvige haven van Lauwersoog en de waddenregio’s Noordoost Fryslân en Noordwest Groningen, is het militaire oefenterrein de Marnewaard (circa 1.500 hectare) onderdeel van het Lauwersmeergebied.

De Stuurgroep Lauwersmeer, het Programma naar een Rijke Waddenzee, de Waddenvereniging en de Waddenacademie organiseren op 23 mei 2019 in de Willem Lodewijk van Nassau Kazerne in Zoutkamp een symposium over 50 jaar Lauwersmeer, met het accent op de toekomst en aandacht voor het verleden. Bekijk hier het Programma.

Inschrijving gesloten

De inschrijving voor het symposium startte op vrijdag 15 maart jl. Binnen een paar dagen zat men aan het maximale aantal deelnemers van 150. Inschrijven is dus niet meer mogelijk.

50 jaar Lauwersmeer

Gedurende het gehele jaar 2019 vinden er op verschillende plaatsen in en rondom het Lauwersmeer activiteiten plaats in het kader van 50 jaar Lauwersmeer. Voor een overzicht van deze activiteiten kun je terecht bij ‘De Verhalen van Groningen‘. Zie hun Activiteitenkalender,

Hou ook het aprilnummer ’19 ‘Polderkoorts aan de Lauwerskust’ van het tijdschrift Noorderbreedte in de gaten!

Expositie over 50 jaar afsluiting Lauwerszee

In het Visserijmuseum in Zoutkamp is een expositie geopend over de afsluiting van de Lauwerszee. Op 23 mei – de dag van de afsluiting – zullen vissers vanuit Lauwersoog naar Zoutkamp varen met de vlaggen halfstok. Eén van die vissers is Henk Buitjes. Hij herinnert zich die dag vijftig jaar geleden nog goed: ‘Dat zoute water ruik je niet meer.’ Interview met Henk op RTV-Noord.

Was Bob Dylan in ’t Zielhoes, Noordpolderzijl?

Is Bob Dylan in 1995 voor zijn concert in de Groninger Evenementenhal nou in Noordpolderzijl geweest of niet? Al jarenlang doet het verhaal de ronde dat Dylan tijdens een fietstocht door Noord-Groningen even bij café ’t Zielhoes bij Noorderpolderzijl stopte voor een kop koffie.

Cafe ’t Zielhoes, Noordpolderzijl.

Een van de mensen die Dylan daar herkent, is Groninger zanger en radiopresentator Henk Scholte. Ook onderwijzer Bert Rozinga claimt de Amerikaanse zanger op de fiets te hebben gezien. Toch klinken er ook kritische geluiden. Volgens artiestenbegeleider Jacob Bolhuis, die op een paar uur na de hele dag bij Dylan was, kan hij nooit zo’n eind de Groninger polder in zijn gefietst.

“Na het horen van ‘Mister Tambourine Man’ vervliegt die vraag eigenlijk in de wind van het weidse Groninger land dat Dylan zo scherp terugbracht naar de jaren van zijn jeugd.”

Wat is waar? Is Dylan in die verloren uren inderdaad naar Noordpolderzijl gefietst? Of is het een hardnekkige fabel? Hoe dan ook, Dylan zijn komst naar Groningen heeft op enkele mensen een diepe indruk gemaakt. In ieder geval op de makers van de rockumentary ‘Dylan in de Noordpolderzijl’, Thom Verheul (regie), Ismael Lotz (camera) en Menno Knevel (geluid).

Klik op Henks wijsvinger voor bijna een kwartier lang kunst- en landschapsplezier!

Was Dylan werkelijk een van die mannen die Henk Scholte bij het raam had zien zitten?

Panorama Nederland naar Leeuwarden

Vanaf dinsdag 28 mei tot en met donderdag 6 juni (2019) staat Panorama Nederland in de Kanselarij in Leeuwarden. Het panorama verbeeldt hoe de grote maatschappelijke vraagstukken van nu, de komende decennia de sleutel kunnen zijn voor welkome, structurele verbeteringen van ons land. Panorama Nederland bestaat uit een fysiek panorama, waarbij de bezoeker zelf een toekomstblik kan werpen op een schoner, hechter en rijker Nederland, en een publicatie waarin de keuzes en principes om daar te komen worden toegelicht.

Grote zaal – vooraanzicht de Kanselarij Leeuwarden

Panorama Nederland, dat een doorsnede heeft van acht meter, en wordt weergegeven in 360-graden, is dit jaar op verschillende plekken in Nederland (gratis) te bekijken. Het werd in januari spits afgebeten door het stadhuis van Den Haag.

Rondom de presentatie van Panorama Nederland in Leeuwarden organiseert Leeuwarden Fryslân 2028 een verdiepend programma. Binnen het Panorama Nederland-perspectief kijkt ‘LF2028‘ naar het onderdeel voedsellandschap. Immers dat is waar een groot deel van het Friese landschap zijn functie aan ontleent. Voor welke opgaven staat dat landschap de komende tien jaar? Hoe verandert het? Hoe gaan we ermee om en welke betekenis geven we het?

Het programma wordt gebracht binnen het kader van LF2028, in de geest van het eveneens in de Kanselarij gepresenteerde LF2018 programma Places of Hope dat ons liet nadenken over de toekomst van Nederland en daaraan gelieerde programma’s als Sense of Place en Kening fan ‘e Greide.

Rijksbouwmeester Floris Alkemade opent op 28 mei om 15.00 uur Panorama Nederland-Leeuwarden. Je kunt je hier alvast aanmelden voor het openingsprogramma.

Er hebben mij nog geen berichten bereikt over wanneer Panorama Nederland Groningen en/of Drenthe aandoet. Als dat het geval is hoor je van me.

Meer (achtergrond)informatie over Panorama Nederland vind je in mijn blogpostCollege van Rijksadviseurs lanceert Panorama Nederland‘ van 19 januari jongstleden.

Video-post en reactie Joop Mulder

De video hieronder postte ik op de Facebook-pagina van ‘Kunst en Landschap‘. Dat leverde een aantal reacties op waarvan ik er een uitlicht, die van Joop Mulder, die het bericht met commentaar deelde op zijn eigen pagina:

“Ik zou zeggen kijk even naar dit filmpje, het duurt niet zo lang maar laat zien hoe bijzonder de Wadden zijn. Sense of Place werkt samen met Het Groninger LandschapIt Fryske Gea en iedereen die de Wadden koesteren, maar werkt vanuit een nieuw standpunt. Laat zien, laten we het beleven! Dan snappen mensen beter dat we het moeten beschermen.
Nieuwe standpunten stuiten vaak op weerstand omdat het anders is. Sense of Place heeft tijd nodig, maar ik bemerk steeds meer medestand door anders durven zien. Sense of Place, de naam zegt het al; wij willen de plek koesteren maar ook deelgenoot maken van ons respect voor de natuur. 
Het is toch waanzinnig dat de politiek in den Haag nog steeds denkt dat ons unieke noorden geschikt is voor zoutwinning, gaswinning, windmolens en andere narigheid. 
Kijk even naar dit filmpje. En denk vooral zelf na. Ik heb daar eigenlijk niets aan toe te voegen.”

Thies Dijkhuis, de laatste boer van Euvelgunne

Thies Dijkhuis, de laatste boer van Euvelgunne overleed op 19 maart 2019. Foto: Archief DvhN/Corné Sparidaens

Jarenlang streed hij voor het behoud van de Hunzezone, het land rond zijn boerderij aan de rand van de stad Groningen. Thies Dijkhuis, de laatste boer van Euvelgunne. overleed op dinsdag 19 maart 2019 op bijna 73-jarige leeftijd.

Hieronder ‘citeer’ ik fragmenten van verschillende artikelen uit het Dagblad van het Noorden (22 maart 2019, Marijke Brouwer), RTV Noord (22 maart, red.) en De Verhalen van Groningen, januari 2019, website).

Thies Dijkhuis woonde en werkte zijn leven lang op Euvelgunnerheem, aan de oostkant van de stad Groningen. Deze stad breidt steeds verder uit en komt in de expansiedrift dorpen en alleenstaande boerderijen tegen. Zo ook de plek waar Thies, zijn ouders en voorouders boerden. Dijkhuis is altijd vrijgezel geweest. Ook zijn broer en zus kregen geen kinderen. Hij wilde het levenswerk van hem en zijn voorouders laten voortbestaan. Hij streed ervoor dat het land om zijn boerderij land bleef, en dat het groen niet werd ingenomen door de stad.

Behoud Hunzezone

In 1996 verkocht hij het grootste deel van zijn landerijen aan de gemeente Groningen waarbij hij bedong dat het bewaard zou blijven als natuurgebied de Hunzezone, in beheer bij Het Groninger Landschap.

In een interview bij Noord Vandaag prees Marco Glastra, directeur van Het Groninger Landschap, Dijkhuis (‘een heel mooie kerel’) voor zijn ‘standvastigheid’: ‘Hij heeft zoveel bereikt. Zonder hem was de stad er gewoon overheen gedenderd. Samen met zijn broer, die jurist was, heeft hij het voor elkaar gekregen om de Hunzezone te redden. Hij had zich makkelijk kunnen uitkopen met een grote zak geld, want het was heel dure grond, maar daar ging het hem niet om. Het ging hem echt om die boerderij, die plek en de Hunze.’

Documentaire Tom Tieman

Over die strijd maakte Tom Tieman twee jaar geleden een prijswinnend portret. De documentaire werd op 5 januari 2018 uitgezonden door de VPRO/2Doc Makers van Morgen. Korte tijd daarna werd ‘De laatste boer van Euvelgunne’ vertoond in het Groninger Forum in het kader van De Verhalen van Groningen.

Documentaire van Tom Tieman (plus interview met Tom door Stefan Kruszel.)

Thies Dijkhuis vereeuwigd met beeld(je)

Thies Dijkhuis, de ‘laatste boer van Euvelgunnne’, zal worden vereeuwigd met een beeld. Dat besloot Bedrijvenvereniging-Zuidoost tijdens een algemene ledenvergadering op 13 mei 2019. Volgens de vereniging, waar Thies zelf ook lid van was, verdient hij een standbeeld omdat hij zich jarenlang voor het bedrijventerrein in het zuid-oosten van Groningen heeft ingezet.

Proefbeeldje Thies Dijkhuis gepresenteerd op de ALV Bedrijvenvereniging Zuid-Oost-Groningen, 13 mei 2019. Beeldje: Cindy Sprokel, foto: GIC.

Het beeldhouwwerk is op het moment van dit schrijven (medio mei ’19) nog niet klaar, een klein proefbeeldje vervaardigd door Cindy Sprokel, de beoogde maker van het tachtig centimeter hoge beeld, werd door de voorzitter van de bedrijvenvereniging, Harry Marissen, op de ALV wel getoond. Men vindt een beeld voor Thies op zijn plaats. ‘Dan geven we het een mooi plekje, en dan kun je er straks langs fietsen met een glimlach.’.

Thies Dijkhuisfonds

Ter nagedachtenis aan Thies Dijkhuis (1946-2019) en om zijn levenswerk voort te zetten, heeft Het Groninger Landschap besloten om een Thies Dijkhuisfonds in het leven te roepen. Alle bijdragen aan dit fonds zullen volledig gebruikt worden voor de instandhouding van de boerderij, het beheer van de Hunzezone en het verdere herstel van de Hunze in de stad Groningen.

Kunst en Landschap

Foto: © Koos Zeedijk, Fotogroep Garmerwolde, 2018. Deze foto was genomineerd voor ‘Dit is Groningen’, een fotowedstrijd in 2018 uitgeschreven door de Provincie Groningen.
Het bedreigde landschap, de verdozing van Nederland, Nieuwsuur, 10 maart 2019.

Stimulering kunst- en landschapsbeleving

Mede geïnspireerd door een artikel ‘Gezocht: bestuurders met lef’, Bert de Jong, Noorderbreedte, 11 februari 2019, wil ik – het bloed kruipt immers waar het niet gaan kan – onderzoeken of het uitgeven van een nieuw multimediaal Platform, ‘Kunst en Landschap’, levensvatbaar is.

Om daarmee het ‘publieke’ debat niet louter over te laten (toe te ‘vertrouwen’) aan bestuurders, wetenschappers, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties (met elk hun ‘eigen’ deelbelangen) en politici. En om burgers, inwoners, toeristen en anderszins betrokkenen direct te betrekken bij de ontwikkeling van het (cultuur)landschap, dat van Noord Nederland in het bijzonder.

Stimulering van kunst- en landschapsbeleving – vanuit een doelgericht en weloverwogen toeristisch promotieperspectief – kan mijns inziens bijdragen aan het besef van de ‘noodzaak’ ons landschap, onze directe leefomgeving, te koesteren. En om een eventuele bedreiging, c.q. teloorgang ervan tegen te gaan, het hoofd te bieden, of – om in metaforen te spreken – het (breed maatschappelijk) tij te doen keren.

Meedoen met Kunstvloed

Foto: Gerta Boonstra. In het huidige landschap zijn op veel plaatsen de oeroude beddingen van de Hunze nog zichtbaar. De geschiedenis van dit in cultuur gebrachte land gaat terug tot de zesde eeuw voor Christus.

In het begin van de warme zomer van 2018 werd me gevraagd om op enigerlei wijze ‘mee te doen’ met Kunstvloed. Nagenoeg iedereen kent elkaar in de kleine dorpsgemeenschappen van Sauwerd en Wetsinge, de tam tam draait er normaliter op volle toeren, maar dit klaarblijkelijk grootse evenement hing nog niet aan de grote klok.

Met uitbundig enthousiasme werden zaken uit de doeken gedaan en werd mijn theater’verleden’ herhaaldelijk gememoreerd. Als ik me om welke reden dan ook zou willen verontschuldigen, moest ik me in wel heel rare bochten wringen. Ik moest en zou meedoen – wen d’r maar an.

Ik had zo’n vier weken de tijd om iets te bedenken en consulteerde mijn buurman, paukenist bij diverse concertorkesten en ‘soundscaper’, waar ik later op de avond langsging om het hele verhaal voor te leggen.

Zittend in een prachtige avondzon onder het genot van koele drank, turend over de graslanden van boer van Dorp en met blik op de molen van Garnwerd, filosofeerden we over onze eventuele bijdrage.

“Jij was toch drummer? En je hebt een stem die het geluid van een misthoorn kan doen wegebben. Wacht… ik moet even naar mijn kraantje, dat loopt nog steeds, en dat ben ik – althans het water dat er uitstroomt – aan het opnemen. Projectje!. Het geluid van water! Jongen, je moest eens weten wat je daar allemaal mee kan doen. En… morgen, of – in ieder geval – over twee dagen komt de zonnecel binnen. Ik weet alleen niet of ik de juiste afmetingen heb besteld, en of die toereikend zijn.”

wadden-mathijs-deen -tzum
Fragment cover ‘De Wadden’, Mathijs Deen. Foto: Tzum’, literair blog.



Rare jongens, die paukenisten… Ik ken Steef al een tijdje, en had hem al een paar dagen achter zijn huis zien klooien met – voor mij – raadselachtige attributen, wist dat hij op iets broedde, maar de essentie van zijn verrichtingen ontgingen me. Ik vroeg hem na een poos of hij ‘De Wadden‘ van Mathijs Deen gelezen had, waarin hij het Waddengebied beschrijft als Nederlands meest onberekenbare landstreek. Ik had die middag – ter voorbereiding op ons gesprek – een recensie van Guus Bauer gelezen in ‘Tzum’, een literair weblog. Die vindt dat Mathijs je aan zijn verhaal weet te binden door een romaneske, lyrische stijl. Dat triggerde me en maakte een en ander in mijn bovenkamer los.

Het geluid van water,… een dorre droge blik op het veranderende Wetsinger wierdenlandschap waar blaarkoppen geduldig meanderend tussen schapen struinen, en berustend de volgende dag tegemoet herkauwen.

‘Romaneske en lyrische’ contemplatie leiddend tot mijmeringen over Plinius de Oudere, Albinovanus en Seneca. Mens en dier, kletterend water en gortdroge sloten, transformerend land. Genoeg ingrediënten voor het maken van een gezamenlijk kunstwerk dat er – vooralsnog – niet zou komen.

Volgende keer meer. Slapen.

@Robert Rosendal.

Mathijs Deen – De Wadden, een geschiedenis. Thomas Rap, A’dam. 336 blz. €12,50

RecensieGuus Bauer: Tzum literair blog, 20 sept. 2016.

College van Rijksadviseurs lanceert Panorama Nederland

Het College van Rijksadviseurs heeft op 6 december 2018 ‘Panorama Nederland’ gelanceerd: een toekomstperspectief voor de ruimtelijke inrichting van Nederland. Met Panorama Nederland laat het College zien dat de grote maatschappelijke vraagstukken van nu juist de sleutel zijn voor welkome en structurele verbeteringen van ons land.

Programma-directeur-generaal Omgevingswet, Erik Jan van Kempen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nam de publicatie Panorama Nederland in ontvangst. Foto: Bas Kijzers

Nederland staat op dit moment voor een aantal complexe vraagstukken. De klimaatverandering, de vergrijzende samenleving, de overstap naar hernieuwbare energie, het nijpende tekort aan woningen en de harde grenzen in de landbouw waar we tegen aanlopen. Stuk voor stuk opgaven waarvan we allemaal de gevolgen zullen ervaren, in ons landschap en in onze levensstijl.

Volgens Rijksbouwmeester Floris Alkemade is dit allerminst reden voor pessimisme: “Hetzelfde optimisme van de naoorlogse jaren is opnieuw gerechtvaardigd. Het kan op gang gebracht worden als er een gemeenschappelijk, herkenbaar en positief toekomstbeeld ontstaat. De lancering van Panorama Nederland is daarin een eerste stap.”

Een optimistisch en aantrekkelijk toekomstbeeld

Een Nederland, dat voor iedereen uiterst herkenbaar blijft, maar dat toch op allerlei terreinen fundamenteel anders en beter werkt: de manier waarop we reizen, de manier waarop we voedsel produceren, de manier waarop we bouwen en de manier waarop we energie opwekken. Panorama Nederland bevat hiervoor een aantal leidende principes voor bestuurders.

Daan Zandbelt: ”Geen enkele opgave staat op zichzelf. In de regio komen ze samen en worden ze concreet. Werk daarom op dit schaalniveau als Rijk met provincies en gemeenten aan deze opgaven. Door opgaven te combineren kunnen we meer rendement halen uit maatschappelijke investeringen. Kies daarbij voor kwaliteit en je zal zien dat dit zowel op de lange als de korte termijn meerwaarde geeft. Het Rijk vervult in dit proces zowel een essentiële als actieve rol.”

Nationale omgevingsvisie

Minister Ollongren benadrukt in een reactie de meerwaarde van Panorama Nederland: “We leven in Nederland met veel mensen in een relatief klein land. Het is daarom belangrijk dat we goed nadenken over hoe we ons land in de toekomst inrichten. Dat levert vragen op waar we nu een antwoord op moeten vinden. Ik werk hier aan in de Nationale Omgevingsvisie. Panorama Nederland is daarvoor een belangrijk hulpmiddel.”

Volgens het College van Rijksadviseurs is de lancering van Panorama Nederland slechts het begin: “Alleen als we de grote transitieopgaven in samenhang met elkaar aanpakken, kunnen we bouwen aan een aantrekkelijk Nederland. Dat is wel ingewikkeld, maar met behulp van Panorama Nederland willen we hier graag het gesprek over voeren”, aldus Rijksadviseur Berno Strootman.

Panorama Nederland

Panorama Nederland, dat een doorsnede heeft van acht meter, en wordt weergegeven in een 360-graden, is daarom het komende jaar op verschillende plekken in Nederland te bekijken. Vanaf januari 2019 staat het opgesteld in het stadhuis van Den Haag en is gratis toegankelijk.